sterven, zoo had ik my niet voorder te bevreezen. Nu zal my den
duyvel met Lyf en Ziele van hier nemen, en my in een onuytsprekelyke
duysterheyd brengen, want gelyk de zielen by hun zelven schoonheyd en
vreugd hebben, zoo moet ik armen ellendigen, en alle de verdoemde
eenen ongeloovelyken grouwel, stank, smaed, bevinge, vreeze, pyne,
druk, huylen, kryten en knerzinge der tanden hebben: Daer toe zyn alle
creaturen en alle schepselen Gods tegen ons, en moeten van de Heyligen
Gods de eeuwige versmaedheyd draegen; ik ben nog indagtig van den
geest, die ik eens naer de verdoemenisse gevraegd heb: den welken my
zeyde: dat’er een groot onderscheyd is tusschen die en die verdoemde,
mids de zonden ongelyk zyn: Voords zoo zeyde hy nog meer: even gelyk
hoy, hout en yzer van het vuer verbrand worden, doch het eene ligter
als het ander, alzoo worden ook de verdoemde in den vloed der helle
verbrand. Och gy eeuwige verdoemenisse! dat gy van den toorn Gods zoo
inflameerd, zoo vol vuer en hitte zyt; ô hoe grooten druk en pyne
moet men inder eeuwigheyd aldaer verwagten, met weenen der oogen, met
knerzinge der tanden, met stank der neuzen, met jammer der stemmen en
met bevinge der handen en voeten: Och ik zoude zoo geirn den Hemel
mogen omermen, en mogt ik slegts de eeuwige straffe ontgaen! och wie
zal my toch uyt het onuytsprekelyk vuer der verdoemde verlossen? Alwaer
geen hulpe zal wezen, alwaer geen beweenen der zonden helpen kan,
alwaer nog nagt nog dag ruste is! wie zal my toch uyt al zulke ellende
verlossen? waer is mynen toevlugt, waer is myne beschuttinge, myne
hope, mynen troost: Waer op zal ik my dan vertroosten? op de zaligheyd
Gods niet, want ik schaeme my dat ikze zoude aenspreken, mids my niet
zoude geantwoord worden? Maer ik moet myn aenzigt voor haer verbergen!
Och wat mag ik doch veel klaegen, daer geene hulpe te verwagten is, nog
geene vertroostinge des klaegen en weet? Amen. Want ik heb het alzoo
willen hebben, ô misverstand! en dus moet ik den spot tot die schande
draegen.
_Van het grouwelyk, en verschrikkelyk eynde en afscheyd van D. Faustus,
waer aen ider Christen mensch hem zal spiegelen en hem daer van wagten
zal._
Die 24 jaeren van D. Faustus waeren nu by verloopen, en den geest kwam
even in de laetste weke by hem, die hem alsdan zynen Brief of zyne
Verbintenisse gaf, waer by hy hem ook aenzeyde, dat den duyvel de
toekomende weke zyn lichaem haelen zoude, waer toe hy hem gereed maeken
moest. D. Faustus klaegde en weende den geheelen nagt, waer over den
geest nog eens voor hem verscheen: hy sprak tot hem: Lieven Fauste,
zyt toch niet zoo kleynmoedig, want of schoon gy uw leven verliest zoo
is ’t toch nog eenen langen tyd aleer gy verdoemt word: gy moet toch
eens sterven al had gy nog vele honderd jaeren te leven. De turken,
de joden, en andere onchristene keyzers moeten ook eens sterven en in
de zelve verdoemenisse komen, gy weet ook nog niet wat u opgeleyd zal
worden, daerom zyt kloekmoedig, en geeft den moed alzoo niet verloren:
den duyvel heeft u toch toegezeyd, dat hy u een staele lyf en ziele
geven zal. Al zulken en diergelyken troost gaf hy hem, maer het was
eenen valschen troost, en die ook tegen H. Schriftuere strydende was.
En alzoo D. Faustus niet anders wist, dan dat hy zyne verschryvinge of
belofte zoude moeten met den hals betaelen, zoo gaet hy even op den
zelven dag, toen hem den geest aengezeyd had dat hem den duyvel des
nagts haelen zoude, tot zyne medegezellen Magiros en Kantifor, en tot
meer andere studenten, die hem te vooren dikwils bezogt hadden, datze
met hem zouden willen gaen tracteren in een dorp Rimlich genaemd, eene
halve myle van Wurtenberg gelegen, alwaer zy met hem eene maeltyd
zouden doen, het welke zy hem toezeyden.
Zy gingen alzoo met malkanderen daer henen, alwaer zy eene kostelyke
onbeyd deden. D. Faustus was met hun-lieden wel vroylyk, maer niet van
hert. Hy bad hun-lieden dat zy met hem ook des avonds eten zouden, en
voords den geheelen nagt by hem blyven, want hy moest hun-lieden eene
gewigtige zaeke te kennen geven, ’t welk zy hem toezeyden, en aten daer
met hem. En als zy nu den slaep-dronk doen zouden, zoo betaelde D.
Faustus den weird, en bad de studenten dat zy met hem in eene andere
kamer zouden gaen, hun ieds moetende zeggen, ’t welk zy deden. En
Faustus zeyde hun aldus:
_Eene bede van D. Faustus aen de Studenten._
Myne lieve betrouwde, en gunstige Heeren! de oorzaeke waerom ik U-L.
alhier beroepen hebbe, is deze: Dat U-L. over vele jaeren bekend
is, wat ik voor een man ben, te weten: in vele konsten en tooverye
expert, welke konsten nergens als van den duyvel gekomen zyn, tot
welken duyvelschen lust my anders niemand gevraegt en heeft dan het
kwaed gezelschap, die met al zulke stukken omging, daer naer myn
onweirdig vleesch en bloed, mynen verbolgen en godeloozen wil, en myne
duyvelsche vliegende gedagten die ik voorgenomen en door de welke ik
my aen den duyvel hebbe overgegeven, sedert 24 jaeren, met Lyf en
Ziele. Nu zyn deze jaeren nae dezen nagt ten eynde geloopen, zoo dat
my den zand-looper voor oogen staet, en verwagten moet tegen datze
uytgeloopen zal wezen en hy my dezen nagt haelen zal, mids ik my hem
tot twee-mael toe, met Lyf en Ziele, met myn eygen bloed verschreven
hebbe: (welke eerste is geweest den 23 October 1514, en de tweede den
3 Augusti 1531, _ziet pag. 19 en 142_) waer over ik U-L. vriendelyk,
lieve Heeren, hebbe wel willen voor myn laetste en eynde tot my roepen
om met U-L. eenen S. Jans-drank tot een afscheyd te doen, hier op bid
ik U-L. gunstige en lieve Heeren, dat Gy-L. toch alle myne vrienden
wilt groeten, daer toe ook my niet kwalyk afnemen, als ik imand ergens
in zoude hebben te kort gedaen, maer my het zelve te willen vergeven.
Dan zoo vele die myne wonderlyke daeden zyn belangende, die ik in de
24 jaeren bedreven heb, zulks zal men al-te-samen by my opgeschreven
vinden, en laet myn grouwelyk eynde U-L. al-te-samen eenen eeuwigen
spiegel wezen, op dat Gy-L. mogt God voor oogen hebben, hem bidden, dat
hy U-L. voor des duyvels listen en bedrog wilt bewaeren, en in geene
verzoekinge wilt brengen, maer dat Gy-L. hem mogt aenhangen, en laeten
van hem af-te-vallen, gelyk ik godeloozen en verdoemden mensch gedaen
heb, die den Doop, de Sacramenten Christi, ook God zelve, het geheel
Hemelsch Heyr, en alle menschen afgezworen heb, want hy begeird niet
de dood des zondaers, nog dat’er een verloren worde. En laet U-L.
ook van geen kwaed gezelschap verleyden, gelyk my gebeurd is, maer ik
wierd al ziende blind, eylaes!… Doet niet als ik, maer gaet neirstig
ter Kerke, stryd altyd tegen den duyvel, zyt met een vast geloof
aen Jesus-Christus en leyd eenen Godzaligen wandel. Eyndelyk en tot
besluyt, zoo is dit myn vriendelyk bidden, dat Gy-L. toch wilt te bedde
gaen, en liggen slaepen nog U-L. wilt beroeren, nog ontstellen, al is
’t zaeke dat Gy-L. dezen nagt eenig gerugt, of eenige rammeling in ’t
huys komt te hooren, zoo wilt U-L. daer in niet verschrikken, want
U-L. zal geen leed geschieden, nog en staet ook niet op, maer blyft
al-te-samen stil liggen, en zoo verre als gy myn lichaem dood vind, zoo
zult gy ’t zelve ter aerde besteden, _want ik sterve als eenen boozen
toch Christenen_. Eenen goeden Christen, mids ik een hertelyk berouw
hebbe, en in myn herte stadig om genade ben biddende, op dat immers
myne ziele mogte bewaert worden. Een boos Christen, om dat ik wete dat
den duyvel myn lyf hebben wilt ’t welk ik hem geirne overzette, zoo
verre als hy slegts myne ziele met vrede wilt laeten. Hier op bidde ik
U-L. wederom, dat gy toch wilt te bedde gaen en ik wensche U-L. hier
mede eenen goeden nagt; maer my eenen boozen en schrikkelyken.
Deze verklaeringe dede D. Faustus alzoo met eer en kloeken moed, op dat
hy U-L. niet verzaegd nog kleynmoedig maeken zoude: Maer de studenten
verwonderden hun op ’t hoogste dat hy zoo verbolgen had geweest en
alleen door schelmerye en van wegens de tooverye, in al zulke perykel
van lyf en ziele hem overgegeven had, ’t welk U-L. ook van herte leed
was, mids zy hem al-te-samen lief hadden en zeyden: Och! lieven heer
Faustus, in wat nood hebt gy uw zelven gebragt, dat gy zoo lang stil
gezwegen, en ons zulks niet geopenbaert hebt, want wy zouden u door
geleerde theologanten uyt het net des duyvels verlost hebben, maer ’t
is nu al te laet, tot groot agterdeel van lyf en ziele? D. Faustus
antwoorde, dat hy zulks niet had durven doen, al was hy dikwils van
meyninge zulks te verklaeren, en zyne zaeken aen Godzalige luyden te
kennen te geven, om raed en hulpe van hun te verkrygen, gelyk my ook
myn eygen gebuer daerom heeft aengesproken en gebeden, dat ik toch
zyne Leering zoude willen volgen en van alle tooverye afstaen, en my
bekeeren zoude. En alzoo ik van meyninge was zulks te doen, kwam den
duyvel, en wilde my voort, gelyk hy dezen nagt doen zal, en zeyde:
dat zoo verre als ik my kwame tot Godt te keeren, zoo zoude hy met my
een eynde maeken. Deze dingen aldus van D. Faustus verstaen hebbende,
zoo antwoordden zy hem daer op: mids nu anders geenen raed voor handen
is, zoo zoude hy den lieven God aenroepen, en den zelven door zynen
lieven Zoon _Jesus-Christus_ om vergiffenisse zyner zonden bidden, en
zeggen: och God! zyt my armen zondaer genadig en gaet niet met my in
’t oordeel, want ik kan voor u niet bestaen, al is ’t zaeke dat ik
den duyvel myn lyf moet laeten, zoo wilt toch myne ziele bewaeren. Hy
belofde dat hy zulks doen zoude, en dat hy niet laeten zoude te bidden,
maer het wilde niet uyt, gelyk Caïn geschiede, die ook zeyde: dat zyne
zonden grooter waeren dan dat zy hem mogten vergeven worden, daerom dat
hy ook dagte, dat hy ’t met zyne verschryvinge te grof gemaekt had. Als
nu deze studenten en goede heeren Faustus gezegend hadden, wierden zy
doen weenende, en omhelsden malkanderen, maer D. Faustus bleef in de
kamer. En als nu de studenten te bed gegaen waeren, zoo was’er niemand
die tot het slaepen konde komen, mids zy den uytgang dezer zaeken
hooren wilde.
En het gebeurde in den nagt tusschen den 23 en 24 October 1538,
tusschen 12 en 1 ure, dat men rondom den huyze eenen grooten
ongewoonelyken wind hoorde, al of het onderste boven zoude gekeert
hebben, waer in de studenten hun zeer verschrikten en sprongen uyt
het bedde, malkanderen troostende, maer zy wilden buyten de kamer
niet gaen, dan den weird die uyt zyn huys in een ander liep. De kamer
van de studenten was nevens D. Faustus kamer, zy hoorden in de gene
van D. Faustus een grouwelyk schreeuwen, kermen en lamenteeren en dat
niet anders, dan of het geheel huys vol slangen, en andere fenynige
gedierten geweest hadde; met dies, zoo ging de kamer-deure van D.
Faustus open, waer over hy begint om hulpe te roepen, doch met eene
verdwelmde stemme, en daer naer hoorde men hem niet meer. Als ’t nu dag
geworden was, en de studenten den geheelen nagt niet geslaepen hadden,
zoo zyn zy in de kamer gegaen in de welke D. Faustus was, dan zagen zy
geenen Faustus meer, maer wel dat de kamer met bloed besprengd was, zyn
herssenen kleefden aen den muer, _mids den duyvel Faustus van den eenen
muer tegen den anderen geslagen had_.
Men vond ook in de kamer zyne oogen en zyne tanden uyt den mond
geslagen, ’t welk voorwaer een grouwelyk spectakel was, om te
aenschouwen. De studenten deze dingen aldus aenziende, begonsten hem
zeer te beweenen, zoo datze ook anders niet deden als zugten.
Zy zogten al-om nae zyn lichaem, het welk zy ten langen laesten vonden
buyten den huyze op den mest-hoop liggen het welk zeer mismaekt en
grouwelyk om aenzien was, mids hem het hoofd, en alle zyne lidmaeten
gemorzeld waeren.
_Van het begraven van D. Faustus romp._
Deze voorzeyde studenten en Magistros, die by D. Faustus in zyn eynde
geweest zyn, hebben zoo veel verworven, dat men zyn romp in ’t zelve
dorp heeft begraven en zyn daer naer wederom in de stad van Wurtenberg
getrokken en ten huyze van D. Faustus gegaen, alwaer zy zynen dienaer
Wagenaer vonden, die hem over de dood zyns meester zeer bedroefde en
lang mistroostig gehouden heeft. Zy vonden ook aldaer de stuks dezer
Historie van D. Faustus zelver opgeteekent, en met zyn eygen handen
geschreven, uytgenomen de Historie van zyn eynde, de welke van de
studenten en van de voorzeyde Magistros hier bygevoegd is, en van zynen
dienaer was opgeteekend, zoo dat’er ook een nieuw Boek van hem uytgaet.
Desgelyks is ook den zelven dag de getooverde Helena met haeren zoon
niet meer te voorschyn geweest, maer is t’eenemael verdwenen. En het
was daer naer voords altyd in zyn huys zoo ongerust, dat’er geene
menschen meer kosten blyven woonen. D. Faustus verscheen ook zynen
dienaer lyfagtig by nagt, die hem veel secrete dingen openbaerde: Men
heeft hem ook by nagt ter vensteren uyt zien liggen. Aldus eyndigd
alhier de gansche Historie van de tooverye van D. Faustus, waer uyt elk
Christen mensch leeren mag, inzonderheyd, die van een stout hooveirdig
gemoed is, Godt den Heer te vreezen, alle tooverye, bezweiringe en alle
andere duyvelsche werken te vlieden, want Godt dit wel en scherpelyk
verboden heeft, zoo dat men den duyvel niet heeft te gast te bidden,
nog hem eenig gehoor te geven, gelyk als Faustus gedaen had. Wy zien
wat een schrikkelyk eynde en voorbeeld ons door hem is voorgesteld,
’t welk hy door zyn eygen verschryvinge over zynen hals getrokken
heeft, daerom zal men altyd hoeven Godt voor oogen te hebben, dagelyks
aenbidden en te voet vallen, ook hem alleen lief hebben, en uyt
ganscher hert en ziele dienen, danken, loven en aenroepen, alsmede
uwen Engel Bewaerder welken u bewaert en zal bewaeren tot het eynde
uws leven, te weten: als gy leeft volgens de Wet en de Geboden Gods,
maer die Godt verlaet, verlaet hy ook; daerom die den duyvel en zynen
ganschen aenhang zal verzaeken en afzweiren, zal door Christus inder
eeuwigheyd mogen zalig worden, door zyn bitter Lyden en Sterven, zulks
wensche ik een ider christen mensch uyt den grond myns hert.
EYNDE.
_Die Godt dient en bemind,_
_Zal hier naer zalig wezen;_
_Maer wie den duyvel dient,_
_Hoeft voor de hell’ te vreezen._
[Illustration]
End of Project Gutenberg's Historie van Doctor Jan Faustus, by Anonymous