En dan zong zij weer één van zijn lievelingsliederen. En dan volgde
hij de scherp sprekende lijnen van haar mond met zijn oogen, als zij
na het zingen vóór zich uit zat te staren, met haar lippen nog half
geopend, tot hij plotseling zijn oogen toekneep en weer zeide:
"Nog wat! Zing over de blijdschap van het leven en de vreugde van
den dood."
Doch dan zweeg zij.
"Ik begrijp je niet," zeide zij, "alle anderen spreken van angst voor
den dood--van lijden en vrees om te sterven--maar jij praat alleen
maar van de vreugde."
Hij keek haar eens aan.
"Ik geloof ook, dat het een vreugde is," zeide hij. "Jij hebt misschien
nooit een pop zien openbarsten en een vlinder zien uitvliegen--maar
ik heb dat gezien meer dan eens. Urenlang kan ik een pop gadeslaan,
die op de gedaantewisseling wacht--ademloos kan ik het oogenblik staan
te verbeiden, dat het wonder geschieden zal. En zelf voel ik iets
van de vrijheidsvreugde, die de pop bezielen moet, als zij voor het
eerst voelt, dat zij vleugels heeft. Wat bekommert de vlinder zich
om de doode pop! Vleugels heeft zij, óp naar de zon vliegt zij--zij
denkt niet meer aan hetgeen nu stof is! Doch de menschen kunnen niet
nalaten, te denken aan het leeg omhulsel, en dat maakt, dat men den
dood vreest! En dan is het toch ook slechts een pop, die vlinder
wordt! Want wat gebeurt als er een mensch sterft? Niets anders dan
dat de ziel vleugels krijgt! En dat is toch een reden tot vreugde,
zou ik meenen?"
Zij zuchtte diep.
"Och ja," zeide zij, "als jij het op die manier zegt, dan ben ik
het met je eens. Maar als ik den dood zie, dan geeft die mij angst,
een grooten, vreeselijken angst!"
Hij antwoordde niet--hij scheen in gedachten verzonken.
"Ik zou je wel eens willen voorlezen, wat Sören Kirkegaard over den
dood zegt," zeide hij.
Doch zij schudde het hoofd.
"Ik heb nooit de verwantschap tusschen hem en jou begrepen," zeide
zij. "Hij kende slechts de droefheid van het leven.--En jij praat
over de vreugde van te sterven! Zijn natuur was even uit zijn verband
gerukt als de jouwe harmonisch is."
Hij zweeg even, terwijl een zwakke glimlach zich aan zijn mondhoeken
vertoonde. Toen zeide hij:
"Ja, ik ken zijn paradoxen, maar toch staat hij als een reuzeneik
tusschen al het andere jonge groen. Het tegenwoordig geslacht zal
nooit over zijn zeer sterk individualisme heenkomen. Het heeft niet
veel gescheeld of hij heeft zoowel zichzelf als anderen door zijn
eischen, aan een Christen gesteld, ten onder gebracht, maar toch--als
ik er mij een kiezen moest, dan koos ik hem, 't is of er voor anderen
geen plaats is."
"En dagen kwamen
en kropen, kropen
als slakken voorbij,
dagen van zorg en verdriet--
Maar alle, o! alle--
ik had ze geleefd!"
Den morgen, dat zij Rödvig verlaten zouden, kwam er bericht van
den eersten geneesheer van Oringe, dat mevrouw Halling een hevige
zenuwkoorts had gekregen, en hij geloofde niet, dat zij nog vele dagen
te leven had. Als zij komen wilden, om haar nog te zien, moesten zij
dit zoo spoedig mogelijk doen.
Denzelfden morgen gingen zij er heen en namen den jongen mee. Den
geheelen weg over was Kaja zeer stil en het was oom Frans, die Helle
moest bezig houden. Op zijn knie stond hij te trappelen en te lachen
over de "tuf, tuf" en iedere nieuwe reiziger, die instapte, begroette
hij met een kushand. En op zijn schoot viel hij ten laatste in slaap
met het gekrulde, zwarte hoofdje en de samengeknepen knuistjes dicht
tegen zijn borst.
Toen zij aan het gesticht kwamen, lieten zij Helle aan een verpleegster
over en gingen samen naar de ziekenkamer. Buiten de deur bleef Kaja
even stilstaan en haalde diep adem.
"Ik ben bang," zeide zij--"ik ben bang voor den dood."
Op zijn eigenaardige, vertrouwelijke manier nam hij haar hand in de
zijne en als altijd kalmeerde haar dit.
"En ik ben juist blij, dat ik je toonen kan, hoe mooi die is,"
zeide hij.
Zij gingen samen binnen, en dadelijk wendde de zieke het hoofd om.
"Wat voor bericht heb je voor mij van den prins?" zeide zij, terwijl
zij haar van koorts gloeiende oogen op hem vestigde.
Kalm ging hij naast haar zitten. Toen zeide hij:
"De prins laat u weten, dat u nu kunt gaan, waarheen u wilt. De
gevangenis is open!"
De oogen van de zieke glinsterden. Zij streek het zware grijze haar
van haar voorhoofd en richtte zich op haar ellebogen op.
"Het is goed, dat je kwam," zeide zij. "Je begrijpt altijd, wat ik
bedoel. Er is iets hierna--een heel ander leven dan dit--beschrijf
me dat eens."
Oom Frans boog zich naar haar toe en fluisterde haar in het oor:
"Ik weet niet, hoe het is," zeide hij, "ik heb het zelf nooit
ondervonden. Maar als ik er aan denk, is het alsof ik ketens hoor
vallen."
"Juist,--" zeide zij. "Ik ken dat geluid. Altijd als ik hier
binnenkwam, was het alsof ik ketens hoorde rammelen. O, je moest eens
weten, hoe vreeselijk dat was!" Zij rilde. "Ik liep en liep om ze te
ontvluchten, maar altijd rammelden ze achter mij aan. En nu zullen
ze vallen, zeg je? O, wat een groot, onmetelijk geluk!"
Oom Frans keek haar vlak in 't gezicht, waar de dood al zijn kenteekens
gedrukt had.
"Ja," zeide hij met warme stem, "nu zullen we u gelukkig zien."
Kaja lag op haar knieën bij het bed en drukte haar hoofd vast in
de kussens.
"Arm, arm moedertje!" was al wat zij zeide, "arm moedertje!"
De zieke richtte het hoofd op en luisterde. Er was iets in die stem,
dat tot haar doordrong, maar zij kon zich niet verklaren, wat het was.
Zij liet haar moede hand op Kaja's hoofd neerdalen en keek oom
Frans aan.
"Tegen haar moet je goed zijn," zeide zij; "zij lijkt op een klein
meisje dat ik eens gehad heb."
Kaja barstte in tranen uit--lang en hevig weende zij met de handen
vóór haar aangezicht--tot de zieke onrustig begon te worden en zeide:
"Ik kan je niet troosten, al mijn troost is weg."
Toen legde oom Frans zijn hand krachtig op Kaja's schouder en zeide:
"Houd je nu in! Laat haar nu gelukkig sterven!"
En oogenblikkelijk stond Kaja op, droogde haar oogen en ging op een
stoel naast het bed zitten. Oom Frans zat aan den anderen kant en
over het doodsleger staken zij elkaar de handen toe. Zoo zaten zij
zwijgend, de verandering die komen zou, af te wachten. Ieder maal
dat Kaja haar hoofd wilde afwenden, fluisterde hij: "Neen, blijf
haar aanzien, je moet haar gezicht zien als de ketens vallen." En
met tegenzin gehoorzaamde zij hem.
Doch bij het eerste rochelend geluid uit de keel der zieke kromp zij
in elkaar en wendde zich af. "Neen, het is te vreeselijk. Ik wil het
niet zien!"
En met zijn blik dwong hij haar naar haar plaats terug en zeide:
"Het is laf om het te ontloopen. Als je den dood niet krachtig in de
oogen ziet, zal je er altijd bang voor blijven."
En toen begon zij de zieke aan te staren--zij volgde de wisselende
uitdrukking van de dwalende oogen en zag, hoe de moede handen het
dek bevoelden en vastgrepen, en toen zij het koude zweet over de
bleeke wangen vóór haar zag neerdruppelen, was het of zij het voelde
op haar eigen voorhoofd. Doch plotseling werd zij achter al het
vreeselijke iets anders gewaar. Zij begon achter de gebroken oogen
de hoop op vrijheid van een gevangen ziel te zien... een geest,
die zich zingend een weg baande door het lichamelijk omhulsel... En
langzamerhand kreeg zij hetzelfde gevoel als oom Frans, wanneer
hij over de pop stond heengebogen en wachtte op het oogenblik, dat
de vlinder zou uitvliegen. Zachtjes aan begon zij het gevoel van
juichende feestvreugde te begrijpen, dat een ziel doortrillen moet,
als zij gewaar wordt, dat zij vleugels krijgt!
Zij begreep, dat, na de geboorte, dit het gewichtigste oogenblik
in het menschelijk leven is. Het eerste, groote oogenblik is dat,
wanneer de ziel den drempel naar haar bestaan op aarde overschrijdt,
het tweede en laatste, wanneer de ketens vallen!
De zieke had haar oogen wijd open. "Ach neen!" zeide zij plotseling
smeekend. "Trap er niet op! Het is maar een klein wormpje, maar het
heeft toch ook een ziel!"
Oom Frans glimlachte. "Het is wonderlijk," zeide hij, "ik dacht juist
hoe goed zij altijd geweest was. Als zij vóór God's rechterstoel
stond en haar gevraagd werd: "Wat hebt gij gedaan?" dan zou zij kunnen
antwoorden: "Ik heb nooit iets dat leefde, met voeten getreden." En
er zijn er niet veel onder ons die hetzelfde zeggen kunnen."
Kaja keek hem aan, met tranen aan haar lange oogwimpers. "Ja jij kunt
hetzelfde zeggen," zeide zij. "Er is niemand zoo goed en fijn als
jij. Ik ben overtuigd, dat zij gedurende al deze jaren gevoeld heeft,
dat jij de harmonie in haar ongelukkig, uit elkaar gerukt bestaan
hersteld hebt. Daarom hadt je die wonderlijke macht over haar."
"Neen, neen!" riep de zieke plotseling luid, terwijl zij zich
oprichtte, "Mijn prins zal anders zijn! Op hem zou hij moeten gelijken,
die dáár zit. Zijn oogen zouden even sterk moeten zijn, zijn handen
even zacht, zijn gemoed even trouw en nooit zou een offer hem te
groot moeten wezen. In één ding slechts in één, zou hij op de vrouw
moeten gelijken: hij zou voor haar die hij liefhad, alles moeten kunnen
opofferen. Maar hij, aan wien ik denk," en zij lachte hard en bitter,
"iederen dag van mijn leven trapte hij mij en het deed hem genoegen
te zien, hoe ik leed. En zijn handen," zij rilde, "zijn handen waren
zoo groot en zoo hard."
Oom Frans boog zich voorover en legde zijn hand op het koortsheete
voorhoofd der zieke. Toen wendde zij haar verwilderden blik naar
hem toe.
"Zeg het aan niemand," fluisterde zij. "Als ik iets gezegd heb,
verberg het in je eigen hart. Alle vrouwen, die het diepst lijden,
lijden in stilte.--Wij durven er niet over spreken, zoolang wij
leven--wij durven het niet fluisteren in ons stervensuur. Het grootste
en zwaarste raadsel van ons leven hier op aarde nemen wij mee in den
schoot van de aarde----"
Hij nam haar hand, die onrustig aan de deken plukte, in de zijne en
zeide: "Dat is goed, de vrouw moet ook in stilte lijden."
En onder den invloed van zijn diepe, kalme stem sloot zij de oogen
en werd rustig. Doch een half uur later rees zij weer op.
"Zie!" zeide zij, terwijl zij met glinsterende oogen vóór zich
uit staarde. "De deuren staan wijd open! Ik wil er uit! Ik wil
vliegen!----Maar ik kan niet," klonk het klagend, "want ik heb geen
vleugels--"
"Blijf stil liggen," zeide oom Frans, "dan zult u de vleugels voelen
groeien."
En onbewegelijk bleef de zieke liggen. Haar geheele aangezicht was
één enkele, hoopvolle glimlach.
"Kijk eens, hoe mooi!" zeide oom Frans. Hij nam Kaja's hand en bracht
haar nader bij de zieke. Zij had haar hoofd in het kussen verborgen,
als was zij bang om den dood in de oogen te zien; nu richtte zij zich
op en volgde de richting van zijn blik. Doch de stervende zag haar
niet meer--haar oogen barstten onder de warmte van een stralend, ver
verwijderd licht, en zij hadden een uitdrukking van iemand die lang
gevangen gezeten heeft, en nu plotseling loskomt. "De vleugels--"
was al wat zij fluisterden--"de vleugels----!"
"Nu heeft zij ze," zeide oom Frans en spreidde stil het laken over
haar aangezicht.
"Laat mij haar nog éénmaal zien!" smeekte Kaja, en kuste snikkend
de koude handen, die een oogenblik te voren nog tastend de hare
zochten. Doch oom Frans nam haar hand in de zijne en ging met haar
naar de aangrenzende kamer.
"Waarom zou je meer willen zien," zeide hij, "wat nu over is, is
niet mooi."
En rillend drukte zij zich tegen hem aan.
"De dood is in ieder geval vreeselijk," zeide zij.
"Maar een bevrijding--" voegde hij er bij. "Denk eens wat een
bevrijding voor een ziel als de hare!"
"Maar een bevrijding die scheidt--die duizenden mijlen tusschen ons in
legt," zeide zij, terwijl zij over zijn schouders naar het bed keek,
waar de doode lag.
"Dat vind ik niet," zeide hij op zijn kalme, zachte manier. "Wat zijn
tijd en ruimte voor een ziel, die vleugels heeft--?"
Doch zij kon een gevoel van afkeer niet van zich afzetten en
onwillekeurig nam zij den jongen in haar armen, die geheel onbewust,
dat de dood hem een oogenblik geleden voorbij was gegaan, op den
grond zat te spelen.
Zij drukte het kind vast tegen zich aan en zeide, met de oogen stijf
op oom Frans gericht:
"Ik hoop, dat ik het eerst van ons drieën sterf, want ik zou noch jou,
noch den jongen kunnen missen. Neen, neen, ik zou niet kunnen!"
Haar oogen stonden zóó angstig en haar stem klonk zóó bevend, dat hij
niets beters te doen wist, dan haar bange hoofdje aan zijn borst te
drukken en haar rood-gouden haren zacht te streelen en haar zachte
wangen, met de bijna kinderlijke ronding, liefkoozend te aaien....
Dagen en weken lang daarna werd zij door iets vervolgd, dat haar dag
noch nacht rust liet.
Het was, of zij een stem hoorde vragen, wien zij liever missen zou,
hem of den jongen, hem of den jongen--?
En wien zij ook koos, altijd was het alsof haar hart breken zou. Zij
voelde het met koortsheete, pijnlijke, harde slagen naar haar keel
slaan. En plotseling kreeg zij een vreeselijken angst, dat zij de
ziekte van haar moeder had overgeërfd.
Op het laatst kon zij het niet langer uithouden en vertelde alles
aan oom Frans.
Een avond sprak zij er hem over, terwijl zij samen wandelden. Zij had
haar arm in den zijnen gestoken, terwijl hij de parapluie voor haar
ophield tegen de korte, hevige buien, die af en toe op eens neervielen.
Zij verborg hem niets. Tot in de kleinste bizonderheden vertelde zij
hem haar pijnlijken angst en haar vrees, dat zij de ziekte van haar
moeder zou overgeërfd hebben.
Onder haar spreken drukte hij verscheidene malen haar arm tegen zich
aan, maar hij zeide niets. Zij zag alleen, hoe bleek hij was.
Toen Kaja nog een kind was en later als heel jong meisje, had hij
soms zelf denzelfden angst gehad; daarom had hij haar met opzet van
den omgang met haar moeder teruggehouden. Voorzichtig en zorgvuldig
had hij haar alle pijnlijke indrukken bespaard, totdat zijzelf beslist
verlangde, hem naar Oringe te volgen.
Tot nu toe had zij ondertusschen al wat zij daar gezien had, volkomen
kalm opgenomen, zoodat hij langzamerhand zijn angst vergat. Doch nu
verweet hij zichzelf bitter, dat hij er haar niet vandaan had gehouden.
"Mijn eigen lieveling!" zeide hij, terwijl hij haar hand, die op zijn
arm lag, liefkoosde. "Het is allemaal mijn schuld. Waarom heb ik je
ook meegenomen?"
"Maar oom Frans, hoe kun je nu zoo iets zeggen!" Zij keerde zich
heftig naar hem toe. "Of," en zij wierp hem een haastigen blik toe,
"ben je misschien zelf bang--?"
Even bedacht hij zich, maar hij was zoo gewend altijd volkomen eerlijk
tegenover haar te zijn, dat hij kort er op antwoordde:
"Vele jaren geleden ben ik werkelijk op sommige oogenblikken bang
geweest, maar nu ben ik het niet meer. Zoolang je er zelf over spreken
kunt, is er geen gevaar. Je hadt alleen je gedachten niet zóó lang
voor mij verborgen moeten houden."
Droevig keek zij hem aan.
"Ik was bang, dat ze je pijn zouden doen," zeide zij zacht.
Hij bleef staan en nam haar beide handen in de zijne, terwijl hij
zeide:
"Er is maar één ding, dat me pijn zou kunnen doen, en dat is, dat je
een gedachte hebben zoudt, die ik niet zou kennen."
Toen glimlachte zij gelukkig.
"Ik beloof je, dat ik er geen enkele voor mij zelf zal houden,"
zeide zij.
"Dat is goed, kom maar met den kwelgeest voor den dag, zoodra je zijn
nabijheid gewaar wordt, dan hakken we hem dadelijk den kop af."
Zij lachte. 't Was of ze hem al zag verdwijnen--en zij voelde, hoe
de lucht haar wangen reeds deed blozen.
Toen hij de verandering zag, zwaaide hij van vreugde met zijn stok
in de lucht.
"We zullen den kwelgeest er wel onder krijgen," zeide hij. "Wacht
maar, en als hij zijn kop weer in de hoogte steekt, dan sturen wij
je naar de bergen; daar sterven alle mogelijke geesten."
Zij schrikte.
"Voor Helle behoef je niet bang te zijn, op hem zal ik wel passen."
"Ja, maar--ik kan volstrekt niet buiten jullie," zeide zij, met een
poging om te verbergen, dat haar oogen vol tranen stonden.
"Ja, dat kan je wel. Je zult me een jonge, gezonde vrouw willen geven
het volgend voorjaar, dat weet ik."
Toen liet zij haar hoofd weer op zijn schouder zinken, en zeide zonder
zich een oogenblik te bedenken: "Ja, dat wil ik," terwijl zij bij
zichzelf dacht dat er niets was, wat zij niet met vreugde voor hem
doen wilde.
Vele dagen daarna nog was zij vroolijk en zong, zooals zij gewoon
was, deed haar werk en speelde met Helle, die nu al meer en meer haar
leven vulde.
Hij sloeg haar in stilte gade, en het was alsof hem een zware last
van de schouders viel.
De gedachte, dat zij haar moeders ziekte geërfd kon hebben, was
't eenige wat hem kon neerdrukken; vergeleken daarmee was alle
droefheid vreugde.
Doch nu was zij weer haar oude zelf, en de dagen vlogen met juichende
snelheid voor hen voorbij. Hoe meer het oogenblik naderde, waarnaar zij
zoo zeer verlangden, des te gauwer ging de tijd--en dikwijls scheen
het hun toe alsof het nog maar een paar dagen waren. Oom Frans was
begonnen "het nestje te bouwen", zooals zij het noemden.
Zoodra zijn lessen op school ten einde waren, had hij allerlei zaken
te beredderen.
Hij kon wel een half uur voor den winkel van een antiquaar blijven
staan uitrekenen, of hij dit of dat hoekkastje niet zou kunnen koopen,
of dat hij liever die oud Hollandsche klok zou nemen, die hij wist dat
goed in de kamer zou passen. En hij had geen rust vóór hij ze beide
had. Hij had zichzelf beloofd, dat al was de kamer ook nog zoo klein,
zij dan toch bevatten zou waar zij 't meest van hield--en iederen
nacht droomde hij van harde eikenhouten meubelen, die hij zelf naar
teekeningen van het slot Rozenburg restaureerde. Zijn hospita had
hem nog een kamer ingeruimd behalve de drie, die hij reeds had,
en Kaja en hij waren het er over eens, dat zij zijn oude woning
betrekken zouden. De nieuwe kamer, die daarbij ook de grootste was,
vulde hij iederen dag meer met nieuwe inkoopen.
Alle groote stukken zette hij daar, doch al het oude porcelein en
de kleine koperen voorwerpen van waarde, waarvan hij wist dat zij
veel hield, bracht hij naar haar, opdat zij ook het genot zou kennen
allerlei voor hun eigen huis bij elkaar te zamelen.
En als hij zoo iederen dag opnieuw met allerlei verrassingen kwam
aangeloopen, had hij veel van een van die groote, slanke vogels,
van die zwarte meerlen die nooit moe worden strootjes en takjes voor
hun nestjes aan te dragen....
"Ik heb een gevoel alsof ik reeds een geheel leven voor Rachel gediend
heb," kon hij zeggen, als hij stond toe te zien hoe verrukt zij alles
inpakte. "Maar als we dan eindelijk samen leven mogen, zal ook niemands
geluk zoo groot zijn als het onze."
"Dat is zeker," juichte zij. "En er zal geen tweede nestje zijn als
het onze! Geen dat zoo fijn en zoo zacht is, en geen dat reeds zooveel
inhoud heeft!"
"Als jonge menschen een huis inrichten, moeten ze 't eerst nog inhoud
geven--maar hier bij ons is ieder ding als een stuk leven dat al
geleefd is--hier vertelt alles ons van dagen van gemis en dagen van
vreugde en dagen van hoopvolle verwachting!"
"En," voegde zij er bij, "het wonderlijkste van alles is dat we elkaar
steeds hebben lief gehad en dat onze liefde toch altijd nieuw is--!"
Hij lachte.
"Ja, maar dat hebben we elkaar ook juist beloofd. Zoo zou het moeten
zijn," antwoordde hij slechts.
Voor Helle was het feest, ieder maal dat oom Frans met een nieuw
pak onder den arm thuis kwam. Hij beschouwde alles dadelijk als zijn
rechtmatig eigendom en zeide altijd: "Dat is voor Helle!"
En als men hem dan maar niet tegensprak, nam hij er altijd heel
goed vrede mee, dat de voorwerpen weggezet werden, of tenminste zóó
geplaatst dat hij er niet bij kon. Doch zoodra ze in zijn bereik waren,
dan deed hij er mee wat hij wilde.
"Nu heeft Helle zeker weer moeder's koperen bakje met de drie glimmende
pootjes weggenomen?"
"Neen--niet weggenomen--alleen maar in de kamer gezet, anders
Helle er mee wegloopen!" verklaarde de bengel, trotsch dat hij al
voorzorgsmaatregelen tegenover zichzelf kon nemen.
Gezond en vlug--altijd in het beste humeur en vol guitige streken,
voelde hij zich gelukkig en veilig onder het warme toezicht van
twee paar oogen, die vol vreugde elkaar boven zijn krullenkopje
tegenstraalden. Geen enkelen dag in zijn korte leven nog was hij ziek
geweest, toen hij kort na nieuwjaar vreeselijk de kinkhoest kreeg,
die hem zóó aanpakte, dat in een paar weken zijn dikke wangetjes
geheel mager en bleek werden.
De aanvallen werden hoe langer hoe heviger en zijn oogen glinsterden
van angst, als hij ze voelde aankomen.
Overdag zat hij wel met zijn speelgoed op, doch hij had er geen plezier
in. Kaja kon hem het beste dat zij maar bedenken kon, voorhouden,
geen hand strekte hij er naar uit, en oom Frans kon zich inspannen
zooveel hij wilde, voor hond of kat spelen, of als een kikvorsch om
de tafel springen, geen enkelen glimlach kon hij van de dunne lipjes
te voorschijn roepen.
Op zekeren dag, toen hij van school kwam, vond hij Kaja met angstig
starende oogen bij Helle's bedje gezeten.
"Hij heeft hooge koorts," zeide zij.
Zonder te antwoorden greep oom Frans zijn hoed en liep naar den
dokter. Binnen een half uur was hij met hem terug en werd het kind
nauwkeurig onderzocht. Toen het onderzoek was afgeloopen, nam Kaja
den dokter ter zijde.
"Het is toch niet gevaarlijk?" fluisterde zij met droge lippen.
"Jawel, Mevrouw, het is kroep."
Het was alsof zij een slag op haar borst kreeg, die haar hart deed
stilstaan. Zij greep den dokter hard bij den arm en haar oogen dwaalden
angstig van hem naar oom Frans en van oom Frans weer naar den dokter.
"En dus?" fluisterde zij nauw hoorbaar.--"Dus sterft hij?" De dokter
wendde zich onwillekeurig af om haar oogen te ontwijken.
"Volstrekt niet," zeide hij, "er is alle hoop, als we dadelijk tot
een operatie overgaan."
"Maar dat is een levenskwestie!" gilde zij bijna.
De dokter keek naar het bedje en zeide slechts: "Ja, maar hier geldt
't ook een levenskwestie!"
De jongen lag hen met van koorts brandende oogen aan te staren. Hij
kon niet spreken, doch steunde zonder ophouden. Het was of het schor,
rochelend geluid met messen door haar hart woelde, en het in duizend
kleine stukjes sneed.
Oom Frans hield de hand van het ventje in de zijne--oogenschijnlijk
was hij volmaakt kalm, doch zij zag aan de uitdrukking van zijn oogen,
hoe hij leed. En overweldigd door lichamelijk en geestelijk lijden,
wierp zij zich plotseling aan zijn borst.
"Als hij sterft, heeft 't leven geen waarde meer voor mij!" steunde zij
radeloos, zonder te bedenken hoe haar woorden hem smarten moesten. Doch
bijna tegelijkertijd bezon zij zich en had zij berouw van hetgeen
zij gezegd had.
"O, wees niet boos," snikte zij,--"ik weet zelf niet, wat ik zeg. Maar
wat zullen we doen? Wat zullen we doen?"
Toen boog hij zich naar haar toe en zeide met wonderlijke kracht:
"God zal raad schaffen."
En zij was zoo weinig gewoon, dat hij iets openbaarde van hetgeen hij
zelf "zijn eigen innigste mensch" noemde, zóó verborg hij gewoonlijk,
zelfs tegenover haar, zijn eigen, persoonlijke godsdienstige begrippen,
dat deze vier woorden haar bijna als een bevel tot onderwerping
toeklonken.
Zij wist zelf niet, hoe zij naar de andere kamer gekomen was, doch
zij wist dat oom Frans de deur achter haar op slot had gedaan en dat
het op dit oogenblik het leven of dood gold voor haar eenig kind. Zij
wist ook, dat als het kind stierf, zij niet met oom Frans zou trouwen,
doch dat zij dan terecht zou komen op dezelfde plaats waar zij haar
moeder had zien sterven. Een groot verdriet kon zij niet dragen,
daar was zij niet sterk genoeg voor.
Zij volgde den secondewijzer op de klok boven de schrijftafel, ze zag
dien rond gaan en weer rond gaan, terwijl het daar binnen beslist werd:
leven of dood, leven of dood!
En plotseling was het alsof zij een stem hoorde zeggen: "Als ge
nu één van beiden missen moet, hem of den jongen, wien kiest gij
dan--?----Wien kiest ge dan----?"
Het was of zij verlamd werd van schrik.
"Ik kan niet,"--dacht zij--"o, neen ik kan niet, ik kan niet!"
En zonder dat zij het gewaar werd, stroomden de tranen haar zonder
ophouden langs de wangen. Toen hoorde zij plotseling iets dat klonk
als een half verstikte kreet uit de slaapkamer--toen hief zij haar
samengeknepen handen in de hoogte en gilde luid: "God, neen, het kind
niet! O, het kind niet! Red mijn kind!" Toen zonk zij met de handen
vóór haar aangezicht op de sofa neer.
Zij wist niet hoe lang zij zoo gezeten had, toen zij de stem van
oom Frans weer hoorde en hem met al de teedere zorg, die zij zoo
goed kende van dat zij een kind was, over haar heengebogen zag. En
evenals vroeger, ging hij ook nu naast haar zitten en streelde haar
koude handen, en evenals toen drukte zij ook nu zich tegen hem aan
en verborg haar beweende gezichtje aan zijn borst.
"Kom, kom," zeide hij, terwijl hij haar zachtjes over het haar streek,
"nu moet mijn klein meisje kalm zijn. De operatie is goed gelukt. Wij
hopen dat hij nu buiten gevaar is."
Zij wilde haar lippen openen, doch zij kon niet. Eindelijk bracht
zij er uit: "Is het zeker?"
Hij knikte. "De dokter gelooft het. Doch zeker durft hij nog niets
zeggen vóór morgen. Kom nu mee! Helle verlangt naar je." En hij nam
haar bij de hand en ging met haar de ziekenkamer binnen.
De dokter stond bij het raam zijn instrumenten in te pakken, terwijl
Helle's oogen met jagenden angst al zijn bewegingen volgden. Nooit
zou zij die oogen vergeten--die herinnerden haar plotseling aan die
van haar moeder.
Uit het open buisje bij de keel vloeide een dun, geelachtig vocht,
met bloed vermengd, op het witte laken dat in vele lagen over zijn
borst lag, en zijn kleine, dunne handjes hielden het ijzer van het
bedje krampachtig omklemd.
Toen Kaja op haar knieën naast zijn bedje lag, en zijn handjes kuste,
scheen het haar een onmogelijkheid dat hij zou kunnen blijven leven. En
plotseling keerde zij zich naar oom Frans en zeide:
"Wil je me een dienst doen?"
Zonder te antwoorden knikte hij.
"Ik vind, dat nu 't oogenblik daar is, dat zijn vader komen moet,"
zeide zij. "Ik verlang er naar, ik vind dat hij hem zien moet vóór
hij--voor----"
En haastig vloog zij op en schreef op een visitekaartje: "Helle is
ziek. Als je hem nog eens zien wilt, kom dan dadelijk."
Kaja.
Oom Frans liep met het kaartje in de hand de straten door. Bij een
lantaarn bleef hij even staan om het handschrift te bekijken. En hij
glimlachte bitter bij de gedachte aan de wonderlijk groote macht,
die de band des bloeds heet.
Hij had Kaja's heele liefde, hij had die gewonnen door duizend kleine
offers, waar hij zelf nooit bij gedacht had, doch die hij zich nu
herinnerde! Peter Dam had zijn zoon geen enkelen dag van zijn leven
geofferd.
En toch--nu de dood voor de deur stond, was 't aan hem dat zij dacht,
om hem dat zij zond.
En onwillekeurig kwamen de volgende regels hem weer voor den geest:
Zielen zijn er op aarde,
en niemand zal 't ooit veranderen,
wier lot het is, te dienen,
te blijven dienen voor anderen.
Kaja had den dokter uitgelaten. Nu zat zij bij Helle's bedje en telde
de minuten, die nog verloopen moesten, vóór zij Peter Dam verwachten
kon. Het was voor haar een gewetenskwestie geworden, dat hij het kind
nog levend vinden zou, als hij kwam, "want het is toch ook zijn kind,"
zeide zij tot zichzelf. En op dat oogenblik bedacht zij in het geheel
niet, hoe onverschillig hij altijd tegenover den jongen geweest was,
zij vergat wat er tusschen hen lag, zij wist slechts, dat de dood van
nacht nog komen kon en het kind wegnemen dat het hunne was--en het
was alsof Peter Dam haar nooit nader geweest was dan nu. Zij merkte
dat zij naar hem zat te verlangen; niemand toch zou haar wanhoop meer
voelen en begrijpen kunnen dan hij, nu de dood hun gemeenschappelijk
eigendom bedreigde.
Zij kromp inéén toen zij de voordeur hoorde, en een minuut later
stond Peter Dam in de kamer. Doch van het oogenblik dat hij den
drempel overschreed, voelde zij, dat het een vreemde man was om wien
zij gezonden had, en het berouwde haar, dat zij het gedaan had. Hier
zaten zij nu, tegenover elkaar aan het bed van het kind, waarvan zij
geen enkele herinnering samen konden deelen! Zij hadden het nooit
samen bezeten. En juist dàt legde zulk een diepen afgrond tusschen
hen. Zij zaten daar en voelden zich zoo wonderlijk gedrukt door
elkaars nabijheid--en zoodra Peter Dam maar naar het kind keek, draaide
Helle zijn hoofdje om. Dat deed hem oogenschijnlijk onaangenaam aan,
hij werd verlegen en om dit te verbergen, zeide hij op zijn gewone,
oppervlakkige wijze: "Arm schaap! Het is geen cent meer waard!"
Kaja antwoordde niet. Zij zat naar de voetstappen van oom Frans in de
andere kamer te luisteren. En toen glimlachte zij. Het leven van toen
en nu, was zóó opvallend verschillend, dat zij zelfs op dit oogenblik,
dat haar gemoed overliep van verdriet, glimlachen moest.
Op hetzelfde oogenblik begon Helle vreeselijk te hoesten en vloog
zij op om hem te helpen.
Verlamd van schrik stond Peter Dam naast haar het kleine, verwrongen
gezichtje gade te slaan.
En terwijl hij met den rug van zijn hand een traan wegveegde, zeide
hij: "Lieve God, dat hij niet eens rustig sterven kan." Het was of zij
ter wille van dien enkelen traan toch nog van hem houden moest. Doch
toen herinnerde zij zich hoe bang hij altijd geweest was om anderen
te zien lijden, en toen hij zijn hand voor zijn oogen hield en niets
anders deed dan herhalen: "God, was 't toch maar uit! Was 't toch
maar uit!" toen kon zij het niet langer uithouden.
"Ga maar liever heen," zeide zij, na verscheidene malen getracht te
hebben hem het stilzwijgen op te leggen. "Ik verzoek je vriendelijk
om nu weg te gaan."
"Heb je me misschien zelf niet laten halen?" zeide hij plotseling
stijfhoofdig.
--"Ja--maar op 't oogenblik kan ik je niet gebruiken--ik kan je nu
niet zien," fluisterde zij, terwijl zij het kind weer op het kussen
legde. Het koude zweet parelde van angst op haar voorhoofd en haar
oogen weken niet van het kindergezichtje vóór haar.
Helle begon een beetje vrijer adem te halen, doch voortdurend bewoog
hij zijn lippen, alsof hij spreken wilde, maar niet kon. Wanhopend
staarde zij hem enkele oogenblikken aan, en spande vergeefs al haar
krachten in om zijn gedachten te raden.
Toen, plotseling, begreep zij hem.
"Zal vader komen?" vroeg zij, en de blijde glimlach in de oogen van
het kind bewees haar dadelijk dat zij goed geraden had.
"Ik ben hier," zeide Peter Dam, terwijl hij zich over het bedje boog.
Doch toen schoof zij hem op zij.
"Het kind bedoelt jou niet," zeide zij. "Hij bedoelt dengeen die het
in jouw plaats geweest is, van dat hij geboren is af--ja van veel
vroeger al. De laatste dagen is hij hem juist vader gaan noemen,
ik vond dat het voor het kind ook beter paste dan "oom" Frans."
En met deze woorden deed zij de deur van de aangrenzende kamer open,
waar oom Frans nog steeds heen en weer liep.
"Waarom kom je niet binnen?" zeide zij. "Helle verlangt naar je. En
ik ook!"
Oom Frans kwam naar de deur. Een lichte blos bedekte zijn slapen,
toen zijn blik over Peter Dam heen gleed.
Helle wendde zijn hoofdje naar hem om en tegelijkertijd gleed er iets
als een glimlach over zijn gezichtje. En in dezen nauw merkbaren
glimlach lag een stilzwijgende belofte, die zoowel gezondheid als
leven over de bleeke, jeugdige trekken scheen uit te spreiden.
"Zag je dat?" riep Kaja jubelend uit, terwijl zij zijn hand
greep. "Helle glimlachte! Hij glimlachte tegen jou!"
En de luidste lofzang zou haar liefde niet inniger hebben kunnen
uitdrukken, ook haar dankbaarheid niet en haar trots niet, dan deze
ééne uitroep: "Hij glimlachte tegen jou!"
Peter Dam voelde zich plotseling overbodig.
Toen hij die twee daar op die manier bij het bed van het kind zag
staan, bemerkte hij opeens de oppervlakkigheid van zijn eigen gevoel,
de leegte van zijn eigen leven;--en toen begon hij er een denkbeeld
van te krijgen wat een samenleven eigenlijk zijn kon.
Haastig nam hij afscheid en zeide dat hij den volgenden dag terug
zou komen.
Terwijl hij naar huis ging, was hij ten prooi aan de meest
tegenstrijdige gevoelens--liefde en haat, wangunst en bewondering,
diepe ontmoediging en onmachtige trots. Door zijn schoonvader had hij
juist de koninklijke toestemming gekregen om te trouwen, vóórdat de
bij de wet voorgeschreven tijd na de scheiding verstreken was, en het
huwelijk zou de volgende maand plaats hebben. Maar nu, dat hij Kaja
terug gezien had, vond hij plotseling dat al de rest er niet toe deed,
als hij haar maar weer bij zich kon krijgen.
"Zij zal 't nooit doen!" herhaalde hij steeds weer tot zich zelf, maar
voegde er toch bij "of misschien--als ik 't kind voor mij win." En
hij nam zich voor, dat als Helle bleef leven, hij niets onbeproefd
zou laten om de gunst van het kind te winnen.
"De weg naar het moederhart voert door het kind," zeide hij met een
theatrale uitdrukking, en in zijn oude liefde voor klinkende phrasen
kon hij niet nalaten, het hardop te herhalen.
Ondertusschen zaten Kaja en Oom Frans samen bij Helle's bedje. Den
geheelen, langen nacht wisselden zij in angst en spanning, en slechts
af en toe, fluisterend een paar woorden. Het kind sliep onrustig. Af
en toe opende het zijn oogen--en als het hen daar zoo stil en trouw
op wacht zag zitten, glimlachte het gerust, zooals slechts een kind
glimlachen kan, en sluimerde dan weer in.
Tegen den morgen begon er evenwel een heel zacht blosje over zijn
wangen te komen.
"Ik geloof, dat we hem behouden," zeide oom Frans, terwijl hij Kaja
troostend toeknikte.
"Ik geloof het ook," fluisterde zij verrukt terug.
Toen bleven zij weer eenige uren zwijgend zitten--hij stond slechts
af en toe eens op om iets op de kachel te doen--en toen zij met haar
hoofd op het bed van het kind in slaap viel, haalde hij een deken en
spreidde die over haar uit.
Langen tijd stond hij haar fijne profiel en haar kleine, roze ooren,
die half door het kroezende haar bedekt waren, gade te slaan, en het
bewustzijn van haar liefde doorstraalde hem met een gevoel van oneindig
geluk. Het was of zij in dezen enkelen nacht, waarin zij hun angst voor
het kind samen gedeeld hadden, een heel leven samen hadden geleefd.
Hij zag, hoe zij na de sterke spanning thans diep ademhaalde en hoe
de lange, zwarte wimpers door met geweld bedwongen tranen tegen haar
zachte wangen trilden.
"Mijn eigen lieveling!" fluisterde hij zacht. "O, mijn eigen
lieveling! Wat zou ik je graag alle verdriet besparen!"
En als had zij zijn stem gehoord, schrikte zij plotseling op en boog
zich over het kind dat rustig sliep.
"Goddank! Ik geloof dat hij gered is," zeide zij met bevende stem. En
plotseling slingerde zij haar armen om zijn hals. "Wat ben je toch
goed, om dit allemaal met mij te deelen!" zeide zij.
Om zeven uur kwam de dokter. Hij constateerde, dat het kind buiten
gevaar was, en raadde Kaja aan wat rust te nemen.
"U kunt tenminste een paar uur daarbinnen op de sofa rusten, totdat
Mijnheer Halling weg gaat," zeide hij, "want hij is vertrouwd
genoeg--aan hem durft u het kind toch wel een paar uur overlaten?"
Zij knikte oom Frans toe, terwijl zij zeide:
"Een paar uur? Het heele leven wel!" doch zóó zacht, dat slechts hij
het hooren kon.
Toen zij den dokter uitgelaten had, ging zij plotseling naar oom
Frans en zeide, terwijl zij bevend haar hand op zijn arm legde:
"Ik wil je eerlijk wat opbiechten. Er zal geen hoekje in mijn ziel
zijn, dat jij niet kent. En je zult nooit beter over mij denken,
dan ik in waarheid ben."
Hij lachte zachtjes.
"Men denkt nooit over degene die men liefheeft," zeide hij, "men weet
gewoon dat zij de liefste op de wereld is. En dat is genoeg."
Doch zij lachte niet. Zij zag hem recht in de oogen--en opnieuw viel
het hem op, hoe wakker haar blik was. Het was of haar oogen zich diep
in zichzelf weerspiegelden.
"Je zult weten," zeide zij, "dat op hetzelfde oogenblik dat de
operatie plaats greep, het mij was of ik een stem hoorde vragen:
"Als één van beiden sterven moet--hij of het kind--wien kies je
dan?" En toen koos ik het kind. Dat is juist het vreeselijke, dat ik
overtuigd ben, dat ieder maal dat mij de keus gelaten wordt, dat ik
dan het kind zou willen houden."
Op eens voelde oom Frans zich wonderlijk arm worden. Het was of zijn
lippen droog werden en hij met moeite zijn woorden kon uitbrengen.
"Waarom heb je me dat gezegd?" zeide hij. "Ik zou het liever niet
geweten hebben."
Toen begonnen langzaam de tranen onder haar neergeslagen oogleden
voor den dag te komen.
"Frans!" zeide zij. "Je moogt mijn liefde niet beoordeelen na dezen
nacht--o! neen je moogt niet!"
Doch hij schudde het hoofd.
"Die is voor jou nooit het allereerste geweest," zeide hij, "daarom
was die nooit volkomen. Nooit kwam jij voor mij in de tweede of
derde plaats, jij was mijn alles en met minder ben ik zelf ook niet
tevreden."
Smeekend legde zij haar handen op zijn borst.
"Toe, zeg dat niet!" bad zij. "Je weet niet wat het zegt moeder te
zijn. Geen man kan begrijpen wat dit zeggen wil. Geef dat mijn hart
ten minste toe!"
"Ik kan niet," zeide hij plotseling bitter. "Ik geef nooit toe tegen
beter weten in, sus mijn geweten nooit in slaap--allerminst waar het
liefde geldt, je weet dat."
Toen liet zij haar handen zinken en wendde zij zich af. Zij voelde,
dat zij zonder het te willen, hem een groot verdriet gedaan had,
en het was alsof zij hem nooit meer gelukkig zou kunnen maken. Alsof
zij zijn trouw met bedrog vergolden had en haar liefde de zijne nooit
in sterkte evenaren zou.
Er was zooveel, dat zij hem zeggen wilde, doch zij kon niet. Toen
hij weg ging, volgde zij hem slechts droevig met haar oogen. En den
heelen dag zat zij bij Helle's bedje, met het knagende gevoel van
iets in hem gedood te hebben, en het bewustzijn, dat hij nooit zoo
onvoorwaardelijk meer in haar zou kunnen gelooven als vroeger.
Om vier uur in den namiddag kwam hij weer.
Hij ging dadelijk naar Helle met een groote doos tinnen soldaten,
die hij op het dek voor hem opzette. De jongen straalde van vreugde
en klapte voortdurend van geluk in zijn handjes. Toen barstte zij in
hevig snikken uit. En op hetzelfde oogenblik stond hij naast haar.
"Mijn eigen lieveling!" fluisterde hij met zijn teederste stem. "Wees
niet boos! Ik was van morgen te hard tegen je!"
Zij sloeg haar armen om zijn hals en drukte zich steeds vaster en
dichter tegen hem aan.
"Neen," zeide zij, "jij hadt gelijk. Nu begrijp ik het. Aan een heele,
onverdeelde liefde heb je behoefte. Jij die zelf zoo'n heel mensch
bent! Hoe zou jij met minder tevreden kunnen zijn! En mijn arme liefde
is gedurende vele maanden maar half geweest,--maar nu beloof ik je:
heel zal die worden!"
"Hut, hut paardje!
Met je vlassen staartje!
Met je koperen voetjes!"
Helle was voor 't eerst op. Oom Frans droeg hem in de zitkamer en
zette hem daar op een bonten kleedje op den grond. De zon scheen op
zijn kleine, dunne handjes en het was feest in huis. Zijn speelgoed had
stil en onaangeroerd in den hoek gestaan, doch toen Helle binnenkwam
begon alles te herleven. De trekpop moest voor den dag komen en
kunsten maken, de zweep moest klappen, de tol moest draaien en de
speeldoos werd opgewonden.
"Helle teruggekomen!" zeide de kleine baas, terwijl hij stralend om
zich heen zag.
"Ja, Helle teruggekomen!" herhaalden de twee gelukkige menschen,
die naast hem stonden en in wier oogen het een geheel koninkrijk was,
dat daar op den grond zat en de zon over zich heen liet stralen.
"We hebben allemaal naar Helle verlangd," zeiden zij. "De bloemen in
het venster lieten hun kopjes hangen en dachten, waarom komt Helle
ons niet toeknikken zooals gewoonlijk? En de kleine, grijze poes
heeft iederen dag gevraagd: waar blijft Helle toch?"
"Poes om Helle gehuild?" zeide de jongen. "Poes hier komen!"
En poes kwam binnen en spon en miauwde en streek liefkoozend tegen
de beenen van oom Frans. En Helle moest zien, hoe moeder rondliep,
om de bloemen water te geven--en luisterde vol aandacht als de groote
klok sloeg. En op het laatst moest moeder hem op haar schoot nemen
en zingen:
"Hut, hut paardje,
met je vlassen staartje,
met je koperen voetjes!"
Zij zong zóó luid, en zij en oom Frans gingen zóó geheel in het kind
op, dat zij niet hoorden dat er gebeld werd, en er niet aan dachten
dat er een vreemde in de nabijheid wezen kon, voordat Peter Dam
plotseling vóór hen in de kamer stond.
Hij voelde onwillekeurig hoe zijn tegenwoordigheid een schaduw wierp
over de drie gelukkige menschen daar binnen, doch hij deed alsof hij
't niet bemerkte en wendde zich dadelijk tot Kaja, zeggende:
"Je hebt er zeker niets op tegen, dat ik eens naar den jongen kom
zien?"
"Neen, volstrekt niet. Is 't niet heerlijk dat hij weer op is?"
Zij sprak op gedwongen vroolijken toon. Peter Dam strekte zijn armen
naar Helle uit--hij had een gevoel, dat hij iets doen moest--doch Helle
verstopte zijn hoofdje in de mouwen van de jas van oom Frans en zeide:
"Vader op Helle passen!"
Toen vergat Peter Dam op éénmaal al de aan zichzelf afgelegde
beloften, om verstandig en voorzichtig te werk te gaan. De aderen op
zijn voorhoofd zwollen op en zijn stem beefde, toen hij zich tot oom
Frans wendde en heftig uitviel:
"Ik verbied u, u een naam toe te eigenen, die u niet toekomt!"
Doch oom Frans verroerde zich niet. Hij keek slechts Peter Dam aan
met een blik, die hem van het hoofd tot de voeten opnam.
"Hoort u, wat ik zeg?" ging Peter Dam even heftig door. "Ik verbied
het kind, dien naam tegenover u te gebruiken."
Toen kwam Kaja tusschenbeiden.
"Het kind begon mij na te praten en oom Frans te zeggen; die naam
is mij zelf te lief geworden, dan dat ik voor mij er nu nog eenige
verandering in zou kunnen brengen, doch ik vond het voor Helle beter,
hem bij den naam te noemen, die hem van ganscher harte toekomt. Daarom
heb ik hem zelf geleerd, vader te zeggen. Ik zelf, versta je?"
Peter Dam werd bleek van woede.
"Jij!" zeide hij, "met welk recht geef jij een naam weg, die slechts
mij toekomt?"
"Met het recht, dat jij vergooid hebt," antwoordde zij kalm. "En ik
ben er trotsch op, dat mijn kind dien man vader noemen mag," voegde
zij er bij.
"Vader lief!" knikte Helle toestemmend en streelde liefkoozend met zijn
kleine, witte handjes den arm van oom Frans. Doch iedere liefkoozing,
die het kind aan hem gaf, was Peter Dam een klap in zijn gezicht,
en daarbij was hij niet van plan den moed zoo gauw op te geven.
"Je vergist je bepaald in de situatie," zeide hij tegen Kaja met een
poging, om uit de hoogte te spreken. "Ik heb je het kind gelaten,
maar ik heb mijzelf niet het recht ontzegd, zijn vader genoemd te
worden. En dat recht zal ik altijd blijven opeischen."
Zij keek op en haar oogen schoten vlammen.
"Dan zou je dat recht duurder moeten kunnen betalen, dan hij gedaan
heeft," zeide zij. "Wat heb jij er voor willen geven? Misschien een
klein deel van je jaarlijksch inkomen maar hij? Hij? Hij heeft er
nacht en dag met zich zelf om gestreden--met oneindige teederheid en
met oneindige liefde--en met jarenlange, zware opofferingen--!"
Zij was opgestaan en drukte het kind vast tegen zich aan. Oom Frans
wendde zijn oogen niet van haar af. Op dat oogenblik dacht hij
volstrekt niet aan Peter Dam, of aan Helle, die hem steeds bij zijn
mouw hield, hij dacht slechts aan haar! Nooit had hij, zooals nu,
de warmte van haar liefde en de kracht van haar trouw gevoeld! En
hij dronk met volle, gulzige teugen uit den geluksbeker. Het was of
hij volstrekt niet gewaar werd, wat er om hem heen gebeurde.
Doch hij ontwaakte, toen Peter Dam vrij onzacht het kind plotseling
naar zich toehaalde en het met hartstochtelijke kussen overlaadde.
De jongen spartelde met alle kracht tegen en sloeg met armen en beenen.
"Helle wil niet! Helle wil niet!" schreeuwde hij.
"Een volgend maal zal ik je wel leeren willen," zeide Peter Dam,
terwijl hij het kind hard op den grond neerzette, zijn hoed greep en
zonder goedendag zeggen, verdween.
Het kwam oom Frans voor, dat Kaja hem wonderlijk ernstig nazag, doch
hij lette er niet verder op, doordat hij druk werk kreeg met Helle
te troosten, die hevig verschrikt op den grond zat te gillen...
Sinds dien dag kwam Peter Dam meer.
Doch Zondags of in den namiddag verscheen hij nooit. Hij kwam slechts
als hij wist, dat oom Frans op school en Kaja dus alleen met het kind
was. Hij lachte hard als de kleine bengel met de handen op zijn rug
beslist verklaarde: "Helle vindt je niets lief." En hij hield niet
op, vóór hij hem door middel van suikergoed en chocolade een zoentje
had afgedwongen.
Tegenover Kaja was hij óf buitengewoon heftig óf vleiend lief. Hij
bracht haar in een toestand van voortdurende onrust. Zijn herhaald
aandringen, dat het kind hem vader noemen zou, maakte haar zenuwgestel
in de war en zij begon met angst den tijd tegemoet te zien, dat het
kind de treurige verhouding tusschen hen zou beginnen te begrijpen.
"Meer dan twee jaar heb je hem volkomen kunnen missen," zeide zij,
"waarom dring je je nu plotseling op? Wat is eigenlijk je doel met
je bezoeken?"
"Wat mijn doel eigenlijk is? Ik wil jullie terug hebben!" zeide
hij uitdagend.
Zij staarde hem aan en zeide:
"Ben je niet wijs?"