Daer hi dicke omme wakede,
Hem vernoyde so harde
Dat [108] ene auenture van Reynaerde
In dietsche was onvolmaket bleuen,
Die Arnout niet en hadde bescreuen,
Dat hi die [109] vite dede soeken
Ende hise vten walschen boeken
In dietsche heuet begonnen.
God moete hem sire hulpen onnen!
Nv keert hem dar toe mijn sin
Dat ic bidde indit begin
Beyde den dorpers ende den doren,
Oftsi comen dar si [110] horen
Dese rime ende dese woert,
Dien si onnutte sijn gehoert,
Dat sise laten onbescauen.
Te vele slachten si den rauen
Die emmer es al euen malsch:
Si maken sulke rime valsch,
Daer si niet meer af ne weten
Dan ic doe hoe die gene heten
Die nv in Babilonien leuen.
Daden si wel, si soudens begeuen.
Mijns dichtens ware oec gestille,
(Dat ne seg [111] ic niet dur haren wille)
En hads mi niet gebeden
Die in groter houescheden
Gherne keret hare saken.
Si bad mi dat ic soude maken
Dese auenture van Reynaerde
Al begrepent die grinsarde.
Je wil wel dat se de gone horen
Ende daer toe geuen har oren
Die gaerne plegen der heren
Ende haren sin daer toe keren,
Sijn si arme, sijn si rike,
Dat si leuen houeslike.
Dit verstaet in goeden sinne.
Nv hoert hoe ict beginne.
Het was an enen pijnster dage (fo 102 va)
Dat beyde busch ende hage
Mit groenen loueren was beuaen.
Nobel, die coninc, hadde gedaen
Sijn hof creyieren ouer al
Dat hi wel waende, hadde hijs geual,
Houden te wel groten loue.
Dus quamen tes coninx houe
Alle diere, groet ende clene,
Sonder Reynaer, de vos, allene. [112]
Hi hadde te houe so vele misdaen
Dat hire niet en dorste gaen.
Die dief, die steelt, die scuwet tlicht:
Dat seit die lettere, dat es recht.
Also dede Reynaert dat hof
Daer hi in hadde wel cranken lof.
Doe al dat hof vergadert was,
Doene was dar niemen dan de das,
Hine hadde te clagene ouer Reynaerde,
Den fellen mitten roden baerde.
Nv gaet hier an ene claghe.
Ysegrim ende sine maghe
Ghingen vorden coninc staen.
Ysegrim begonde saen
Ende sprac: 'coninc, edel here,
Dur [v] edelheyt ende dur v ere
Beyde dur recht ende dur genade
Ontfarmt v der groter scade
Die mi Reynaer heeft gedaen, [113]
Dar ic dicke af hebbe ontfaen
Groten lachter ende verlies.
Vor al ontfarme v dies
Dat hi mijn wijf heft verhoert,
Ende mine kinder so gevoert
Dat hise beseicte dar si laghen,
Datter . ij . no min no meer nesaghen
Ende worden beyde al stare-blint. [114]
Nochtan hoende hi mi sint:
Et was sint so verre comen
Dats een dach was gecomen,
Ende Reynaert soude hebben gedaen (fo 102 vb)
Sijn onsculde . ende also saen
Alse die heyligen vor waren brocht,
Was Reynaert ander sins bedocht
Ende ontfloe in sine veste.
Here, [115] dat kinnen noch die beste
Die ten houe sijn comen hijr.
Mi heeft Reynaert, dat felle dijr,
So vele te lede gedaen,
Jc weet dat wel sonder waen,
Ware al dat laken perkement
Datmen maket tote Ghent,
Men screuet niet daer an.
Mer des swigic nochtan,
Mar [116] mines wiues lachter
Ne mach [117] niet bliuen achter
No verswegen no [118] onghewroken.
Als Ysegrim dit heft gesproken,
Stont op een hont ende hiet Cortoys,
Ende sprac ten [119] coninc in fransoys
Hoe hi so arm was wilee eer,
Dat hi als ne hadde meer
Op enen winter, in enen vorst,
Danene enige worst,
Ende hem Reynaert die selue nam.
Tybaert, de kater, hi wart gram
Ende spranc in midden den rinc
Ende seide: 'heer her coninc,
Dur dat Reynaert dus onthout,
Sones hier nieman, ionc noch out,
Hine hebbene te wroegen iegen v.
Dat Cortoys hier claget nv
Bi liste had icse gewonnen,
Bi nachte dar ic was geronnen
Om mijn beiach inere molen;
Dar had ic die worst gestolen
Enen slapenden moleman.
Hadder Cortoys yet an?
Dat was bi nieman dan bi mi.
Ets best dat onboret si
Derre clage die Cortoys hier doet.' (fo 103 ra)
Pancer sprac: 'dunct v goet
Datmen dere clage onbere?
Reynaert is een mordenere
Ende .i. verrader ende .i. dief.
Hine heft niemene so lief,
No den coninc, minen here,
Hine wilde dat hi lijf ende ere
Verlore, [120] mochte hire an winnen
Een vet morsiel van ere hennen.
Wat segdi van ere sage:
En dede hi gistren an den daghe
Ene die meeste ouerdaet
An Cuwarde, den hase, die hier staet,
Die noyt enich dier dede?
Want hi binnen des coninx vrede
Ende binnen des coninx gelede
Louede te leerne sinen crede
Ende souden maken goet capellaen
Ende dedene vor hem sitten gaen
Vaste tusschen sine been,
Ende begonde ouer een
Spellen ende lesen bede
Ende lude te singene haren crede.
Mi geuel dat ic an dien tiden
Ter seluer stede souden liden.
Dar hordic haren sanc
Ende maecte darwaert minen ganc
Mit ere harder snelre vaert.
Doe vandic meister Reinaert
Die sijn lesse hadde begeuen,
Die hi voren hadde opheuen,
Ende diende van sinen ouden spele
Ende hadde Cuwaerde bider kele
Ende soude hem tlijf hebben genomen,
En waric hem niet te hulpen comen
Bi auenturen in dien stonden.
Siet hier noch de versche wonden
An Cuwarde, den arminc!
Jc seg v, here her coninc,
Latijt bliuen onghewroken (fo 103 rb)
Dat v vrede dus es broken, [121]
Ghine wreket als vwe manine wisen,
Men salt vwen kinden mesprisen
Hier na ouer menich iaer.'
'Bi gode, Panser, du sechs waer,'
Sprac Ysegrim al daer hi stoet,
'Ware Reynaert doet, et ware goet,
Also behoude mi god mijn leuen!
Mar wart hem dit vergeuen,
Hi sal honen in derre maent
Sulken dies hem niet bewaent.'
Doe spranc op Grimbert, die das,
Die Reynaerds brueder sone was,
Mit ere verbolgentliker tale.
'Her Ysegrim, en weti wale
Ende ets een out bispel:
'Viants mont seit selden wel.'
Wat witi Reynaerde, minen oem?
Jc wilde, hi hinge an enen boem
Bisiere kele als een dief,
Har Ysegrim, ende waert v lief
Ende gijt also wilt anegaen,
Die andren meest heeft mesdaen
Van minen oem ende van v.
Al comt hi niet te houe nv,
Ware mijn oem alse wel te houe
Ende hi stont indes coninx loue,
Har Ysegrim, als gi doet,
En soudu niet dinken goet
Ende gine bleuets huden onbegrepen
Dar gi mijns oems vel hebt genepen
So dicke mit vwen scarpen tanden,
Dat hijt niet en dorste anden.
Jn hebbe dar an niet gelogen:
Ghi hebt minen oem bedrogen
Dicke ende in menigher wisen.
Ghi bedroechten vanden pladisen
Di hi warp vander kerren,
Doe gi volget na van verren
Ende gi die vette pladisen aet, [122] (fo. 103 va.)
Daer gi v seluen mede versaet.
Ghine gauet [123] hem no goet no quaet
Sonder ere pladisen graet,
Dat gi hem ieghen brocht
Dur dat gijs seluen niene mocht.
Sint honedine van enen bake
Die vet was ende van goeder smake,
Dien gi leit al in v butseel.
Doe Reynaert eyscede sijn deel,
Andwordi hem tuwen scerne:
'V deel sal ic v gheuen gherne,
Reynaert, scone iongelinc:
Die wisse dar die bake an hinc,
Becnaget die, sies wel vet.'
Reinaerde was luttel te bet
. . . . . . . [124]
Vinc. ende warpne in sine sac.
Dese pine ende dit ongemac
Heft hi leden dur Ysegrime
Ende .C. werue meer danic v rime.
Ghi heren, dunct v dit genoech?
Nochtan is meere ongeuoech
Dat hi claget om sijn wijf,
Die Reynaerde alhar lijf
Gheminnet heuet openbare,
Alne make sijs [125] niet widemare.
Jc wil seggen ouer waer
Dats langher es dan .vij. iaer
Dat Reynaert heft har trouwe,
Ende oftie scone vrouwe
Dur minne ende dur houeschede
Eens sinen wille dede
Ende sies saen was genesen,
Wat clagen mach dar af wesen!
Nv maket hier Cuwart, de hase,
Ene clage van ere blase.
Oft hi den crede niet wel en las,
Reynaert die sijn meyster was,
Enmoest hi sinen clerc niet blouwen?
Dat waer onrecht, bimire trouwen!
Cortoys clagede om ene worst (fo. 103 vb.)
Die hi verloes in enen vorst,
Die clage ware bet verholen:
En hordi dat si was gestolen?
Male quesijt male perdijt:
Mit rechte wert mens qualic quijt
Datmen qualike heft gewonnen.
Wi soude Reynaerde dat wanconnen,
Oft hi verstolen goet vinc an?
Nieman die rechte besceiden can.
Reynaert is een gherecht man.
Sint dat die Coninc sinen ban
Hebt geboden ende sinen vrede,
So wetic wel dat hine dede
Dinc ne gheen, dan oft hi ware
Erumite ofte clusenare.
Naest sire huut draget hi ene hare.
Binnen den naesten iare
Sone at hi vleysch, wilt no tam:
Dat seide hi die gistren van dane quam.
Maperthus hebt hi begheuen,
Sine casteel, ende heft op geheuen
Ene cluse dar leget hi in.
Ander beiach no ander gewin
So wanic wel dat hine heuet
Dan caritate die men hem geuet.
Bleec ende magher ishi van pinen:
Hongher, dorst, sware carinen
Doet hi ouer sine sonden.'
Rechte in desen seluen stonden,
Dat Grimbaert stont in deser tale,
Saghen si nederwaert in den dale
Cantecleer comen geuaren,
Ende brochte op ere baren
Ene dode henne, ende hiet Coppe,
Die Reynaert hadde biden croppe
Houet ende hals af gebeten.
Dat moste nv die Coninc weten.
Cantecleer quam vore gaende
Sine vedre sere slaende.
In weder side vander bare [126] (fo. 104 ra.)
Ghinghen twee hanen wide mare.
Dene hane hiete Cantart,
Daer na wilen gheheten wart
Ver Alenten goede hane.
Dander hiet na minen wane
Die goede hane Craiant,
Die scoenste hane diemen vant
Tusschen Bartanghen ende Pollanen.
Elkerlijc van desen hanen
Droech ene bernende stallecht
Dat beyde lanc was ende recht.
Dit waren Coppen bruedere twee.
Si riepen: 'wach ende wee.'
Om haer suster Coppen doet
Dreuen si clage ende iamer groet.
Pinte ende Sprote droegen die bare.
Hem was te moede harde sware
Om hare suster die si hadden verloren.
Men mochte harde verre horen
Der twier carminge.
Dus sijn si comen ten gedinge.
Cantecleer spranc inden rinc
Ende seyde: 'heer her coninc,
Dur god ende dur genade [127]
Nv ontfarme v mire scade
Die mi Reynaert heft ghedaen
Ende minen kinderen, die hier staen,
Die sere sijn te haren onwille.
Tot enen inganc vanden aprille,
Doe die winter was vergaen
Ende men sach die bloemen staen
Ende ouer al die velde groene,
Doe wasic fier ende coene
Van menigen groten geslachte.
Jc hadde [128] ionger sonen achte
Ende scoenre dochtre seuene
Dien wel lusten te leuene,
Ende mijn wijf Coppe, die vroede,
Hadde vort brocht tenen broede.
Si waren vet ende starc (fo. 104 rb.)
Ende gingen in enen parc,
Dat was beloken mit enen mure.
Daer binnen stont ene monic-scure [129]
Daer so vele honde toe horden
Dat si menegen dire de pelse scorden.
Des waren mine kindre onuervaert.
Dat benide te hant Reynaert
Dat sire so vaste woenden binnen
Dat hire [130] gheen en conde gewinnen,
Reynaert, die felle ghebuur.
Hoe dicke ran hi om den muur,
Ende leyde om ons sine laghen.
Alsene dan de honde saghen,
Setten si hem na mit crachte.
Enewarf wart hi optie grachte
Bi auenturen so belopen.
Daer sachic hem al becopen
Sine diefte ende sinen roef,
Want hem daer den pels stoef.
Nochtan quam hi mit barate [131]
Dane, datten gode verwate!
Doe ware wi sijns lange quite.
Sint quam hi als een erimite, [132]
Reynaert, die mordadighe dief,
Ende brochte mi enen brief
Te lesene, here coninc,
Daer vwe zeghel ane ghinc.
Doe ic den brief began te lesen,
Dochter mi in gescreuen wesen
Dat gi had coninclike
Ende als een coninc rike
Allen [133] diren ghegheuen vrede
Ende allen vogelen mede:
Ende hi seyde mi dat hi ware
Ene begheuen clusenare
Ende hadde ghedaen sware carinen
Ende vanden sonden sinen
Penitencie ende sware pine.
Hi toende mi pelse ende slauine
Die hi brocht vander Elmare, (fo. 104 va.)
Daer onder ene scarpe hare.
Doe sprac hi: 'here Cantecleer,
Nv mogedi voerwaer meer
Van mi sonder sorghe leuen.
Jc hebbe bider stolen begeuen
Al vleesch ende vleessmout. [134]
Jc bin vorwaert meer so out,
Jc moet mire zielen telen.
Gode wil ic v beuelen.
Jc ga daer ic hebbe te doene:
Jc hebbe noch middach ende noene
Ende prime te segghen vanden daghe.'
Doe nam hi neuen enen haghe
Enen wech te dien gescede
Ende began te lesen sinen crede.
Jc wart blide ende onuervaert
Ende ghinc te minen kindren waert,
Ende [was] so vele sonder hoede
Dat ic mit allen minen broede
Sonder sorge ghinc buten mure,
Daer mi geviel quade auenture.
Want Reynaert, die felle saghe,
Was ghecropen dur die haghe.
Ende hadde ons die porte ondergaen.
Doe wart mire kindre saen
Ene ghepronden vten ghetale,
Dat leyde Reynaert in sine male.
Quade auenture mi doe nakede.
Sint dat hire een gesmake[de]
Jn sinen ghireghen mont,
En conde ons wachter no hont
So bescermen noch bewachten
No bidaghe no binachten
Hine rouede mine kinder.
So vele is mijn getal te minder
Dantte voren plachte sine,
Dat die . xv . kinder mine
Sijn gedeghen al op vire.
So suuer heftse die onghehire [135]
Reynaert in sinen mont verslonden. (fo. 104 vb.)
Noch gistren wert hem mitten honden
Ontiaghet Coppe, die mare,
Die hier leget op die bare.
Dat clagic v mit groten sere:
Ontfarme v mijns . Coninc here!'
Die Coninc sprac: 'her das,
V oem die clusenaer was,
Hi heuet gedaen so sware carinen,
Leuic een iaer, et sal hem scinen!
Nv hort, heer Cantecleer,
Wat sal deser talen meer?
V wijf leit hier versleghen.
God moet haer zielen pleghen.
Wine moghense niet langher houden.
Wi sullens gode laten wouden
Ende sullen onse vigelien singen,
Ende daerna sulle wi bringhen
Den lichaem ter eerden mit eren.
Daer na sulwi mit desen heren
Dus beraden ende bespreken
Hoe wi best gewreken
An Reynaer[de] desen moert.'
Doe hi ghesproken hadde de woert,
Gheboet hi ionghen ende ouden
Dat si vigelien lesen souden.
Des coninx ghebod was scire gedaen.
Doe mochtmen horen harde saen
Beginnen lude ende ho
Placebo domino
Entie veerse dier toe behorden.
Jc seg v in corten woerden,
Wie daer die seuende lesse sanc,
Mar et ware alte lanc, [136]
Ende wie die zielemisse las.
Als der vigelien een ende was,
Doe leydemen Coppen in een graft
Dat mit sinne was gewracht
Onder een linde in dat gras.
Een marmersteen slecht alse glas
Was [137] die sarc die op har lach. (fo. 105 ra.)
Die letteren, diemen dar op sach,
Si daden op dat graf bekinnen
Wie daer op lach begrauen binnen.
Dus spraken die boecstaue
Anden sarke op den graue:
'Hier leghet Coppe begrauen
Die wel conde scrauen,
Die Reynaert, de vos, verbeet
Die haren geslachte was te wreet'.
Nv leget Coppe onder die moude.
Die Coninc boet al sine houde
Dat sihem bespraken
Hoe si alre best ghewraken
Op Reynaerde die ouerdade.
Doe worden si alte rade
Dat siden Coninc rieden
Dat hi Reynaerde soude onbieden
Dat hi te houe soude comen,
Dat hidur scade ende dur vromen
Ne liete, hine quame ten gedinge,
Ende men Brunen van deser dinge
Die boetscap soude laden.
Des was die Coninc saen beraden
Ende sprac dus te Brunen, den bere: [138]
'Her Brune, ic seg v vor dit here
Dat gi dese boetscap doet.
Oec radic v dat gi sijt vroet
Ende gi v wacht yeghen baraet.
Reynaert es so fel ende so quaet:
Hi sal v smeken ende lieghen,
Mach hi . hi sal v bedrieghen
Mit valschen worden ende mit sconen,
Mach hi, bigode . hi sal v honen.'
'Here,' sprac Brune . 'laet v castien,
So moete mi god vermaledien,
Ofte mi Reynaert sal honen,
Jnne salt hem so weder lonen
Dat hijs anden dilsten si.
Nu ne sorget niet vor mi.'
Dus nemet hi orlof ende salhem maken (fo. 105 rb.)
Dat hi welsere sal mesraken.
Nv es Brune opdie vaert
Ende heft in sire herten onwaert,
Ende et dochte hem ouerdaet
Dat menne helde ouerquaet
Datten Reynaert honen soude.
Durt donkerste vanden woude
Quam hi gelopen an ene woestine,
Daer Reynaert hadde de pade sine
Gheslaghen crom ende menichfout,
Also als hi in dat wout
Plach te lopen om sijn beiach.
Beneuen der woestinen lach
Een berch hoge ende lanc,
Dar most Brune sinen ganc
Te midwaert ouer maken,
Sal hi te Maperthus geraken.
Reynaert hadde menich huus,
Mar die casteel van Maperthus
Dat was die beste van sinen borghen:
Daer trac hi toe, alse mit sorghen
Oft in node was beuaen.
Nu is Brune so gegaen
Dat hi te Maperthus es comen,
Ende heft die porte vernomen
Daer Reynaert op plach te gaene.
Doe ginc hi vor die barbakane
Sitten op sinen staert
Ende sprac: sidi in huus, Reynaert?
Jc ben Brune, des coninx bode.
Hi heft ghesuoren bisinen gode,
Ne coemdi niet te gedinge,
Ende ic v vor mi niet en bringe,
Recht te nemenne ende te geuene,
Hi doet v rouene vanden leuene,
Hi doet v breken op enen rade.
Reynaert, nv doet [139] dat ic v rade
Ende gaet mit mi te houe waert.'
Dit verhoerde Reynaert
Die vore in sine porte lach,
Daer hi dicke te leggen plach (fo. 105 va.)
Dur die warmte van der sonnen.
Bider tale die Brune hadde begonnen
Bekindene [140] te hant Reynaert
Ende trac bet in te dale waert
Jn syn donkerste haghe-dochte. [141]
Menichfout was sine ghedochte
Hoe hi vonde sulken raet
Daer hi Brunen, den vraet,
Te scerne mede mochte driuen
Ende selue in sire eren bliuen.
Doe sprac Reynaert ouer lanc:
'Vwes goedes rades hebt danc,
Her Brune, goede vrient!
Hi heft v qualike gedient
Die v bereit desen ganc,
Entie v dese berghe lanc
Ouer te lopene dede bestaen.
Jc soude te houe sijn gegaen,
Al haddijt mi niet geraden,
Mar mi es de buuc geladen
Mit ere vremder spisen
Jn so vtermaten wisen,
Jc vruchte inne sal niet mogen gaen.
Jnne mach sitten no staen.
Jc bin so vtermaten sat.'
'Wat ati Reynaert' . 'wat ic at,
Her Brune? ic at ene cranke haue:
Arm man es gheen graue,
Dat mogedi wel bi mi weten.
Wi arme lude moeten eten,
Hadde wijs raet, dat wi node aten.
Grote vette honichraten
Der hebic coeuer harde groet.
Die moet ic eten dorden noet,
Als ic els niet can gewinnen.
Nochtan als icse hebbe binnen,
Doen is mi pine ende ongemac.'
Dit verhorde Brune ende sprac: (fo. 105 vb.)
Helpe dur die doet, vos Reynaert!
Hebdi honich dus onwaert?
Honich is een edel spise
Die ic vor alle gerechten prise
Ende vor alle gerechten minne.
Reynaert, helpt mi dat ics gewinne.
Edel Reynaert, wel soete neue,
Also lange als ic leue
Wil ic v dar omme minnen,
Mach ic des honics bi v gewinnen'.
'Gewinnen, Brune? gi hout v spot!'
Jnne doe, Reynaert. so war ic sot,
Spot ic mit v, nenic niet.'
Echt sprac Reynaert: 'Brune, mochtijs yet?
Ofte gi honich moget eten,
Bi vwer trouwen, doet mi te weten!
Mogedijs iet, ic sals v saden.
Jc sals v [so] vele beraden,
Ghine atet niet mit v tienen,
Waendic v hulde daer mede verdienen.'
'Mit mi tienen? hoe mach dat wesen?
Reynaert, hoet v van tesen,
Ende sijt seker ende gewis,
Had ic dat honich dat is
Tusschen hier ende Portegale, [142]
Jc atet op tenen male.'
Reynaer sprac: 'Brune, wat segdi?
Een dorper, heet Lamfret, [143] woent hier bi.
Hi heuets noch [144] so vele twaren,
Ghine aets niet in seuen iaren.
Dat soudic v geuen in v gewout,
Her Brune, wildi mi wesen hout
Ende vor mi dingen te houe.'
Des quam Brune tenen geloue,
Ende sekerde Reynaerde dat:
Wilde hine honichs maken sat,
(Des hi cume onbiten sal)
Hi wilde hem wisen ouer al
Ghestade vrient, goet geselle.
Hier omme loech Reynaert, de felle.
Doe sprac Reynaert openbare: (fo. 106 ra.)
'Vergaue god dat ie v nv [145] ware
Also gereet een goed geual
Als v dit honich wesen sal,
Al mochtijs eten, seuen amen.'
Dese worde si bequamen
Brunen ende daden hem [146] so sochte,
Hi loech datment horen mochte.
Doe dachte Reynaert daer hi stoet:
'Bruun, sijn v auenturen goet,
Jc wane hoedaen [147] v noch laten
Daer gi lachgen sult te maten.'
Na dit gepens ginc Reynaert wt [148]
Ende sprac al ouer luut:
'Her Bruun, geselle, wel come [149]!
Et staet so, sulli hebben vrome,
Hier ne mach sijn geen langher staen.
Volget mi, ic sal voren gaen,
Ende hout desen crommen pat.
Ghi sult noch huden wesen sat,
Salt na minen wille gaen.
Ghi sult hebben sonder waen
Also vele als gi moget dragen.'
Reynaert meende van groten slaghen.
Dat was dat hi hem behiet.
Die ckeytijf ne wistes niet
Waer dat Reynaert die tale keerde,
Die hem dat honich stelen leerde,
Dat hi wel dat sware sal becopen.
Al sprekende quamen si dus gelopen, [150]
Reynaert ende sijn geselle Brune,
Tote Lamfreids anden tune.
Uvildi horen van Lamfreyde? [151]
Wast waer datmen mi seide,
Hi was timmerman van groten loue
Ende hadde binnen sinen houe
Ene eyke bracht vten woude
Die hi ontwee clouen soude,
Ende hadder twe beytel in geslegen,
Alse die tymmermans noch plegen.
Die eyke was ondaen wel wide, (fo. 106 rb.)
Des was Reynaert harde blide,
Bidien et was wel sijn geuoech.
'Har Brune', sprac hi ende loech:
'Soeket ende nemet goem:
Hier in desen seluen boem
Es honichs [152] vtermaten vele.
Proeuet of ghijs iet in v kele
Of in vwen buuc sult winnen.
Nochtan moeti v seluen dwinghen,
Al dunken v goet die honichraten,
Etter te seden ende te maten,
Dat gi v seluen niet en verderuet:
Ic waer onneert ende onteruet,
Lieue oem, mesquame v iet.'
Brune sprac: 'Reynaert, ne sorget niet.
Waendi dat ic bin onvroet?
Mate is tallen spele goet.'
'Ghi segt oec waer'. sprac Reynaert:
'Waer omme binic dus vervaert? [153]
Latet al staen ende crupet in.'
Brune pensde om sijn gewin
Ende liet hem so verdoren
Dat hi dat hoeft ouer die oren
Ende beyde de vorste voete in stac.
Reynaert pogede dat hi trac [154]
Beyde die beytel vter eken
Die daer te voren in steken.
Brune bleef beclemmet in den boem.
Hoert hoe de neue sinen oem
Mit liste brachte in sulke hachte,
Dar hi mit liste n mit crachte
Jn ghere wijs ne [conde] ontgaen
Ende bleef biden hoefde geuaen.
Vvat [155] radi Brunen nv te doene?
Dat hi was starc ende coene
En [156] sal hem niet gehelpen moghen.
Hi sach wel dat hi was bedrogen.
Hi began breischen ende hulen.
Hi was ghegrepen [157] bider mulen
So vaste ende biden voeten voren: (fo. 106 va.)
Al dat hi pijnde was verloren.
Hi waende nemmermeer ontgaen.
Van verre is Reynaert ghestaen
Ende sach comen Lamfreyde
Die [158] op sinen hals brochte beyde
Ene scarpe [159] aexe ende ene baerde.
Nv mogedi horen van Reynaerde
Hoe hi sinen oem ginc rampeniren:
'Oem Bruun . vaste gaet mansieren!
Haddi gheten, gi sout drinken;
Hier coemt Lamfreit, hi sal v scinken.
Na [160] deser tale ginc Reynaert
Weder te sinen castele waert
Sonder orlof, ende mittien
Heft Lamfreit Brunen versien,
Ende vernam dat hi was geuaen.
Doene was daer gheen langer staen.
Hi liep wech mit groten haeste
Daer hi die hulpe [161] wiste naeste,
Ende daer dat naeste dorpe stont.
Hi dedet al den geburen cont
Dat daer stoet geuaen een bere.
Doe volgede hem een groet here.
Daer ne bleef man no wijf.
Die bere te nemene sijn lijf
Et liep al datter lopen mochte.
Sulc quam die enen besem brochte,
Sulc enen vlegel, sulc enen rake,
Sulc quam gelopen mit enen stake,
Also alsi quamen van haren werke.
Selue die pape vander kerke
Brocht enen cruusstaf,
Dien hem die coster node gaf.
Selue die coster droech ene vane
Mede te steken ende te slane.
Des papen wijf, vrouwe Julocke,
Quam gelopen mit haren spinrocke,
Daer si dages omme hadde gesponnen.
Voer hem allen quam geronnen
Lamfreit mit ere scarper aex. (fo. 106 vb.)
Al hadde Bruun luttel gemaex,
Hi ontsach meerre ongeual:
Hi sette al ieghen al,
Doe hi dat geruchte horde.
Hi spranc ende trac, dat scorde
Van sinen aensichte al die huut.
Al brochte Brune thouet wt
Mit arbeyde ende mit pinen,
Nochtan liet hi dar vanden sinen
Een ore ende sine beyde lier.
Niene sachmen so lelic dier.
Hoe mocht hi seere [162] sijn becocht?
Al hadde Brune thouet wt brocht,
Eer hi die voete conde vte gewinnen,
Bleuen daer al die clawen binnen
Ende sine hanscoen bede.
Doe bedochte hi hem mit lede.
Hoe mochte hi sijn onteret meer? [163]
Die voete waren hem so seer,
Dat hidat lopen niene conde gedogen.
Tbloet ran hem ouer die oghen,
Dat hi niet conde gesien.
Hine dorste bliuen no vlien.
Hi sach onder der sonnen
Lamfreide sere comen geronnen
Ende daer na den kerc-here, [164]
Hi quam gelopen harde sere,
Daer na die coster mitten vane
Ende alle die prochiane,
Die oude lude mitten ionghen.
Daer quam te haren staf gesprongen
Sulke quenen, die van ouden
Enen tant niet hadde behouden.
Wie so wel [165] wachte hem dies:
Wie scade heft ende verlies
Ende groet ongeual,
Ouer hem wilt al.
Dat sceen an armen Brunen wel:
Sulc dreigeden an sijn vel,
Die des gesweghen hadde al stille, (fo. 107 ra.)
Hadde Brune gestaen te sinen wille.
Dit [166] was beneuen ere riuire
Dat Brune, onsalichsts alre dire,
Van menighen dorper was berinct.
Doe was daer luttel gedinct.
Hem nakede groet ongemac.
Dene sloech, dander stac.
Dene sloech, dander warp.
Lamfreit was hem harde scarp.
Een hiet Otram Lancvoet, [167]
Die droech enen verhoernden cloet
Ende ghinckene steken naden oghe. [168]
Vrouwe Vulmar [169] scarpe loge
Ghinkene roeren mit enen maelstaue. [170]
Abel ende vrouwe Baue
Laghen beyde onder die voete
Ende streden om ene lange loete.
Ludolf mitter langer nese
Droech ene loetwapper an ene pese
Ende ghingher mede alomme slingren.
Grindemont mitten langen vingren
Dedehem alles te uoren,
Bidien hi was best geboren
Sonder Lamfreit allene:
Hughelijn mitten crommen bene
Was sijn vader, dat wistmen wale,
Ende was geboren van Abstale,
Ende was sone vrouwen Hogernen,
Ende was een maker van lanternen.
Si [171] deden Brunen groten torment.
Brune sat ende sach al omtrent
Ende nam datmen hem gaf.
Dien pape liet den cruusstaf
Ghedichte gaen in sinen hals,
Entie coster als ende als
Ghinckene nopen mitten vane,
Ende Otram warp hem sere ter bane,
Dien stoet ter [172] seluer wile
Mit ere harder scarper bile
So tusschen hals ende houet (fo. 107 rb)
Dat Brune so sere wart verdouet,