uyt _Ternaten_ scheydende, hebben haeren cours, mits vroeg in ’t jaer
ende ’t bejegenen van Noordoostelycke winden, Noortwaert genomen, ende
geen der ongenoemde eylanden in de _Suytsee_ ontdeckt; maer op 20 Mey,
des nachts omtrent den Suytoost hoeck van _Japan_, met storm (buyten
gissingh) aen ’t _Ongeluckich_ eylant, by haer soo genaemt, op een lager
wal vervallen, ende in ’t uyterste peryckel van schipbreuck geraeckt;
sulcx nae ’t verlies van anckers en touwen, naeuwelycx gesalveert en van
den anderen versteecken syn. Voorts gesepareert, langs de Oost cust van
_Japan_ (daer veel visschersbercquen in vrientschap aen boort quaemen)
tot op 40 gr., aen den uyttersten Noortoost hoeck geseylt; van waer de
Vries, alleen met _Castricum_ tot vervolch van de g’ordonneerde voyagie,
den 4 Juny Noortwaerts gevaren is, ende op den derden dagh, het hoogh
met sneeuw bedeckt lant van _Eso_, op 42 gr. aengedaen heeft. Langs
welcke Suytoost cust, omtrent 60 mylen, meest gestadigh door dicken mist
geseylt, en op diversche plaetsen ten ancker gecomen is, vindende ’t
lant sober, doch van redelycke menschen bewoont, met dewelcke
vriendelycke communicatie gehouden, ende een arm lant bevonden is. Synde
traen en pelteryen, ’t voornaemste dat daer (maer sober) valt, ’t welcke
van de Japanders voor diversche waeren gehandelt wert. Ende hoewel dese
barbaeren haer sabels, halsen en ooren met silver (dat sy hooch
estimeren) vercieren, ende wysen binnen haer lant, uyt de aerde gegraven
wort, soo hebben d’onse daer nochtans geen quantiteyt vernomen. De cust
van _Eso_ op 44½ graet ten eynde synde, hebben ’t _Staten_ eylant,
insgelycx by henlieden soo genaemt, synde vol dorre blinckende bergen en
omtrent 30 mylen langh, ontdeckt; ende daernaer op 45, 46 ende 47
graden, aen ’t Noorder _America_, een seer hoogh groot onbewoont lant,
waerop hem verscheyden bergen, gantsch blinckende als rycke mineralen
verthoonen. Daervan solemnele possessie, ende eenige monsters van
d’aerde genomen synde, hebben haeren wegh, tusschen dit lant ende ’t
_Staten_ eylant, door de straet _de Vries_ vervolght. Wanneer in ’t
laetste van Juny, in een ruyme, woeste, ongestuymige Noortsee gecomen
syn, daerinne door donckere mist, tot op 48 graden, stoutmoedigh
gevaeren syn; doch wierden door cracht van Noortwestelycke winden,
benoodight, de onbekende Noortoost cust van _Eso_, op 45 gr. aen te
doen. Van waer d^{o}. cust 4 graden Noortwaerts ontdeckende, ’t lant van
een selfde natie als aen de Suytcant, doch in meerder menichte, oock
civilder ende beth met silver gesiert, bevolckt, vonden. Saegen op dese
cust eenen wonderlycken, hoogen, ronden, spitsen bergh, die
d’inwoonders, neffens noch een ander, affirmeerden silverryck te wesen.
Welcke spetie by haer in sonderlinge waerde gehouden wert, sulcx d’onse
maer twee arm- ende eenige oorringen, van haer hebben connen ruylen.
Wesende dan in ’t laetste van July tot op 49 gr. by den uytersten hoeck,
by haer genaemt van _Patientie_, gecomen, conden door styven contrarie
wint ende donckere coude mist, geen Noort meer winnen. Soo dat den 3
Augusty, de reyse naer _Tartarien_ gestaeckt, door d’ingecomen enghte
weder in de groote see gevaeren, ende op 16 Augusty aen de Suytoost cust
van _Eso_, in de bay, van haer gebaptiseert _de Goede Hoop_, gecomen
syn. Van waer, nae dat tamelyck ververscht, en hun van water ende
branthout wel hadden versien, den 2 September tot ontdeckingh, van de
geruchte Gout ende Silverrycke eylanden byoosten _Japan_ gelegen,
vertrocken. Doende hunnen cours (volgens order) eerst naer de Oost cust
van _Japan_, van waer tusschen 10 September ende 1 October, op de breete
van 37½ gr., 450 mylen met veranderlycke winden, ende felle stormen
eerst Oost omgevaeren syn, sonder in dien streeck, met geduerich claer
weder, eenigh lant te ontmoeten, maer wel veel teyckenen van vogelen
ende drift; die naer alle apparentie door wint ende stroomen van
_Japan_, _Eso_, _Staten_ ende _Compagnies_ lant, alsmede het Noorder
_America_, in de Suytsee gedreven worden. Gelyck mede in ’t keeren, al
cruysende naer de Oost cust van _Japan_, geen lant bejegent hebben, ende
alsoo seeckerlyck ervaeren, de gesochte eylanden in dat geweste niet en
syn, ende naer alle apparentie ’t lant van ’t Noorder _America_ wesen
moeten.
Bestendige vlyt ende goede opmerckinge, is op dese voyagie, by die van
de fluyt _Castricum_ gebruyckt, gelyck by de schriftelycke rapporten
omstandigh blyckt. Doch d’opperhoofden van ’t jacht _Breskens_, syn
t’onvoorsichtigh geweest; dat haer gevangenis in _Japan_, en den Keyser
cuntschap van dese voyagie ende ons concept veroorsaeckt heeft. Evenwel
is ’t jacht mede aen de Suyt cust van _Eso_, _Staten_ ende _Compagnies_
lant geweest, ende onder ’t beleyt van den Stierman Jurriaen Bruyn, ’t
soecken van de eylanden byoosten _Japan_ onvruchtelyck betracht. Soo dat
eyndelyck beyde dese schepen, in ’t laetste van October, aen ’t
_Ongeluckigh_ eylant ververscht, ende op 10 November omtrent den Suyt
hoeck van _Cikoko_, naer vyff maenden ende twintigh dagen, weder by den
anderen gecomen syn, ende gesaementlyck den 18 November, behouden in
_Tayouan_ gearriveert.
Geen negotie van importantie, hebben d’onse in ’t lant van _Eso_ connen
sien, hoewel d’inwoonders civile ende goetaerdige menschen syn. Alleen
wert by de Japanders van _Nabo_ eenige zyde ende cattoene rocken, ryst
ende verdere cleynigheden, in de provintie van _Matsmay_ gebracht (die
alleen op dat lant, van de Japanders beseten wert), ende van daer met
weynigh handelsbercken, langs de cust gevoert, ende tegen pelteryen en
traen verhandelt. Gelyck d’onse soodanige berck, in de bay _de Goede
Hoop_ bejegent syn; waeruyt van haeren handel ende des lants
gelegentheyt, vry wat cuntschap bequaemen, als in de rapporten te lesen
is. Evenwel is van d’onse daer niet anders becomen, als eenige stucxkens
silver, monsters van gout, minerale aerde ende 4 stucken bontwerck (de
sabel- ende martersvellen niet ongelyck) die voor een byl, een cangangh,
weynigh glaesen coraelen ende andere snuysteringh (in alles geen ses
gulden waerdigh) hebben geruylt; welcke nu met den _Salmander_ tot een
monster versenden. Silver ende gout wert, naer ’t seggen van de
Japanders, mede uyt dat lant naer _Japan_ getrocken, doch in geen groote
quantiteyt. Oversulcx te beduchten daer niet proffytelyck voor de Comp.
te verrichten sal syn, ten waere daer minen van importance wierden
ontdeckt, daer de inwoonders veel bewys van schynen te geven, ende meest
alle met silver geciert syn; waervan de seeckerheyt door naeder
ondersoeck te vernemen is. Van ’t Noorder _America_ ofte _Comp._ lant,
can mede niet seeckers tot Comp. proffyt aengewesen werden, hoewel daer
goede teyckenen van mineraelen synde gesien, dat mede al naeder
ondersocht dient; insgelycx wat in _Tartarien_ mach te haelen wesen.
Ende alsoo ons by de rapporten ende discoursen van de Vries, groote
apparentien tot ontdeckingh van noch veel andere landen, ende dat
onbekende Noorder gewest aengewesen werden, neffens hoope die door ’t
vinden van rycke mineraelen, ende consequente traffyquen, voor de Comp.
nuttelyck cunnen syn, blyven alweder voornemens de begonnen ontdeckinge
van _Eso_, _Tartarien_, _America_ ende daeromtrent geleden rycken, in
April aenstaende, met twee jachten ende een quel, onder bestier van
gemelten de Vries ende Stierman Coen, ernstigh te vervolgen; met vaste
hoope, sulcx voor de Generale Comp. dienstich, ende t’ syner tyt
proffytelyck wesen sal, waervan ’t aenstaende jaer, UEd. goet succes
verhoopen te cundigen.
In ’t Casteel _Batavia_,
desen 4 January A^{o}. 1644.
Aan dezelfden.
N^{o}. 7.
Den Schipper Hendrik Cornelisz. Schaep, nevens d’aengehouden
Nederlanders van ’t jacht _Breskens_, daervan in onse vorige brieven
mentioneren, ende veele vry swaerhoofdich over waeren, syn op de
verschyning van den President (van Elserack) ten hove gelargeert ende
vrygegeven; nae dat menichmael op veelvuldige gelegentheden waeren
ondervraecht geworden, daer alle distinctelyck tot contentement op
geantwoort hebben. Gelyck dan den President, met deselve replyque, ter
audientie van den Keyser selver, doch bedeckt gecomporteert wierde, ’t
welck alles soo quadreerde, dat men oordeelde, de Nederlanderen een
oprechte en ongeveynsde natie te syn. Waeruyt den Keyser bewogen is
geworden, ons meer faveur als voor desen, te laeten genieten, ende
soodaenigen toegang vergunt, als by passe van syn schoonvader
ingewillicht sy; namentlyck by noot alle havens van _Japan_ te mogen
aendoen, daervan acte verleent heeft, als by ’t Japansch dachregister te
lesen, ende ons in _Japan_ toegesonden is.
Tot naedere ontdeckinge van _Tartarien_, ende ’t Noorder _America_,
mitsgaeders d’opgeseylde Suyderlanden in ’t Oosten als _Salomons_
eylant, daervan UEd. voor desen caerten, onse bevindinge ende opinie
gecommuniceert hebben, inclineren wy seer, maer pregnanter affairen ende
manquement van bequaeme jachten, hebben ons tot dato wederhouden; ’t sal
echter nodich wesen die vaert behertigen ende de reeds ontdeckte landen,
beter ondersocht worden, alsoo vertrouwen immers eenige gout ende
silverryck te syn. Soo begrypen oock meer ende meer, de ontdeckingh van
eenige rycke minen voor de Comp. gansch nodich te syn, die oock
vertrouwen noch opgedaen sullen worden, byaldien buyten prejuditie ende
behoudens Comp. respect, met den Portugees hier te lande tot accoort
ende vrede geraecken. Inclineren seer een voyagie naer _Chily_
t’ondernemen, omme t’onderstaen off quantité gout, voor aldaer getrocken
coopmanschappen omte setten syn, ende met eenen mede in de _West-India_
à l’improviste een treffelycken buyt te haelen, ’t welck men meent door
Godes hulpe niet ontslaen soude. Ende dewyle UEd. opinieeren, die van de
_West-Indische_ Comp. haer octroy, omtrent _Chily_ extenderende, te
sullen mainteneren, sal by ons, ten waere UEd. ’t selve geliefde
t’ordonneren, niet getracht worden aldaer te rusten, ’t welck buyten dat
van desen cant gevouchelyck soude geeffectueert, ende oock behouden
connen werden. Wy hebben wel verstaen ’t geene onder d’Heer Generael
Brouwer saligers beleyt daer verricht is.
In ’t Casteel _Batavia_,
desen 23 Dec. A^{o}. 1644.
Aan dezelfden.
N^{o}. 8.
Extract uyt _Batavia’s_ Daghregister, d^{o}. 14 December, 1643.
Met ’t schip _de Swaen_, comt hier oock den Schipper-Commandeur Marten
Gerritsz. de Vries, 3 February voorleden jaer, met de fluyt _Castricum_
ende ’t jacht _Breskens_, gelyck voor is geseyt, tot ontdeckinge van
_Tartaria_ ende d’eylanden achter _Japan_ gelegen, uytgeseth;
rapporterende van gemelte voyagie hetgeen volcht. Naer dat haer in
_Tarnaten_ ververscht, ende van eenige nootlyckheden versien hadden,
gelyck boven geseyt, waeren 4 April, synde Paeschavont, haere reyse te
vervorderen, weder onder seyl gegaen, nemende haren cours meest
Noortwest; den 23 d^{o}. passeren de _Cabo Spiritus Santo_, omtrent 60
mylen beoosten, ende 3 Mey het eylant _Malabriga_ in ’t gesicht,
liggende op de Noorder breete van 24 gr. 30 min., ende 151 gr. 26 min.
lengte. Elff daegen daernae, omtrent 3 glaesen nae sonnen-onderganck,
bejegende (haer), op de hoogte van 33 gr. 20 min., ende 151 gr. 45 min.
lengte, omtrent 36 à 37 mylen N.N.W. van den S.O. hoeck van _Japan_,
genaemt _Bosho_, een eylant, by hen het _Ongeluckige_ genoemt; daer,
vermits het subytelyck gants stil wiert, ende de see hart naer de wal
aenschoot, genootsaeckt wierden, haer ancker toe te laeten gaen, op 30
vadem, coraelgront; voornemende des daechts daeraen, hetselve met de
boot (te) gaen besichtigen, off daer eenige ververschingen op te becomen
waeren; maer ontstacq subytelyck soo vehemente storm uyt den S. ende
S.W.t.W., maeckende een botten laeger wal, dat _Castricum_ ’s dagelycx
tou brack ende het tuyancker doorginck. Soodat in een oogenblick tyts,
dicht aen de wal, midden ondertusschen de hooge ende steyle clippen
geraeckten, alwaer het plechtancker lieten vallen, het welck ten allen
geluck houdende, in duysent vreese, hebbende van tyt tot tyt de doot
voor oogen, den dach met verlangen inwachtte. Doen den dageraet
doorbreeckende, saegen niet sonder ysen het groulyck gevaer, in ’t welcq
den gantschen nacht geweest waeren. Ondertusschen bracq het tuytou mede
aen stucken, soo dat op ’t plechtancker alleen most opdrayen, welcx tou
door ’t geduerich slingeren ende stampen, oock meest halff doorgevylt
was, soo dat geen beter raet vonden, als hetselve, synde doch met winden
niet t’ huys te crygen, de byl in de neck te leggen, de seylen daerby te
rucken, ende over d’een off d ’ander boech, uyt de clippen sien te
geraecken, daer Godt Almachtich syn segen toe verleende. Soo dat met
verlies van voorsz. anckers, weder van de wal ende rudsen geraeckten,
maeckende geen ander gissingh, off ’t jacht _Breskens_, dat nergens
vernomen, was met man ende muys verongeluckt; maer hadde door Godes
hulpe see gehouden, wetende oock niet beter, off _Castricum_ was in de
clippen, aen duysent stuckken geraeckt. Soo dat van daer voorts elck
bysonder, haer geordonneerde voyagie vervorderende, _Castricum_ 22 der
geseyde maent, op de breete van 35 gr. 30 min., ende de lengte van 160
gr. achter op de Oost cust van _Japan_ vervielen; meenende in ’t West
een eylant voor de boech te hebben, alsoo _Japan_ in de caerten soo
verre om de Noort niet en streckt. Langs dese cust seylende, cregen
verscheyden visschersbarcken, met ververschingh van alderhande goede
visch, aen boort, die tegens ryst incochten. _Japan_ tot op de 40
graden, aen de uyterste N.O. hoeck aen boort gehouden hebbende, quaemen
op 7 Juny, op 42 gr. aen ’t lant van _Jeso_, ofte gelyck de inwoonderen
het noemen _Eso_, synde een hoogh lant, het geberchte meest met sneeuw
bedeckt; langs welcq S.O. cust, omtrent 60 mylen, meest altyt door
dicken nevel geseylt, ende ettelycke maelen ten ancker gecomen waeren.
Vindende hetselve sober bewoont, met arm doch redelyck volck, schynende
nae de Japanders, ’t voornaemste ’t welck daervan verstonden, te
vallen was, traen ende pelteryen, die de Japanders tegens andere
coopmanschappen, de ingesetenen comen affhandelen, doch noch in geen
groote quantiteyt. Eenige der inwoonders hadden haer sabels, halsen ende
ooren met silver geciert, maer hadden ’t selve in sulcke estime, dat
niet te gelooven is, dat minerael daer gedolven wiert, off het most
wesen in gantsch geringe quantiteit. De voorsz. cust van _Eso_ op 44½
gr. ten eynde synde, hebben weynich daeraff een lang smal eylant
bejegent, streckende meest N.O. ende S.W., dat het _Staten_ lant
geintituleert hebben, synde meest dorre blinckende bergen, ongeveer 30
mylen lanck, doch op eenige plaetsen gantsch niet breet. Daernae quaemen
op de hoochte van 45, 46 ende 47 gr., aen een ander hooch ende breet
groot lant, onbewoont van menschen, waervan op haere wyse, met eenige
teyckenen daertoe dienende, solemnele possessie naemen, ende
baptiserende met de naeme van ’t _Compagnies_ lant. Aen ’t blincken der
geberchten, maeckten gissingh daer eenige rycke mineralen in moeten
schuylen, waervan oock eenige clompen tot monsters medebrachten; maer en
is daer niets uyt gevonden. Tusschen dit ende ’t _Staten_ eylant, naemen
voorts haeren cours Noortwaerts, waermede in ’t laetste van Juny in een
groote, woeste, ongestuymige see gecomen syn, tot op 48 gr., meest
doorgaens met dicke duystere mist; doch geraeckten, vermits de
N.Westelycke winden, op de N.O. cust van ’t lant _Eso_ voornoemt op 45
gr., van waer deselve dan voorts 4 gr. N.waerts ontdeckende, al meest
van een slach van volcq bewoont vonden. Saegen op dese cust een
wonderlyck hoogen spitsen berch, die affirmeerden silverryck te wesen,
maer saegen daer by de ingesetenen geen abondantie van; hebbende niet
meer als een oir- ende twee armringen cunnen ruylen.
In ’t laetste van Julio, aen de uytterste hoeck van gemelt lant, tot op
49 gr. geraeckt synde, ende vermits de styve tegenwinden ende donckere
coude mist, geen cans siende meer Noort te gewinnen, wierden den 3
Augusto gedwongen te resolveren, de geordonneerde reyse naer _Tartarien_
te staecken, ende door die enghte, die gecomen waeren, weder te rugge te
keeren, gelyck geschiede. In de bay van _Goede Hoope_ (by hen soo
genaemt) aen de S.O. cust van _Eso_, tamelyck ververscht ende van water
ende branthout versien synde, gingen weder 5 September, van daer weder
seyl, tot ontdecken van de gepresumeerde Gout ende Silverrycke eylanden
byoosten _Japan_, nemende eerst hunnen cours, volgens ordre, weder naer
gemelte lantschap, ende van daer recht voort O. aen 450 mylen, tot op
37½ gr. breete, met veel veranderlycke winden ende felle stroomen,
sonder in die streeck over ende weder cruyssende, van den 10 der geseyde
maent tot 1 October, eenich lant te vernemen, hoewel meest claer weder
hadden, ende veel teyckenen van drift ende gevogelte saegen; soo dat
voorseecker houden de gemeende Gout ende Silverycke eylanden,
daeromtrent niet te vinden syn.
Die van ’t jacht _Breskens_, hadden mede hun devoir redelycker wyse
gedaen, uytgesondert dat in ’t wederkeeren, op de Oostcust van _Japan_,
gelyck primo deser verhaelt, voor de stadt _Nambo_ in ’t lantschap
_Ockia_ ofte _Masanumono_, ten ancker geloopen synde, den Schipper
Hendrick Schaep, nevens den Ondercoopman Willem Bylevelt, ende noch
acht personen, onvoorsichtich ende contrarie expresse ordre, met de
boot aen lant gevaeren, door d’overheden aldaer aengehouden, ende naer
’t hoff _Jedo_ gevoert waeren. Sullende ’t jacht buyten twyfel mede
gearresteert syn, byaldien den Opperstierman, met de verdere Overheyt
aen boort gebleven, daervoor beducht synde, stilswygende geen seyl
gemaeckt hadden ende doorgegaen waeren. Doende voorts haer best, om de
geordonneerde reyse te volbrengen, gelyck dan oock _Eso_, het _Staten_
lant, _Companies_ lant, ende meest alle gelycke bevindinge bejegent
hadden; maer insgelycx vermits verloopen des tyts, ende styve contrarie
winden _Tartaria_ niet connen crygen, nochte oock de gepresumeerde
eylanden achter _Japan_ ontdeckt, nietjegenstaende de goede devoyren
daertoe aengewent. Ende eyndelyck syn dese twee schepen, nae dat vyff
maenden ende twintich dagen van den anderen waeren geweest, ende beyde
op de wederom reyse aen ’t _Ongeluckige_ eylant, alwaer eerst van den
anderen waeren geraeckt, redelyck ververscht hadden, 9 November omtrent
de S. hoeck van _Cikoko_, op 31 gr. 35 min. miraculeus weder
byeengecomen. Met een groote vreuchde, d’een d’ander haer wedervaeren
vertellende, ende soo voorts acht dagen daernae behouden in _Tayouan_,
daer den Almogende voor gedanckt sy.
Gelyck uyt het geene verhaelt verstaen can worden, soo en hebben dese
schepen, vermits harde tegenwinden ende dat met de bejegeninge van
d^{o}. het _Staten_ ende _Comp._ lant, de tyt verloren was, de
geordonneerde voyagie naer _Tartarien_ ende de stadt _Jangio_ niet
connen performeren; nochte oock van de Gout ende Silverrycke eylanden,
die men seyt achter _Japan_ te leggen, ende A^{o}. 1639 by den
Commandeur Quast, insgelycx met twee schepen, te vergeefs gesocht syn,
ietwes conde vernemen. Op _Eso_ gelyck geseyt, viel niet als pelteryen
ende traen, die d’inwoonders van _Nabo_ daer quaemen negotieren, welck
oock in de provintie van _Matsmay_, besit schenen te hebben, doch buyten
deselve niet. Ende dus vele sy gesegt van de voyagie naer _Tartarien_,
refererende den curieusen leser, wegen verdere particulariteyten van
winden, stroomen, gronden, custen etc. tot de Journaelen, by de
respective overheden gehouden, mitsgaeders de prenten daervan gemaeckt.
Naer gedaene collatie, is dese met syn principael bevonden
t’accorderen.
In ’t Casteel Batavia,
desen 2 Mey A^{o}. 1644.
by my Pieter Mestdagh.
(Buiten op staat)
Extract uyt _Batavia’s_ Dachregister, raeckende den gedaenen tocht
om de Noort ende Oost van _Japan_.
N^{o}. 9.
MAERTEN GERRITSZ. VRIES[37].
[37] Volgens eigenhandig geschreven brieven onderteekende hij zich
Marten Gerritsz. Fries.
»Maerten Gerritsz. Vries van _Harlingen_, hier te lande gecomen A^{o}.
1622, den 22 July, met het schip ’t _Wapen van Hoorn_ voor matroos,
tegenwoordich Schipper à 75 guldens ter maent; wiens jongst verbant 9
September 1640 verstreecken synde, genegen is hem op nieuw weder te
verplichten, werd ten dien aensien, als ten respecte van de diensten,
welcke denselven buyten ’t ampt van Schipper, soo in ’t landmeten,
afbeelden van landen en andere voorvallende occagien daer kennisse van
heeft, aen de Comp. sy doende, by desen toegevoecht, een belooning van
Hondert guldens ter maent, onder verbant van drie jaren, beyde gagie en
verbintenisse primo December passato ingaende.”[A13]
Wanneer wij dit lezen, dan zal het wel geene verwondering baren,
dat het ons hoogst aangenaam is, de onzekerheid te kunnen wegnemen,
die er bij den Hoogleeraar Moll heeft bestaan, als Z.H.G. in zijne
Verhandeling[A14] van de Vries zegt: »La Perouse brengt in verschillende
plaatsen van zijn werk regtmatige hulde toe, aan de juistheid der
waarnemingen van de Vries. Welligt wordt hem hierdoor eene vermaardheid
gegeven, die hem niet geheel toekomt. Hij was wel Gezaghebber op dezen
togt, doch _geen Schipper_, en _misschien geen zeeman_; het is dus
mogelijk, dat de nakomelingschap ondankbaar is jegens de nagedachtenis
van den Schipper der _Castricum_, Pieter Willemsz. Knechtjes, aan wien
het zeer mogelijk is, dat men alle die waarnemingen, welke zoo zeer
geprezen worden, verschuldigd is.”
Uit de op de voorgaande bladzijden voorkomende stukken, van den
Gouverneur-Generaal van Diemen en den Raad van _Indië_, blijkt het onzes
inziens ten duidelijkste, dat de Vries wel degelyk _Schipper_ en ook
_zeeman_ was, en allezins bevoegd om aan het hoofd te staan van een
ontdekkingstogt, en dat hij in alle opzigten heeft beantwoord, aan het
vertrouwen, dat men in hem had gesteld, zelfs zoo, dat men het voornemen
had, hem weder voor denzelfden togt te gebruiken, in welke eer ook zijn
hoogst verdienstelijke Opperstuurman Cornelis Jansz. Coen zoude
deelen[A15].
Dat men de verdiensten van de Vries reeds vroeger op prijs stelde,
vinden wij vermeld in een schrijven van den Gouverneur-Generaal en de
Raden van _Indië_, aan den Gouverneur van _Tayouan_ op _Formosa_[A16],
waarbij zij schrijven »Den Schipper Maerten Gerritsz. Vries, hebben met
dese schepen gelargeert, alsoo verstaen op _Tayouan_ dienstich is en
UEd. sulcx versoeckt.” Dat hij aldaar met ijver en vrucht werkzaam was,
schrijft de Gouverneur Traudenius[A17]: »Insgelycx gaet hiernevens, in
handen van den Oppercoopman Sr. Jan Dircxz. Galen, een primuere caerte
van ’t gantsche eylant _Formosa_, soo ’t selve van tyt by experientie is
ondersocht, ende principalyck nu jongst met onse joncquen bevonden, op
welcke caerte men seeckerlyck mach gaen, ende sal tot een groot licht,
soo voor deselve die hier van daen naer _Japan_, als insonderheyt die
van daer in ’t Noorder mouson herwaerts tenderende syn, connen dienen.
Schipper Maerten Gerritsz. Vries hebben dese caerte doen byeenstellen,
waerin seer naerstich heeft gequeten; gelyck oock is doende in ’t uyt
ende inbrengen der schepen, item de fortificatien concernerende, als
andere diensten meer.” Wij vermeenen, dat het voor deze diensten is, dat
Gouverneur-Generaal en Raden van _Indië_, in hunnen generalen brief van
1642 aan de Bewinthebberen verzochten: »om aen de huysvrouw van den
Commandeur de Vries te betalen ƒ600 voor extra goede bewesen
diensten.”
In de Instructie door genoemden Gouverneur gegeven aan den Veldoverste
Johannes Lamotius[A18], »vertreckende om des vyants vestingen op het
Noorteynde van _Formosa_ gelegen te bemachtigen,” komt hij voor onder de
personen die den Raad zullen uitmaken, als Schipper en Ingenieur.
Dat hij zijne gedachten over de wijze, langs welken weg het Zuidland te
ontdekken ware, heeft laten gaan, zien wij, dat onder de »Pampieren den
Schipper Commandeur Abel Jansz. Tasman, gedestineert tot ontdeckingh van
’t Suytlant, ter hant gestelt,” die onder N^{o}. 2 aldaar voorkomen, van
zijne hand zijn[A19].
Dat door hem verschillende stukken over eene te doene reize om de
Noord waren zamengesteld, zagen wij reeds uit zijne hem medegegeven
Instructie[A20]. Mogen wij derhalve uit al hetgene wij hebben
aangevoerd, om te bewijzen, dat de Vries bij zijne tijdgenooten
reeds voor een kundig zeeman gehouden werd, niet met eenigen grond
veronderstellen, dat hij te regt verdiende, aan het hoofd van een
ontdekkingstogt te staan, en dat den lof, hem door La Perouse voor zijne
naauwkeurige waarnemingen toegevoegd, wel verdiend is.
Aan de Vries, benevens zijne officieren, werd bij zijne terugkomst, eene
belooning toegekend van twee maanden gagie in contant, terwijl aan zijn
volk eene maand werd verstrekt[A21].
Maar eene bijzondere onderscheiding viel aan de Vries te beurt, toen hij
bij resolutie van 6 Februarij van het volgend jaar tot Examinator der
scheepsjournalen van de Schippers en Stuurlieden werd aangesteld. »Alsoo
wy eenigen tyt herwaerts, met groot misnoegen ende tot geen mindere
schade als ondienst van de Comp., aengemerckt hebben de sorgloosheden,
versuymen ende abuysen, welcke by de Schippers ende Stierlieden, op des
Comp. costelycke schepen, hier te lande gepleecht werden; gelyck daervan
met het schandelyck verseylen der _Hollandia_ ende _Otter_, als bysonder
noch onlangs met de voyagie door de fluyt _Schagen_, van _Siam_ naer
_Malacca_ gedestineert ende herwaerts gecomen, gelyck mede van het schip
_Nieuw Delft_, noch versche ende droevige exempelen hebben; soo is, om
sulcx soo veel mogelyck voor te comen, goetgevonden te gelasten ende te
committeren den Schipper-Commandeur Maerten Gerritsz. Vries, jongst van
de gedaene ontdeckingh uyt ’t Noorden gekeert, om alle de aencomende
scheepsjournaelen van de Schippers ende Stierlieden t’haerer aencompste
te vorderen, die examineren ende ons de bevindingh te rapporteren, om de
schuldigen off versuymigen naer merite, door den Achtbaren Raet van
Justitie alhier, te doen corrigeren. Welcken Raet hy de Vries, in
diergelycke saecken, oock met goede berichtinge ende advys sal connen
dienen, waervan hem dientengevolge behoorlycke acte sullen doen
passeren, opdat alsoo naegecomen werde.”