Ne sen forta ĉagreno mi forlasis tiun gastaman urbeton Sumi'n,
kie mi estis dorlotata kaj favorata de ĉiuj. Familio Speranskij
estis iĝinta kvazaŭ mia mema familio. Kaj maldolĉe mi sentis tiun
fatalon de l' forironta vojaĝanto, kiu devas pagi sian plezuron per
bedaŭroj, tiom pli fortaj, kiom pli intensa estis lia feliĉo.
Sub la premo de tiu malĝoja sento, mi deziris reiri hejmen kiel eble
plej rapide, por konservi pli freŝajn kaj revivigi kviete en mia
memoro, la multegajn impresojn de mia vojaĝo. Kiel sata stomako,
mia lacega cerbo ne deziris plu novajn nutraĵojn. Sed mia amiko
Speranskij postulis, ke mi restadu dum mia reira vojo almenaŭ unu
tagon en Kievo. Li pretendis, ke tio "spritigos" mian vojaĝon, ke mi
ne povas forlasi Rusujon, post sessemajna restado, ne vizitinte eĉ
unu el ĝiaj urbegoj. Li estis prava kaj mi obeis lian postulon.
Tiun viziton mi ne rakontos detale, ĉar jam multaj vojaĝantoj
priskribis Kiev'on pli bone ol mi povus fari. Cetere mia spiritsato
kaj mia kaplaceco ne permesis, ke mi povu plene ŝati la kuriozaĵojn
de tiu ĉefurbo de la antikva Rusujo.
En Kiev estis la unua rusa princo, kiu konvertiĝis je la kristana
kredo; kompreneble, liaj korteguloj fervore sekvis tiel altan
ekzemplon, kaj oni ĵetis solene en la Dnjepr'on la antikvajn idolojn
"perun'ojn". El tio rezultis, ke Kiev iĝis la centro de la Rusa
Eklezio kaj pleniĝis da monaĥejoj por la vivuloj, da katakomboj por
la mortintoj. Kaj ĉar la tero de tiuj katakomboj havas la proprecon
sekigi kaj konservi la kadavrojn, la popolo kredis, ke tiuj mortintoj
estas sanktuloj, kaj nun multaj miloj da pilgrimantoj vizitas
ĉiajare kaj riĉigas per siaj donacoj la monaĥojn, kiuj loĝas en
tiuj sanktaj lokoj.
Kun gvidisto mi vizitis la multajn preĝejojn, kies kupoloj estas
tegmentataj per plataĵoj el oro; mi vidis iliajn nekalkuleblajn
riĉaĵojn, iliajn ikonojn, faritajn el arĝento, oro, eĉ el mozaiko
de diamantoj, la antikvajn freskojn de sankta Sofio, la mirindajn
olepentraĵojn de sankta Vladimiro, verkojn de la plejfamaj nuntempaj
artistoj de Rusujo, kiuj laŭ rimarkinda escepto, tie ne kopiis la
tradiciajn tipojn de la bizanta sanktularo, sed faris rimarkinde
vivoŝajnajn figurojn. Fine, mi, kun sekvantaro de pilgrimantoj,
iradis kun kandelo en mia mano, kondukata de fantoma monaĥo, tra la
subteraj preĝejoj kaj mallarĝaj katakomboj de la Laŭro, antaŭ
niĉoj, kie kuŝis la mumioj de rusaj sanktuloj, sternitaj en riĉaj
malfermitaj sarkofagoj. Kelkajn el tiuj kavetoj fermas muro--en ili,
piaj anakoretoj entombigis sin vivajn, kiel la "Sachette de Notre
Dame de Paris", ricevante sian nutraĵon tra malgranda fenestreto.
Post ilia morto, oni nur murŝtopis la fenestreton de l' niĉo. Alia
sanktulo, Ivano, laŭ legendo, sin enterigis ĝis sia zono, kaj tiel
restadis, ne manĝante dum tutaj semajnoj: kaj, kiel pruvon, la
monaĥoj montras al vi lian mumiigitan korpon, duone elstarantan el
la tero.
Post tiu funebra promeno, oni plezure spiregas la liberan, helan
aeron! Por fini mian tagon; mi decidis pasigi mian vesperon en la
publika Komerca Ĝardeno, kiu kuŝas sur altaĵeto super la Dnjepr.
Tie, antaŭ bonega orkestro, sidis multnombra ĉeestantaro, en
kiu brilis elegantaj virinaj vestaĵoj kaj ĉiuspecaj uniformoj.
Sed, ho ve! mia magia esperanto tie ne kunligis min kun tiu amaso
de indiferentuloj,--ree multpezis sur miaj ŝultroj tiu lingva
izoleco, kiu tiel malĝojigis la komencon de mia vojaĝo. Por
forpeli tiun maldolĉan senton, mi forlasis la popolamason kaj iris
en pli dezertan parton de la ĝardeno, el kiu oni supervidis la
ĉirkaŭantan kamparon.
Kia belega spektaklo! Sub miaj piedoj, la movplena suburbo Podol,
kun siaj bazaroj, ĝardenoj kaj verdaj tegmentoj; poste la larĝa
kiel markolo kaj majestega Dnjepr, kun siaj insuloj, siaj multnombraj
vaporŝipoj; kaj, trans la riverego, strange kontrastanta kun la
bruplena kaj vivema urbego, la ebena kamparo, vasta, silenta,
preskaŭ dezerta, la stepo de Malgrandarusujo. Sub la lastaj radioj
ruĝaj kiel fajrego de l' kuŝiĝanta suno, tiu senfina ebenaĵo
sterniĝis, iom post iom, malheliĝis, ŝajnis estingiĝi kaj
malproksimiĝi de mi, foriranta vojaĝanto, kiu ĝin rigardadis
je la lasta fojo. Fine ĝi tute malaperis antaŭ miaj okuloj. En
tiu momento, maldekstre, la sankta monteto Peĉersk, kie estas la
preĝejoj kaj katakomboj de Laŭro, subite ekflamiĝis per elektraj
lumoj, super kiuj giganta fajra krucego starigis sian potencan kaj
regeman simbolon antaŭ la dormanta lando. Al tiu mistera, ne plu
videbla kaj por mi plena de karaj memoraĵoj, Ukrajna stepo, mi
ĵetis malĝoje mian lastan adiaŭon kaj rapidis al la stacidomo.
.....Senhalte, mi veturadis tra Lwow, Wien, Venezia, Milano, Ĝenova
ĝis Marseille. La vojo estas mirinda inter Wien kaj Italujo: montoj,
lagetoj, abiaj arbaroj kaj mezepokaj ruinaĵoj vetbatalas por ĉarmi
la vojaĝanton; eble neniam plu mi havos okazon por vidi "Venezia la
bella", tamen mi estis malpacienca ripozi. Pri tiu tritaga rapidega
veturo tra centra Eŭropo, mi do nenion diros, krom unu anekdoto, kiu
estos la konkludo de tiu jam tro longa rakonto.
Inter Kiev kaj Wien, mi havis la bonan ŝancon veturi kun tre afabla
kunvojaĝanto, berna advokato, s-ro A. B., kiu parolis france tiel
perfekte kiel germane. Li ankaŭ ĵus ekskursis en Rusujon por
sia plezuro, kaj, kompreneble, ni komunikis unu al la alia niajn
impresojn. Li estis vizitinta Sanktpeterburgon, Niĵnij Novgorodon,
Moskvon kaj Kievon; tamen, kiam mi rakontis al li mian modestan
restadon en la urbeto Sumi, li konfesis, ke mi faris vojaĝon pli
interesan ol li.
--Ĉar, li diris, mi vidis urbojn, kuriozajn, certe, sed ĉie domoj,
stratoj kaj placoj estis proksimume similaj. La nekonataj homoj,
kiujn mi renkontis, estis por mi kvazaŭ fermata libro. Verdire, mi
havis rekomendajn leterojn por diversaj personoj, kaj ili akceptis
min ĝentile, sed ceremonie. Intimeco ne povis esti inter ni, kaj mi
ne eniris, kiel vi, en la internan penson de la rusoj, nek vivadis
ilian vivon. Vi, kontraŭe, dank' al via esperantista frateco, tuj
amikiĝis kun viaj gastigantoj kaj povis profiti neordinare favoran
situacion, kvazaŭ vi estus momente "rusiĝinta".
--Tre vere, mi respondis. Sed kio malhelpas, ke vi lernu Esperanton
kaj refaru vian vojaĝon en similaj kondiĉoj?
--Nenio certe, kaj via ekzemplo tentas min. Mi ankaŭ iĝos
esperantisto!
Kaj tio ne estis vana promeso. La sekvantan januaron, ni
interŝanĝis poŝtkarte novjarajn bondezirojn kaj s-ro A. B. skribis
al mi, ke li estas nun esperantisto kaj ke li esperas renkonti min
kaj paroli kun mi internacilingve en la Ĝeneva kongreso!
Tia estis la unua rezultato de mia vojaĝo en Rusujon per Esperanto.
Povu mia sincera rakonto ankoraŭ elfari novajn adeptojn de nia helpa
lingvo, kaj, plie, okazigi multajn eksperimentojn kiel la mia.
Se mi atingos tiun rezultaton, mia celo estos trafita.
A. Rivier.