_Si Urbana cay Feliza_,--MANILA ...
IGUINAGALANG CO,T, INIIBIG NA INA: Isinulat sa aquin ni Feliza ang
magandang gayác mo po, na siya,i, ilagay sa estado, ang pagpapahayag
mo sa caniya, ang caniyang casagutan sa iyo, na magmamasid muna,t,
magiisip-isip cun icararapat sa Dios. Ayon sa bagay na ito,i, uala
acong masabi, cun di ang inyong magandang banta at ang mabait na
adhica nang loob ni Feliza, ay ipatuloy, sacali,t, mapaganinao, na
na-uucol.
Humihi~ngi naman sa aquin nang man~ga cahatulang ucol sa caniyang
calagayan, isinan~guni co sa isang Sacerdoteng marunong, ay di
minatapát na ipahayag lamang sa aquin nang bibig, cun di ang isulat.
Ang sulat na iyan, na inyong tatangapin, ay quinapapalamanán nang
man~ga cahatolang aalinsunurin nang isang ina, na may quinacalin~gang
anac na babaye. Caya minarapat cong sa inyo,i, ipinadala.
_Ang Confesor cay Urbana_.
URBANA: Alinsunod sa magandang cahin~gian sa iyo ni Feliza, ay
minatapát cong isulat sa inyo ang man~ga cahatolang laban sa masamang
caugaliang naquiquita, na ipinahihintulot nang ina sa anac; at ang
matotouid na aral na sinipi ni padre Arbiol, sa santong sulat, na
nauucol sa man~ga ina.[24] Mumulán cong isaysáy ang isang masamang
caugalian, na caraniuang naquiquita.
Cun sa bahay nang dalaga ay may pumanhic na baguntauo, cun may
inin~gat na bait ang maguláng, ay di dapat ipahintulot na ang anac na
dalaga ay gumamit nang bandeja, lalo,t, cun di nahaharap ang ama ó
ina, magpan~gan~ga sa baguntauo, sapagca,t, cun ualang inin~gat na
mahal na asal, ay capilitang bubuhatin ang camay ó paá, iquiquilos
nang masama, lalo,t, cun na sa dilim.
Hindi man pagpahamacan nang gayon, bibig naman ang gagamitin, bibigcas
nang sabi; ipahahayag ang na sa loob, na ang caraniuan ay hindi
magaling.
Magsasaysay caya naman nang pagibig. Sa pagibig na ito,i, ¿ilan na
caya baga ang tapat? at sa tapat ma,t, sa hindi, ¿di caya nahahaloan
nang masamang bantá?
Pacatantoin nang ina, na ang calinisan nang isang dalaga ay parang
isang bubog, na cahit di magcalamat, cahit di mabasag, mahin~gahan
lamang ay nadurun~gisan.
May isa pang caugalian na sacdal nang sama at sucat paca-ilagan nang
man~ga magulang. Pag panhic nang baguntauo, pagcabati sa magulang ay
iiuan ang anac na dalaga, pababayaang maquipagusap nang sarili sa
baguntauo.
Cun ang isang dalaga ay naquiquipag usap nang lihim sa baguntauo,
¿saan caya natin maipag hahalimbaua, cundi sa libay na usá, na
hinahabol nang áso, na di tutugutan hangang di abutang macagat, at
mapatay? Cun ang itutugon sa aquin nang isang magulang, ay catiuala
ang caniyang loob sa anac niyang dalaga, at naquiquita níyang may
inin~gat na bait, ang masasabi co naman ay di catampatan sa magulang
na ilagay sa pan~ganib na mauala ang bait at malugso ang puri nang
caniyang anac. Ang sucat alalahanin yaong tulang sambitlá nang man~ga
binata: ang bato,i, sacdal man nang tigas, tubig na malambot ang
nacaaagnas.
Cun ang isang baguntauo, ay naquiquipagharap nang lihim, sa isang
dalaga, hindi malayo na mauala ang pitagan tumapang ang loob na
magpahayag nang caniyang masamang nasa. Sa unang págpapahayag, sa
icalaua sa icatlo, cun ang dalaga,i, may inin~gat na puri, hindi
malayo na di pa hinuhod sa mas mang lamuyot at maitatangol pa nang
catutubong cabaitan. N~guni sa icaapat o icalima marahil ay hindi na.
Mahirap nang macapaglaban, at palibhasa,i, nararagandan.
Maipaghahalimbaua sa cahoy na babad man sa tubig, sa apóy capag
nálapit, at naragandang sa init, ay capilitang magdiriquit.
Sa caraniuang paghaharap nang dalaga,t, baguntauo, ang catauan ay
nagcalapit, nagtatama nang mata,t, nagcacaabutan nang sabi; ay at
¡ilan cayang panimdim na laban sa calinisan ang bucal sa isip! ¡ilang
masamang banta ang magaling sa puso! ¡ilang bucang bibig ang
mabibitiuan! ¡ilang masamang quilos ang magágaua nang binatá na pauang
panglugsó nang puri nang isang dalaga!
Cun icao, dalaga, ay sasagot sa aquin, na ang puso mo,i, gaui sa
calinisan, dibdib mo,i, matibay na di mababagbág, ang isasagót co sa
iyo,i, yaong dalauang hatol nang Dios Espíritu Santo, na ualang
nagcandong nang apóy na hindi nasunog. Ang lumululong sa pan~ganib, ay
sa pan~ganib din mapapahamac.[25]
¡Oh pabayang ama! ¡oh nagcacamaling ina! caiin~gat at sa minsang
malugsó ang puri nang anac ninyong dalaga, ay di na masasauli.
Pagnagcagayon na,i, uala cayong magagaua, cun di itan~gis ang caniyang
casiraan, at ang casiraan nang inyong puri; at ang lalong catacot
tacot ay ipagsusulit ninyo sa Dios, cayo ang sisisihin at parurusahan,
at palibhasa,i, cayo ang may casalanan[26] hatol, na sinipî sa santong
sulat ni padre Arbiol, at ipinan~garal sa man~ga ina.
Cun icao,i, may anac na babaye ay turoan mong matacot sa Dios, houag
pagpapaquitaan nang n~gipin, paca-in~gatan ang canilang pagca
virgen,[27] turoang magmahal sa asal at magpaca hinhin, nang di
lapastan~ganin nang binata.
Houag tutulotan, na sa canilang pagtin~gin, ay mabasa ang cagaslauan
at pagca mairoguin. Sa matá ang uica nang Profeta Jeremías, nanasoc
ang camatayan nang caloloua, na sumisira sa man~ga binata.
Ang anac na talipandás at mapan~gahás, ay nacapagbibigay hapis sa
caaua auang ama, ang uica nang Dios Espíritu Santo. Caya pacain~gatan,
at cun maquitaan nang casiraan, ay hangang bago,i, bigyan agád nang
cagamutan, sa pagca cun lumalâ, ay ualâ nang magagaua. Sundin yaong
magandang hatol sa magulang na ualang di nacatatalastás: ang cahoy na
licó at buctot hutuquin hangang malambut pag lumaqui na at tumayog,
mahirap na ang paghutoc.
Pacaalagaan nang ina ang caniyang anac, tingnan ang canilang man~ga
quilos, nang maquilala ang licó at buctót, at cun sumasamá. Itong
santong hatol nang Dios Espíritu Santo, ay alinsunorin at nang di
mamali: binigyan nang Dios ang tauo, nang tain~ga,t, nang ipaquinig,
matá at nang itin~gin[28].
Sa pagbabago nang muc-há nang babaye, naquiquilala ang caniyang
casamaán,[29] caya hindi carampatang calin~gatan, sapagca ang casiraan
nang anac na babaye, ay casiraan nang ina.
Houag tulutang mamintanang palagui, sapagca,t, ang dalagang
namimintana, ay caparis nang isang buig nang uvas, na bibitin-bitin sa
san~ga sa tabi nang daan, na nagaanyayang papitás sa sino mang
macaibig.
Nang houag mamihasa sa pamimintana, ay bigyan nang ina nang gagauin,
turoang mamahala sa bahay, at nang di na pagaralan cun dumating ang
capanahonan. Ito,i, catungculan nang magulang na ituro sa anac; at
gayon ang bilin sa santong sulat[30]. Sapagca,t, sa isang babaye,
nangagaling ang masamá ó magandang capalaran nang pamamahay.[31]
Houag tutulotan na ang dalaga ay lumacad sa daang nag-iisa ó utusan
caya sa oras na di catampatan, ó magpacial caya nang ualang casama,
at nang di pagcaraanan nang capahamacan. Cun si Dina na anac ni
Jacob, ay di nagpacial na nanagiisa, ay di disin hinamac ni Siquem, na
anac nang principe Hemor, na inilugsó ang caniyang pagca virgen. Cun
magcagayo,i, laquing dalamháti nang isang magulang, at palibhasa,i,
casiraan nang puri nila at nang boong cahinlugan. At cun
magcabihira,i, mula nang pagaauay at pagpapatayan, para nang nangyari
sa man~ga anac ni Jacob at anac ni Hemor.
Minsa,i, naisipan ni Dina, na manaog, at ang nasa,i, manood nang
babayeng tubo sa lupa ni Canaan na caniyang tinatahanan. Sa
pagpapacial niya sa lupang iyon, ay naquita ni Siquem, nalugód at
nagdamdam nang malaquing pagibig, hindi nacalaban sa lihis na nasá,
inagao si Dina, itinanan at sinira ang caniyang pagca virgen. Nang
magca gayon na,i, ualang pagcasiahan ang capighatian nitong napahamac
na dalaga. Sa malaquing pag-ibig ni Siquem, ay hinihiling sa caniyang
ama na siya,i, ipacasal cay Dina. Sa cahin~gian nang anac, ay
napahinuhod ang ama, siyang namanhic cay Jacob, na ang anac niyang si
Dina ay ipacasal cay Siquem. Nang nagsasalitaan ang dalauang magulang,
ay narinig nang man~ga anac ni Jacob, natantó ang nangyari cay Dina,
galit ay di hamac, nagbantang maghiganti, n~guni di ipinahalatá ang
canilang masamang nasa. Sa cahin~gian ni Hemor ay hindi napahinuhod
ang man~ga anac ni Jacob, hangang di sila nan~gaco na maquiquiugali sa
canila, na susunód sa Ley nang Circuncision na utos nang Dios sa
man~ga Hebreo.
Palibasa,i, daquila ang pagibig ni Siquem cay Dina, ay tinupad ágad
ang pan~gaco. At di lamang siya, cun di lahat nang lalaquing
siquimitas na canilang nasasacopan, ay pinagutusang sumunod. Nang may
icatlong arao na sila,i, nasasaquitan ay linooban nang dalauang anac
ni Jacob na si Simeon at ni Levi ang ciudad nang Siquem, casama ang
canilang man~ga lingcod at pinagpapatay ang lahat nang lalaqui na
ipinaquiramay si Siquem at ni Hemor, at quinuha si Dina. Nang macaalis
na sa ciudad si Simeon at ni Levi, siya namang pumasoc at lumoob ang
ibang man~ga anac ni Jacob. Sinamsam ang man~ga obejas, baca at asnos
nang siquimitas, at dinalang bihag ang man~ga babaye sampo nang man~ga
bata.[32]
!Laquing capahamacan ang naguing bun~ga nang pagpapacial na nagiisa ni
Dinang quinapos sa palad! Nasira ang caniyang pagca virgen, hiyas nang
isang dalaga, napahamac ang puri nang caniyang magulang at nagca utang
nang maraming buhay ang caniyang man~ga capatid.
Cun si Eva disin ay, di nagiisang nanood nang halaman sa Paraiso, di
sana pinan~gahasang tinucso nang demonio ó cun pinan~gahasan man ay
may isang esposo na macasasansala.
Cun sa isang anac na dalaga, may manunuyo, ay matacot ang ina ò ama na
sila ay paglingcoran nang baguntao, sapagca,t, cun magca gayon, ay
macaquiquita nang daan na titira na tanghali ó sa gabi, sa man~ga oras
na iyan ay ¿macailang cayang magtama nang mata, macailang
magsasarilinan nang salitaan? Pagca nagca gayon na,i, daan na nang
pagcapahamac; sapagca,t, ang pagtitin~gnan at ang pagnanasa nang
masamá, ay di nagcacalayó, ang uica ni San Gregorio Nazianceno[33] Ang
uica nang Dios Espiritu Santo,i, bago dumating ang saquit ay lagyan
nang cagamotan:[34] ay ¿saan caya naroon ang bait nang isang ama ó
ina, na nagpapahintulot na sa canilang bahay ay tumirá ang isang
binata, sapagiimbót nang suyô? ¿di ang cahulugán nito,i, sila rin ang
cumiquita nang daan at pan~ganib, na icapapahaman nang puri nang
canilang anac na dalaga?
Di naman catampatang magpita nang salapî ang isang magulang sa
lalaqui, sapagca,t, bucód sa ibinabaual nang Superior Gobierno at nang
Señor Arzobispo D. Fr. José Seguí, ay itinutulad sa hayop ang canilang
anac, na pinagbibili sa lalaqui. Di rin naman catampatan, na
magparinig na nagcacailan~gan nang salapi, at nang houag mapaguicaang
masaquim. Bucód dito naman, ay cun magcaayauan, ay hirap na nang
pagsisin~gilan, at palibhasa,i, masáquit ang magbayad. Laquing
casiraan nang puri nang isang dalaga, laquing cahihiyan nang isang
magulang, cun magca hablahan at paghatolan nang isang justicia.
Marami pa at madlá, Urbana, ang masasaysay cong man~ga cahatolan na
dapat alinsunurin nang magulang sa pagaalaga sa anac, n~guni at sa
pagca,t, aco,i, lalauig na lubha ay ililiban co na sa ibang sulat ang
man~ga cahatolang ucol sa magasaua.
Si Feliza, ay may inin~gat na bait na minana sa magulang, umiilag sa
pan~ganib, at palibhasa,i, naquiquilala ang caniyang carupocan ang
rosa nang caniyang pagca virgen ay pinaca aalagaan, quinucubcób nang
tinic nang pagpapasaquit, dinidilig nang panalan~gin, at palibhasa,i,
natatanto yaong uica ni Santa Maria Magdalena de Pazzis, ang
calinisan, ay hindi mabubuhay cun di bacuran nang tinic, at di naman
mamumulaclac, cundi batbát nang tinic. Caya uala acong sucat maihatol
sa caniya, cun di ang ilagui ang loob sa cabaitan, magpasalamat sa
Dios at ipinagtangcacal ang caniyang calinisan sa pan~ganib na
icasisira, at ang tularan niya,i, yaong calolouang nagpasalamat sa
Dios, at ang saysay: aco,i, magpupuring palagui sa iyo, Dios cong
nagtangcacal sa aquin, at iniadía mo ang calinisan co sa
capahamacan.[35]
Ang man~ga cahatolang ucol sa paglagay sa estado, ay sa susunod na
sulat aquing ilalagay. Adios Urbana.--ISANG SACERDOTE
Ang sulat na ito, ina, nitong sacerdoteng hinin~gan co nang hatol, ay
inaasahang co na paquiquinaban~gan nang maraming ina, at ni Feliza
naman, n~gayong siya,i, dalaga pa, at gayon din naman cun siya,i,
maguing ina. Ipagcaloob naua nang Lan~git na mangyari ang iyong
magandang nása cay Feliza cun icararapat sa Dios. Aco po, ina,i,
humahalic sa iyong camay, gayon din naman cay ama.--URBANA.