_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA....
FELIZA: Cun si Honesto,i, isasama mong magpacial, ay papamihasahin sa
paglacad na mahinhin, ang biling cong ito,i, sa iyo,t, sa caniya,i,
ná-uucol naman. Cun nagpapacial ay houag tutulinan ang lacad, lalo,t,
cun may ibang casama. Houag magpapaquita nang cayaban~gan, na
iquinacayangcang ang dalauang camáy, ang liig ay naninigás at
pacailagan ang palalong äsal, na máquiquita sa ibá, na cun ilin~gon
ang muc ha,i, casama pati catauan na parang naninigas.
Cun ang tauo,i, manlalansan~gan, ay bago manaog sa lupa, ay isaloob
muna na siya,i, hamac na ood, anac sa casalanan, hilig sa camalian,
caya magpacain~gat man, ay nagcacamali rin. Cahit ang cabaita,t, para
nang cay David, cahit ang carunu~ga,i, para nang cay Salomon, cahit
ang cayamana,i, para nang cay Asuero, ay magcacamali rin at capilitang
mapipintasán din.
Cun lumalacad sa daan huag magnanasang mapuri nang lahat, sapagca,t,
cun may isang pumuri ay sampuó ang pupúla. Huag isasaloob ang caniyang
carunun~gan, camahalan, cagandahan at dalang cabutihan, ang alalahanin
ay ang sarili niyang casiraan at dalang capintasan, at nang matutong
magpacababa nang loob at asal, malayo ang capalaloan, at houag
mamihasáng maghambog nang di tauaguing ulól.
Sa isang dalaga naman, ay di nababagay ang paglacad na pinag-áaralan,
ang magpaquin dingquinding at tumin~gin nang pasuliáp sa naquiquitang
binata, sapagqa,t, icapupúla sa caniyang asal.
Cun ang isang dalaga ay mag paquita sa lacad, sa quilos, at pagtin~gin
nang laban sa cabaitan, ay parang nagaanyaya sa lalaqui, na siya,i,
aglahiin nang masamá.
Cun pinagcalooban nang Pan~ginoong Dios nang cagandahan, ay alagaan at
paca-in~gatan na parang isang lirio, bacuran nang cabaita,t, tinic
nang cahinhinan at nang di pan~gahasang pitasin nang salangapang na
camáy.
Houag ipagpalalo, houag magnanasáng mabunyi,t, mabantóg, sapagca,t, di
ang cagandahang tulad sa bulaclac na madaling malanta, agád cumucupas,
di ang cariquitang para nang oropel, na ang buti at ningning ay
pandayang mata, cun di ang cabaitan at ang tacot sa Dios ang
pinacamamahal nang tauong may bait, siyang hinahanap nang haring
Salomon, at ipinupuri sa isang babaye.
Houag magnanasang mabunyi sa cagayacang hiyas at cariquitan, at baca
mahilo sa incienso nang puri, suyo at lamuyot, na isinusuob nang
cabinataa,i, mapagdimlan ang isip at mapagdayaan.
Paca isipin nang dalaga, na ang caniyang puri, ay maipaghahalimbaua
sa cayamanan, sa hiyas na iisa-isa na ini-in~gatan, sa minsang
masira,i, di na maooli, sa minsang malaglág ay di na madarámpot. Tulad
sa maningning at malinis na bubog na sa minsang mabasag ay di na
mabubuo.
Paca iin~gatan nang isang dalaga, sapagca,t, sa minsang manacao nang
tacsil na loob, ay ualang magagaua, cun di ang tuman~gis, n~guni,
tan~gisan ma,i, di na macucuha ang ipinanacao na hiyas.
Cun nanglalansan~gan ang isang babaye, at napamumutihan nang mariquit
na damit at mahahalagang palahiyasan, at parang naguaualang bahala,
sapagca,t, masamang tingnan ang palaguin nagaayos sa daan, hindi
matuloy ang lacad, at toui na,i, pinagmamasdan ang boong catauan.
Cun papasoc sa isang halaman, ay houag man~gahas muti nang man~ga
bulaclac, mitas nang bun~ga nang man~ga hálaman, cun di pinaguutusan
nang may ari.
Cun may papanhiquing bahay, ay houag darampot nang anomang
casangcapan, ó laroan caya, sapagca,t, isang capan~gahasan.
Cun ang bata,i, may casamang matandá, ay houag tutulinan ang lacad, at
alalahanin ang cahinaan nang caniyang casama.
Cun ang capacialan ay isang guinoó ó mahal, ay houag man~gun~guna, ó
umagapay caya, cun di magpahuli nang munti, houag namang tumiguil cun
di sila ang magpauna. Cun pipihit at babalic sa pinangalin~gan, ay
houag magpapauna, at cun pipihit na,i, houag tatalicuran.
Cun nagpapaalam na, at maghihiualay na sa pagpapacialan, ay houag
magdaan ang bata sa haráp nang matanda at ang sila may magcapoua bata,
ay houag tatalicuran ang casama cun di ang ucol ay ang harapin.
Cun ang casama ay mataas sa caniya, ay cacananin, n~guni, cun nalacad
sa tabi nang bacod sa acera caya, ó latag na bato, na nasa tabi nang
bahay na para rito sa Maynila, ay doon ilalagay ang mataas, ó mahal,
cahima,t, mapa sa caliua.
Cun tatlo ang nagpapacial, at magbabalic at pipihit na lahat, ang
paguiguitna ay ang quinacanan nang nangaling sa guitna: cun
nagcaca-apat, ang paguiguitna,i, ang dalauang na sa tabi; n~guni,
magin~gat sa pagpihit, at houag talicoran ang capacialan.
Ang reglang itó, ay susundin maguing sa bahay at sa lansan~gan man
nagpapacial.
Cun ang nagcacasama ay tatlong di magcaisang uri, capala pa,i, di ang
mahal sa lahat ang iguiguitna, at cun baga sa lansan~gan nagpapacial
at pipihit na lahat, ang mataas ay ilalagay sa acera, ó sa tabi nang
bacod, ang paguiguitna,i, ang pan~galaua niya sa uri.
Cun ang bata, baguntauo ó binata, ay may casamang matanda, mahal, ó
guinoo at may maquitang caquilala, ay houag tumiguil na
maquipagsalitaan at nang di matalicdan, na parang pinauaualang halaga,
ang quinacasamang mahal, bucod dito,i, di dapat na papaghintayin.
Cun baga sacali,t, magsisitiguil at tatayó, ay masamang tingnan ang
pagsaclitin, ó papagpatun~gin ang paá, ó pacaang-caan~gin caya, na
parang naghahambog.
Ang magpalin~gos lin~gos sa raan, magtacá, mamaang sa ano man, na
parang noon lamang naquita, ó maquipagsalita caya sa matanda na para
nang sa bata, ó magsaysay caya nang ano man na parang siya lamang ang
naca-aalám, ay isang casalanang nacalulupit.
Cun masalubong ang bata nang sacerdote, maestro ó mahal na tauo, ay
pagpugayan, at cun sacali,t, siya,i, titiguilan at sasalitain, ay
houag ilalagay ang sombrero sa ulo, hangang di pagutusan, at pagutusan
ma,i, houag ilalagay na madali, cun di uliting macalaua, ó macaitlo.
Cun ang na sa ulo,i, panyó ay carampatang alisin, cun maquiquipagusap,
maguing sa lansan~gan man, at maguing sa bahay, lalo,t, cun nagsisilbi
sa dulang.
Masama rin namang caasalan sa lansan~gan ang tingnang palagui ang
chapin, ó chinelas, pagpaguin cun di cailan~gan, bunutin sa paa,t,
bitbitin sa camay ó quipquipin caya sa quiliquili, ang lahat nang
ito,i, nacatatauang tingnan, maguing sa lalaqui; gayon din naman sa
lumalacad na lumalagapác ang paá, sasaga-sagadsad, sapagca,t,
naquiquilala na hindi datihan ang paang sangcapan nang chinelas at
chapin.
Ang lalaqui o babaye na cun lumalacad sa simbahan, ay di nagdarahan,
ang tulin ay di hamac at cun nagchichinelas ay sumasagadsad, bucod sa
masamang tingnan, nacalilibang sa nagdarasal na tauo, nacapagbibigay
galit at di malayo macayurac sa nan~galuluhod, ay nagpapahayag na uala
sa caniyang caloob ang pagpasoc sa bahay nang Dios.
Sa pagpapacial naman at may datnang lu~gar na paghin~galayan at ang
man~ga binata,i, may casamang mahal na tauo, ó man~ga babaye, cun
sacali,t, man~gagsisiloclóc, ay magparaya ang man~ga binata sa mahal
na tauo, ó man~ga babaye cun sacali,t, ualang maraming bancó, ó man~ga
taboreteng mauupan.
Cun ang bata ó baguntauo, ay nagpapacial na casama,i, capoua binata,
ay iilagan ang masamang ugali, na nagyayacapan, cun minsan nagaauitan
ó naghihiyauan parang ulól, ó nagaaglahian nang mahalay, sapagca
nagpapahayag na ualang pinagaralang bait.
Caiin~gatan mo, Feliza si Honesto, houag ipahintulot na maquisama at
maquipagibigan sa capoua batang masama, sapagca, cun may caunting bait
na inin~gat, utang sa pagcacalin~ga ni ama,t, ni ina, masisira, cahina
hinayang, sapagca,t, cun ano ang maquita sa capoua bata, ay siya ang
gaguin.
Cun magcagayo,i, sayang nang magandang aral na tinangáp sa magulang
sayang nang canilang puyat, sayang naman nang puyat mo. Dito nauucol
yaong refran nang castila: sabihin mo sa aquin cun sino ang
casa-casama mo, at tuturan co naman sa iyo cun icao ay sino. Ang
cahuloga,i, cun ang casamahi,i, may bait, ay bait naman ang matutuhan
nang bata, at cun masamá ang casamahin, ay masamá rin naman ang
matututuhan.
Cun si Honesto na sa lansan~gan, ay houag mong tulutan na maglalaong
lubha, maquiquipagpacial sa batang ualang bait, at nang houag masira.
Cun may causap sa lansan~gan, na maguing mahal mang tauo, ó capoua
bata, ay itutunton sa guhit ang asal, quilos at pan~gun~gusap, at
houag magasal han~gal. Adios. Feliza, hangan sa isang sulat.--URBANA.