myn eerste verschryvinge tot in het zeventhiende jaer sterk en vast
gehouden heb, God en alle menschen vyand geweest ben, waer mede ik
nu voortaen myn lyf en ziele den magtigen god _Lucifer_ overgeve,
om met my naer deze volgende zeven jaeren te mogen zynen wil doen.
Daer tegen zoo beloft hy my wederom dat hy myn leven nog verkorten
nog verlengen zal, ’t zy ook in de dood of in de helle my met geene
pyne zal deelagtig maeken. Hier op verspreke ik my wederom, dat ik
geene menschen meer, ’t zy met vermaenen, met eeren, met leeren,
met onderwyzinge of met dreygementen, door Gods Woord, of door
eenige weireldlyke of geestelyke leeraers zal laeten verleyden, of
hunne leere naevolgen. En tot meerder kragt en getuygenisse dezer
myne verschryvenisse en belofte, zoo heb ik dit met myn eygen bloed
geschreven, tot Wurtenberg.”
“Datum 3 Ougst 1531.
JOANNES FAUSTUS, _Doct._”
Naer dusdanige verdoemelyke en godelooze verschryvinge, is hy den ouden
man zoo vyand geworden, dat hy hem naer zyn lyf en leven stond. Maer
zyn christelyk gebed, en zynen wandel heeft den boozen vyand al zulken
stoot gedaen, dat hy onrent hem niet heeft konnen komen. Dan alleen
twee dagen daer naer, als eens den ouden man te bed gaen zoude, zoo
hoorde hy in zyn huys een groot gerugt, dat hy noyt te vooren gehoort
had, het kwam tot in de kamer, en ’t knorde gelyk een verken, en zeer
lang duerende: daer naer begonst den goeden ouden man met den geest
te spotten, en zeyde: ô wat een boeren-muziek is dat, ’t is of het
van eenen engel waer, die geen twee dagen in’t paradys konde zyn, hy
verstout hem in andere lieden huyzen te komen, en heeft in zyne eygen
wooninge niet mogen blyven. Met spotterye heeft hy den geest verdreven.
D. Faustus vraegde hem hoe dat het met den ouden man was omgegaen? waer
op den geest antwoorde: dat hy aen hem niet had konnen komen, want hy
was gewapend, willende zeggen met het gebed, daer door zoo heeft hy my
bespot, ’t welk my zeer verdroten heeft inzonderheyd om dat hy my mynen
val verweet. Aldus helpt God alle christene, die hun tegen den boozen
geest, aen Godt overgeven.
_Van twee Persoonen die D. Faustus te samen koppelde, in ’t 17ᵈᵉ jaer
zyn’er belofte._
Tot Wurtenberg was eenen student, die een goed edelman was genaemd
A. van Hulle. Dezen edelman was verliefd op eene zeer schoone edele
vrouw, de welke vele vryers had.
Onder andere ook zommige vry heeren, maer zy begeirde geen van allen.
En inzonderheyd was zy tot niemand min gezind dan tot dezen, de welke
aen D. Faustus goede kennis had, gelyk hy ook dikwils met hem had
geëten en gedronken, en hy wierd zoo met die liefde gekweld, dat hy
geheel maeger wierd, en daer door in groote ziekte viel. Als nu D.
Faustus vernam, dat dezen edelman zeer ziek lag, zoo vraegde hy zynen
geest Mephostophiles, wat hem gebrak, die hem alle gelegendheyd, en de
oorzaeke verklaerde; waer over D. Faustus dezen edelman ging bezien,
en hem aller gelegendheyd zyn’er ziekte ging verklaeren, die hem daer
af zeer verwonderde. D. Faustus troost hem en zeyde: dat hy hem zoo
zeer niet zoude kwellen, want hy zoude hem behulpelyk wezen, dat deze
vrouws-persoone niemand anders dan hem alleen ten deele zyn zoude,
gelyk ’t ook geschiede, want D. Faustus beroerde zoo zeer het hert
dezer jongvrouwe door zyne tooverye, dat zy geene andere mans meer
en agtede, hoewel zy nogtans edelder en ryker krygen konde; straks
daer naer beveelt hy dezen edelman, dat hy hem zeer heerlyk kleeden
zoude, en met hem tot de jongvrouw gaen, die in eenen hof by andere
jongvrouwen gezeten was, alwaer men zoude dansen, en hy gaf hem eenen
ring, die hy aen zynen vinger steken moest, als hy met haer zoude
dansen, en zoo haest als zy met haere hand dezen ring zoude aenroeren,
zoo zoude zy op hem verlieven, en op niemand anders; maer hy mogt van
geen trouwen spreken, want zy zoude hem zelve daer toe trekken en
bewegen. Hy neemt daer op een gedistileerd waterken, waer mede hy den
edelman besproeyd, die straks daer naer een uytnemende schoon aenzigt
kreeg en zyn alzoo te samen naer den hof gegaen. Den edelman dede gelyk
hem D. Faustus bevolen had, hy danste met de joffrouw, en roerde haer
aen, waer door zy straks op hem uyt liefde ontstak, en zy wierd met
Cupidos pylen doorschoten, want zy had den ganschen nagt geen ruste
in ’t bed. ’s Morgens vroeg zy liet hem haelen, zy opende aen hem de
groote liefde, die zy tot hem had, en begeirde hem tot haeren man, hy
ook uyt brandende liefde sloeg den koop toe, zoo datze korts daer naer
met malkanderen de bruyloft hielden, en hy dede D. Faustus daer voor
eene zeer goede vereeringe.
_Van veelderleye Gewassen, die D. Faustus in den winter, ontrent
kers-misse, in zynen hof had, in ’t 19ᵈᵉ jaer zyn’er belofte._
Daer waeren veel jongvrouwen ontrent Kers-misse tot Wurtenberg gekomen.
Als eenige edelvrouwen die hunne kinders, broeders en neven die aldaer
studeerden kwamen bezoeken, de welke alle goede kennisse aen D. Faustus
hadden, tot de welke hy van zommige ontboden en te gaste aenzogt wierd.
En om zulks te vergelden, zoo noode hy wederom zommige edelluyden en
eenige joffrouwen, om met hem t’zynen huyze goede ciere te maeken.
Als zy tot hem gekomen waeren, en het zeer gesneeuwd had, was’er in
Faustus hof wat wonders te zien, want men zag’er geenen sneeuw maer
eenen schoonen zomer met alderleye gewas, zoo dat ook ’t gras met
alderhande bloemekens zeer lieffelyk stond en groeyde. Daer was ook
eenen schoonen wyngaerd met groote druyven behangen, ook waeren’er zeer
schoone witte en roode provence-roozen met veel andere welriekende
bloemen, welke alle t’samen eenen lieffelyken reuk gaven, zoo dat zy
U-L. daer van niet genoeg konden verwonderen, maer niemand durfde nog
bloemen, nog druyven afsnyden; want als’er imand meynde zulks te doen,
en met de vingeren aentaste, zoo had hy een van zyne mede-gezellen by
den neus, waer over een groot gelach was onder de genoode.
_Van een verzaemeld krygs-heyr, tegen den vry heer, den welken D.
Faustus aen des keyzers hof een herts-hoorn op zyn hoofd getooverd had,
in ’t 19ᵈᵉ jaer zynder belofte._
Doctor Faustus reyzende naer Ysleven, en als hy nu ten halven wege was,
zoo zag hy zeven peirden op hem toe ryden, hy kende straks den heer,
en wist dat’er den graef was die hy wel eertyds dien herts-hoorn in ’s
keyzers hof op ’t hoofd getoovert had. Dezen heer kende ook D. Faustus
zeer wel, en deed zyne knegten stil staen, ’t welk Faustus merkende
hem op een hoogde begaf. En als zulks den vry-heer zag, liet hy op
hem toereyden, met bevel van hem stoutelyk te doorschieten, waerom
zy ook des te stouter op hem los-drukten. Maer zy verloren straks
uyt U-L. gezigt, mids hy hem onzigtbaer maeken konde. Den voorzeyden
vry heer liet hun op die hoogde stil houden, om te zien of hy hem
ergens in ’t gezigt krygen konde; maer zy hoorden diep in een bosch
een groot geraes van bazuynen, trompetten en trommels: ook zagen zy
dat’er zommige honderde peirden op hun toe kwamen. Dit ziende, zette
zy zig op den loop, en als den vry-heer nevens den berg meynde henen
te reyden, stond aldaer eenen grooten hoop gewapende ruyters, waerom
hy nog eenen anderen weg kiezen moest, op den welken hy ook gelyk te
vooren een slag-order vond, ’t welk hem alzoo tot vier of vyf plaetsen
ontmoete, en dat zoo menigmael als hy meynde eenen vremden weg te
kiezen. En als hy nu zag, dat hy nergens weg konde, en dat men ’t op
hem gelaeden had, zoo reyde hy tot het krygs-volk in, ’t zy wat perykel
hem daer uyt zoude mogen ontstaen, en vraegde waerom men hem alzoo
van alle kanten bezet had, en op hem was wagtende? maer niemand gaf
hem antwoorde, tot dat eyndelyk D. Faustus tot hem uytgereden kwam,
waer naer hem den vry-heer rondom besloten vond. Hy hield hem voor,
dat hy hem zoude gevangen geven, zoo niet, zoude hy zien, hoe men met
hem handelen zoude. Dezen vry-heer meynde niet anders dan dat het een
waeragtig slag-leger was, hoewel’er niet dan tooverye was; daer naer
beveelde Faustus, dat zy alle hun geweir zoude overgeven, en daer naer
de peirden, en in plaetse van die, bragten zy hunne gevangene andere
getooverde peirden en geweir. En Faustus sprak tot den vry-heer, den
welken hem niet meer kende; mynheer, den oversten dezes leger heeft my
bevolen te zeggen, dat gy voor deze reyze alzoo voordtrekken zult, om
dat gy op eenen toegereden hebt, die by den voorzeyden oversten om
hulpe gebeden had. Als nu den vry-heer in de herberge kwam, en zyne
knegten met hunne peirden in ’t water reden, verdweenen alle de zelve,
zoo dat die knegten schier verdronken waeren, en moesten alzoo te voet
wederom nae huys keeren. Den voorzeyden vry-heer ziende zyne knegten te
voet gaen die alle te samen nat en beslykt waeren, en van het verdwynen
der peirden, wierd hy straks gewaer, dat’er anders niet was geweest dan
tooverye van D. Faustus, die hy nog eens te vooren aen hem bewezen had,
en dat alles hem tot zynen schimp en spot was gebeurd.
_Van de boelschappen van D. Faustus, in ’t 19ᵈᵉ en 20ˢᵗᵉ jaer zyn’er
belofte._
Als nu D. Faustus merkte, dat de jaeren zyn’er verschryvinge en
overgevinge van dag tot dag haest eyndigen zouden, zoo begonst hy alle
dagen hoe langer hoe meer een beestagtig leven te voeren. Hy ontbood
tot hem zeven duyvelsche Succubas, de welke hy al-te-samen besliep;
die alle zeer schoon waeren, en daer niet op te zeggen was, want hy
voer in vele koningryken met zynen geest, op dat hy alderleye schoone
vrouwen zoude zien, en om andere by te krygen. Als eene hongersche,
eene engelsche, twee zwabische en eene fransche, die de schoonste des
lands waeren, met welke duyvelsche danten hy boeleerde, tot dat hy van
de weireld scheyde.
_Van eenen schat die D. Faustus gevonden had in ’t 21ˢᵗᵉ jaer zyn’er
belofte._
Op dat den duyvel zyne erfgenaemen niet zoude laeten ontbreken, zoo
wysde den geest Mephostophiles, Faustus in eene oude kapelle die
ingevallen was, (eene halve myle van Wurtenberg gelegen) in welke
in den kelder eenen verborgen schat was, waer naer dat Faustus ging
graven, en den schat blinkte gelyk een brandende keirsse; D. Faustus
bezwoer hem, dat hy in een gat vertrok, en als hy nu aen den schat
kwam, zoo vond hy niet dan verbrande kolen daer in, waer dat hy veel
spookerye zag. D. Faustus bragt de kolen in zyn huys, die straks in
goud en zilver veranderden, welke gelyk zynen dienaer Wagenaer bekende
tot veel duyzend guldens beliepen.
_Van Helena uyt Griekenland, die Faustus tot een byslaepster gedaen
was, in ’t laetste jaer zyn’er belofte._
Op dat D. Faustus zynen vleeschelyken wellust, in zyn’er ellende zoude
mogen hebben, zoo komt hem ’s nagts ontwaekende in zynen zin die
schoone Helena uyt Griekenland, die hy eertyds de studenten getoond
had. Hy begeirde van zynen geest dat hy hem die Helena beschikken zoude
om zyne concubine te zyn, e’t welk alzoo geschiede. Deze Helena was
even van de zelve gedaente, zoo als hy die de studenten eertyds getoond
had. Als nu D. Faustus die zag, zoo heeft zy hem het hert bewogen, dat
hy met haer begonst te boeleeren en voor zyne concubine behield, die hy
ook zoo lief had, dat hy schier niet eenen oogenblik van haer gedueren
konde, zy wierd alzoo van hem bevrugt, in ’t laetste jaer zyn’er
beschryvinge, en zy baerde hem eenen zoon, waer over Faustus zeer
verblyd was, en hy noemde hem Justum Faustus. Dit kind wierd opgevoed
naer zyn behaegen en wil, en alsdan verhaelde D. Faustus vele aerdige
toekomende dingen die in verscheyde landen zouden gebeuren. Maer als hy
daer naer om den hals kwam zoo verdween de moeder met haer kind.
HET VIERDE DEEL.
_Wat D. Faustus in ’t laetste jaer zyn’er beschryvinge met zynen geest
en met meer andere gehandeld heeft, het welk was in ’t 24ˢᵗᵉ jaer
zyn’er belofte._
_Van D. Faustus Testament, in ’t welk hy zynen Dienaer Wagenar tot
zynen erfgenaem maekt._
Doctor Faustus had binnen de 24 jaeren zyn’er beschryvinge eenen
jongen knegt opgevoed die tot Wurtenberg gestudeerd had. Dezen zag
die avanturen zyns meesters, die hy overal bedreven had, hy was eenen
slimmen guyt, die tot Wurtenberg ging bedelen, welken niemand (om zyne
boosheyd) begeirde aen te nemen.
Dezen knegt met naem Wagenaer, was D. Faustus dienaer, hy schikte
zig zeer wel by hem, zoo dat hy hem daer naer zynen zoon noemde, hy
slempte en dempte met hem. Als nu den tyd van D. Faustus verloopen was
en te eyndigen kwam ontbood hy tot hem eenen notaris, daer toe ook
zommige Magisters, die veel met hem hadden omgegaen, en hy maekte zynen
dienaer het huys, welk gestaen en gelegen was by de yzere poorte, in
de Schergasse, aen de ring-mueren, item nog 1600 guldens, welke hy van
imand goedvond, aen landgoed de weirde van 800 guldens, 600 guldens
aen gereed geld, een goude keting die 300 kroonen weird was; al zyn
zilver werk dat hem van groote heeren en edelluyden geschonken was, en
inzonderheyd ’t geen dat hy uyt het hof des paus en der turken gebragt
had, ’t welk ontrent de 1000 guldens weirdig was, maer anders was’er
niet veel van huys-raeds goederen, mids hy niet te veel t’huys gewoond
had maer dag en nagt in vremde herbergen en by de studenten gezeten en
gezopen had. Ja dit was den inhoud van Faustus testament.
_D. Faustus bespreekt hem met zynen dienaer wegens het Testament._
Als nu het Testament van D. Faustus volbragt was, zoo riep hy zynen
dienaer tot hem, en hield hem voor hoe hy hem in zyn testament bedagt
had, om dat hy hem altyd zeer wel gedraegen en zyne secreten niemand
geopenbaerd had, daerom zoo verre, als hy nog ied van hem begeirde
zulks zoude hem niet geweygerd worden. Toen begeirde den dienaer zyne
boeken en eenige andere konsten? waer op hem D. Faustus antwoorde:
Zoo veel myne boeken belangd die zyn alreede toegeschikt, doch met al
zulke conditien, dat gy die niet zult laeten aen den dag komen, maer uw
profyt daer mede zult doen, en daer in neirstelyk zult studeeren. Ten
anderen begeird gy myne konsten, die gy toch hebben zult, zoo verre als
gy myne boeken lief hebt en u aen niemand kenbaer maekt, maer alleen
daer by blyft. Nog zeyde D. Faustus: Mids mynen geest Mephostophiles
my niet langer te dienen schuldig is, waerom ik u den zelven niet
overlaeten mag, zoo zal ik u eenen anderen geest toeschikken, zoo
als gy eenen begeird, en dat hy zoude zeggen in wat gedaente hy dien
begeirde, dat hy zoude verschynen.
Waer op hy antwoorde: Mynheer en vader, ik begeire hem in de gedaente
van eene simme. Daer op verscheen hem eenen geest in de gedaente en
forme van eene simme die in de kamer sprong, en D. Faustus sprak: Ziet
daer is zy, maer zy zal u niet ten diensten wezen, dan naer myne dood,
en als mynen geest Mephostophiles van my genomen is, en hem niet meer
zult zien, en gy u komt te verschryven en over te geven, zoo zult
gy hem noemen den Averhaen, mids dat hy aldus genoemd word. Daer by
zoo bid ik dat gy myn konsten, myne daeden, en al wat ik gedaen heb,
niet zult openbaeren, voor en aleer ik dood ben, alsdan mogt gy die
opteekenen, te samen schryven en in een historie te samen brengen,
waer toe dat u uwen geest Averhaen helpen zal. En of gy ergens ied in
vergeten had, dat zal hy u helpen gedenken. Den voorzeyden dienaer
belofde zulks alles alzoo te doen, en gaf hem daer op de hand, en hy
bedankte hem voor alle de ontfangene weldaeden, maer inzonderheyd voor
het gene daer hy hem mede in zyn testament verzogt heeft. En voords
belofde hy hem den geest Averhaen trouwelyk te volgen.
_Hoe dat hem D. Faustus in den tyd dat hy niet meer als eene maend te
leven had gekweld heeft, over zyn duyvels wezen gejammer en daer over
gezugt._
Den tyd van den voorzeyden D. Faustus was nu schier ten eynde
geloopen, zoo dat hy tot in de laetste maend van zyne toegezeyde
24 jaeren gekomen was, in de welke hy hem den duyvel t’eenemael
overgegeven had met lyf en ziele, gelyk wy hier te vooren verhaelt
hebben. In dezen tyd was hy geheel tam geworden, en dat niet anders
dan als eenen gevangenen moordenaer die zyne sententie des doods
in de gevangenisse zoude mogen ontfangen hebben; want hy wierd
geheel beangst, hy deed anders niet dan weenen, en tegen hem zelve
lamenterende met de handen, zoo dat hy geheel scheen te verdwynen, en
uyt te teiren, hy liet hem ook alsdan zeer zelden zien nog hy mogt
zynen geest ook niet meer zien, nog ontrent hem leyden, hoe wel dat hy
hem te vooren als zynen getrouwen dienaer zoo dikwils tot hem geroepen
had.
_Het wee geklag en jammeren van D. Jan Faustus, om dat hy nog in den
fleur zyns levens, en in al zulke jongheyd sterven moest._
Deze groote droefheyd beweegde Faustus zoo zeer, dat hy zyn wee geklag
en zyn jammeren opteekende, om dat men ’t nimmermeer zoude vergeten,
zoo dat dit een van zyne eygene geschreven klagten is.
Och Faustus! gy verbolgenen en onweirdigen heer, gy die uw gezelschap
hebt mede verleyd in ’t oordeel des eeuwig vuer, daer gy nogtans wel
had konnen de eeuwige zaligheyd bekomen, die gy nu verliezen moet? Och
gy vernuft en vryen wil, in wat miserien brengt gy myne leden, en gy,
nog gezond lichaem, het vernuft en de ziele die beklaegen my, want ik
koste ’t u geven of nemen? Och liefde en nyd, waerom zyt gy beyde tot
my ingetrokken terwyl ik door uw gezelschap al zulke pyne lyden moet?
Och vraeke en bermhertigheyd, uyt wat oorzaeke hebt gy my zulken loon
en versmaedenis vergund? ô bitterheyd en medelyden, ben ik daerom eenen
mensch geschaepen, om die straf die ik voor my bereyd zien te lyden:
Och ik armen dwaelenden, is’er ook ied in de wyde weireld, dat my niet
wederstaet? och wat helpt toch myn klaegen! eylaes! wat heb ik gedaen!
wee my!…
_Nog een andere klagt van D. Faustus._
Och! och! ik ongelukkigen mensch, ô gy bedroefden en onzaligen Faustus!
gy moet wel wezen in den hoop der onzalige, mids ik die onmagtige
smerte des doods die geen creaturen nog op de weireld geleden heeft?
Och vernuft, och moedwil, vermetendheyd en vryen wil? Och gy blinden
en onagtzaemen die uwe leden, uw lyf en uwe ziele zoo blind maekt,
als gy zelve zyt! ô gy tydelyke wellusten in wat ellende hebt gy my
gevoert, dat gy myne oogen zoo verduystert en verblind hebt! och myn
zwak gemoed, och myn bedroefde ziele, waer is uwe bekentenisse! ô
onbermhertig ongeluk, ô vertwyffelde hope! waer op ik niet meer denken
mag: Och leed boven alle leed, jammer boven alle jammer! och wie zal my
nu toch verlossen? waer zal ik my verbergen? waer zal ik henen kruypen
of gaen? ja dat ik trekke waer ik wille, zoo ben ik toch gevangen? waer
op dat hem den armen Fausto zoo bekomerde en kwelde, dat hy niet meer
spreken konde.
_Hoe dat den boozen geest den bedroefden D. Faustus met wonderlyke
spotagtige spreek-woorden aentast._
Op al dusdanige wee-klagten, verscheen Faustus zynen geest
Mephostophiles, trad tot hem, en sprak aldus: Terwyl dat gy uyt de H.
Schrifture wel geweten hebt, dat gy Godt alleen behoorde aengebeden
en hem alleen gedient te hebben, zonder eenige andere goden, nog ter
regter, nog ter slinker hand te zoeken, of nevens hem te hebben, en
zulks niet gedaen hebt; maer uwen Godt vertoorend en vergramd, van hem
afgevallen, hem verloochend, en u aen my hebt overgegeven met lyf en
ziele, zoo moet gy nu uwe belofte en uwe overgevinge nakomen.
Dus merkt nu op myn Versken:
_Zoo gy wat weet, zoo zegt het niet,_
_En zyt gy wel, zoekt geen verdriet;_
_Hebt gy wat, dat niet verkwist:_
_’t Ongelyk u niet en mist._
_Daerom meyd, lyd, zwygt en verdraegt,_
_Zyn ongeluk geen menschen klaegt,_
_Het is te laet op Godt gedagt,_
_Als uw ong’luk komt onverwagt._
Daerom lieven Fausto, ’t is niet goed met groote heeren en met den
duyvel krieken te eten, want zy schieten met de steenen in ’t aenzigt,
gelyk gy nu ziet, daerom had het beter geweest, dat gy verre van daer
gebleven waert, zulks zoude goed voor die scheuten geweest hebben,
maer uwen hoogmoed en hooveirdig hert heeft u geslagen. Gy hebt die
konst, die u van Godt gegeven is, veragt, nog u daer mede niet laeten
genoegen, maer hebt den duyvel te gaste gebeden, en gy deze 24 jaeren
die voorleden zyn, gemeend dat het al goud was dat’er blinkte, nu al
gelooft, wat u den geest wys maekte, waer door u den duyvel, gelyk men
de katten plagt te doen, een belle aengehangen heeft. Ziet, gy waert
eene zeer schoone geschaepene creature, maer de roozen die men lang in
de hand draegt, en waer aen men lang riekt, die verslenzen: wiens brood
gy geeten hebt, wiens liedekens gy moet zingen: Toef tot op den goeden
Vrydag, alsdan zal het haest Paesschen zyn in ’t geen gy behoeft hebt,
en ’t is niet zonder oorzaeke geschied, een gebraeden worst heeft twee
eynden.
Op des duyvels belofte is niet te staen, gy hebt eene kwaede natuere
gehad, daerom verlaet die natuere niet. Van gelyken laeten de katten
het muyzen niet. Terwyl den lepel nieuw is, zoo gebruykt hem den kok,
als hy dan daer naer oud geworden is, zoo schyt hy daer in, alsdan
eet men daer uyt: is ’t niet alzoo met u? gy die eenen nieuwen lepel
des duyvels waert, den zelven gebruykt hy al’er tyd, want de merkt
heeft u laeten koopen: daer toe zoo hebt gy u met een weynig voorraed
niet laeten genoegen, die u Godt verleent had. Dat nog meer is (mynen
lieven Faustus) wat hebt gy veel hoogmoed bedreven, want in alle uwen
handel en wandel hebt gy u des duyvels vriend genoemd, daerom stelt u
te vrede, want God is den Heer: den duyvel is maer eenen boozen geest;
hooveirdigheyd dede noyt goed, gy moest doch den hans in alle straeten
zyn, daerom moeten zotten in’t hair luyden, die te veel wilt hebben,
die moet men weynig geven, waer naer hem imand regeert, daer naer moet
het hem gaen, dus laet u nu myne leer en vermaening ter herte gaen,
die nu schier verloren is, gy zoud u den duyvel zoo veel niet betrouwd
hebben, en mids hy een simme Gods, eenen logenaer en moordenaer is,
zoo dat gy wel behoorde kloeker te wezen. De schimp brengt ons schaede
by, want het is haest met den mensch gedaen, nogtans zoo kosten zy
zoo veel om op te brengen. Die den duyvel herbergt, die heeft eenen
zekeren gast, maer daer behoort meer tot den dans, als maer een rood
paer schoenen: had gy Godt voor oogen gehouden: en nimmer uwe gaven die
hy u verleent had, genoegen laeten, zoo had gy deze reyze niet hoeven
te dansen en den duyvel te willen zyn en zoo haest te gelooven: want
wie ligtelyk gelooft, die word haest bedrogen. Nu vaegd den duyvel
zynen muyl, en gaet alzoo daer van, gy hebt u zelven te voorgesteld met
uw eygen bloed, daerom zal men die borge borgen, gy hebt’er ter eener
oore laeten ingaen en ter andere wederom uyt. Als nu den geest aen D.
Faustus den armen Judas genoegzaem gezongen had, zoo is hy wederom
verdwenen, en heeft alzoo Faustus geheel getroubeleerd gelaeten.
_De wee-klagten van D. Faustus van de helle en van haere
onuytsprekelyke pyne en kwaele._