La postan tagon, je mia vekiĝo, mia gastiganto proponis, ke ni iru
nin bani en la Psjol'on. Mi plezure akceptis, ĉar la vetero estis
tre varma. La rusoj tre ofte sin banas, heredinte, kiel la turkoj,
tiun ŝatemon de la Bizantoj. Mi devas aldiri, ke tiu higiena kutimo,
bonega ĉie, estas speciale necesa por la popola klaso de Rusujo,
precipe ĉe la grandarusoj, kiuj ne sufiĉe zorgas pri la detaloj
de la ĉiutaga tualeto, kaj estus, sen tiuj oftaj banoj, terure
malpuraj.
Dum la vintro, ne estas eble sin bani en la frostiĝintaj riveroj,
sed en Rusujo, kiel en Turkujo kaj Norda Afriko estas specialaj
ŝvitbanejoj, iom similaj je la romaj "thermoj". Tiuj rusaj
ŝvitbanejoj estas tre diversaj, de la luksaj marmoraj banejoj
en la urbegoj, ĝis la humilaj lignaj banejoj vilaĝaj. Sed,
principe, ĉiuj konsistas el tri ĉambroj--la senvestiĝejo, la
laviĝejo, kun akvoj varma kaj malvarma, kaj la ŝvitejo. En tiu
lasta ĉambro staras fornego kun fera varmega platego, sur kiun oni
verŝas intertempe akvon, kiu tuj vaporiĝas kaj plenigas la aeron
per malseka kaj varmega nebulo. Ĉirkaŭe en la ĉambro kuŝas
kelkaj longaj bretoj el ligno, amfiteatre surmetitaj, sur kiujn
sin sternas la banantoj. Ju pli alta estas la breto, des pli varma
kaj sufokiga la atmosfero estas. Kaj multaj rusoj preferas la plej
altajn lokojn, kie ili ŝvitas ĝis tuta malfortiĝeco, kaj, plie,
sin vergigas per vergofaskoj, kuiritaj en bolanta akvo! Iafoje, iaj
bravuloj,--plej ofte de la klaso de komercistoj, kiuj estas efektivaj
forteguloj,--post ŝvitego kaj vergado, ruĝaj kiel kuiritaj omaroj,
kuras eksteren kaj rulas sian nudan kaj varmegan korpon en la neĝo,
kriegante kaj ridegante pro volupteco sub la malvarmegaj kisoj de la
frostego; poste tiuj herouloj ree kuras en la ŝvitejon kaj saltas
sur la plejvarman breton! Sed tio estas danĝerega plezuro, ebla nur
por homoj, havantaj bovan farton. Ĝenerale, la rusoj, post ŝvitado
kaj vergado, nur lavas en la dua ĉambro sian korpon, moligitan per
la vaporo, kaj fine sin malvarmetigas per malpli varma akvo.
Feliĉe, dank' al la somero, mi ne estis suferonta tiun timindan
rusan operacion, sed nur banonta, kiel mi jam diris, en la
malvarmetajn akvojn de la Psjol.
En tiu ebena lando, sen ŝtonoj kaj preskaŭ sen arboj, povantaj
deteni la teraĵon, la riveroj havas tre kaprican kaj ŝanĝeman
direkton. Dum la printempo, kiam la degelado multobligas iliajn
akvojn, ili disfluas super siaj malaltaj bordoj kaj superakvigas
la ĉirkaŭaĵon. Por fiksi la fluejon de la Psjol en Sumi, oni
donis al ĝi bordojn, artefaritajn el palisaroj, apogitaj kontraŭ
teraj deklivaĵoj. Tamen, en kelkaj lokoj de la urbo, oni lasis ĝin
disflui sur nedeklivajn sablobordojn, kien la urbanoj venas amase sin
bani.
Tiun matenon, do, kun mia gastiganto, mi iris en unu el tiuj banlokoj
apud la pola preĝejo, kaj tie mi vidis ne atenditan spektaklon.
Antaŭ mi, aperis aro da plenaĝaj viroj, da junuloj kaj knaboj tute
nudaj, ĉu starantaj aŭ sidantaj sur la bordo, ĉu naĝantaj aŭ
petole saltantaj en la rivero, kvazaŭ ili tute ne rimarkus sian
"paradizan" kostumon! Apenaŭ kelkaj el ili forirante el la akvo,
duone ekimitis la honteman geston de la Venuso de Mediĉi!
En Polinezio tia senĉemizularo ne estus min miriginta, sed en
Rusujo mi ĝin ne atendis! Kredeble, mia amiko, kiu jam komenciĝis
senvestiĝi, rimarkis ion neordinaran en mia mieno, ĉar li diris al
mi demande:
--Nu! Ĉu vi ne deziras plu vin lavi?
--Mi deziras, sed mi devas konfesi, ke mi estas iom... mirigata. Ĉu,
do, la Rusoj kutimas sin bani en tia vere simpla... senvesto?
--Kio? Ĉu vi mem kutimis konservi viajn vestojn dum la bano? Ha, mi
divenas! Eble vi dezirus unu el tiuj trikotaj banvestoj, kiujn mi
vidis en kelkaj mondumaj banlokoj sur la bordo de la Nigra maro? Se
nur mi estus ĝin antaŭsupozinta, mi estus provinta trovi unu en
Sumi... kvankam mi devas diri al vi, ke tio ŝajnus tie tre stranga
kaj altirus sur vin la atenton de ĉiuj. Entute, nenio tie estas
malbona kaj nenatura.
--Ho certe, mi konsentis, ĉio estas, kontraŭe, tre laŭnatura!
--Rimarku, li aldiris, ke vi estas inter homoj tre decaj. Rigardu,
ekzemple, kaj li montris kun duonrideto diketan kaj solenan viron,
kiu plaŭdis en la akvo kun du knaboj, dum severmiena soldato rigide
staris apud iliaj vestoj, metitaj sur tapiŝeto, tiuj sinjoroj ne
estas malpli ol lia "ekscelenca" moŝto generalo de nia urbo kaj liaj
filoj!
Tiu vere rusa argumento tuj konvinkis min. Cetere la reala
konveneco, en tiaj cirkonstancoj, estis konduti kiel ĉiuj kaj ne
altiri la atenton sur aĵojn, pri kiuj neniu pensis.
Tamen, iom poste, dum mi naĝis apud mia amiko, mi demandis ŝerceme:
--Kaj ŝia "ekscelenca moŝtino" generaledzino, ĉu ankaŭ ŝi tiel
same sin banas?
--Certe, sed, kiel ĉiuj sinjorinoj de la altaj kaj mezaj klasoj, ŝi
banas sin en fermita loko. Tamen, iom pli malproksime, estas parto de
la rivero, kie sin banas la virinoj de rango pli modesta. Vi vidos
ilin, hodiaŭ posttagmeze, kiam ni faros ŝipetan promenon.
Do, post la tagmanĝado, kiu en Rusujo okazas je la tria horo, ni
faris nian preparadon kaj provizadon por ekskurseti per boato al
unu el la multaj insuletoj, kuŝantaj inter la fluejoj de la Psjol.
Kompreneble, ni ne forgesis forporti kun ni la necesan samovaron,
kun karbo por ĝin varmigi. Kun ni venis afabla kaj gaja fraŭlino,
amikino de la familio Speranskij, kaj tri knaboj aŭ junuletoj,
fervoraj akompanantoj de mia amiko dum liaj boataj promenoj. Nia
blanka ŝipeto portis nigre pentritan la francan nomon _Alger_,
laŭ delikata afablaĵo por ĝia alĝerana gasto.
Sub la vigla puŝado de nia juna remistaro, ni senbrue glitis
kontraŭ la fluo, laŭlonge de la multaj kurbiĝoj de la Psjol.
Tie, la rivero estis neprofunda kaj ofte ĝian trankvilan fluadon
malrapidigis nenufaroj kaj aliaj akvaj herboj, tra kiuj naĝis kaj
plaŭdis aroj de bruemaj anasoj, kiuj disflugis antaŭ nia ŝipeto.
Post mallonga veturado, ni alvenis en lokon, kie sin banis amaso
da virinoj, junulinoj, knabinoj kaj knabetoj ĝojaj kaj babilemaj;
ĉiuj havis la tre simplan rusan bankostumon, kiun mi jam priskribis.
Nia alveno ne ĝenis ilin. Dum ni trapasis, niaj ŝipanetoj ŝerce
alparolis tri knabinojn apude ludantajn. Responde, tiuj slavaj
nimfetoj fortike naĝis post nia boato, plaŭdante kun ridegoj, kaj
ŝprucigante nin per pluveto de perlaj gutoj.
Tio estis kvazaŭ mitologia sceneto, inda je la peniko de artisto,
kaj ĉar mi ne estas pentristo mi povis nur fari fotografan kliŝon
de tiu gracia pejzaĝo.
Iom poste ni veturis preter la lastaj dometoj de la posturbo, kaj
mezen de la kamparo. Baldaŭ, proksimiĝanta bruo altiris nian
atenton. Sur vojeto, zigzage disvolviĝanta tra la verda stepo,
alkuris galope bando de junaj nudaj rajdistoj. Per siaj kriegoj,
ili incitis siajn ĉevalojn, sur kiuj ili sidis firme kaj gracie,
kiel indaj idoj de la antikvaj kozakoj de Ukrajno. Ĉiuj homoj
kaj ĉevaloj, sin ĵetis maltime en la Psjol'on, farante post si
ŝaŭmantan disondaron. Ŝajnis, ke mi vidas aron de nordamerikaj
Indioj, rapidantaj, tra rivero, sur la milita vojo.
Sed mi rimarkas ke, jam de kelka tempo, mia okcidenta legantino
maltrankvile pensas pri nia juna akompanantino kaj sin demandas:
"Kiel, konvena fraŭlino konsentis promeni en lokoj, kie ŝi riskis
renkonti tian spektaklon?"
Mi petegas, ke ŝi bonvolu iom atendi antaŭ ol severe juĝi sian
slavan fratinon. Certe, mi opinias kun ŝi, ke la korphontemeco estas
la plej bela ornamaĵo de niaj okcidentaj virinoj, kaj ĝi estas
necesa kondiĉo de la bonordeco de nia societo. Sed, ĉu ĝi estas
tiom necesa por ia ajn nacio, per aliaj vortoj, ĉu ĝi devenas de
natura kaj tutmonda instinkto, aŭ de loka sistemo de edukado?
Mi loĝas en lando, kie tuta kategorio de virinoj, la islamaninoj,
opinias, ke la korphontemeco devigas ilin kaŝi sian vizaĝon antaŭ
neparencaj viroj. Tiu sento estas tiom forta, ke eĉ la strataj
malĉastulinoj ne konsentus sin montri publike sen vualo. Iu el miaj
amikoj, iafoje alvenis neatendite apud izola rivereto, en kiu ĉerpis
akvon Maŭrino, vestata per sola robo kaj demetinta sian vualon. Tiu
simplulino estis tiel honta montri sian vizaĝon al nekonatulo, ke
ŝi preferis por ĝin kovri, levi super sia kapo sian jupon!
Certe al tiuj virinoj la hontemo pri la vizaĝo ŝajnas esti tute
instinkta kaj natura. Ĉu, do, ni devas konkludi, ke ne estas
konvenaj la eŭropanaj sinjorinoj, kiuj iras eksterhejmen sen
kapvualo? Plie, tiuj samaj sinjorinoj, kiuj hontus malkovri en la
strato siajn ŝultrojn kaj krurojn, ne timas ilin montri nudajn en
balo aŭ banloko. Oni do devas akcepti, ke la korphontemeco estas
malsimila laŭ la popoloj, kaj eĉ, ĉe unu sama persono, laŭ
cirkonstancoj difinitaj nur de monduma interkonsento. Efektive ĝi
estas la rezultato de la edukado kaj de lokaj kutimoj. La nudeco,
principe, ne estas malvirto, sed iĝas tia nur, kiam ĝi kaŭzas
skandalon kaj hontindan animstaton. En Rusujo, kiel en Francujo,
estus hontinde promeni sen vesto sur la stratoj, sed la moroj
permesas, ke oni sin banu nude, kaj tio neniun ofendas. Tio, do,
ne estas tie malkonvena kaj pruvas nur, ke la rusa animo estas pli
simpla kaj pli naiva ol la nia.
La vespermanĝo estis tre ĝoja. Ni albordiĝis en verdan insuleton,
ombratan de arboj, kaj nomitan de la Sumi'anoj insulo de Amo,
kredeble ĉar ĝiaj densaj foliaroj igas ĝin taŭga nesteto por
la kampŝatantaj amantuloj. Sur herban tapiŝon ni metis nian
manĝaĵaron, kiun atakis fervore niaj ŝipanetoj kun apetito de
dektrijaruloj, duobligata de longa remado.
La rivero mem liveris al ili la akvon necesan por la teo. En la
internan tubon de la samovaro ili ŝutis nian provizeton da karbo
kun, por ekbruligi ĝin, kelkaj branĉoj, ĉirkaŭe kolektitaj.
Bedaŭrinde, ĉu pro la nesperteco de niaj kuiristetoj, ĉu pro
la nesufiĉa sekeco de la ligneretoj, nia samovaro ne konsentis
ekbruliĝi! La afero ja estis grava: ĉiuj, kun konsternata mieno
pripensis, ke ili estos devigataj fari manĝadon sen teo, kio estas
abomenaĵo por ĉiu vera ruso... En tiuj malfeliĉaj cirkonstancoj
mia amiko ekhavis genian eltrovaĵon kaj uzis artifikon, ŝatatan
de la muĵikoj, kiuj ne posedas kuirejan blovilon. Li nur demetis
unu el siaj botoj, ĝin starigis renversitan kontraŭ la supro de
la samovaro kaj ĝin tenis per unu mano, tiamaniere, ke ĝi fermu
la internan kamentubon. Poste, per la alia mano, li vice levis kaj
mallevis la tibiingon de l' boto, kiel prenilon de akordiono. Tiu
simpla piedvesto, tiel ŝanĝata je blovilo, perfekte plenumis sian
novan oficon kaj baldaŭ nia samovaro komencis sian kanteton, karan
al la oreloj de ĉiu soifanta ruso.
Jam eknoktiĝis, kiam ni returneniris. Mi bezonus la plumon de Gogol
por priskribi la silentan kaj kvietigan majestecon de tiu ukrajna
nokto. Ĉiu lando havas sian propran fizionomion kaj ĝia personeco
pli intense sin montras dum la nokto. Kiel virino, kiu, dum ŝi
dormadas, ŝajnas ellasi sian intimecon, tiel same la Naturo, dum
la nokta ripozado, sin liveras pli plene. La rusa steparo tiam
estas strange impresiga. Nenio, krom oceano, donas tiel fortan
impreson de la Senfineco, kiel senlima ebenaĵo sub ĉielo, plena
da steloj. Inter ili, iranta la homo vagas kiel punkto inter du
senfinaĵoj. Tiun vesperon, la luno duonheligis per ŝtalblua lumeto
la stepon, kie nigraj poploj, tie ĉi kaj tie starantaj, faris
nigrajn strekojn kontraŭ la diamanta ĉielo. Arĝenta rebrilaĵo sur
la trankvila akvo de la Psjol apenaŭ sulkiĝis post nia ŝipeto laŭ
flue flosanta. Nenia sono, krom, intertempe, bleko de noktabirdo kaj
la ritma plaŭdeto de niaj remiloj.
Duonvoĉe mia amiko pentradis al mi la pasintaĵon de tiu lando, dum
la epopeaj tempoj de la kozaka Sjeĉ. Ukrajno sidis sur la rando
de l' kristana kaj islama mondoj. Tie, nenia barilo povas haltigi
homojn, krom aliaj homoj. Al la praavoj de la nunaj malgrandarusoj,
al la batalemaj kozakoj komisiiĝis la danĝera tasko defendi
Eŭropon kontraŭ la invado de aziuloj. Kiom da furiozaj bataloj
iam sangigis la altajn herbojn de la tiam nekulturata stepo? La
kozakoj estis duone sovaĝuloj, sed nur tiaj homoj povis plenumi tian
rolon, kaj al ilia ŝirmo nia okcidenta kulturo ŝuldas parte sian
ekzistadon.
Tiel mi elvokis la heroan estinton de tiu silenta kamparo, sub
la stelplena ĉielo. Ŝajnis al mi kvazaŭ, sur la bordoj de la
rivero, kie ni flosis malrapide, mi ĵus ekvidis stariĝantan de
post arbo, la altan felĉapon de kozako, spionanta l' alvenon de
tataraj rajdistoj... Unu el niaj kunpromenantoj, tre belvoĉa, estis
kantanta popolan arion. Mi ne komprenis liajn rusajn parolojn, sed
la melankolia kaj sovaĝa ritmo de tiu melodio mirinde vivigis
kaj korpigis miajn revaĵojn. Sub la energiaj trajtoj, la ostaj
kaj brunaj vangoj, la brila rigardo de miaj ĉirkaŭantuloj, mi
eltrovis, ne tute malaperintajn, post unu centjaro de civilizacio,
la polurigitajn postsignojn de l' praavaj instinktoj, la fierecon,
la eksplodemecon, la malzorgon, ian malestimon por niaj okcidentaj
delikataĵoj, la decidemecon kaj la belan ŝatemecon al ĉio danĝera
kaj riskoplena, kiu karakterizas la popolojn, junajn kaj estonte
kreskontajn.
--Rigardu tiujn dektrijarajn knabojn,--diris al mi s-ro
Speranskij,--malgraŭ ilia gimnaziana uniformo, ilia okcidenta
kulturo, ili restas efektivaj kozaketoj. Se vi falus en la riveron
kaj estus en mortiga danĝero, kvankam ili ne scius naĝi, estu vi
certa, ke neniu el ili ŝanceliĝus por sin ĵeti en la akvon kaj
riski dronon pli vole ol sin kovri per honto, lasante gaston perei
sen helpo.
Kaj dume mia penso forflugis malproksimen al niaj parizanaj dandetoj,
kiuj hontus iri en la liceon sen gantoj, kaj timas malvarmumi, kiam
ili malsekigas siajn lakitajn ŝuetojn en strata rivereto...
Miaj kozakidetoj ne timis malvarmumon kaj tion baldaŭ pruvis al mi.
Dum nia parolado ni ne estis rimarkintaj, ke la steloj super niaj
kapoj iom post iom estingiĝis, kaj ni atentis tion nur tiam, kiam
nigra nubo kovris la palhelan lunon kaj lasis nin en plena mallumo.
Samtempe malproksima tondro sciigis nin, ke ni devas akceli nian
returnon. Ni do rapidigis nian remadon laŭeble por alveturi en
la urbon antaŭ la pluvego, sed niaj penadoj estis vanaj. Pli kaj
pli ofte, fulmoj strekis la mallumaĵon, heligante per blindigaj
fajraĵoj la nigran kamparon dum la aero pleniĝis per senĉesa
tondrado. Kaj, ho ve! baldaŭ sin verŝis sur niajn dorsojn efektiva
akvofalego: akvo supre, akvo sube, ni povis nur elekti inter
pluv- aŭ riverbano!
Ni kovris per niaj supervestoj nian junan akompanantinon, kiu
bonhumore ŝercis pri sia akvumiĝado. Niaj knaboj estis feliĉegaj
kaj ridegis, dum ĉielaj torentoj fluegis tra iliaj maldikaj
ĉemizetoj. La forto de l' pluvego estis tia, ke ni devis momente
allasi la remilojn, por kaŝi nin sub la benkoj de l' boato, kiu
libere flosis laŭ la fluo.
Kiam ni albordiĝis kaj reiris hejmen, niaj vestoj estis enpenetritaj
de akvo, kvazaŭ ni estus elirintaj el la rivero mem; malvarmeta
vento algluigis ilin malagrable kontraŭ nia tremetanta haŭto. Sed
tiu deviga bano ne havis malbonan sekvaĵon, krom por la nova ĉapo
de nia kunpromenantino, kiu faris en tiu tago sian unuan kaj lastan
servadon, kaj, ho ve! por la nekozaka verkanto de tiu rakonto, kiu
ekkaptis fortan reŭmatismon kaj devis restadi hejme dum kelkaj tagoj
ĝis sia resaniĝo.
Tamen tiu malliberigo ne estis al mi maldolĉa, dank' al la tute
patrinindaj flegoj de s-ino Speranska, al miaj longaj babiladoj kun
mia amiko, ankaŭ dank' al la vizitoj, kiujn mi ricevis.
Efektive dum mia ĉeestado en Sumi tiu urbeto ĝuis du gravajn
kuriozaĵojn: la bestejon de ia s-ro Salomon kaj min mem. Mi estas
nature modesta homo kaj ne ŝatas fanfaroni. Sed la veremeco devigas
min konstati, ke mi atingis sukceson preskaŭ tiel fortan ol la
kvardek pensiuloj de s-ro Salomon. Vane tiu intrigulo starigis sian
tendegon precize antaŭ nia domo; vane lia gurdego, ĉiutage post la
triahora manĝado mueladis sian plej allogan ariaron, de la "Norma"
ĝis, ho surprize!--"_En rev'nant de la R'vue_", la popola kanto
pri generalo Boulanger. Mi certigas al miaj legantoj, ke s-ro
Speranskij ne uzis gurdegon; mi estis sola kontraŭ kvardek; tamen
mi ricevis publikon, se ne tiel multan, almenaŭ pli ŝatindan ol
la bestoj de s-ro Salomon. Eĉ sinjorinoj kaj fraŭlinoj subite
ekmemoris, ke de longe ili intencis viziti s-inon Speranska kaj
ŝiajn gefilojn, kaj--ne atendite! renkontis ĉe ili la strangan
fremdulon, kiu parolas per artefarita lingvo. La rusinoj, tion mi jam
diris, estas seriozaj personoj, sed ili estas virinoj, t. e. idinoj
de nia praavino Evo kaj tial, iomete scideziraj! Pri tio mi tute ne
plendas, ĉar tio permesis al mi profiti agrablajn konversaciojn,
dank' al la nelacebla komplezo de miaj esperantaj tradukistoj.
Cetere kelkaj el miaj kunparolantinoj povis iom paroli france,
sed mi neniam povis atingi, ke ili bonvolu uzi mian lingvon. Tiun
obstinan rifuzon mi konstatis ankaŭ ĉe la viroj, kaj tio tre
mirigis min. Sed mia amiko klarigis al mi la kaŭzon de tiu ŝajne
kaprica konduto. En Rusujo la franca lingvo estis antaŭe uzata
de la superaj klasoj, kiuj eĉ afektis iafoje ne scii sian nacian
lingvon. Hodiaŭ estas reakcio favora por la rusa lingvo; tamen
ankoraŭ nun la kapableco paroli france estas konsiderata kiel la
vera pruvilo de la monduma eleganteco. Kiu ajn deziras ĝui la famon
de delikata klerulo, pretendas esti kapabla paroli france. Sed,
efektive plejmultaj ne scias bone tiun malfacilan lingvon; pro tio
ili ne kuraĝas uzi ĝin antaŭ francoj, ĉar iliaj eraroj, nepre
rimarkotaj de ilia aŭskultanto, igus ilin mokindaj, kiel homojn kiuj
penis vane por sin plialtigi super sia reala situacio.
Post kelkaj tagoj, mi estis sufiĉe resaniĝinta, por ke mi povu
promeneti eksterhejme kaj konatiĝi kun la urbo, kies mi estis
provizora loĝanto.