_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA ...
FELIZA: Cun icao ay maquiquipaglipon, ay pagiisipin ang sariling
calagayan ang sa quinacaharap, ang caniyang asal at caugalian, at ang
lugar na pinaguusapan; cun ang lahat nang ito ay hindi limutin sa
paquiquipagharap ay di masisinsay ó masinsay man ay munti lamang, sa
man~ga cautusang guhit nang paquiquipagcapoua tauo. Caya magmula sa
pagcabata hangang sa tumanda, ay magaral maquibagay sa capoua tauo at,
bagayan naman ang lugar na pinaguusapan. Ang magagaua sa sarili, ay di
maaari sa harap nang iba; ang mauiuica,t, magagaua sa bahay, ay di
mababagay sa lansan~gan, at ang magagaua sa lansan~gan, ay di
mababagay sa Simbahan. Caya sa paquiquipagcapoua tauo, ay isasaloob
cun sino ang caniyang cacausapin, ang lugar na paguusapan, at cun ano
ang ipaquiquipagusap, at ang lahat ay habagayan. Ang mabibigcas na
sabi sa isang maalio na salitaan, ay di mababagay, sa pagpupulong sa
namatayán: _sa ibang sulat, Feliza, sasaysayin co sa iyo ang masamang
caasalan na dapat ilagan sa bahay nang namatayan: at ang gagauin_: ang
mauiuica nang lalaqui ay umaan~gat sa babaye; ang bagay sa baguntao,i,
di babagay sa dalaga; ang maigagayac nang bata ay di babagay sa
matanda, sapagca,t, mauiuica, na ibig manaog sa baonan na batbat nang
yaman, hiyas at pamuti. Ang bumigcás nang salita na malayo sa
pinaguusapan, ay nagaanyayang tauanan; caya ang tauo,i, maquiquibagay
sa caniyang capoua, at ang caniyang gaua, quilos at pan~gun~gusap, ay
pagbabagaybagayin at nang huag matauanan. Sa halimbaua, patutun~go sa
bahay nang isang piguing, nagsasaya,t, tumangáp nang magandang
capalaran, caran~galan ó catungculan, ay di nauucol magdamit nang
marun~gis, magpaquita nang malumbay na muc-ha, sapagca,t, ang caniyang
sadya ay ang pagbibigay nang _en hora buena_, ang cahuluga,i,
ipahahayag ang quinacamtán niyang toua sa nabagong palad nang caniyang
pinagsadya. Cun magpaquita nang calumbayan ay parang nagsasaysay na
siya,i, nananaghili; caya ang quilos at pan~gun~gusap ay iisipin, na
ibagay sa touang ipahahayág.
Ang tauong nagagalit ay houag aaglahiin, sa pagca,t, lalong magagalit.
Ang bata,i, houag man~gan~garal sa matandá cun di may catungculan, at
capoua man bata ay di sucat man~garal, cun inaacalang di mamatapatin.
Cun man~gan~garal sa capoua tauo, ay babanayarin ang sabi, houag
gagahasain, at itama sa oras na mamatamisin sa loob, at di ang sino
ma,i, macapan~gan~garal sa caniyang capoua, cun di ang may carapatan,
caya bagay-bagay ang man~gan~garal at inaaralan, at ibagay naman sa
panaho,t, oras, sapagca,t, cun di magcabagaybagay, ay di macagagaling
cun di macasasama ang bibitiuang aral. Ang sasalin nang pan~ginoon sa
alila, ay iuucol sa caniyang pagcalagay; at nang siya,i, igalang;
n~guni,t, di nauucol ang mahampalasan, ó magpaquita caya nang
cagahasaang igalang cun di ang carapata,i, lumagay sa caniyang
pagcalagay; di ang calupitan, cun di ang magandang loob ang
ipaquiquita at nang pintohoi,t, mahalin. Houag lilimutin nang
pan~ginoon, na ang caniyang alila,i, quinapál nang Dios, calarauan
nang Dios, tinubós nang mahal na dugó nang ating Pan~ginoong
Jesucristo; cun dito sa ibabao nang lupa,i, tinitin~gala siya doon sa
isang buhay, sinong macaaalam cun siya naman ang titin~galá; dito,i,
nacapagpaparusa cun may casalanan, doon sa arao nang paghohocom sa
sangcatauohan di na naaalaman, cun ano ang masasapit; cun maguiguing
isá sa magsisihatol sa caniya; alalahanin naman nang alila, na ang
mababa niyang calagayan, ay tulot nang Dios, at parang isang hagdang
pinaaacyatan sa caniya, sa pagpanhic sa lan~git; at ang paglilincod sa
caniyang pan~ginoon, ay icararapat sa Dios, ipagcacamit nang
caloualhatian cun minamatamis sa loob, nagtatapat sa pan~ginoon, at
tumutupad nang catungculan. In~gatan nang pan~ginoon ang puri nang
alila, at gayon din naman ang alila sa pan~ginoon, at houag iba bantóg
cun may maquitang camalian, lalo,t, cun icasisira nang puri ay
pacain~gatan. Capagnan~gahas manira, ay pan~gin~gilagan, mapaguiuicaan
na ualang inin~gat na bait. Paganhing saysaying ang tapat na
paquiquipagcapoua tauo ay isang tapat na pagibig, caya ang quinaoouian
ay ang pagbibigay lugod sa capoua. N~guni,t, ang pagbibigay lugod na
ito, ay may guhit na tinutunton. Cun ang hinihin~gi, sa atin nang
capoua, maguing camaganac man at caibigan, ay sinsay sa matouid, ay di
dapat pahinohod cahit ipagdalang poot at icasira man nang pagiibigan
Sinasalitâ sa historia, na si Rotilio, ay pinaghinanactan nang isa
niyang caibigan, dahil sa di napahinohod sa isang di tapat na
cahin~gian caya pinan~gusapan nang caibigan at uinica: ¿ano ang
capansanan nang pagibig mo sa aquin, cun di ca macapagbibigay loob sa
hinin~gi co? ang gayong pan~gun~gusap na may hinanaquit ay sinagot ni
Rotilio nang tapát: aanhin co ¿naman ang iyong pagibig cun maguiguing
daan na ipipilit mo sa aquin sa paggauâ nang di catouiran? Gayon man
ang marunong maquipagcapoua tauo, cun di man mangyaring macapahinohod
sa namamanhic sa caniya, ay sinasagot nang banayad, binabagayan nang
masayang muc-hâ. Ipinaquiquilala, malaqui disin ang caniyang nása na
magbigay loob, ay hindi mangyari,t, di macayanang gauin, ó nasisinsay
caya sa catouiran. Ano pa n~ga,t, ang caniyang sagót na _ayao_, ay
sucat calugdán nang namamanhic na rin nang _óo_.
Ipinaguutos din naman, na cun magpapautan~gan nang loob, ay houag
papaghintay hintayin ang namamanhic. Cun may sumasanguni,t, nunuha
nang hatol, ay houag sumagót nang mataás na sabi, cun di banayad,
malamig at cauili-uili, houag magpapangáp marunong, houag
magaama-amahan, at sa caniyang sagót ay ipahahalalâ ang magandang nása
nang loob sa capoua. Ano pa nga,t, cun icao. Feliza at ni Honesto, ay
matutong maquipagcapoua tauo, ay ang inyong quilos, asal at
pan~gun~gusap, ay magdaramit nang cariquitan na maca bibihag nang
puso.
Ibig co disin, na ang man~ga sulat cong ito ay basahin mo, at gayon
din naman si Honesto, houag ang minsan cun di ang maminsan-minsan,
sapagca,t, cun minsan lamang, matalastas man ang cahulugan ay madaling
malimutan; cun basahin toui-touina, may malimutan man ay maaalaala, at
ang macaligtaan sa man~ga unang pagbasa ay maaaninao sa icalaua; ang
di na pagaralan nang una, ay mapagaralan sa huli, caya ipinanamanhic
co na basahi,t, basahin. Adios, Feliza, hangang sa tayo,i, magquita
diyan sa Paombong--URBANA.