Is het omdat het mooie Zweden zoo velen heeft gelokt, of moet het
toegeschreven worden aan het niet meer te loochenen feit, dat in
alle landen de vrouwen beginnen te ontwaken en de groote waarde van
het kiesbiljet beginnen te beseffen en zij in deze twee-jaarlijksche
congressen van den Wereldbond de opvoedende kracht voelen, die haar
tot den strijd voor politieke vrijheid geschikt maakt, zeker is, dat
nog nimmer te voren zoo vele vrouwen uit verschillende landen bijeen
kwamen, om te hooren bespreken op welke wijze wij elkander in dezen
strijd het best kunnen steunen en hoe de regeeringen van de landen,
waar de vrouwen het kiesrecht hebben, ons in dezen strijd kunnen ter
zijde staan.
Met een gevoel van nationalen trots deel ik mede, dat Nederland,
of liever de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht, met ruim veertig
van hare leden op dit congres vertegenwoordigd is en dat deze groote
vertegenwoordiging door de Zweedsche vrouwen en door het bestuur van
den Wereldbond ten hoogste wordt op prijs gesteld en wij in sommige
opzichten een zeer bevoorrechte plaats innemen. Ook de Mannenbond
voor Vrouwenkiesrecht in Nederland is zeer waardig vertegenwoordigd
door zijnen president, den luitenant-kolonel Mansfeldt uit Utrecht,
en zijne beide secretarissen, de heeren Kehrer uit Gorinchem en Van
der Mandere uit Den Haag. Verder liet de Nationale Vrouwenraad van
Nederland zich vertegenwoordigen door hare presidente, mej. Baelde uit
Rotterdam, die tevens presidente is van de Rotterdamsche afdeeling van
de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. Op voorstel van de Vereeniging
voor Vrouwenkiesrecht zond mrs. Catt eene uitnoodiging aan den Bond
voor Vrouwenkiesrecht, welke deze beleefdheid beantwoordde met mevrouw
Isaachsen en mej. Boissevain als afgevaardigden te zenden.
Nu ik toch over de vertegenwoordiging ben begonnen te schrijven, wil ik
meteen mededeelen, dat 22 landen afgevaardigden zonden en dat het door
ons allen hier betreurd wordt, dat België, op het Londensch congres
zoo schitterende door zijn vijf bekwame afgevaardigden, thans geen
vertegenwoordigsters zond, terwijl Italië op 't laatste oogenblik
moest berichten, dat haar afgevaardigde door ziekte verhinderd
was te komen. Daartegenover staat echter, dat IJsland thans drie
afgevaardigden zond, Servië en Bulgarije goed vertegenwoordigd zijn
en dat van Portugal een schrijven inkwam met 't verzoek zich door
Dr. Aletta Jacobs te mogen laten vertegenwoordigen. Daar elk land
echter zijne eigen vertegenwoordigsters moet zenden, is het verzoek
van Portugal door het Bestuur van den Wereldbond afgewezen, doch is er
besloten, als de statuten van de Portugeesche organisatie goedgekeurd
zijn, dit land toch in den Wereldbond op te nemen. Ook van de vrouwen
van Rumenië en Gallicië waren schriftelijke verzoeken ingekomen om
zich bij den Wereldbond te mogen aansluiten.
Het is van meer dan eene beteekenis, als men reeds eenige dagen vóór
zulk een congres begint, in de stad aanwezig is en de voorbereiding kan
gadeslaan. Nog zoo kort geleden had ik zelf zulk eene voorbereiding
geleid, toen in 1908 in Amsterdam het congres aldaar plaats vond,
en 't was met niet weinig genoegdoening dat ik zag, hoe het Bestuur
in Zweden van de door ons land verstrekte aanwijzingen geprofiteerd
heeft en met inachtneming van de voor elk land bijzondere wijzigingen,
onze organisatie heeft gevolgd. Ook in Zweden bestond een centraal
comité, met tal van sub-comité's, die al het werk verricht hebben en
die ieder voor zich de hulp hebben ingeroepen van zoovele en zulke
leden der vereeniging, die daarvoor het meest geschikt bleken.
Reeds direct bij het binnenkomen van Stockholm werden de aankomenden
verrast door een zeer groote vlag in de kleuren van den Wereldbond,
wit met goudgeel, wapperende boven een tafel, waarachter een drietal
dames zaten, die de gasten alle noodige inlichtingen verschaften en hen
met het verkrijgen van bagage, omnibus of rijtuig behulpzaam waren en
voor zoover zij zich niet van te voren door het reisbureau van een goed
hotel hadden voorzien, hen hielpen een goed hotel of pension te vinden.
In het Grand-Hotel, alwaar het hoofdkwartier gevestigd is, hebben
honderd afgevaardigden een kamer gevonden, doch bovendien zijn in dit
hotel vele kamers gereserveerd voor het centraalbureau, alwaar alle
mogelijke inlichtingen verkregen kunnen worden omtrent het te houden
congres. Verder is er een bureau voor vreemdelingenverkeer, alwaar
alle inlichtingen omtrent uitstapjes in de omgeving van Stockholm
en voor verdere tochten, na afloop van het congres gegeven worden;
zijn er twee kamers, waarin de propagandamiddelen der verschillende
landen op afzonderlijke tafels zijn uitgestald, alsmede de brochures,
boeken en vlugschriften, die voor propagandalectuur dienst doen. Een
kamer is gereserveerd voor de pers, een andere voor schrijfkamer
der afgevaardigden en een heel smaakvol ingericht vertrek, met vele
cosy-corners, geeft gelegenheid om met elkaar eens een oogenblik
rustig te praten. Ook de vergaderingen van het congres worden in de
feestzaal van het Grand-Hotel gehouden, alwaar 600 afgevaardigden en
plaatsvervangende afgevaardigden een ruime zitplaats vinden.
Deze feestzaal ziet er schitterend uit, nu zij is uitgedost met
bloemen en groen, en bovendien zeer smaakvol gedécoreerd met de
nationale kleuren, geel en blauw, dooreengevlochten met de kleuren
van den Wereldbond, wit en goudgeel.
Wanneer men de dagen vóór het congres in de vertrekken kwam, waarin
het centraalbureau gezeteld is, dan kreeg men den indruk van in 'n
woeligen bijenkorf aangeland te zijn, waarin enkele hoofdpersonen
rustig en kalm doorgaan met het inschrijven van nieuwe leden, het
uitschrijven van invitatiekaarten, het enveloppeeren van de vele
noodige stukken voor alle afgevaardigden, het innen van contributiën
van hen, die niet in de bevoorrechte positie verkeeren alles vrij te
hebben, enz., terwijl tal van andere dames de steeds meer binnenkomende
gasten van heinde en ver te woord staan, en haar, naar gelang harer
positie in dezen bond voor de gevraagde inlichtingen verwijzen naar de
verschillende tafels, waar zij geholpen kunnen worden. Aan alles is
hier gedacht, niets is vergeten. De meest zorgelooze afgevaardigde,
die tehuis alles zou hebben laten liggen, kan hier nog opnieuw van
alles voorzien worden. Voor ons Hollanders is zeker opmerkelijk,
hoe Zweden's aristocratische vrouwen hier zusterlijk samenwerken met
de vrouwen uit allen rang en stand, de hoofdplaatsen overlatende aan
diegenen, die daarvoor de meeste geschiktheid bezitten. Onder de drie
dames in het tentje aan het station was een van Zweden's vrouwen uit
de hoogste kringen, die zich niet te voornaam vond onze handtasschen
onmiddellijk over te nemen, ze naar het gereed staande rijtuig te
brengen en ons welkom te heeten in Zweden's hoofdstad.
Maar nog in een ander opzicht steekt dit congres schitterend af bij
dat, hetwelk drie jaar geleden in Amsterdam werd gehouden. Stuitten
in Amsterdam al onze pogingen af om op de een of andere wijze voor
onze buitenlandsche gasten een officieele ontvangst van de stad te
verkrijgen, weigerde men daar zelfs om, zooals bij zulke gelegenheden
gebruikelijk is, de gasten op het stadhuis te ontvangen, als wij
alle daarvoor te maken onkosten op ons namen, hier in Stockholm
heeft de gemeenteraad het centraal-comité gesteund met 3000 kronen
om daarvoor allen gasten 'n uitstapje naar een van Stockholm's
mooie omgevingen te bereiden, ontving elke vreemdelinge een keurig,
in wit met goud gedrukt en gebonden boekje, waarin een platte grond
van Stockholm, tal van mooie stadsgezichten en eene verhandeling
van alle wetenswaardigheden op sociaal en wetenschappelijk gebied,
namens de stad Stockholm cadeau. De burgemeester van Stockholm, Carl
Lindhagen, wij wisten het reeds allen vóór wij in Zweden aankwamen,
is dan ook een groot voorstander van de zaak, waarvoor wij hier bijeen
zijn en een oprecht vriend der vooruitstrevende vrouwen. Teekent hem
dat niet genoeg als een supérieur mensch?
Den Vrijdagavond, aan het congres voorafgaande, was onze presidente,
mrs. Carrie Chapman Catt, die (dit ter geruststelling van hare
talrijke vrienden) er sterker en gezonder uitziet dan ooit te voren,
reeds met de leden van het Bestuur van den Wereldbond bijeen, om eene
voorafgaande bestuursvergadering te houden en den daaropvolgenden
Zaterdagavond had eene vergadering plaats van het algemeen bestuur,
bestaande uit de zeven bestuursleden van den Wereldbond en alle
presidenten van de aangesloten landen, die ex-officio vice-presidenten
van het Bestuur van den Wereldbond zijn. In deze vergaderingen werden
alle huishoudelijke zaken besproken, zaken die beter zijn voorloopig
nog niet door de pers wereldkundig te worden. Deze beide vergaderingen
werden in den prachtigen salon van de presidente gehouden; het
huiselijk karakter werd er van verhoogd, doordat onderwijl, door
eenige gedienstige geesten, verfrisschende dranken, sandwiches en
gebakjes werden aangeboden.
Zaterdagmiddag werd reeds voor tal van genoodigden een schitterende
tea gehouden, op uitnoodiging en ten huize van de weduwe van
Zweden's grooten physioloog, prof. Holmgren. Deze oude dame en
hare tal van gehuwde dochters, zijn zulke groote voorstandsters van
vrouwenkiesrecht, dat zij zich, totdat deze zaak voor Zweden's vrouwen
een opgeloste kwestie zal zijn, aan niets anders op maatschappelijk
gebied wijden, en hare groote krachten, energie en geld geheel ten
dienst dezer beweging gebruiken. Holland riep bij deze oude dame
aangename herinneringen wakker, omdat zij vroeger dikwijls met haar
man in Utrecht de gast van onzen onsterflijken Donders was geweest.
Voorafgaande aan het congres en daarmede niet samenhangende, doch
voor duizenden, vreemdelingen zoowel als Zweden, een waar geestelijk
genot, was de preek van dominee Anna Howard Shaw, Zondagmiddag half
drie in de Gustav Wasa kerk te Stockholm gehouden. Deze enorm groote
kerk was van boven tot onder met een dichtopeengepakte menschenmassa
gevuld; tusschen de stoelen, in de midden- en zijgangen, op alle
treden van de trappen, die naar de galerijen leiden, en zelfs in
de vensternissen hadden zich de toehoorders opeengepakt. Gedurende
de preek van reverend Shaw, die meer dan een uur duurde, bleef
die menigte in ademlooze stilte geboeid. Die ontzaglijke menigte
inspireerde haar gewis, want na afloop hoorde men van alle kanten,
"nooit te voren heeft zij zoo goed gesproken". De Gustav Wasa kerk
is de grootste protestantsche kerk in Stockholm, de staatskerk. De
aanwezige predikanten waren zoo voldaan over het gehoorde, dat zij
na afloop het centraal-comité hunne tevredenheid betuigd hebben en
zeiden er trots op te zijn, dat zij zulk eene vrouw het verkondigen
van Gods woord in hunne kerk niet geweigerd hebben.
Zondagmiddag waren weder tal van tea's georganiseerd, werden er
bezoeken gebracht aan het vondelingengesticht en vele musea en
desavonds gaf mevrouw Nordenson, de presidente van het ontvangstcomité
een schitterend avondfeest in een van de zalen van het restaurant
Rozenbad.
Hedenochtend, precies klokke tien, liet de presidente den hamer
vallen en vingen de zittingen aan. De ochtendvergadering was geheel
gewijd aan voorbereidende werkzaamheden. Zoo werd onze landgenoote
mej. Martine Kramers aangesteld, om al het gesprokene voor de alleen
Fransch sprekende landen, onmiddellijk in het Fransch te vertalen, en
mevr. Lindemann uit Stuttgart, om alles in het Duitsch weer te geven,
voor die afgevaardigden, die alleen Duitsch spreken. Door eene der
Amerikaansche afgevaardigden werd den Wereldbond een zeer mooie hamer
aangeboden, die gezonden was door de vrouwen van den staat Washington,
die daarmede een bewijs van dank aan den Wereldbond betuigden voor de
hulp haar verleend bij het herwinnen van haar politieke rechten, den
8en Nov. 1910. Ik schrijf "herwinnen", omdat de vrouwen van den staat
Washington, zoolang het een Territorium was, gelijke politieke rechten
met de mannen bezaten, doch toen het in 1890 tot staat werd verheven,
hare politieke rechten verloren. Twintig jaren van hardnekkigen strijd
heeft het dezen vrouwen gekost, om die rechten te herwinnen.
Onder de Finsche afgevaardigden waren tal van
vrouwen-parlementsleden. Hadden wij in vorige congreszittingen
dikwijls het voorrecht, afgevaardigden met politiek stemrecht en
zelfs vrouwen-gemeenteraadsleden in ons midden te hebben, hier
tellen wij voor het eerst regelrechte parlementsleden onder onze
medewerksters. Dat dezen, toen haar namen van de rol der afgevaardigden
werden opgelezen, met de bijvoeging M.P. (member of Parliament,
volksvertegenwoordigster), met groot enthusiasme ontvangen werden,
is te begrijpen.
De regeering van Noorwegen had de eenige vrouwelijke
volksvertegenwoordigster van dat land, Anna Rogstad, als
regeeringsafgevaardigde gezonden, maar daar zij op dit oogenblik in
Noorwegen in het parlement aanwezig moet zijn, zond zij dr. Christine
Bonnedy als haar plaatsvervangster.
Hedenmiddag om 2.30 had de feestelijke opening van het congres
plaats in de groote zaal van de Koninkl. Academie voor muziek. De
regeering van Zweden, die eene uitnoodiging had ontvangen
tegenwoordig te zijn, beantwoordde die beleefdheid door den
minister van Buitenlandsche Zaken, graaf Taub, in ons midden
te zenden. Deze conservatieve minister had zich bij het pas
behandelde en gevallen vrouwenkiesrecht-wetsontwerp doen kennen
als een groot tegenstander. Niet weinig getuigt het voor den inhoud
van het openingswoord van de presidente, mrs. Chapman Catt, dat een
schitterende rede was, zooals wij van deze vrouw gewoon zijn, en van
al het gehoorde en geziene in deze bijeenkomst, dat de minister na
afloop zich naar het podium begaf, mrs. Catt de hand drukte en haar
de verzekering gaf, dat hij in dezen éénen middag van tegenstander
voorstander was geworden.
Het groote evenement van dezen middag was het aanbieden van een
prachtige witte banier, met goud geborduurd, aan den Wereldbond
voor Vrouwenkiesrecht. De Wereldbond heeft nu zijn eigen banier,
die voortaan bij alle congressen op het podium zal prijken. Door
zes meisjes-studenten in hare studenten-uniform, werd de banier
binnengedragen, gevolgd door een koor van dertig meisjes, die het
Zweedsche vrouwen-vrijheidslied zongen.
Door den president en leider der federatie van liberale politieke
partijen in Zweden, den heer Beckmann, lid van het parlement, werden
de vrouwen aangespoord voort te gaan te agiteeren, omdat hetgeen zij
beoogen niet alleen den vrouwen, maar allen landen ten goede zal komen,
en werd de verzekering gegeven, dat de liberale politieke partijen
in Zweden niet zullen rusten, vóór dat de Zweedsche vrouwen volkomen
gelijke politieke rechten als de mannen verkregen hebben.
Hedenavond om 8 uur zal een groot feest gegeven worden in de zeer
groote ontvangstzaal van het Grand Hotel, waar een paar duizend
personen ontvangen kunnen worden. In aangrenzende vertrekken
zullen buffets met ververschingen zijn, om den inwendigen mensch te
versterken. Wat verder voor verrassingen nog te wachten zijn, hoop
ik in een volgend schrijven mede te deden.