voorschreven eyland omtrent de aengetogen distantie by Oosten _Japan_
gelegen is, hebben goedgevonden by dese gelegentheyd der _Tartarische_
reyse, UE. oock dese ontdeckinge ter bequaemer tyd hernemen sult,
doende uwen cours van d’Oosthoeck van _Japan_, op den paralel van 37½
graden, 350 mylen recht Oost aen, des daeghs met goeden voortgangh, maer
des nachts met cleyne seylen, om niet voorby te lopen, en soo ’t gemelte
eyland in die distantie niet ontmoet, noch honderd mylen Oostelycker,
opdat (soo ’t niet bejegent) verseckert wesen mocht ’t selve niet op
geseyde latitude, maer aparent bet Noord ofte Zuydwaerts gelegen is.
Van dit aengeseylde punt, daeromtrent 20 September wesen cond, sullen
UE. nae tydsgelegentheyd, gestalte van uwe schepen en volcq, een van de
twee naervolgende wegen tot de voordere ontdeckinge, met goeden overlegh
des Raeds by der hand nemen, namentlyck:
Den eenen cours is, van ’t geseylde punt (den tyd en wind sulcx
gedogende) weder om de West (al cruysende van de 37 tot de 35 graden)
nae _Japan_ te seylen, om alsoo seeckerlyck te vernemen off ’t
gewenschte eyland in dien wegh gelegen is ofte wel de eylanden, die men
seyd tusschen de 30 en 36 graden, 100 à 150 en 200 mylen by Oosten
_Japan_ te leggen; daer voor seecker gehouden werd, eenige _Japanse_
vaertuygen aengeweest en silver van daer in _Japan_ gebracht hebben. ’T
een noch ’t ander gemoetende, moet den wegh bet Zuyd-Westwaerts nae
_Formosa_ genomen werden.
D’anderen wegh is, soo de Westelycke passaetwind ’t weder keeren nae
_Japan_, op de voorgestelde breedte by cruysende wyse (als aparent) niet
gedooght, van ’t aengeseylde punt met een Noorden cours de Zuyd-Westcust
van _America_, boven _Cabo de Percelis_ ofte _Mendocina_, omtrent _Cabo
del Aqua_ aen _Costa Trista_ in ’t gesicht te lopen, en soo ’t
bequaemelyck geschieden can, in d’een of d’ander baey rede te nemen;
waeromtrent Thomas Candisch, Engels Ridder, anno 1517, op 38 graden, in
een bequaeme baey geweest is, daer seer goed volcq gevonden en dat land
_Nova Albion_ genaemd heeft, noterende men hier quaelyck eenige aerde
opnemen can, offse geeft eenige aparentie van silver ofte goud. Dit land
conde alsdan in passant werden aengedaen, om iets van desselfs
gelegentheyt te ervaren, u volcq met ’t gunt daer vinden mocht wat te
ververschen en de schepen van ’t nodige water en brandhout te versien,
om van daer met de Noord-Westelycke passaet, die nae alle aparentien op
dien laten tyd des jaers in dat geweste vehement door blaesen sal, ten
naesten by Zuyd-Westwaerts over te lopen, en alsoo op een rechten cours
’t begeerde goudrycke eyland, off een van de silverrycke eylanden,
tusschen de 30 à 36 graden, 100 à 200 mylen by Oosten _Japan_, te
ontdecken. Ende soo niet bejegend, den cours (even als in ’t eerste
voorstel) nae ’t eyland _Formosa_ tot eynde deser reyse te doen.
Maer dewyle ernstigh meynen ’t goudryck eyland met den Ooster cours,
immers een van de andere silverrycke eylanden, door een van de twee
wederkerende wegen ontdecken sult, soo sullen mede instrueren hoe u in
dien gevalle ten dienst van de Comp. te schicken hebt, ’t welcke ten
principalen soo wesen moet, als op de gelegentheyd van _Cathaya_
voorgeschreven is, waerby noch ’t volgende cortelyck sullen voegen.
Dat wy meynen dese eylanden met de minste peryckelen bequaemelycxt aen
de Zuyd-Oostsyde (wesende benedenswinds) connen aengedaen werden, aen
welcken cust het goudryck eyland, in de Japanse Beobys(?) caerten, met
een revier ofte haven affgeteyckend werd, als by ’t nevensgaende
caertjen sult connen sien.
Soo dit groote eyland ofte de mindere eylanden en d’inhabitanten van
dien, in effecte soodanigh bevind, als ons daer van gecundight is,
namentlyck de landen seer goud- en silver ryck, en desselfs inwoonders
wel geproportioneerde, blancke, vrundelycke, beleeffde en geciviliseerde
lieden, sal daervan meer staet als van wilde barbare menschen dienen
gemaeckt, minnelyck bejegent en derselver overigheyd aengediend, hoe uyt
verre landen, om proffytelycken handel te soecken, daer gecomen syt, en
haer met onse coopmanschappen en waeren voor de commoditeyten huns
lands soeckt te gerieven, vertonende de goederen UE. ten dien eynde
medegegeven, die nae de eyschende bevindinge in estime houden moet, u
bepalende, soo ’t goud en silver daer in groote abondantie is, die specy
by ons in geringe estime, en niet beter als coper, spiaulter, thin off
lood gehouden werd; echter sonderlinge letten, wat estime sylieden van
alle metaelen maecken, en off ’t goud en silver by hun in grote waerdye
is, wat mynen daervan hebben, en door wat middelen sy ’t selve uyt
d’aerde graven en suyveren, neffens sulcx meer als tot goede cuntschap
van des lands gelegentheyd noodigh achten en doenelyck vinden sult.
Ende soo ’t ontdeckte land van sulcken merckelycken ryckdom bevind, dat
de generale Comp. daervan considerable nuttigheden trecken can, sal UE.
’t verblyven daer cort maken, en nae becomen informatie van de
merckelyckste dingen, haestigh vertrecken en over _Formosa_ op ’t
spoedighste herwaerts comen, opdat des te tydelycker de vereyschte
besendingen derwaerts connen doen, doch sal UE. voor ’t vertreck dienen
te delibereren off nodigh sy, daer 2 à 3 bequaeme personen te laten,
sulcx niet resolverende, dan met believen van ’s lands overheyd, op
welcx begeren mede gelyck getal van de haere wel herwaerts brengen
mocht, sonder iemant dier vremde natien tegen danck uyt hun land te
voeren, maer raeckende dit point in alles te doen als boven van
_Cathaya_ aengewesen is. Ende dewyle wy onse intentie wegen uwe te doene
voyagie in desen ten principalen hebben gededuceert, en op alle voor te
vallen saecken geen precise ordre can gegeven worden, soo sullen ’t
geene resteren mach en voorcomen sal, aen uwen yver, vigilantie en goed
beleyd, neffens des Raeds voorsichtighe dispositie bevolen laten, met
een hopent vertrouwen, gylieden in dese expeditie soodanigh vigileren
sult, dat deselve tot nut van de generale Comp. succederen sal, als
wanneer wy in’t recompenceren uwer gedaene debvoiren niet ondanckbaer
sullen wesen, want byaldien op uwe reyse eenige rycke en voor de Comp.
proffytelycke landen ofte eylanden werden ontdeckt, soo beloven mits
desen, de beleyders en alle ’t weldragende scheepsvolcq, met soo danige
promotien te vereeren, als bevinden sullen haere gedaene goede diensten
te meriteren, sulcx ons deshalven bedancken sullen, waerop u al ’t samen
te verlaeten hebt; gelyck UE. mede een redelycke premie sult stellen
voor desulcke, die eerst eenige onbekende landen, eylanden, ondiepten,
sanden, clippen ofte schaedelycke vuylen vernemen sullen, ten eynde alle
ongelucken soo veel doenlyck voorgecomen werde.
Alle ’t vaste land en eylanden die ontdecken, aendoen en betreden sult,
moeten UE. voor de doorluchtige Ho. Mo. Heeren Staten Generael, als
Souverayne van de Republicque der Vrye geunieerde _Nederlantse_
Provintien, in possessie nemen, ’t welcke in onbewoonde landen ofte die
geen Heeren hebben, door ’t oprichten van een steen ter gedenckenisse,
’t planten van ’s lands wapen, ofte onse prince vlagge tot waren
eigendom geschieden can, want sulcke landen den vinder en innemer met
recht behoren, maer in gepopuleerde landen ofte die ontwyfelyck Heeren
hebben, sal in ’t nemen van den eygendom, ’t consent des volcqs ofte
Conincx nodigh wesen, dat door minnelycke bewegen met ’t presenteren van
een boomken, geplant in weynigh aerde, ’t gemeyn oprechten van een
steen, wapen, ofte stellen van de prince vlagge, ter memorie hunner
vrywillige submissie ofte onderwerpinge, dient te geschieden. Doch
dewyle vermoedelyck is, UE. soo wel in _Tartaria_, als de onbekende
eylanden meest gepoliceerde natien en diensvolgens oock wettelycke
overheden vinden sult, sulcx met recht geen possessie van derselver
landen can genomen werden, en van hare souveranité geen vrywillige
afstand sullen willen doen, soo sal ’t nodigh wesen, met soodaenige
natien ofte hare princen, verbond van vrundschap maeckt, waertoe ’t
oprechten van de voorgemelte dingen, als gedenckteyckenen, dienen
cunnen; alle welcke handelinge UE. perfectelycken in u Journael
aenteyckenen sult, met nominatie van de personen, die present sullen
wesen, om in toecomende tyden onse Republicque te connen dienen.
En opdat de voyagie volgens dese Instructie en onse goede intentie wel
magh gereguleert en voltrocken werden, goede ordre onder ’t volcq
onderhouden, recht en justitie conform den generalen artyckelbrieff
geadministreert, en vorders ten meesten dienst van de Comp. gedaen en
verricht magh werden, ’t gunt op soo peryculeuse en langhdurige reyse
voorvallen en vereysschen mocht, soo hebben den E. Maerten Gerritsen
Vries tot Commandeur van beyde de schepen gestelt, denselven by desen
authoriserende, om de vlagge op _Castricum_ van de groote stenge te
voeren, den Raed te beroepen en continueel daerin te presideren.
Oversulcx gelasten en gebieden aen alle officieren en matrosen, niemant
uytgesondert, die op de schepen _Castricum_ en _Breskens_ bescheyden
syn, den gemelten Maerten de Vries voor haer Commandeur en Opperhooft t’
erkennen, respecteren en gehoorsaemen, mitsgaders in alle voorvallende
gelegentheden met goeden raed en vlytige dienst, tot vorderingh der
voyagie en ontdeckinge der onbekende landen, te assisteren, als
vigilante en getrouwe dienaren betaemt en gelyck yder voor ons in ’t
wederkeren meend te verantwoorden.
Den Raed van dese twee schepen sal bestaen uyt de volgende personen,
namentlyck:
Den Commandeur Maerten Gerritsen Vries, Continueel Preses.
Schipper Hendrick Cornelisz. Schaep, op _Breskens_.
Ondercoopman Willem Byleveld, » »
Schipper Pieter Willemsz. Knechtjes, » _Castricum_.
Opperstuerman Cornelis Jansz., (Coen) » »
Opperstuerman Jeuriaen Bruyn, » _Breskens_.
Provisioneelen Ondercoopman Abraham Pittavin op _Castricum_, die mede
als Secretaris en by vereysch als Fiscus wesen sal.
By desen Raed sullen alle voorvallende saecken, tot bevorderingh deser
voyagie en uytvoeringh onser ordre, beleyd en afgehandelt werden,
sullende den Commandeur by steeckingh twee stemmen hebben, doch in
saecke van justitie sullen d’hooghbootslieden mede geroepen werden, als
d’ordre onser principalen dicteert. Maer in saecken die de zeevaert, als
coursen en ’t ontdecken van de landen etc., aengaen, sullen
d’onderstierlieden mede compareren en adviserende stemmen hebben, die
den Commandeur coligeren en met de meeste concluderende stemmen sluyten
sal, versorgende alle resolutien terstont dobbel geregistreert,
geteykend en ten dienste van de Comp. wel uytgevoert werden.
Soo den Commandeur Vries (dat God verhoede) quaeme te overlyden, sal de
Schipper Hendrick Schaep in desselfs plaetse succederen en in alle
deelen conform den inhoud deser Instructie, even als syn voorsaedt,
gebieden en gehoorsaemt werden, soo dat betaemt.
De schepen gaen gemant met 110 cloecke coppen, daeronder 10 soldaten,
synde op ieder schip even veel, mitsgaders van alle nodige amunitie,
gereetschap en provisien wel versien en voor twaelf maenden ruymelyck
gevictualieert. Laet alles wel en behoorlyck mesnageren, en ’t ordinarie
rantsoen van twee vleesch- en een speckdagh, een mutsken asyn en ½
mutsken oly ter weecke, en 1½ mutsken arack des daeghs, onder ’t volcq
uitdeelen. Stercken arack gaet in yder schip twee leggers, om in de
coude tot des volcx gesondheyd soberlyck uyt te deelen, maer
insonderheyd diend ’t versch water en brandhout seer gemesnageert, synde
daer omme van watervaeten ryckelyck versien, opdat daervan in geen
noodwendige behoeften vervalt, en om ’t selve te soecken in uwer reyse
niet verachterd ofte onverrichter saecken te keren genoodsaeckt werd,
dat tot groote schaede van de Comp., die in ’t equiperen van dese
schepen groote costen heeft gedaen, en u aller schande gedyen soude, dat
daeromme met naerstige voorsichtigheyd voorgecomen diend.
Tot besluyt van dese Instructie willen UE. des Albestierders segen
toewenschen, welcx Divine Maij^{t}. bidden uwe personen, tot volvoeringh
van dese voorgenomen ontdeckinge, met mannelycke couragie te
begenaedigen en verrichter saecken, behouden te laten keren, tot
verbreydinge syner eeuwige glorie, reputatie onses Vaderlands, des Comp.
sonderlingen dienst, ons contentement, en U aller onsterffelycke eere.
In ’t Casteel _Batavia_,
desen 2 February, Anno 1643.
(Get.) Anthonio van Diemen.
Cornelis van der Lyn.
Joan Maetsuycker.
Justus Schouten.
Salomon Sweers.
Memorie van de boecken en pampieren, die by d’Instructie van de
Tartarise besendingh gevoucht moeten worden.
N^{o}. 1. Tooneel des Aertrycx ofte nieuwe atlas, synde een
den Comm. beschryvinge met Caerten van alle landen des
alleen. aerdcloots, door Wilhelm en Joannes Blauw.
d^{o}. eygen 2. Itinerarium ofte Schipvaert van Jan Huyghen van
Linschoten.
d^{o}. alleen. 3. Nieuwe Wereld ofte beschryvinge van _West-Indien_,
door Johannes de Laet.
4. Extract uyt ’t Vertoogh van den Coopman Willem
Verstegen, nopende ’t ontdecken van de onbekende
Custen van _Corea_, _Jeso_ en _Japan_, mitsgaders
d’eylanden daer by Oosten gelegen.
5. Remonstrantie van ditto Verstegen, op ’t ontdecken
van ’t Goudrycke eyland by Oosten _Japan_.
6. Instructie voor den Comm. Mathys Quast, tot
ontdeckinge van d’onbekende eylanden by Oosten
_Japan_.
d^{o}. alleen { 7. Een Journael van Commandeur } nopende hunne
{ Quast. } gedaene reyse in
{ 8. Een d^{o}. van Schipper Tasman } de _Zuyd-zee_.
9. Extract uyt ’t Journael van India, vervattende
’t succes van des Comm. Quasts voyagie by Oosten
_Japan_.
10. Extract uyt de memoriale aenteyckeninge en
bedenckinge van Maerten Gerritsen Vries op
d’ontdeckinge van ’t _Zuydland_, de Oostcust van
_Tartaria_ en d’eylanden by Oosten _Japan_.
11. d^{o}. uyt ’t Cort verhael van Maerten Gerritsen
Vries, nopende de nuttigheden van ’t ontdecken
van ’t _Zuydland_ en _Tartaria_.
12. d^{o}. uyt ’t Vertoogh van Franchois Jacobsen
Visscher, nopende ’t ontdecken der onbekende
Custen van _Japan_, _Corea_, _China_, _Tartarien_
en d’eylanden by Oosten gelegen.
N^{o}. 13. Cort begrijp van ’t ontdecken van _Cathaya_ en
d’eylanden by Oosten _Japan_, door Maerten
Gerritsen Vries.
14. Memorie op ’t stellen van de raporten, voor de
dienaers van de geoctroyeerde Oost-Ind. Comp.
15. Ordre voor den Schipper-Comm. Maerten Gerritsen
Vries en vorder overicheyd van ’t fluytschip
_Castricum_ en ’t jacht _Breskens_, op hunne
reyse van _Batavia_ nae _Molucco_.
16. Factura van de Coopmanschappen en monsters van
allerley waren, gescheept in _Castricum_ en
_Breskens_.
{17. Inventarissen van de voornoemde schepen.
{
{18. Originele resolutien, getrocken op de gemelte
{ reyse van den Comm. Quast.
den Commandeur {
alleen. {19. Seynbrieff op ditto voyagie beraemt.
{
{20. Twee Caerten van gedaene Coursen des Comm. Quast,
{ tot ontdeckingh van ’t Goudrycke eyland.
21. Twee Caertges van ’t Goudrycke eyland, soo ’t
selve in de _Japanse_ Beobys staet.
d^{o}. alleen. 22. Gedruckte pryscouranten off Cours van negotie in
_Amsterdam_, dato 30 September en 4 November anno
1641.
Alle welcke voorstaende Schriften ende Caerten by den Gouvern.-Generael
en Raden van _India_ syn overhandight aen den Schipper-Comm. Maerten
Gerritsen Vries op _Castricum_ en den Schipper Hendrik Cornelisz.
Schaep op _Breskens_, gedestineert tot de _Tartarische_ ende voordere
ontdeckingh; met last, sy alle deselve, in conformité van dese memorie,
op hun keeren aen ons weder sullen hebben over te leveren, om ons in
tyden en wylen daervan naeder te mogen dienen.
In ’t Casteel _Batavia_,
desen 2 February, Anno 1643.
REMONSTRANTIE
_ofte Corte Voorstellinge, omme een grooten schadt, ofte wel nieuwen
aenvang van negotie te crygen, op het ryck ende Gout- ende
Silver-Eylandt, gelegen in de Zuytzee, ter hoochte van 37½ graden,
benoorden de Linie Equinoctiael._
Gederigeert
Aen d’Ed. Heer Henricq Brouwer, Gouverneur-Generael, en de presente
Raden over den Nederlantse Staet in d’_India_, residerende ter Casteel
_Batavia_.
Veele ende genouchsaem (is een) yder kennelyck alle het aertryck, soo
wel ’t vast als d’eylanden, in den beginne van Godt Almachtich vast
gefondeerd ende oock meest onveranderlyck in weesen gebleven is; dan
noch tot op den huydighen dach niet alles by ons cunt waer, hoe veel van
verstroyde volckeren ofte vluchtelingen dese wel bewoont en vervult is.
Soo is ’t dat seer ruymen tyt geleden, seecker vaertuych van _Manilha_
vertrocken weesende, voornemens ter traffique syne voyagie naer
_Nova-Hispania_, in een deser plaetsen te doen, beoosten _Japan_ in de
Zuydtzee, op de hoochte van 37½ graden, omtrent 380 à 390 mylen van wal,
een groot ende seer geweldich swaer weer ontmoetende, ja sulcx dat syn
mast verloren ende genouchsaem te keeren ofte ’t eerste land aen te
doen, genoodsaeckt was. ’t Weer wat handiger ende affgenomen wesende,
met ’t claer jachten des luchts, saegen juyst t’haerer gelucke, een
groot ende hooch verheven eylant, ’t welck haer niet weynich in haer
gemoet deed blyden, daer den cours recht naer toe stellende, aenlanden,
bevonden ’t vreempt ende niemant cundich; ’t volcq van schoonder
gedaente, blanck ende wel geproportioneert, seer min ende vriendelyck,
als men niet soude connen nochte willen, omme mede omme te gaen,
gewunschen. Alwaer nae een weynich tyts gelegen, het soodanich bevonden,
dat naer een becomen mast, hunne reys te vorderen weder aennaemen, ende
alle soo wel gecontenteert, dat haer docht tot onderhout van ’t leven
als groote Sr. ofte banderheeren noyt iets te sullen meer ontbreecken;
continueelyck soodanich daervan opgevende, niet anders alsof men ’t gout
ende silver, by maniere van spreecken, bynaer maer by de strant
opraepte; ja, hunder ketelen ende ander cocx-gereetschappen daervan
gesmeden waeren. O! wat een te wunschene saecke soude ’t sijn, ende hoe
nodich voor de Comp., daer sy in soo cort aenwesen haer beursen met te
negotieeren als andersints soo swaer .... gelyck voormelt, gesmeden
hebben.
Nu het is soo het wil ende sy soo ’t mach, men conde seggen, indien
mette waerheyt accordeerde, men ’t selvige daerby niet soude gestaeckt
noch achterweege laeten blyven hebben, dan nie(mant) en kent yders
gelegentheyt niet, want particuliere coopluyden, ten sy met
bewilligingh, geheel onvermogent, werwaerts hun gelieft t’equiperen, is
’t echter in’t jaer 10 à 11, ofte ’t jaer nae ’t nemen van den Heere
Wittert[13], gebeurt; waeruyt claerlyck de waerheyt te speuren is, dat
den Coninck van _Hispania_ ’t selvige aengecundicht ende wel op beraden
wesende, synen Vice-Rey van _Nova-Hispania_, residerende in de hoofdstad
_Mexica_, (nu 2 à 3 jaeren verleden, meest ingesoncken....,) ten halve
oft midts wegh van ’t lant, tusschen de _Noord-_ en d’ _Zuydzee_
gelegen, derwaert te equiperen last gegeven heeft; die tot voldoeningen
der Mr. ordre, een jacht, genaempt _St. Francisco_, in een baye in
_Aquapulco_, synde ongevaer 80 mylen van _Mexica_ (een moeylyck te
reysen lantwegh, oversulcx 14 à 15 dagen ordinary te passeeren), heeft
laeten vaerdigen, ende ter vertreck gereet maecken, met sulcken
intentie, eerst in _Japan_ gearriveert wesende, van ’t provenu der
coopmanschappen ofte oock wel om der goede gelegentheyt van schepen,
noch een tweede jacht tot _Oringua_, soo als derrewaerts ’t bequaemste
oordeelen soude, te laeten timmeren; ende wert ’t volcq tot gemelte
exploict aengenomen, ende daer over geordineert was als Generael, Jan
Bastiaen Busqaine, een out, grys, bedaert persoon, niet min dan 70
jaeren, wien nevens alle andere ende mindere persoonen, ter bestemder
tyt op de geordonneerde plaetsen in _Mexica_ ende voor den Vice-Rey hun
lieten vinden, alwaer een Conincklyck placcaet openlyck voor alle
volckeren gepubliceert ende afgecundicht wert, waerinne verhaelt wert,
Syne May^{t}. op de aencundiging goet gevonden hadde, twee jachten te
equiperen, omme ’t Gout- ende Silver-Eylandt, gelegen in de Zuydzee ter
hoochte van 37½ graeden, naer opdaeginge te conquesteren ende onder syn
gebiet te brengen, beloovende yder soo wel van de meeste tot de minste,
naer merite een part oft uytdeylinge desselfs te doen ende meer; hun ten
dien eynde den eedt van getrouwicheyt afvorderende, waerop gevolcht,
gesaementlyck naer _Aquapulco_ (de luyden te paert ende de goederen met
muylen, volgens gewoonte) t’inbarqueeren haer begaven ende nevens noch
drie andere jachten, genaempt _St. Anna_, _St. Bastiaen_ ende het jacht
welck Meester Adam, wiens soon Angiel present te _Jedo_ noch residerende
is, selfs laeten maecken hadde, sy naer _Japan_ en d’andere naer
_Manilha_ gedestineert, vertrocken sijn. Daer aengecomen wesende, heeft
den gemelten Generael, hoewel out ende bedaecht, buyten postuer met
bouracheren, vrouweeren, dobbelen als spelen aengegaen, sulcx dat naer
verheys nieuwers noch, noch op hemselfs acht namp. Den tyt hunner
vertreck genaeckende, syn gesaementlyck soo wel het nieuwe
daergemaeckte, als ’t ouwe metgenomene jacht, onder seyl gegaen, doch
door onvoorsichticheyt is ’t gemelte nieuwe tegen een eyland, met
lichten daege, liggende voor ofte niet verde van G.... t’eenemael
verseylt, ende ’t ander, ’t welck naer behooren niet gerepareert was,
bevonden soodanich gestelt, dat daer van daen quaemen, weder
genootsaeckt waeren te retourneren ende ’t jacht te sloopen. Alsdoen
voorders ’t geen noch resteerde ten naestenby t’souck brengende, want
het scheen eer deech noch rust voor alles op hadde geweest, waerdoor
oock onmogelyck wiert, een vaertuygh ter eygen selfs vertreck te laeten
maecken ende noch naer een jaer overblyvens genootsaeckt wierden, op een
gallioen, dat _Massammad_, een groot lantsheer, (in wiens [haven?]
geanckert geweest waeren,) op synen naem maecken en eygen risico naer
_Aquapulco_ trecken liet, met degene die ’t aenstond, te inbarqueren.
Want eenige sustineerden uyt des Conincx dienst ende alsdan vry waeren.
Welck gallioen, dat meer is, selfs ’t gemelte eyland in ’t gesicht gehad
heeft, veel drift vernaemen ende van tortelduyven schier als vervult
wiert, dan, omme de _Japanders_ meesters waeren, mosten naer hun pypen
dansen. Dat dit waerachtich ende geloove seecker is, want Sr. Vincent
Romeyn, ter stede _Nangasaecke_ woonachtigh, een geloofwaerdigh persoon,
doenmaels in _Mexica_ weesende, de publicatie selfs met eygen ooren
gehoort en een persoon met de galioten verscheenen ende geretourneert,
gesproocken, die met ’t gemelte galioen teruggekeert en dit eyland
verclaert met waerheyt gesien heeft. Op gemelte _St. Francisco_, dat
meer is, was een Nederlants schieman, genaempt Marcus Symonsen, in syn
leven een goede bekende van d’E. Heer Specx, welcke nevens eenige andere
daer te lande verbleef ende in _Nangasaecke_ lange geresideert; alwaer
noch twee dochters in leven heeft. Soo dat genoechsaem al ’t geene waer
ende niet aen te twyfelen is; oock laet het sich niet onbillyck aensien,
door misnougenheyt ofte wel cleyn vermogen ende nauw omcomen van qualyck
te equiperen, het vorderlyck by der hand tenemen, tot beter ockagie
gestaeckt ende naergelaten wert. Wie weet off de Heere onse Godt, der
Spanjaerden, om ’t quaed ende boose hunner voornemen, oock d’aenslagh
niet confuys gemaeckt heeft; als niet willende gehengen, d’arme luyden
hun noyt hebbende misdaen, maer integendeel wel bejegent ende
vriendelyck geweest, van haer goet ofte erfdom, welcke als een proye
buyten wilde, souden werden ontrooft.
[13] De zeevoogd Francois Wittert werd in het jaar 1609 bij _Manilha_
door de Spanjaarden genomen.