Wij hadden nog over anderhalven dag in Shanghaï te beschikken,
toen wij het werk met de leden der vereeniging voor vrouwenkiesrecht
aldaar achter den rug hadden. Dezen tijd hadden wij bestemd om eenige
fabrieken te gaan zien, waarin voornamelijk vrouwen werken en die ook
interessant voor ons waren, omdat er wat voor ons te leeren viel. Wij
hadden herhaaldelijk over de zijde filature, als een bijzondere bron
van inkomsten voor China, gehoord, doch wij wisten niet wat daaronder
begrepen werd. Een onzer introductiebrieven van den Italiaanschen
consul-generaal was voor den heer Beretta, eigenaar van de grootste
"silk-filature" in China. Van deze gelegenheid maakten wij gebruik om
den heer Beretta te vragen zijne fabriek te mogen zien. Ons verzoek
werd dadelijk ingewilligd en de vriendelijke Italiaan maakte van de
gelegenheid gebruik ons zelf in zijne fabriek rond te geleiden en ons
het interessante proces, om uit de cocons der zijdewormen de zijden
vezels te prepareeren, van het begin tot het eind te laten zien en
ons alles zoo duidelijk mogelijk te verklaren. In een zijde-filature
wordt niets anders gedaan dan de ruwe cocons te sorteeren, daarna te
prepareeren en de zijden vezels af te spinnen en in groote strengen
te winden. Dat is bijna uitsluitend vrouwenwerk. Alleen voor het
in orde houden der machines en de verpakking der strengen worden
mannen gebruikt.
Het was voor ons nieuw te vernemen, niet dat de kwaliteit van de
zijden stoffen afhangt van de kwaliteit der vezels, die voor het weven
gebruikt worden, maar wel, dat de kwaliteit der vezels afhangt van de
mate der civilisatie (zooals de heer Beretta het hoffelijk uitdrukte)
der zijdewormen. Hoe hooger de graad van ontwikkeling van een zijdeworm
des te witter, glansrijker en duurzamer is de vezel, die uit de cocon
komt, waarin hij zich nestelt. Uit iedere cocon wordt een duizend
meter lange vezel verkregen en zes zulke vezels te zamen gedraaid,
hebben de dikte van een draad, waaruit de zijde geweven kan worden.
In verschillende oorden van China houdt een dichte bevolking zich met
de cultuur van zijdewormen bezig en bestaat daarvan grootendeels. Er
zijn gedeelten waar men de geslachtsboom der zijdewormen vele eeuwen
kan nasporen en waar men telkens, na verloop van jaren, een hoogere
ontwikkelingsvorm kan aantoonen. De pongé-zijde, de goedkoope, sterke
zijde, die tegenwoordig zooveel voor waschjapons gebruikt wordt, wordt
gemaakt van de vezel van den ongecultiveerden worm. De geciviliseerde
zijdeworm, wiens product alleen in de fabriek van den heer Beretta
verwerkt wordt, levert een prachtig glanzenden sneeuwwitten draad.
Er waren in deze fabriek 1500 vrouwen werkzaam, waaronder vele
kinderen. De arbeid is licht, maar één enkel proces is wreed, vooral
voor de beginnenden. Als de cocons gesorteerd zijn, dan worden zij
gekookt in water van 120 gr. C. Uit dit water worden zij met een zeef
geschept en komen dan in water van 60 gr. C. Daaruit moeten zij één
voor één met de vingers genomen worden. Voor dit werk gebruikt men
nu de slavinnen-meisjes. Al de wreedheid van den slavenhandel zagen
wij hier weder voor ons. Elke vrouw, die in die fabriek werkt, heeft
zoo'n slavinnetje om met haar fijne vingertjes de cocon voor haar
uit het heete water te halen. Rondom zulke groote fabrieken wordt
een complete handel in die kleine, fijne kindertjes gedreven. Vrouwen
komen daar met dozijnen van die slavinnetjes, die dan, naar gelang van
den leeftijd, de uiterlijke gezondheid en sterkte van het kind, meer
of minder opbrengen. Van sommige dier kindertjes in de fabriek waren
de vingertjes en de handpalm tot op de helft wit verbrand. Eerst na
verloop van tijd vereelt de huid en dan voelen zij de hitte van het
water niet meer. De vrouw die zoo'n kind koopt, is de uitsluitende
meesteres. De gevoelloosheid, de wreedheid, waarmede zulke kinderen
behandeld worden, is onbeschrijflijk. Een spoedige dood is 't beste
wat men zulke kinderen wenschen kan. China heeft inderdaad nog vele
hervormingen te ondergaan, wil het als cultuurstaat in aanmerking
komen.
Wij bezochten ook een zeer groote Chineesche drukkerij, die van de
Europeesche drukkerijen vooral daarin verschilt, dat de letterteekens
zoo enorm veel uitgebreider zijn dan de onze. Tegen misschien 200
verschillende letterteekens bij ons, waren er hier meer dan 8000. Zoo'n
Chineesche letterkast ziet er dan ook vrij wat omvangrijker uit. Is
eenmaal het werk gezet, dan geschiedt het afdrukken op dezelfde wijze
als overal elders. Ook hier waren vrouwen en kinderen voor hongerloonen
mede aan den arbeid.
Met hetzelfde doel, om een indruk te krijgen van den vrouwen- en
kinderarbeid, bezochten wij ook nog een groote sigaretten- en een
porseleinfabriek. De treurige toestanden die in al die ondernemingen
heerschen, zal ik niet beschrijven. Het is genoeg als men weet,
dat in China de werkgever volkomen vrij is in zijne handelingen
tegenover zijn werkvolk en dat er onder de talrijke Chineezen altijd
genoeg plaatsvervangers te vinden zijn, als eenigen het werk staken of
weggezonden worden. Een begin van organisatie bestaat er in Shanghaï
onder het werkvolk, en men vertelde mij, ook hier en daar elders in
China, maar kracht kan van die werklieden-partij nog niet uitgaan.
Vrijdagmiddag om één uur, den 6en Sept, verlieten wij Shanghaï om
naar Nanking te gaan. Wij maakten voor het eerst met een Chineeschen
spoorweg kennis. Deze lijn die Shanghaï met Nanking in 7 uren verbindt,
loopt langs verschillende groote steden. Al die steden kenmerken
zich van buiten door den grooten hardsteenen muur die de geheele stad
omgeeft. Wij passeerden een mooi, vruchtbaar deel van China. De rijst
was juist rijp; hier en daar werd het gesneden en in bundels gebonden
om te drogen, of was men reeds bezig het te dorschen; in andere streken
was men bezig de rijpe maïskolven te oogsten, of anderen veldarbeid
te verrichten; langs den geheelen weg heerschte een bedrijvigheid op
het veld, die den Chinees in zijn waar karakter toonde.
De spoorwagens zijn nog nieuw en daarom zindelijk en goed. Zij bieden
den reizigers alle comfort, die men op reis kan verwachten. Elke
breede, ruime waggon heeft in het midden een lange tafel, die
uiteengezet of toegeklapt kan worden, al naar gelang de reizigers het
verkiezen. Electrische waaiers brengen koelte aan en goede electrische
verlichting maakt het mogelijk, ook bij avond te lezen of iets anders
te doen. Bovendien is elke trein voorzien van een restauratiewagen. Om
vier uur bestelden wij thee in onzen eigen waggon. Wij ontvingen zulke
goede thee met warme, geboterde toast en cakes, als in geen enkele
restaurant of tearoom verbeterd kan worden en verreweg beter dan in
eenigen restauratiewagen in Europa. Het werd ons keurig netjes met
servetjes voorgediend en voor al die luxe hadden wij ieder 25 cent
te betalen. Als de ondervinding die wij op onzen verderen tocht door
China op de spoorwegen zullen opdoen, overeenkomt met die op de lijn
Shanghaï-Nanking, dan staat het spoorwegwezen in China, voor zoover
het zich ontwikkeld heeft, hooger dan in menig land in Europa.
Tegen 8 uur kwamen wij in Nanking aan, waar slechts één Europeesch
hotel is met een Engelschen eigenaar. Het is een zeer primitief gebouw,
maar alles is er uiterst zindelijk en hygiënisch en de maaltijden
waren goed. Wij bezochten Nanking, omdat daar tijdens de revolutie
door de vrouwen een belangrijke rol was vervuld, waarvan wij alle
bijzonderheden wilden weten en omdat Nanking in geschiedkundig opzicht
zoo bijzonder merkwaardig is. Reeds vijf maal was Nanking de hoofdstad
van China en ook thans weder staat deze stad bovenaan in de rij om
tot hoofdstad verheven te worden, indien de regeering mocht besluiten
Peking te verlaten en haar zetel ergens anders te vestigen. Men vindt
Nanking voor dit doel zoo geschikt, omdat deze stad rondom, behalve ten
westen, omgeven is door hooge bergen, terwijl de westzijde beschermd
wordt door goede, oude forten, van waaruit men een vergezicht heeft
over de Yang Tze rivier, waaraan Nanking gelegen is.
Nanking heeft nu nog een bevolking van 350.000, maar het heeft in de
verschillende opstanden, die China in den loop des tijds te doorstaan
heeft gehad, duizenden en duizenden van de bevolking verloren. Als men
thans door de stad rijdt vindt men overal groote open ruimten, Waar
vroeger huizen stonden en menschen woonden en de vroegere Imperial
City, een omwalde stad in de stad, waar in oude tijden de regeering
gevestigd was en tot voor een jaar al de Manchu's leefden, is nu totaal
verwoest, daar is geen huis blijven staan. De duizenden Manchu's die
daar gewoond hebben, zijn voor een deel naar Manchuria vertrokken, voor
een ander deel hebben zij hun heil in Amerika of ergens anders in Azië
gezocht, maar voor verreweg het grootste deel zijn zij in deze laatste
revolutie omgekomen. Sommigen beweren, dat zij zelfmoord gepleegd
hebben om hunne geesten, met die hunner afgestorven familieleden
daar te laten verwijlen, anderen gelooven, dat hun gezamenlijke
dood op een zelfde oogenblik aan toeval moet worden toegeschreven,
doordat een voorraad kruit, dat voor zelfverdediging aanwezig was,
op een gegeven oogenblik ontbrandde en de totale verwoesting van de
Imperial City, met allen die er nog in waren, bewerkstelligde. Thans
wordt deze geheele uitgestrektheid grond door de regeering streng
bewaakt, omdat vermoed wordt, dat vele Manchu's hunne bezittingen
hier of daar begraven hebben en de regeering vooralsnog geen tijd
heeft een onderzoek naar deze schatten in te stellen.
Aan bijna elk plekje grond in Nanking is de een of andere historische
bijzonderheid verbonden, elke heuvel, elke toren en elke tempel heeft
een legende en rondom elken berg zweven de geesten van bijzondere
dooden, die vereerd of gevierd moeten worden. Vooral de Purperberg
heeft een bijzondere vermaardheid, omdat daar de drie Ming-keizers
begraven liggen. Tot de graftomben van deze afgestorvenen heeft ook de
tegenwoordige regeering zich gericht, om de geesten der Ming-keizers
te vertellen, dat de Manchu-dynastie verwoest en de republiek in
China gevestigd was. Het was daar dat dr. Sun Yat Sen afstand deed
van zijn presidentale waardigheid en den generaal Yuan Shi-Kai als
zijn opvolger aanwees.
Het was voor ons niet moeilijk in Nanking de vrouwen te vinden,
die wij wilden zien en spreken. Men had van uit Shanghaï hen reeds
van onze komst verwittigd. Zij kwamen Zaterdagmorgen reeds vroeg
in ons hotel, om te informeeren, of wij aangekomen waren en hoelang
wij in Nanking zouden vertoeven. Toen zij van den hotelier vernamen,
dat wij er waren en tot Maandagmorgen dachten te blijven, lieten zij
de boodschap voor ons achter, dat wij hen gezamenlijk den geheelen
morgen in het clubgebouw konden vinden en dat zij zouden zorg dragen,
dat daar iemand aanwezig was die als tolk kon dienen. Onmiddellijk
na het ontbijt begaven wij ons naar het clubgebouw, dat eigenlijk
de zetel is van de vrouwenafdeeling van de Tung Ming Hui. De
Nanking-afdeeling van de Tung Ming Hui heeft een afzonderlijke
vrouwenafdeeling, die wel met de mannen naar hetzelfde doel streven,
doch die afgescheiden van elkander en dikwijls langs andere lijnen
werken. De vrouwenkiesrechtvereeniging werkt op zich zelf en hoewel
alle leden van de vereeniging voor vrouwenkiesrecht leden van de Tung
Ming Hui zijn, zijn toch niet alle vrouwen leden van de Tung Ming Hui,
leden van de vereeniging voor vrouwenkiesrecht. Wel gelooven allen in
gelijke politieke rechten voor mannen en vrouwen, maar velen hebben
zich door hunne echtgenooten, vaders of broeders laten wijs maken,
dat de tijd voor de vrouwen nog niet gekomen is en zij eerst moeten
medewerken tot opbouwing van de republiek van en voor mannen.
De flinke vrouwen, die het grootste heil voor het land verwachten uit
de samenwerking van mannen en vrouwen, een samenwerking, die,--zoo
ergens elders--zeker in China hoog noodig is, waar het zedelijk peil
der mannen nog zoo laag staat, deze vrouwen zijn in Nanking een geheel
ander soort, als die wij in Shanghaï aantroffen.
In het clubgebouw troffen wij de presidente van de vrouwenafdeeling van
de Tung Ming Hui, de presidente van de vrouwenkiesrechtvereeniging,
eenige andere bestuursleden van beide vereenigingen en twee jonge
mannen, studenten van de universiteit van Nanking, die zuiver Engelsch
spraken en zich als tolken beschikbaar hadden gesteld.
Spoedig vernamen wij, dat de Nanking vrouwenkiesrechtvereeniging
ook ruim 200 leden telt, dat er op het oogenblik reeds 7 zulke
vereenigingen in China bestaan, die bezig zijn zich in een nationalen
bond te vereenigen, waarvan de zetel voorloopig in Peking zal gevestigd
worden en dat men bezig is in nog elf andere steden afdeelingen te
vormen. Nanking is de oudste afdeeling en schijnt de beste organisators
te bezitten, vandaar dat Nanking was uitgenoodigd de formeering van
andere afdeelingen op zich te nemen. Evenals in Shanghaï was men
ook in Nanking er sterk voor, dat China zich bij den Wereldbond voor
Vrouwenkiesrecht zou aansluiten en afgevaardigden naar het volgende
congres in Budapest zou zenden. De beslissing ligt echter in Peking.
Over eenige weken zullen eenige vrouwen uit Nanking ook naar Peking
vertrekken om de daar reeds uit andere provincies aanwezige vrouwen
te steunen in het werk om van deze regeering vrouwenkiesrecht op
gelijke voorwaarden als de mannen, te verkrijgen. Zij willen zich
door dr. Sun niet langer laten bepraten, omdat zij overtuigd zijn,
dat het thans een gemakkelijker strijd voor hen zal zijn om hare
rechten te verkrijgen dan later, als eenmaal de constitutie voor het
geheele land is aangenomen. Bovendien denkt deze regeering er sterk
over om in China het kiesrecht aan meer of mindere ontwikkeling vast
te knoopen; men zal een of andere school moeten doorloopen hebben,
of een of ander examen hebben afgelegd, of lezen en schrijven kunnen
en als dat wordt aangenomen, dan bestaat er geen enkele gegronde
reden om diezelfde eischen niet ook op de vrouwen toe te passen.
Wij vroegen de aanwezige vrouwen, welke middelen zij willen toepassen
om tot het doel te geraken, indien rede, gezonde argumenten, beroep op
hun recht, bij de regeering geen doel troffen. Het antwoord dat wij
daarop kregen bracht ons in de hoogste verwondering. Deze Chineesche
vrouwtjes vertelden ons met van durf schitterende oogen, dat zij dan
tot alles in staat zullen zijn. Zij zullen al het mogelijke doen om
langs vreedzamen weg haar doel te bereiken, doch als dat niet gaat,
dan was er nog genoeg revolutionnaire geest in hen overgebleven
om krachtige daden tot stand te brengen. In hunne afdeelingen
hebben zij een afzonderlijke groep vrouwen, die een geheim verbond
gesloten hebben, de leden daarvan zijn niet bekend. De naam van dat
verbond beteekent in het Engelsch "dare to die," (durf te sterven),
wat genoegzaam den aard van het verbond aangeeft. Ongeveer 1000
leden bezit dit verbond reeds over heel China. Vóór zij echter tot
geweld hun toevlucht zullen nemen, zullen zij eerst alle vreedzame
middelen in toepassing brengen. Zij willen o.a. naast den Nationalen
Raad van mannen, zooals het tegenwoordige parlement genoemd wordt,
een Nationalen Raad van vrouwen vormen, waarvan de kosten uit eigen
fondsen zullen bijeen gebracht worden. In dezen Raad zullen de vrouwen
alle nationale vraagstukken behandelen, die ook in den mannenraad
behandeld worden en de besluiten in den vrouwenraad genomen, zullen
der regeering worden aangeboden. Men zal afwachten hoe deze besluiten
door de regeering zullen worden ontvangen.
Een sterke militante geest heerscht in al de vrouwen, die wij in
Nanking aantroffen. Wij wilden nu weten, uit den mond van deze vrouwen
zelf, wat er waar is in de sensationeele berichten, die er eenigen
tijd geleden in alle couranten hebben gestaan, over het bestormen van
de vergadering waarin de eerste Nationale Raad in Nanking gehouden
werd en het breken der glasruiten. Wij vroegen ons een volstandig
verhaal te geven van alles wat er toen was voorgevallen. Och, het
was zoo eenvoudig geweest. De mannen, die daar bijeen waren en zich
het recht toeëigenden de provisoire regeering van 's lands zaken
vast te stellen, waren wel is waar in menig opzicht de leiders der
revolutie geweest, maar toch ook menige vrouw had daarbij een zeer
vooraanstaande rol gespeeld. Bij de regeling van 's lands zaken had
men een of meer dier vrouwen een stem moeten geven. Daaraan was niet
gedacht. Toen de vergadering gehouden zou worden, trokken daarom
dertig dier vrouwen, die allen konden wijzen op belangrijke daden of
invloedrijke posities gedurende de revolutie, naar het vergaderlokaal
en vroegen om gezamenlijk of enkelen van hen aan de beraadslagingen
te mogen deelnemen. Een weigerend antwoord volgde. De vrouwen besloten
toen om ongevraagd naar binnen te gaan, de discussie te volgen en mede
te spreken als zij zich daartoe gedwongen gevoelden. De mannen sloten
echter de vergadering en gingen huiswaarts. Den volgenden morgen werd
de bijeenkomst heropend, doch nu stond er een sterke politiemacht met
geladen geweer voor de deur, gereed om elke vrouw neder te schieten,
die durfde te naderen. Een der vrouwen, Woo Mok Lan, de presidente der
Nanking-afdeeling van de Tung Ming Hui, die voor ons zat, was toen naar
een andere zijde van het gebouw gegaan en heeft daar een groote ruit
ingeslagen. Dr. Sun, die de vergadering presideerde, is daarop naar
buiten gekomen en heeft den vrouwen toegesproken. Hij overreedde hen,
in 's lands belang, niet langer aan te dringen om aan die vergadering
deel te nemen, het waren slechts de allereerste regelingen, die
vastgesteld zouden worden, die misschien van zeer korten duur zouden
zijn en bovendien was dr. Sun bereid om daarbij voor de belangen
der vrouwen te zorgen, zoo goed als zij maar konden wenschen. Hij
was bereid daarover met hen van gedachten te wisselen. De vrouwen
hebben zich door dr. Sun laten bepraten, en zijn naar huis gegaan,
doch hebben zeer spoedig ingezien, dat zij bedrogen zijn uitgekomen.
Wij wilden toen nog de bijzonderheden weten, omtrent de amazones,
die in Nanking gestreden hadden. Woo Mok Lan was een der kapiteins
geweest. Zij vertelde ons, dat er 3 regimenten waren gevormd, een van
340, een van 200 en een van 120 vrouwen. Aan het kleinste regiment
was de bewaking der stad toevertrouwd, de twee anderen hadden aan
al het aanvallend en verdedigend werk deelgenomen. Deze twee hadden,
toen het gevecht op het hevigst was, het gevaarlijkste punt tegen den
Purperberg ingenomen, waarbij 12 van de soldaatjes van het regiment van
Woo gesneuveld zijn. Velen van haar regiment oefenen zich nog steeds
in militaire zaken; men kon immers niet weten, of zij de wapens niet
nog eens zullen moeten opnemen om eigen rechten te verdedigen. Wij
hoorden ook hier, dat vele Chineesche vrouwen, als mannen verkleed,
in de mannengelederen aan de revolutie hebben deelgenomen en op dit
oogenblik waren er nog 14 meisjes van Nanking in het leger in Mongolië
om tegen de Russen te strijden. Al deze zaken werden ons verteld op
een wijze, alsof zij vanzelf sprekend waren. Er bleek ons duidelijk
uit, dat deze vrouwen zich jarenlang vertrouwd hebben gemaakt met
het voornemen om in tijd van nood het land op die wijze te dienen.
Nadat wij eenige uren met hen gesproken hadden, vroeg men ons
Zondagmorgen om tien uur te willen terugkomen om verdere besprekingen
te houden. De twee jonge mannen boden zich aan om voor het overige
deel van den dag ons als gids te dienen en ons Nanking te laten zien
en al de geschiedkundige bijzonderheden te vertellen. Van dat aanbod
maakten wij gaarne gebruik.