AARON. Ik wou je wat vragen—’k sprak ’r met de juffrouw over—of—of—zou
jij geen zin hebben—’k val maar met de deur in huis—om—om bij mijn te
kommen?....
ESTHER. Dat wil zegge....
AARON. Dat wil zegge—laat mijn nou gaan!—dat ’k in de verlegenheid zit,
in ’n gróóte verlegenheid—te lang om zoo in-eens uit te leggen—en toen
sprak ’k zoo....
ESTHER. —ja toen spraken we ’r over....
AARON. .... Zie je, niet voor gòed—maar zoo tijdelijk—voor ’n paar
dagen, voor ’n week...
ESTHER. Ja nàtuurlijk....
AARON. .... En na die paar weken—ga je weer na Esther terug—of—of ’t
most je zóó bij mijn bevallen! Hahaha!—’t Most je zoo bij mijn bevallen
dat je niet meer terug wil. Esther heit ’r niks op tegen....
ESTHER. Dat wil zegge.... ’k Heb ’r ’n hééle boel op tegen—maar je mot
mekaar helpe.
AARON. En je verdient ’n heele duit extra—Dat kan je mijn overlaten....
ESTHER. Dat is waar—dat kan je Aaron overlaten....
ROSE (rustig). Dus—ik moet wèg?
AARON. Wat zeit ze? Je mot? Je mot? Je mot niks! ’t Wordt je vrindelijk
verzocht. Je mot? Je wor niet gedwòngen!
ESTHER. Hoe kòm je ’r op?.... Nog voor geen góúd! As ’r iemand tevrejen
over je is, ben ìk ’t! Dat weet je. Enkel de kwestie van ’n paar
dagen...
AARON. Och, ’t is niet de moeite waard om lang over te praten. Mijn
huishoudster is ’r van door—met d’r beminde, hahaha!—en m’n dochter is
de godganschelijke dag in de zaak—zoo kan je ontriefd zitten!....
ESTHER. —ja, ’t is ’n last....
AARON. Of ’t!—En niewaar: ik doe ’r júllie geen overlast mee? Jij wil
je wel ’n paar dagen behelpen?
ESTHER. —Je weet wat ’k gezeid heb: liever niet. Maar in de steek laat
’k je niet. Is ’t goed, Roos?
ROSE. Nee.
ESTHER. Wat nee?
ROSE. Ik doe ’t niet.
ESTHER. Jij doet ’t niet? En wáárom doe jij ’t niet, as ’t je zoo
vrindelijk verzocht wordt?
AARON. Ja—dat is onzin! Op me woord van waarachtig: je heb ’r geen
nadeel bij.
ROSE. Dat kan me niet schelen.
ESTHER. Toon nou geen kop, kind! ’k Meen ’t goed met je—’k zal je niks
anrajen of je komt ’r mee vooruit.
AARON. Me dochter is ’n zachtzinnig meissie—andere huisgenooten heb ’k
niet....
ROSE. Je dóchter....—Nee.
ESTHER. Blijf hier.
ROSE. Waarom jaag je me niet weg—zònder omwegen?
ESTHER. Niemand jaagt je weg, malle meid. Praat ik niet in vrindschap
met je? Je mot niet overal wat achter zoeken.
ROSE. Je wil me kwijt. Goed. Zeg ’t eerlijk. Mot ’t dàdelijk?
AARON. Wat ’n opwinding voor ’n bagatel. Laat ìk nou is duidelijk
make....
ROSE. ’k Heb met jóu niks te praten. Mot ’t dàdelijk?
ESTHER. Wel nee! Hoe kom je ’r op? Al wou je járen bij me blijven. Ik
had alleen liéver....
AARON. Gekheid! Gekheid! Jij draait ’r om heen. Zoo kom je ’r
nooit!.... Zal ’k jou is wat zegge, meissie: je mag God danke dat je
bij zulke goeie mensche beland ben—ik zou je anders behandele!
ESTHER. Wat waar is, is waar. ’n Zoon van z’n vader hale—netjes is ’t
niet!....
ROSE. Ah!
AARON. Netjes? Geméén is ’t!
ESTHER. Gemeen—geméen! Dát zal ’k niet beweren. ’k Kan begrijpe dat ’n
knappe jonge meid ’n oogie laat vallen op ’n knappe jongen—maar alles
heit z’n grenzen.—Je wéet dat ’t niet gaat. Vreemd geloof trouwt niet
met vreemd geloof.—Dat is ’t zondigst wat ’r bestaat. Daar hoeven we
heelemaal niet over te praten. Dat leit voor de hand. Maar ’k neem ’t
je niet kwalijk! God beware! Rafaël is ’n sjieke jongen. ’k Begrijp ’t
best....
AARON. ’n Jood met ’n christene vrouw of ’n christen met ’n jodene
vrouw dat gààt niet. Wij zijn oùwer, wij kenne de wereld beter. Jij
komp pas kijke. Trouw jij met een van joùw geloof. Daar doe je wijs an.
Wat niet bij mekaar past mot je niet met geweld bij mekaar brengen. ’t
Ongeluk leit ’r dik bovenop, dikker dan je denkt.
ESTHER. En nog niet eens van z’n vader gesproken—van z’n ongelukkigen
vader. Sterft-ie niet van hartzeer om wat ’r gebeurd is? Wees jij nou
wijs en ga ’n dag of veertien weg. Dan is Sachel gekalmeerd en kan jij
ook is dénke...
ROSE. Ik heb niet te denken. Ik hou van hem en ’k laat ’m niet los....
ESTHER. Dàt pleit voor je karakter. As je dadelijk jà zei, zou je geen
knip voor je neus waard zijn. D’r is geen meissie over de heele wereld
dat née zeit as ze jà meent—in diè dinge. En—en—’k zal niet bewere dat
je ’m dàdelijk mot láten—dat zou gróóte gekkigheid zijn—’k zal de
laatste zijn om je an te rajen tegen je geweten in te handelen—maar ga
nou is na—ga nou is góed na—hóé wou je hier blijven?—hóé wou je blijven
nou we alles weten....
ROSE. Dat wil ik ook niet. Ik ga met Rafaël...
ESTHER (kwaadaardig). Jij gaat! Jij gáát!....
AARON. Stil nou! Niet driftig! Dat geeft allemaal niks. As ik ’n
woordje zeggen mag: ’t is onzin, meid! Reusachtig. In de eerste plaas
kàn ’t niet—in de tweede plaas—às ’t kon—zou ’t nòg niet kennen. Ik heb
joden gekend en christene die ’t gedaan hebben. ’t Ongeluk lag ’r
bovenop—zei ’k straks al—En met jóu kan ’t nog in geen dúízend
jaren—bij wijze van spreken—over duizend jaar zijn we allemaal
dood.—Want let nou is op: is z’n vader blind ja of nee? Z’n vader is
blind. Wat wou jij met die blinde man beginnen? Daar kan je niks mee
beginnen. Die z’n ideejen verander je niet. Wij zijn liberaler. Maar ’n
man van die leeftijd die buig je niet—die bréék je. Wou je bij ’m
inwonen? Nog geen spoog water zal-ie bij je gebruiken, nog geen
handdruk zal-ie je geven. Wou je nièt bij ’m inwonen? Dat wil zeggen
wou je ’m an z’n lot overlaten—we zijn allemaal sterfelijk en Esther is
op leeftijd—wou je dàt? ’n Ramp as je ’t doet! Geen sekonde rust in je
leven. En later de verwijten! Later verwijt hij jou, dat je ’m van z’n
vader gehaald heb—familie blijft familie! Later heb je allebei
spijt—dat wil zeggen—as ’t kon dat jullie samen—maar ’t kàn niet....
ESTHER. Heel verstandig. En as je luistert ben je góed af.... Met
plezier heb ’k ’r wat voor over....
ROSE. Wat voor óver?
ESTHER. ’k Ben nìet rijk.... ’k Leef zelf van me broer—maar as je ’t
dée—as ’n góed kind—as ’n verstandig kind—dan kreeg je buiten je loon
’n.... ’n....
AARON. Zeg vijftig gulden!
ROSE. O! O! Vijftig gulden!
ESTHER. Honderd! Daar! Honderd guldens is ’n boel geld.
AARON. ’n Héele boel. En trouw je later met ’n fàtsoenlijke
burgerjongen—dan schiet ’r nòg wel wat over.
ESTHER. En alles wat ’k je gegeven heb, kan je houen—en ik reken je
maand vol-uit....
ROSE. O, tuig, tuig! Vervloekt tuig!
ESTHER (snerpend). Wat zeg je, jij slét!
AARON. Stil nou! Maak geen burengerucht! Jullie begrepen mekaar niet.
Gebruik nou je hoofd, stomme meid! ’r Komt tòch niks van, niks—tusschen
jou en die jongen. ’t Kan niet. Je heb ’t vooruit geweten. Je ben de
eerste niet. Je zal de laatste niet zijn. Ga dan niet op je achterste
pooten staan. Wat bereik je ’r mee? Dat wij geweld met gewèld keeren.
Want wij hebben ’t recht op onze hand!—En as je dat weet—handel
verstandig—neem wat je krijgen kan....
ESTHER. Twéé honderd guldens hebben we ’r voor over....
AARON. En doe je ’t niét—dan ben je éven ver, dan win je geen zier—dan
wor je zóó an de deur gezet....
ROSE. Ik laat me niet an de deur zetten! Ik vraag m’n man. Anders niet!
AARON. Je man! Hahaha!
ESTHER. Je man? Je man?
ROSE. Mijn man! Mijn man die jullie me niet ontnemen kunnen! Mijn man
die eerlijk en groot is! Mijn man die niet buigt voor jullie gèld, zoo
min als ik ’t doe! O! O!... Dat ze me zóo iets kunnen andoen!
AARON. Jouw man? Wiè is jouw man? Ben je dan heelemaal doof meid, dat
je niet begrijp—na zooveel, zóóveel woorden—dat-ie met mìjn dochter
trouwt?
ROSE. Dat lieg je!
ESTHER. Jij liegt gemeen schepsel die onze jongen angehaald heb,
angehaald met je hóerestreken!
ROSE. Niks van je beleedigingen voel ’k. God heeft ’t gewild! Júllie
halen ons niet van elkaar!
AARON. Hahaha! Nou wordt ze prachtig—as in ’n bóék! Ik lach me ’n
ongeluk! As je ’t dan weten wil: vanmiddag is ’t ’r door gegaan, vàn
mìddag....
ESTHER. En daarvoor hebben we je uitgezonden!
AARON. En over vier weken trouwen ze!
ESTHER (krijschend). Versta je? Versta je? En nou me deur uit! Me deur
uit! En geen stuk neem je mee! Me deur uit! Op staande voet!
ROSE. Nee-nee! Ik ga niet zonder hém! Jullie, belíegt me! Anders zou je
geen géld gebojen hebben!
AARON. Wie zegt je, dat hij ’t niet verzocht?...
ROSE. Wàt zeg je?
AARON. Heb ’k ’t zélf niet gehoord dat we tot twééhonderd gulden
mochten gaan?
ROSE. Je liegt! Je liegt! O, kerel wat ben je laag!
AARON. Lieg ik? Hoor je dat Esther? Zal ’k ’r ’n vloek op doen?
ESTHER. Laat ’r gaar koken in d’r eigen vuil! ’k Heb ’r genog van!
(hàrder krijschend). Jij serpent durf jij ’t hoogste woord voeren? Jij
die ongeluk brengt over ’n heele familie! Jij! Jij! Wat doe je nog
hier? Wat let me of....
AARON. Kalm nou! Kalm nou! Brand je vingers niet! Ze wéét ’t nou. Ze
weet dat Rafaël binnen ’n maand trouwt en dat-ie ’r twééhonderd gulden
biedt—en geen cent meer—versta je: twééhonderd gulden òm vàn jè àf tè
kòmmen.
ESTHER. En me huis niet meer in! Geen voet meer over me drempel! Geen
voet hoor!
AARON. Gelijk heb je. Laat ’r maar uithuilen.—As je nou dádelijk bij
mijn thuis komt is de zaak in orde. ’t Geld leit klaar. Op die jongen
hoef je niet te wachten. Die is weg.
ROSE. Weg?
AARON. Weg voor ’n hééle poos.
ROSE. Waarheen?
AARON. Dat mag ik je niet zeggen!
ROSE. O God, belieg me niet! Belieg me niet!
ESTHER. As-ie nièt weg was, had j’m al lang gezien. ’n Bewijs dat Aaron
de waarheid zeit.
AARON. Nou? Neem je ’t an?
ROSE (suffig). Ik weet ’t niet.... Ik weet ’t niet.... Ik wor gek....
Ik kan niet meer.... O lieve heer Jezus!....
AARON. Sust! Niks meer zeggen.... ’t Kòmt in orde. Nou. Nou. We loopen
’n grachie om. Bedenk je terwijl. Op straat kan je niet slapen.
(Af.)