_Isang Sacerdote cay Urbana_.
URBANA: Sa sabi mo sa aquin na si Feliza ay nagcacailan~gan nang
man~ga cahatolang ucol sa pagtanggap nang Santo Sacramento nang
Matrimonio, minatapat cong isulat sa iyo at nang maipabasa mo sa
caniya ang man~ga santong hatol, na sinipi co sa isang libro. Dito
sinasaysay ang man~ga bagay na quinacailan~gan nang magsisipagasaua na
ipagcacamit nang capalaran, at pagcacasundo nang esposo,t, esposa.[39]
Ang una-una,i, cailan~gan, na ang esposo,t, esposa,i, magcaparis nang
uri at caugalian. Ang icalaua,i, ang pagiibigan. Ang icatlo,i, ang
pagibig ay malagay sa catamtaman. Ang icaapat ay ang pagcacatiualaan
nang loob. Ang icalima,i, ang babaye ay houag mapacalubha ang yaman sa
lalaqui. Ang icaanim, ang edad ay magcaparis. Ang icapito, ang
cagandahan nang babaye na hahanapin ay caiguihan lamang at huag
lumabis. Ang icaualo,i, capoua mauilihin sa catahimican at mailaguin
sa masasamang pagsasayahan. Ang icasiyam ay huag maiguin sa sugal na
baual at malacas. Ang icasampo ay huag maramot at huag náman sambulat.
Ang icálabing isa,i, capua banal at may tacot sa Dios. Ang icalabing
dalaua,i, masipag at capua caauay nang catamaran. Ang icalabing
tatlo,i, matanguihin sa pagcamamariquit. Ang icalabing apat ay loob na
timtiman at mapagtiis nang hirap.
Cun ang lahat nang ito ay taglay nangsisipag asaua ay capilitang
magcacasundo, ang uica Payo at panununtunan nang magandang capalaran.
Cailan~gang magcaparis sa pagca ualang capayapaan, cundi magcagayon.
Ang uica nang pitong pantas sa Atenas: ang babaye ay humanap nang
caparis at gayon din ang lalaqui.[40] Ang lalaquing nagasaua sa
babaeng mahal pa sa caniya ay di esposo ò asaua cundi alila ang
casacapitan at parang humahanap lamang nang caniyang infierno. Gayon
ang uica ni Flutano, Huag mong papag samahin sa pagaararo ang baca at
asno, ang uica nang Dios sa santong sulat,[41] sapagca,t, sa di
pagcacaparis nang canilang lacas at ugali, ay di naman magcacauasto sa
paggaua.
Ang icalauang quinacailan~gan, ay ang pagibig, pagca,t, cun may
pagibig, ang anomang hirap ay pagcaca-isang bathin, at mabigat man
sacali,t, pinagtutulun~gan ay mamagaanin. Cun may pagibig, anomang
masapit ay di maghihiualay. N~guni,t, cun ualang pagibig, ang munting
hirap ay di matitiis, ang uica ni San Agustin, at palibhasa,i, di
nagcacatulong nang pagbabatá.
Ang icatlong cailan~gan, ay ang pagibig ay houag lumabis, sapagca,t,
cun lumabis, ay pan~ganib na mahulog sa catacot-tacot na panibughó.
Pag ang alin man sa dalauá ay maguing panibughoin, malin~gat lamang sa
matá nang asaua, ang acala,i, naglilo na; lumurá lamang sa
durun~gauan, pinagbibintan~gan na may causap. At ang guinasasapitan ay
ang magasaua,i, parang na sa infierno. Ang naninibugho,i, parang,
isang verdugo sa panibughoin. Gayon din, naghihirap ang
ipinaninibughó, sapagca,t, nasasactán ang loob sa paglililo na
ipinagbibintang sa caniya. Caiin~gat ang magasaua sa panibughó,
sapagca,t, nagpapamatá sa masamá. At cun ang isa,i, mapunó na ay
niuiuica sa loob na caniyang titiquisin.
Ang icapat na cailan~gan ay ang pagpapalagayan nang loob, gayon ang
uica nang haring pantás sa babayeng timtiman na pinagcacatiualaan nang
puso nang caniyang esposo,[42] n~guni nacasisira rin naman ang malabis
na pagcacatiuala sa asaua. Cun di nagca gayon si Samson cay Dalila, di
disin nahulog siya sa camay nang man~ga filisteos, di disin napahamac
ang caniyang buhay.
Ang icalimang cailan~ga,i, ang babaye ay houag yumamang lubha sa
lalaqui; sapagca,t, cun magca gayo,i, ang babaye ang maguiguing
lalaqui at ang lalaqui ang maguiguing babaye. Marami ang napapahamac
na pagaasaua, sa pagca hindi esposa cun di pilac ang hinahanap.
Ang icaanim na cailan~ga,i, ang edad ay magcaparis; sapagca,t, cun
magcacahiguitan nang malaqui, ay magcacaroon man nang pagibig, marahil
ay di lumagui at cung magca gayo,i, mauauala ang pagcacasundó, at cun
samain pa nang palad ay mararamay pati nang pagtatapat nang loob. Ayon
sa bagay na ito,i, marami mang bagay na sucat masaysay ay hindi
mangyari, at masisinsáy sa calinisan.
Ang icapitong hinihin~gi ay ang cagandahan nang babaye ay malagay sa
caiguihan sapagca,t, cun lumabis, marahil ay di matahimic ang lalaqui
sasaguian nang agam-agam na sa caramihan nang nalulugod sa caniyang
esposa ay baca siya paglilohan. Gayon ang sabi nang daquilang
Sacerdote nang Santa Iglesia na si San Juan Crisostomo.[43]
Ang icaualang cahin~gia,i, ang magasaua,i, capua maibiguin sa
catahimican, nang di ang lalaqui man~gamba sa caligaligan nang babaye
at nang di ang babaye caya naman ang maghinala sa lalaqui cun
maquitang ualang palagui sa bahay at pagalagala, lalo,t, cun palabiro
at mapag aglahi. Ito,i, tagubilin nang isang pantas sa Grecia.[44]
Ang icasiam ay capua umilag sa sugal sapagca,t, ang viciong ito ay
pangsira nang pagaari, mula nang pagaauay nang magasaua, iquinalilimot
sa Dios nang pagtupad nang catungculan nang pagca cristiano, nang
pagcacalin~ga sa pamamahay, nang pagaral sa anac; at cun ang babaye
ang matutong magsugal, ay lalong malaquing casiraan nang matrimonio.
Maraming lubhang casaman ang napapaquinabang sa sugal. May isang
babaye na mauilihin sa sugal, na maguing ilang oras man sa laró, ay di
naiinip, at palibhasa,i, malaqui ang pagcaibig. Sa guinayon-gayon ay
di dinatnan nang saquit. Gayon man ay di pinapansin at nagsugal din.
Isang gabing na uupo siya sa sugalan, caraca-raca,i, sumuca siya nang
dugó, inabot nang camatayan. Ang caniyang vicio ay sugal, sugal ang
ipinagcasaquit, sugal ang iquinamatay. Sucat pang hinuhaan nang
maibiguin sa viciong ito.
Ang icasampuong cahin~gian, ay capoua hindi masaquim sa salapi at di
naman sambulat. Ang cailan~gan ay bait na icaquiquilala nang panahong
tapat na ipagimpoc, at panahong ipagpapaquita nang magandang loob.[45]
Ang masaquim sa salapi ay salat sa pagibig sa Dios, at malupit sa
capua tauo; at ang di marunong magsimpan naman, ay malapit sa
paghihirap.
Ang icalabing isang cahin~gian ay ang tacot sa Dios sapagca,t,
pinagpapala nang Lan~git. Ang uica nang Dios Espiritu Santo,i, ang
calolouang may tacot sa Dios, ay hinahanap at pinacamamahal at
pagpapalain naman nang Dios.[46] Ang Dios ang canilang pinananaligan
na magtatangcacal sa canila,i, ang mata naman nang Dios ay parating
lin~gap sa nananalig at umiibig sa caniya.[47] Mapalad ang magasauang
may tacot sa Dios mapalad sa canilang pagsasama, mapalad sa man~ga
anac, mapalad hangang sa ca-apu-apuhan.
Ang icalabing dalaua,i, ang casipagan. Si Adan at ni Eva ay linalang
nang Dios at paraisong puspós nang toua ang pinaglagyan sa canila,
n~guni pinagutosan din na bagbaguin ang lupang iyon, at nang may pagca
liban~gan.[48] Ang babayeng hinahanap at pinupuri nang haring Salomón
ay ang may inin~gat na bait,[49] di ang may cagandahan at palibhasa,i,
madaling lumipas,[50] cun di ang may cabanalan at may cabaitan, na
sucat pagcatiualaan nang puso,[51] camahala,t, puri nang isang esposo,
at dilang cayamanan na sa caniya,i, ipinamamahala nang dilang
casipagan na di ang quinahihinguila,i, ang maghiyas at magpamuti nang
labis na di nababagay sa caniyang calagayan cun di ang magca in~ga sa
pamamahay, humanap nang lino at balahibo nang tupa na hinahabi,t,
itinatalaga sa esposo at man~ga casambahay, dili cumain nang tinapay
na di pinagpaguran;[52] ang babaeng itong caguilaguilalas na
naghihiyas nang puri at cabaitan[53] at dilang cabutihan na sucat
taglayin nang esposa at ina ay pinanguilalasan nitong pantas na hari
at nauica na ualang caparis sa lahat nang babayeng anac sa
Jerusalem.[54] Ang babayeng ito ay parang corona nang esposo, at
palibhasa,i, iquinararan~gal sa bayan at parang camahalang taglay nang
caniyang pan~galan na iquinatataas nang caniyang puri sa guitna nang
caguinoohan.[55] Ang ganitong esposo ay capilitan mamahalin nang
caniyang esposo at cabubuhosan nang boong pagibig pamimintuho,t,
paggalang nang caniyang man~ga anac, at capalad-palaran ang ibabansag
sa canilang ina.[56] Caya sa panguiguilalas nang haring Salomon, ay
ipinagtatanong cung sino ang maca quiquita nang isang babayeng
timtiman, na ang camahalan ay higuit sa camahalan nang lahat nang
cayamanan sa mundó:[57] Mapalad, ang uica nang Dios Espírito Santo,
ang lalaqui na may asauang banál.[58] Mapalad sa canilang pagsasama,
mapalad sa canilang pagaanac, mahal hangang sa caapuapuhan. N~guni ang
capalarang ito sa caraniuán, ay di ipinagcacaloob nang Lan~git, cun di
sa lalaquing may inin~gat na cabanalan.[59] Caya ang babaye,t,
lalaqui, magcaca-asaua, ay dapat capoua magtaglay nang casipagan,
cabaitan at cabanalan. Sa catagáng uica,i, magsising isa magandang
asal at nang magsising-isa naman sa magandang palad.
Ang icalabing tatlo, ay houag maibiguin sa malabis na pagmamariquit.
Ang isang dalaga na nagnanasang magasaua, ay nauucol na magdamit nang
mabuti at malinis, n~guni itutuntóng sa guhitt, sapagca paglumabis, ay
maooui sa caparan~galan at pagpapa-ibig. Bucód dito nama,i, ang isang
dalagang butihin ay sucat catacutan nang baguntauo, sapagca,t, ang
uica ni San Basilio, ay cahit ang pilac ay maparis sa agos na
pumapanhic sa bahay, ay madaling mauhos nang babayeng butihin, at
sucat icapahamac nang isang lalaqui. Si Salomón ay hari na mayaman at
marunong, minamahal nang bayan nang siya,i, bagong maghari. N~guni
nang ang caniyang puso ay mabihag at alipinin nang man~ga babayeng
butihin sa caniyang palacio, ay nabighaning sumambá sa man~ga idolo,
sa pagbibigay loob. ¿Ano pa ang nangyari? Quinapootan nang bayan,
dahil sa napilitang pinasaquitan ang caniyang caharian nang matataas
na buis, at nang masunód ang masasamang cahin~gian nang mapagmariquit
na man~ga babaye na inaalagaan. Sa lalaqui di ucol din naman ang
magmariquit nang labis sa caniyang catauan at sa pamamahay; sapagca,t
ipaghihirap nang asaua,t, anac.
Ang icalabing apat na cahingian ay ang babaye ay tahimic at matiisin.
Ang mundó ay bayan nang dálita, na may hirap na titiisin sa magulang,
may asaua,t, sa anac at dilang casambaháy. Cun ang babaye ay ualang
loob na timtiman, na ipagtitiis nang hirap, ay ualang caguinhauahang
cacamtan sa pagaasaua. Sapagca,t, di matutong magpuno sa pamamahay, at
di maca sundó nang caniyang esposo. May man~ga babaye na cun titingnan
ay naca guiguilio, at masayá ang muc-ha, at sa paquiquipagcapoua tauo
ay cagandahang loob ang ipinaquiquita, n~guni sa munting, masira ang
caibigán, ay ipinahahalata agad ang tinagong casamán. Ang mata,i,
nanlilisic, ang in~gay nang bibig ay para nang sa campana, ang
tinacáp-tacap ay parang manóc na putaquin, sa bibig ay nananambulat
ang tun~gayao na anaqui,i, apóy sa himpapauid: ang man~ga babayeng
ito,i, saan caya natin maipaghahalimbaua, cundi sa putacti na
masaquit sumiguid, sa man~ga olopong na may tinagong camandág na
talagá sa apóy sa infierno. Gayon ang uica nang ating P. J. C.: ¡oh
lahi nang ahas at man~ga olopong! ¿papaano cayang macaliligtás cayo sa
apóy sa infierno ó sa galit nang Dios, na nagbabalang magparusa sa
inyo?
Pang-hinuhahan nang man~ga babaye ang parusang ibinibigay nang Dios sa
isang babayeng palatun~gayao sa Cataluña, na sinalitá nang Señor
Obispo D. Antonio Claret. May narinig, aniya aco, na isang babaye na
nagtutun~gayáo, ay pinan~garalan co. Sa pan~gan~garal co i, tumahimic
na saglit, n~guni nang málayo aco,i, umulit na naman. Dito,i, catacot
tacot ang nangyaring parusa nang Dios. Namagá ang díla nang labis, na
di macasiya sa bibig, nan~gin~ginig, at humihin~gal na tila malalagót
ang hinin~ga. May tumauag sa aquin at nang mapa compisalán co, itong
caaua-auang babaye; n~guni, ¡oh masamang capalaran! Hindi na
nacapan~gusap, at di co naman naquitaan nang tandang pagcacaquilanlan
nang caniyang pagsisisi.
Ito, Urbana, ang nacayanan nong sinipi sa man~ga casulatan na man~ga
santong hatol, na ucol cay Feliza, sa iguinagayác nang loob na
pagtangáp nang Santo Estado. Paquinaban~gan na na niya. Adios,
Urbana--ISANG SACERDOTE.
Cun icao, Feliza, ay macapagtitiis nang hirap, macayayacap sa mabigat
na cruz na pinapasán nang isang babayeng may asaua: uica co sa iyo,i,
tangapin mo itong mabigát na pasán. Cun ang lahat na cabutiha,t,
cabanalang hiyas nang isang babayeng timtiman na hinahanap ni Salomón
at pinupuri nang Dios Espíritu Santo, ay di mo man iniin~gatan at
nasusunód, ay pagsasaquitan mong sundin: uica co sa iyo,i, tangapin
ang Santo Sacramento nang matrimonio. Cun si Amadeo,i, may inin~gat na
bait, may tacot sa Dios, na para nang sabi mo, macapagbibigay sa iyo
nang magandang halimbaua; cun icao,i, marapa ay maibaban~gon ca: cun
mapasinsáy ca sa daang matouid ay maipapatnugot ca: cun inaacala mo na
matimpi ang loob na maca pagtitiis nang taglay na hirap niyang mabigát
na estado; cun nararamdamán mo na marunong magparaan nang mumunting
casiraan at capintasan, na pilit maquiquita sa isang esposa, at
palibhasa,i, babaye; cun naquiquilala mo, na ang caniyang ugali ay
dili malupit cundi mabanayad at ang casiraan at capintasang taglay,
palibhasa,i, tauo ay mapararaan mo: paganhing saysayin, cun nahahalatá
mo na cayong dalaua,i; maca pagtitiisan, at ang mabigat na cruz, na
cun sarilining pasanin ay di macacayanan, at cun pagtulun~gan ay
mamagaanin: hatol co sa iyo ay ipahinuhod cay ina ang calooban mo sa
caniyang calooban na si Amadeo,i, maguing esposo mo. Caya ang mabuti
ay magmasid muna at magtanong tanong. Feliza ang Dios naua,t, si
Guinoong Santa Maria, ang tumulong sa iyo. Adios, hangang sa isang
sulat.--URBANA.