Tusschen der riuire enten haghe
Jn een torp van ouden wiuen
Ende warp een ghetal van viuen
Jn die riuire die daer liep,
Die wide was ende diep.
Des papen wijf waser ene,
Des was des papen bliscap clene,
Doe hi sijn wijf sach in den vliet,
Doene luste hem langher niet
Den bere te stekene no te slane.
'Nv toe, edel prochiane,
Ghindre vlot vrouwe Julocke
Beyde mit spille ende mit rocke.
Nv toe, die hare gehelpen mach!
Jc gheue hem iare ende dach
Vol paerdoenen ende vol aflaet
Van alle sondeliker [174] daet.'
Beyde [175] man ende wijf
Lieten den armen keytijf
Brunen leggen ouer doet
Ende liepen daer die pape geboet
Beyde mit stocken ende mit haken.
Die wile dat si die vrouwen wt traken,
So spranc Brune in die riuire
Ende ontswam hem allen scire.
Die dorpers stonden harde gram:
Si saghen dat hem Brune ontswam
Daer si hem niet en mochten volghen.
Op den oeuer sijn si verbolghen
Ende ghingen na hem rampeniren.
Brune swam in dier riuiren
Aldaer hi vant den besten stroem.
Al driuende bat hi dat god den boem
Moste verdoemen ende verwaten,
Daer hi sine oren hadde gelaten
Ende beide sine liere.
Voert vloect hi den fellen dire,
Den ongetrouwen Reynaerde, (fo. 107 va.)
Den fellen mitten roden baerde,
Dien so diepe indeyke dede crupen,
Daerne Lamfreit vant ter stupen
Dat hi hem so lede dede.
Jn aldus ghedaenen gebede
Was Brune alse lange wile,
Dat hi een halue mile
Vander stede was gedreuen
Daer die dorpers waren bleuen.
Hi was verpijnt ende moede
Ende ondercomen vanden bloede,
Dat hi hadde cranke vaert.
Doe swam hi te lande waert
Ende croep ligghen onder toeuer.
Ghine saget noyt, wanic, droeuer
Ne gheen dier dat lijf gewan.
Hi lach iamerlike ende stan
Ende sloech mit beyde sijn lanken.
Des mochte hi al Reynaerde danken.
Nv [176] hort wat Reynaert hadde gedaen.
Hi hadde een vet hoen geuaen
Bi Lamfreits ander heyden,
Eer hidane was gesceiden,
Ende had op enen berch gedreghen
Verre buten alle weghen,
Daert heymelic was genoech.
Dat was wel sijn geuoech,
Ende daer was niemans ganc,
Dat hi om yemens bedranc
Sine proye dorste rumen.
Doe [177] hi dat hoen [178] toten plumen
Hadde geleit in sinen male,
Doe ginc hinederwaert te dale
Enen verholentlike[n] pat.
Hi was weltematen sat.
Dat weder was scone ende heet:
Hi hadde gelopen dat hi sweet.
Neder liep hi neuen der liere.
Bidien begeerde hi der riuire,
Dat hi hem vercoelen woude. (fo. 107 vb)
Jn blijscap harde menichfoude
Was sijn herte doe beuaen,
Want hi hopede sonder waen,
Dat Lamfreit Brunen hadde verslegen
Ende hine int oeuer had gevlegen.
Hi sprac: 'hier is nv wel geuaren.
Die mi te houe meest soude daren,
Dien heb ic gedoet in desen dage
Ende wanes wel sonder clage
Ende sonder wangonste [179] bliuen.
Jc mach te rechte bliscap driuen.'
Doe Reynaert was in dese tale,
Sach hi nederwaert [180] te dale
Ende vernam Brunen daer hi lach.
Ten yersten dat hine sach,
Hadde hijs rouwe ende toren.
Dar die bliscap lach te voren,
Dar lach nv toren ende nijt.
Doe sprac hi: 'vermaledijt,
Lamfreit, moet dijn herte sijn!
Du biste [181] dulre dan een swijn,
Lamfreit, argher puten sone!
Luttel eren bistu gewone.
Hoe esdi [182] dese bere ontgaen,
Die di te voren was geuaen?
Hoe goet menich morsiel leiter an,
Dan gherne et menich man.
O wi, Lamfreit, verscrouen [183] druut,
Hoe rikelike eens beren huut
Heuestu huden verloren,
Die di gewonnen was te voren!' [184]
Dit scelden heft Reynaer gelaten
Ende ghinc neder bider straten
Dur te siene hoet Brunen stoet,
Dien hi sach leggen als een bloet
Ende siec ende ongesont
Ende oec harde seer gewont.
Dit sach Reynaert harde gherne.
Doe sprac hite sinen scerne:
'Brune, sier priester, deuosaut! [185] (fo. 108 ra)
Wildi Reynaert, den ribaut,
Den roden scalc, dat felle dier,
Bescouwen, so besieten hier!
Nv seget, priester, soete vrient,
Bidien here dien gi dient,
Jn wat ordinen wildi v doen,
Dat gi dus draget rode scoen?
Weder sidi abt so prior gecoren:
Hi ginc v herde na den oren
Die v de crune heft gescoren,
Want gi hebt vwen top verloren.
Ghi hebt vwe hanscoen wt gedaen:
Jc wane, gi singen wilt gaen
Van vre completen dat getide.'
Dit horde Brune ende was onblide,
Wat mochte hi doen, hine conste gewreken.
Hi moste sinen wille spreken, [186]
Ende sloech weder in die riuire:
Hine wilde vanden fellen diere
Niet meer horen der tale.
Hi liet hem nederwaert [187] te dale
Mitten strome driuen te hant
Ende hi quam [188] ant ander lant
Ende hi ghinc liggen ant sant,
Daer hijt alre naest vant.
Hoe [189] sal nv Brune te houe comen?
Al mocht hem alde werlt vromen,
Hine ghinc niet ouer sine voete.
Hi was beclemmet so onsoete
Jn die eyke, daer te voren.
Van tween voeten hadde hi verloren
Alle de clawen ende dat vel.
Hine conde niet gepensen wel
Hoe hi best quame ten coninc waert.
Nv hort hoe hi bestaet de vaert!
Hi sat ouer sine hamen
Ende began mit groten scamen
Rucken ouer sinen staert.
Alse hi dan des moede waert,
So wentelde hi dan ene wile. (fo. 108 rb.)
Dit dreef hi meer dan ene mile,
Eer hites coninx houe quam.
Doemen Brunen daer vernam
Jn deser wijs van verren comen,
Wart dar betuiuelt van hem somen
Wat daer gewentelt quam so.
Den coninc wart dat herte onvro,
Dine verkende alte hant
Ende sprac, 'ets Brune, mijn sariant.
Brunen es dat houet roet;
Hi es ghewont al toter doet.
Ay [190] god, wie, wie heftene dus gemaect?'
Binnen desen es Brune daer geraect,
Dat hi den Coninc clagen mochte.
Hi stan ende versuchte onsochte
Ende sprac: 'Coninc, edel here,
Wreket mi dur vwes selfs ere
Ouer Reynaerde, dat felle dier,
Die mi mijn scone lier
Mit sire liste verliesen dede
Daer toe mijn luchter ore mede,
Ende heft mi gemaect als ghi wel siet.'
Die coninc sprac: 'oftic dit niet
Ne wroke, so moetic sijn verdoemt!'
Binnen [191] desen heft hi genoemt
Alle die hogheste bi namen,
Ende geboet hem, dat si quamen
Alle gader in sinen raet
Ende rieden hem hoe dese daet
Best worde gerecht tes coninx eren.
Doe rieden hem die meeste heren
Datmen ander warf daghen soude
Reynaerde, oftie coninc woude,
Ende horen tale ende wedertale. [192]
Oec seiden si, si wilden wale
Dat Tibert, de cater, van desen
Te Reynaerde bode soude wesen:
Al waer hi cranc, hi waer vroet.
Dese raet dochte den coninc goet. (fo. 108 va.)
Doe seide die coninc: 'her Tibeert,
Gaet wech, eer gi weder keert
So siet dat Reynaert mit v come.
Dese heren segghen some,
Al es Reynaert andren diren fel,
Hi gelouet v so wel
Dat higheerne doet vwen raet.
En coemt hi niet, tis hem quaet:
Men salne derdeweruen daghen,
Te lastre allen sinen maghen. [193]
Gaet Tibert, segt dit hem.'
'Ay here,' sprac Tibert: 'ic ben
Een arm wicht ende ene clene dier.
Her Brune die starc is ende fier,
En conde Reynaert niet gewinnen:
Jn welker wijs soudix beginnen?'
Doe [194] sprac die coninc; 'her Tibeert,
Ghisijt wijs ende wel geleert,
Al sidi niet starc, wat tan?
Ets [195] menich die mit liste can
Dat werken ende mit goeden rade,
Dat hi mit crachte niet en dade.
Gaet, doet scire mijn ghebod.'
Tibert sprac! 'nv onne mi god
Dattet mi wel moet vergaen.
Jc sal ene vaert bestaen
Die mi duncket in minen moede.
God gheuese mi te goede!'
Nu [196] sel Tibert bestaen die vaert,
Die sere droeue es ende vervaert.
Ende als hi op den wech quam,
Sach hi van verre ende vernam
Sinte Martijns vogel comen geulogen.
Doe waert Tibert vro ende in hoghen
Ende riep: 'al heyl, Sinte Martijns vogel!
Kere harwaert dinen rechteren vlogel
Ende vliech te mire rechter hant.'
Die vogel vloech al dar hi vant
Een haghe, dar hi wilde liden,
Ende leet Tibert ter luchter siden.
Dit teiken ende dit gemoet (fo. 108 vb.)
Ne dochte Tiberde niet goet.
Hadde hiden vogel sien liden
Scone te sire rechter siden,
So waende hi hebben goet geual.
Nv es hi des in wanhopen al.
Nochtan maecte hi hem seluen moet
Ende geliet, alse menich man doet,
Bet dan hem te moede was.
Dus liep hi hene sinen pas,
Des [197] hi quam te Maperthuus
Ende vant Reynaert vor sijn huus
Allene staen verwendelike.
Tibert sprac: 'Reynaert, god die rike
Moetu goeden auond gheuen.
Die coninc dreiget an v leuen,
En coemdi niet te houe mit mi.'
Reynaert sprac: 'wellecome sidi,
Tibert, sijt sere wellecome.
God gheue v ere ende vrome.
Bi gode des onnic v wale!'
Wat coste Reynaerde scone tale?
Al seget sine tonge wel,
Sijn herte es binnen fel.
Dat sal hier getoghet wesen,
Eer die rime wert vollesen
Ten ende tusschen dese twee.
Reynaert sprac: 'neue, tauont mee
Suldi herbergen hier mit mi.
Comt in, ende morghen sul wi
Te houe waert mitten daghe.
Jnne hebbe onder alle mine mage
Niemene, Tibert, dar ic mi [198] nv
Bat op verlate dan op v.
Hier was Brune comen, die vraet,
Ende togede mi so fel ghelaet:
Ende hi dochte mi so starc,
Dat ic om dusent marc
Mit hem den wech niet hadde bestaen.
Dat sal ic · ic sal mit v gaen
Morghen mitter dageraet.' (fo. 109 ra.)
Tibert sprac · 'ets beter raet
Ende et dunct mi bet gedaen,
Dat wi tauond hene gaen
Dan wi tote morghen beyden.
Die mane scinet ander heyden
Also claer alse die dach.
Jc wane, noyt man ne [199] sach
Betren tijt tonser vaert.'
'Neen, lieue neue,' sprac Reynaert:
'Sulc mochtons dages ontmoeten,
Hi soude ons minliker groeten,
Die ons nemmer dade goet,
Quame wi bi nachte in sijn gemoet.
Ghi [200] moet te nachte herbergen mit mi.'
Tibert sprac: 'wat soude wi
Eten, oftic mit v bleue?'
Reynaert sprac: 'wel soete neue,
Hier is der spisen quaden tijt.
Ghi moget eten, begerdijt,
Een stucke vanere honichraten
Die bequamelic is vtermaten.
Wat radi, mogedi tshonichs iet?'
Tibert sprac: 'mi ne roekes niet.
Reynaert, en hebdi niet in huus?
Gauedi mi ene vette muus,
Daer mede lietic v bewaert.'
'Ene vette muus?' sprac Reynaert:
'Soete Tibaert, wat segdi?
Hier woenet noch een pape bi,
Een scure staet ansyn huus,
Daer is in so menige muus:
Jc wanese niet gedroge · j · waghen.
So horic dicke den pape clagen
Dat sine driuen vten huse.'
'Reynaert, sijn dar so vele muse?
Vergaue god, dat ic waer daer!'
'Wat meendi, Tibert · segdi waer?
Wildi muse?' 'oft icse wille?
Hoet des ende swiget stille!
Jc minne muse vor alle saken. (fo. 109 rb.)
Ne weti niet dat muse smaken
Bet dan enich venisoen?
Wildijt dur minen wille doen,
Dat gi mi leit daer muse sijn,
Daerbi mochti de hulde mijn
Hebben, al haddi minen vader
Gedoet ende mijn geslachte al gader.'
Reynaert sprac · 'neue, houdi v spot?'
'Neenic, alse helpe mi god!'
'Weet god, Tibert, wistic dat,
Ghi souter noch tauond wesen sat.'
'Sat, Reynaert, dat ware vele.'
'Tibert, dit segdi tuwen spele.'
'Jnne doe, Reynaert, bi mire wet.
Hadic een muus ende ware si vet,
En gauese niet om een bisant.'
'Tibert, so gaet mit mi te hant.
Jc leide v aldaer ter stat,
Daer icker v sal maken sat,
Eer ic emmer van v sceide.'
'Gherne, Reynaert, op v gheleyde
Ghinc ic mit v te Mompelier.'
'So ga wi dan · wisijn hier
Alte lanc,' sprac Reynaert.
Doe daden si hem op de vaert,
Nv [201] sijn si comen op die vaert
Tibert ende sijn neue [202] Reynaert
Ende liepen dat si lopen wilden
Dat si noyt togel op ne hilden,
Ent si quamen tes papen scure,
Die mit ere horden mure
Al omme ende omme was beloken,
Daer Reynaert in hadde gebroken
Des anderen nachts teuoren,
Doe die pape hadde verloren
Enen hane, ende hi hem dien nam.
Hier om was tornich ende gram
Des papen sone Mertinet,
Ende hadde vor dat gat geset
Enen stric den vos te vane: (fo. 109 va.)
So gherne wrake hi sinen hane.
Dit wiste Reynaert, dat felle dier,
Ende sprac: 'Tibert, neue, hier
Crupet int selue gat
Ende sijt no [203] trage no lat:
Gaet alomme ende omme gripen.
Hort hoe die muse pipen.
Keert weder wt als gi sijt sat.
Jc sal hier bliuen vordit gat.
Jc sal vwes hier buten ontbeiden.
Wine mogen tauont niet sceiden,
Morghen ga wi te houe waert
Tibert, hoe coemt dat gi spaert?
Gaet eten, ende laet ons keren
Te mire herbergen mit eren.
Mijn wijf sal onse beiach ontfaen.'
'Wilic te desen gate in gaen?
Was segdi, Reynaert, ist v raet?
Die papen connen wel baraet:
Jc besta dit harde node.'
'Tsi, Tibert, ghine waert nie so blode!
Wane quam vre herten die wanc?' [204]
Tibert scamede hem ende hi spranc
Daer hi vant groet ongherec:
Eer hi iet wiste, was hi indat strec
Om sinen hals harde vaste.
Dus hoende Reynaert sinen gaste.
Alse [205] Tibert geware waert
Des strickes, doe was hi vervaert:
Hi spranc, hi scoet, dat strec liep toe.
Tibert moste roepen doe
Ende wroegen hem dor dien noet.
Hi maect een gheluut so groet
Mit enen iamerliken gelate,
Dat Reynaert horde andie strate
Buten allene, dar hi [206] stoet.
Doe riep hi: 'vindise goet
Die muse ende vet?
Wiste dit nv Mertinet,
Hi souder v sause toe maken, (fo. 109 rb)
Const hise wel gheraken:
So goet een knaep es Martinet.
Tibert, gi singet als gi et?
Plegetmen [207] ten coninx houe des?
Vergaue god, die geweldich es,
Dat nv mit v daer ware
Die felle dief, die mordenare,
Jn sulker bliscap als gi sijt!'
Dus heuet Reynaert groet delijt
Dur Tiberts ongeual.
Ende Tibert stan iamerlike ende gal
So lude, dat Mertinet ontspranc
Ende roep: 'god hebs danc!
Ter goeder tijt heft nv gestaen
Mijn stric: ic hebber mede geuaen
Den hoenredief, [208] na minen wane.
Nu toe, wi ghelden hem onsen hane!'
Mit desen liep hi toten vire
Ende onstac enen strowisch [209] scire.
Hi wecte moeder ende vader
Entie kinder alle gader,
Ende riep: 'toe! nv is hi geuaen.'
Doe mocht men sien porren saen
Alle die inden huse waren.
Selue die pape quam geuaren
Van sinen bedde al naect.
Mertinet was geraect
Tote Tibert ende riep: 'hi is hier.'
Die pape ran achter dat vier
Ende greep sines wiues rocke.
Een offerkeerse greep vrouwe Julocke
Ende onstacse mitter haest.
Die pape was Tiberde naest
Ende ginckene mitten rocke slaen.
Doe moste Tibert daer ontfaen
Wel menigen slach al in een.
Die pape stont, als hem wel sceen,
Al naect, ende sloech slach op slach
Op Tiberde, die vor hem lach.
Daerne spaerdene har negheen. (fo. 110 ra.)
Martinet greep enen steen
Ende warp Tibert teen oghe wt.
Die pape stont al bloter huut
Ende hief openen groten slach:
Ende alse Tibert dit sach,
Dat hi emmer steruen soude,
Doe dede hi alse de boude,
Datten papen verginc te scanden.
Beyde mit clawen ende mit tanden
Dede hi scamp, alst wel sceen,
Hi spranc den paep tusscen die been,
Ende trac hem wt dat ene dinc,
Dat hem tusscen die bene hinc
Jn die burse sonder naet,
Daermen den beyaert mede slaet.
Dat dinc viel neder op die vloer.
Die [210] vrouwe vloecte ende swoer
Bider zielen hars vader,
Si wilde niet om al gader
Dofferhande van enen iare,
Datten pape geuallen ware
Dit vernoy ende dese scame.
Si sprac: 'ins leeds duuels name
Moete dit stric sijn geset!
Sich, lieue sone Martinet,
Dit was van dijns vader gewande,
Dese scade ende dese scande
Es emmer inallen stonden:
Al genase hi vander wonden,
Hi bleue ten sueten spele mat.'
Reynaert, die noch stont vor tgat,
Doe hi dese tale horde,
Loech hi dat hi achter scorde
Ende hem craecte die tauerne.
Doe sprac hi te sinen scerne:
'Swiget, Julocke, lieue vrouwe,
Laet sinken vwen groten rouwe,
Laet bliuen desen toren.
Wattan? al heft hi verloren
Enen vanden clepel sinen, (fo. 110 rb.)
Des te min darf hi pinen.
Laet dese clage bliuen achter:
Gheneset dese pape, en is geen lachter
Dat hi luut mit ere clocken.'
Dus troeste Reynaert vrouwe Julocken,
Die doe harde sere mesliet.
Die pape mochte langer niet
Ghestaen ende viel in ommacht.
Dien hiep si op mit hare cracht
Ende droegene te bedde waert.
Hier binnen keerde Reynaert
Allene te sire herberghen waert,
Ende liet Tiberde sere veruaert
Ende in sorghen vander doet.
Al was Tiberts sorge groet,
Doe hise alle onledich sach
Ouer den pape, die dar lach
Ghewont, doe ghinc hi pinen,
Dat hi mitten tanden sinen
Die peze in midden bete [211] ontwee.
Doene wilde hi dar nietmee
Letten ende spranc vten gate
Ende dede hem inde rechte strate,
Die te houewaert gelach.
Ende eer hi dar quam wast dach,
Entie sonne began te risen.
Jn een arme wichtes wisen
Quam Tibert int hof geronnen,
Die tes papen hadde gewonnen
Dat hi langhe claghen mach.
Alse die coninc doe sach
Dat Tibert teen oge had verloren.
Doe mochtmen sekerlike horen
Den coninc dreigen den [212] dief Reynaerde.
Jc wane, hi langer niene sparde,
Hine riep sine genote te rade
Ende vrageden wat hi best dade
Jeghen Reynaerts ouerdaet?
Doe wart ghinder menich raet (fo. 110 va.)
Hoemen Reynaert te redene brochte,
Die dus grote mordaet wrochte.
Doe sprac Grimbert, de das,
Die Reynaerts brueder sone was:
'Ghi heren hebt goeden raet.
Ware mijn oem noch so quaet,
Salmen recht vort dragen,
Men salne derdewaerf dagen,
Alsmen doet enen vremden man.
Comt hi niet te houe dan,
So is hi sculdich alre dinc,
Dat hi vorden Coninc
Van desen heren es [213] beclaget.
'Wie wildi, Grimbert, datten nv daget?'
Sprac die coninc: 'wie is nv hier,
Die sine oge · ofte sine lier
Wil setten in auenture
Dur ene felle creature?
Jc wane, hier nieman es so sot!'
Grimbert sprac: 'so helpe mi god!
Siet mi hier, ic bin so coene
Dat ic wel dar bestaen te doene
Dese boetscap, gebiedijt.'
'Grimbert, ia gaet ende sijt
Vroet ende wachtu iegen mesfal,'
Grimbaert sprac: 'coninc ic sal,'
Dus [214] gaet Grimbert te Maperthuus.
Alse hire quam, vant hi in huus
Sinen oem ende vrouwen Ermelinen, [215]
Die bi haren welpekinen
Laghen in die hagedochte.
Ende ten yersten dat Grimbert mochte,
Gruete hi sinen oem ende sire moyen.
Ende sprac: 'en sal v niet vernoyen [216]
Die anruchte, daer gi in sijt?
Dunct v noch iet tijt
Dat gi trect, here Reynaert,
Tes coninx houe waert,
Dar [217] gi sere sijt beclaget?
Ghi sjt nv derdewaerf gedaget.
Verlegdi morgen dien dach, (fo. 110 vb.)
So seg ic dat v ne mach
Ne gheen genade meer gescien.
Ghi selt inden derden dage sien
Vwen casteel verstormen, Maperthuus.
Men sal rechten vor v huus
Een galge ofte een rat.
Ouerwaer seg ic v dat:
Beyde v kinder ende v wijf
Sullen verliesen al haer lijf
Lasterlike, sonder waen.
Ghine moget oec selue niet ontgaen.
Daer om is die beste raet
Dat gi mit mi te houe gaet.
Ets mislijc wat geuallen mach:
V es dicke wile op enen dach
Vremder auenturen geuallen,
Dan gi noch quaemt vor hem allen
Mittes coninx orloue.
Morghen sceitmen vten houe.'
Reynaert sprac: 'gi segt waer.
Nochtan, Grimbert, quamic daer
Onder des coninx ingesinde,
Dat ic daer te houe vinde,
Ets op mi so verbolghen al:
Quamic daen, et [218] waer geual.
Nochtan dunket mi beter wesen
(Ghenese oft ix mach genesen)
Dat ic mit v te houe vare
Dant al verloren ware,
Casteel, kinder ende wijf,
Ende daer toe mijns selfs lijf.
Jnne mach den coninc niet ontstaen.
Als gi wilt, so sul wi gaen.'
Hier [219] na sprac hi: 'vrouwe Ermelijn,
Jc beuele v de kinder mijn,
Dat gire wale pleget nv.
Vor alle dander beuelic v
Minen iongen sone Reynaerdijn.
Hem staen die rode granekijn
So om sijn mulekijn ouer al: (fo. 111 ra.)
Jc hope, hi na mi slachten sal.
Hier es Roseel, een scone dief,
Desen heb ic oec also lief,
Als yement sine kindre doet.
Doedi minen kindren goet
Ende gan mi god dat ic ontga,
Jc salt mi nemen harde na,
Ofte ic salt v mit eren lonen.'
Mit houeschen [220] worden ende mit sconen
Nam Reynaert ande sine orlof
Ende rumede sijns selfs hof.
Hoe droue bleef vrouwe Ermeline
Ende har arme clene kinderkine,
Doe Reynaert sceide van Maperthuus,
Ende hi hof ende huus
Liet al onberaden staen.
Nv hort wat Reynaert heft gedaen.
Tierst dat hi quam ande heyde,
Hi sprac te [221] Grimbert ende seide:
'Grimbert, scouwet, suete neue,
Van anxte suchtic ende beue.
Jc ga in vresen vander doet.
Myn berouwenisse is so groet
Van sonden die ic hebbe gedaen,
Lieue neue, ic wil gaen
Te biechte hier te di:
Hier nes ander pape bi.
Heb ic mine biechte gedaen,
Hoe so de zaken dan vergaen,
Mine ziele sal te claerre wesen.'
Grimbert antworde te desen:
'Oem, wil wi te biechten gaen,
So moeti verlouen saen
Alle diefte ende allen roef,
Ofte diet v niet en geloef.'
'Dat wetic wel', sprac Reynaert:
'Grimbert, [222] nv hort harwaert,
(Siet ic come v toe ghenaden)
Ende vandet mi beraden
Van al gader mire mesdaet. (fo. 111 rb.)
Nv hort, oem, ende verstaet:
Confiteor [223] pater et mater,
Dat ic den otter enten cater
Ende andren diren heb mesdaen,
Des wil ic in boeten staen.'
Grimbert sprac: 'oem, wat walschdi?
Of gi iet wilt, dat segt mi
Jn dietsche, dat ict mach verstaen.'
'Lieue neue, ic heb mesdaen
Jegen allen dieren die leuen.
Bid gode dat hijt mi moet vergeuen.
Jc dede minen oem, haren Brune,
Al bloedich maken sine crune.
Tiberde dedic muse vaen,
Daer icken sere dede slaen
Tes papen daer hi spranc int strec.
Jc hebbe gedaen groet ongerec
Cantecler an sine kindre:
Waren si mere waren si mindre,
Dier maectic emmer los.
Mit rechte claget hi ouer den vos.
Die [224] coninc en is mi niet ontgaen:
Jc [225] hebbe hem laster gedaen
Ende mesprijs der coninginnen,
Des si spade sal gewinnen
Also vele eren van mi.
Oec hebic, dat seg ic di,
Jsegrim meer bedroghen
Danic v soude seggen moghen.
Jc hietene oem, dat was baraet,
Ysegrime die mi niene bestaet.
Jc maecten monic ter Elmaren
Daer wi beide begeuen waren:
Dat wart hem wel sere te pinen.
Jc deden ande cloclinen [226]
Binden beyde sine voete.
Dat luden docht hem so soete
Dat hijt emmer wilde leren:
Dat verginc hem te luttel eren,
Want hi lude so vtermaten, (fo. 111 va.)
Dat alle die gingen bider straten,
Entie waren binnen der Elmare
Waenden dattie duuel ware [227]
Ende liepen daer si luden hoerden.
Eer hi doe in corten worden
Gesprac: 'ic wil mi begeuen,'
Hadden si hem na genomen tleuen.
Sint dedic hem crune geuen.
Hem gedenkets al sijn leuen:
Dat wetic wel ouerwaer.
Jc dede hem bernen af sijn haer,
So dat hem de swaerde cramp.
Sint dedic hem meeren scamp
Optijs, daer icken dede visscen
Dar hi niene conde ontwisschen,
Hine ontfinc daer menigen slach.
Sint leidicken op enen dach
Totes [228] papen van Boloys.
Jn al tlant van Vermendoys
Sone woender gheen pape riker.
Die selue pape hadde een spiker
Daer menich vet baec in lach:
Des had ic dicke goet beiach.
Onder den spiker had ic een gat
Verholenlike gemaket: indat
So dedic Ysegrim in crupen.
Hi vant daer runtvleysch in cupen
Ende baken hangen harde [229] vele.
Des vleysch liet hi in sijn kele
So vele gliden vtermate:
Dat [als] hi weder vten gate
Waende keren [230] sonder noet,
Was die lede buuc so groet
Dat hi beclade [231] sijn gewin.
Dat hongerich was comen in,
En conste <hi> sat niet comen wt.
Jc liep ende maecte groet geluut: [232]
Jnt torp wart groet gerochte.
Hort hoe ict dar toe brochte!
Jc liep al dar die pape sat (fo. 111 vb.)
Te sire tafel ende at.
Die pape hadde een capoen,
Een dat alre beste hoen
Datmen inden lande vant.
Et was gewennet toter hant.
Dien prandic in minen mont,
Recht vor die tafel daer hi stont,
Al daer die pape toe sach.
Doe riep die pape: 'vanc, slach!
Help, wie sach dat wonder nie?
Die vos comt, dar ic toe sie,
Ende rouet mi in mijn huus.
So helpe mi spiritus sanctus,
So wie hem, dat hire quam!'
Dat tafelmes [233] hi vor hem nam
Ende sloech de tafel, dat si boech. [234]
Daer na nam hise datse [235] vloech
Jn middewaerde den vloer.
Hi vloecte ende swoer
Ende riep lude: 'sla, va!'
Ende ic vor ende hi na.
Sijn tafelmes [236] had hi op geheuen
Ende brachte mi gedreuen
Op Ysegrime, ende ic stont. [237]
Ende hadde thoen in minen mont
Dat groet was ende swaer,
Daer om mostict laten daer,
Wast mi leet wast mi lief.
Doe riep di pape: 'ay, har dief,
Ghi moet desen roef [238] hier laten!'
Hi riep · ende ic liep mire straten,
Daer ic wesen woude.
Alse die pape op heffen soude
Dat hoen, versach hi Ysegrime:
Doe naecte hem ene sware pine.
Hi warpene int houet mit enen messe.
Den pape volgeden si sesse,
Die alle mit grote stauen quamen,
Ende alsi Ysegrime vernamen
Doe maecten si groet geluut, (fo. 112 ra.)
Entie gebure traken wt
Ende maecten groet niemare
Ende seiden, dat dar ware
Jns papen spiker een wolf geuaen,
Die hem seluen heft gedaen
Biden buke in dat gat.
Alle [239] die gone die horden dat
Liepen dat wonder bescouwen.
Aldar wart Ysegrim teblouwen, [240]
So dat mit hem ginc vten spele:
Want hi ontfinc harde vele
Groter slaghe ende worpe.
Dan quamen die kinder vanden dorpe
Ende verbonden hem die ogen.
Et stont hem so · hi most gedogen.
Hoe sere sloegen sine ende staken.
Daer sine vten gate traken
Dogede hi vele ongeuals.
Si bonden hem om sinen hals
Enen steen ende [241] lieten gaen.
Doe riepen si die honde saen
Ende ghinghen bersen ende iaghen.
Oec dienden si hem van [242] grote slaghen
So lange, dat hi gelouich was.
Doe viel hi neder in dat gras,
Als of hi ware steendoet. [243]
Doe was ghinder blijscap groet.
Ghinder was grote niemare.
Si leyden op ene bare
Si droegene mit groten geluke
Ouer stene ende ouer struke
Buten den dorpe in een gracht.
Daer bleef hi leggende al die nacht.
Jnne weet hoe hi daen ontfoer.