Sachel. Aaron. Esther.
ESTHER. Dacht ’k wel. Dàcht ’k wel. Hij mot zich wreken. Groot gelijk
heb-ie Aaron—gelijk tot over ’t end van je jaren! Is ’t geen schande
wat ’r gebeurt?
AARON. Schande? Schande? Jullie wèten nog niks! Jullie weet niet van
van-morgen—wat-ie met mijn Rebecca gedaan heit!
SACHEL. Kan me niks schelen!
ESTHER. Mijn wel! Mijn wel! Nòg trekt-ie z’n partij!
AARON. Heb jij niet gezeid dat Rebecca bij je most kommen?
ESTHER. Zeker heb ’k ’t gezeid.
AARON. En is ze niet grienend teruggekeerd? Grienend om ’t affront!
Zat-ie niet met die christenmeid, met die sjikse op z’n schoot? Mot je
zoo mijn dochter ontvangen? Mijn dochter is geen schànddochter! Mijn
dochter is geen vulnis! Mijn dochter kan huwelijken doen, reusachtig!
Mijn dochter hoeft door jóúw zoon niet van de deur gewezen te worden!
SACHEL. Had ze nièt gekommen!
ESTHER. Hoor hém! Hoor hém! Daar kan ’k me nou zóo bij opwinden! Daar
sta ’k geregeld bij te beven! O, o, as ’k geen meelij met je had! Mot
je die man nog òngelijk geven? Die man die zich komt beklagen! Die man
die in ’t fatsoenlijke tot je spreekt!
SACHEL. We hadden geen accoord....
ESTHER. Komt ’r wat op an!.... Zoo’n engel van ’n meissie!—Zat ze op
z’n schoot? Zat die vuilik op z’n schoot?
AARON. Met d’r eigen oogen—met d’r éigen oogen heit ze ’t gezien. En
was ’t daar bij gebleven! Maar beleedigd heìt-ie ’r, geaffronteerd in
’t bijzijn van die méid! Is mijn dochter ’n opraapsel van de straat?
Staat mijn dochter bij jou in de schúld? De brutaaligheid—de
brutaaligheid van die kwajongen! En joùw schuld! Joúw schuld!
ESTHER. Net wat ’k zei.
SACHEL. Práten jullie maar. Ik wor zelf ’t zwaarst gestraft.... Voelen
jullie dan geen zier meelij?
ESTHER. Jij ben te koppig. Jij neèmt je gelijk. Met jou kan niemand
over-weg.
SACHEL. ’k Heb ’t ’t éérst zien ankommen. Ik vóélde dat ’r wat was. Ik
wist ’t vóor jullie....
AARON. Hoor, wat ’n redeneering! Hij ziet ’t ankomme, hij weet ’t voor
ons... En geen mond doet-ie open. As ik in me huis ’n meid heb en me
zoon—hád ’k ’r een!—me zoon die kruipt in d’r bed—dan—dan waarschouw ’k
me zoon—dan ben ’k as vader verplicht te waarschouwen dat-ie niet
blijft hàngen—dat-ie geen strop krijgt—zooas m’n vader-zaliger mijn
gewaarschouwd heit—toen—toen—’t was ’n mooie meid—gekheid, ’t is làng
voorbij—toen ’k in m’n jonge jaren was. Dat ben je as vader verplicht.
En luistert-ie niet—dan—dan roep je de meid—en dan maak je geen
herrie—herrie maakt ’n nàr—en je geeft ’r twintig gulden, dertig,
veertig—as ze lastig wordt honderd—’t is weggesmeten geld—maar as je ’t
niet doet?—as je ’t nièt doet krijg je grijze haren van zorg en
ellende—en, en, en je zet ’r met ’t geld je deur uit—en je neemt ’n
reçu—zonder reçu geen geld—en je belooft as ze stil is en wegblijft nóg
wat geld na máanden.—D’r is geen meid die née zegt—fèl zijn ze op
honderd gulden! Ze doen ’r ’n moord voor.... Nou? Nou? En wat doe jij?
Jij smoest voor jezelf. Jij laat God’s water over God’s akker
loopen—en, en, en, as ’t te laat is maak je lawaai. Maak lawaai vóór ’t
te laat is. Wat is je verdienste dat je ’t heb zien ankommen? Waar laat
je je winst? Nog nooit heb ’k iemand zoo dwars zien handelen, zoo
averechts. ’t Is bijzonder. ’t Is reusachtig. Hèb je je zoon
gewaarschouwd? Hèb je de meid afgekocht?
SACHEL. Hij laat zich niet waarschouwen....
AARON. En de meid? Nou?
SACHEL. Die laat zich niet afkoopen....
AARON. Zal ik jou is wat zeggen? Je mag ’n goed koopman zijn, maar van
die dingen heb-ie geen cent verstand, geen cent, geen hálve cent. Daar
heb-ie de zoon van Salomon—Salomon van de Dwarsstraat. Heb-ie niet
gehoord van de zoon van Salomon? Dan zal ’k ’t je vertelle. Die jongen
had ’n strop—en wát ’n strop. Zoover is joúw Rafaël nog niet eens. Daar
mag je dankbaar voor zijn. Toen Salomon zich d’r mee bemoeide had de
meid al ’n kind. En wat heit Salomon gedaan? Salomon heit z’n zoon op
de reis gestuurd en de meid afgekocht, voor twee, driehonderd gulden,
weisz-ich-viel! En toen ze werom kwam—vertrouwe kan je ze niet—heit-ie
’n agent late komme, ’n agent van politie en toen was ’t uit. Zal ’n
verstandig man anders handele? En handele de christenen anders? Spiegel
je an de christenen. Met geld krijgen joden èn christenen alles gedaan.
Heb je geld? Je hèb geld. Gebruik ’t dan. Eergister zag ik ’n christene
trouwpartij. En bij ’t stadhuis daar had je ’n scène! Daar stond ’n
meid met ’n kind. En die maakte spektakel! Reusachtig. En in ’n oògwenk
was ze gebrocht na ’t bureau! Had ze ’t niet angeleid met ’n heer boven
d’r stand! Had ze niet ja-gezeid! As ze nee zegge gebeurt ’r niks.
Allemaal d’r éigen schuld. As ze niet luistere willen motten ze voélen!
SACHEL. ’t Is nou te laat....
ESTHER. Wat is te laat? D’r is niks te laat. Aaron heit recht.
SACHEL. Doe wat je wil! Ik ga naar binnen. ’k Heb ’t koud. Ik zeg je—ik
zeg je—d’r valt niks te verhelpen.