stad van verre, en gelyk hem zynen geest berigte, zoo en zoud’er
geen ander stad gevonden konnen worden; zy had haeren naem van eenen
landvoogd Flavio Josepho gekregen: deze stad heeft groote wyde
gragten, de huyzen zyn meest al geschilderd, en boven de keyzerlyke
wooninge, is’er eene hooge schole. Daer worden in ’t afsnyden des
wyns 1200 peirden gebruykt, voords heeft ook deze stad wyde en diepe
kelders, en de straeten met harde steenen gekassyd. Van Weenen reysde
hy voords in de hoogde, en hy zag eene stad dat was Prag, de hoofdstad
van Bohemen zy is groot en in dry deelen gedeyld; namentlyk oud Prag,
nieuw Prag en kleyn Prag: maer zy begrypen in haer de slinker zyde, en
den berg, alwaer het koninglyk hof is, ook S. Vyt, de kanoniksdye. Oud
Prag ligt op eenen effen grond, met groote en diepe vesten verciert,
uyt deze komt men in de kleyne stad Prag. De nieuwe stad is van de
oude met eenen diepen gragt afgescheyden en met sterke mueren gemaekt,
alwaer het collegie van de hooge schole is. D. Faustus trok in den
middernagt op, ziende een ander stad, en als hy ’t nauw bezag, zoo was
het Craconie de hoofdstad van Polen, daer eene schoone hooge schole
is, en zy heeft van eenen hertog van Polen genoemt Craco haeren naem
gekregen. Deze stad heeft groote hooge vesten, zy heeft poorten, en
vele schoone gods huyzen: het land rondom heeft hooge steen-klippen
en bergen op de welke D. Faustus hem heeft laeten nederzinken van
waer hy nederwaerds is gekomen om in de stad te zien, zoo dat hy
daer niet in is geweest, maer heeft-ze onzigtbaer rondom gevaeren. En
als hy boven op dezen berg eenige dagen gerust had, zoo begaf hy hem
wederom op de reyze nae den oosten, en zeyde nog in vele koningryken,
steden en landschappen te gaen: en wandelde over zee, duerde zommige
dagen, en kwam alzoo in Thraciën in Griekenland tot Constantinopelen
’t welk den turk nu Tenkros noemt daer den turkschen keyzer zyn hof
houd. En hem weder voeren veel avontueren, waer van hier zommige volgen
zullen. Constantinopelen heeft zynen naem van den grooten keyzer
Constantino: Deze stad heeft vele torens en is met vele heerlyke
timmeragien verciert, zoo dat men de zelve wel nieuw Roomen mag
noemen, nevens welke stad de zee gelegen is. Zy heeft 2 poorten en 3
koninglyke huyzen. D. Faustus bezag eenige dagen den turkschen keyzers
magt, zyn geweld, zyne pragt en zyne hofhoudinge. Op eenen avond als
den turkschen keyzer bezig was met eten, maekte hem D. Faustus een
guychelspel, want in de groote zaele zag men groote vuerstroomen, zoo
dat een igelyk toeliep, om het vuer te blusschen en terstond daer naer
begon het te donderen en te bliksemen. Hy betooverde ook den turkschen
keyzer zoo zeer, dat hy niet opstaen, nog weg-gedraegen konde worden.
Met dit zoo wierd het in de zaele zoo klaer als of de zonne daer in
geschenen had. En D. Faustus trad voor den keyzer in een pauzelyk
habyt, en sprak: zyt gegroet, heer keyzer, gy die zoo weirdig zyt, dat
ik uwen Mahomet, voor u alhier verschyne? Dit gezeyd hebbende, zoo
verdween hy. Den keyzer viel naer dezen neder op zyn kniën, en riep
zynen Mahomet aen, lofde en prysde hem, dat hy hem zoo had vernederd
voor hem te verschynen. Des anderdags ’s morgens, voer D. Faustus in ’t
kasteel des keyzers, alwaer zyne wyven waeren, waer in niemand dorst
komen, dan gelubde dienaers die op deze vrouwen agt namen. Dit kasteel
betooverde hy met zulken dikken nevel, dat men daer niet zien konde.
D. Faustus en zynen geest veranderde hun ook in de gedaente van den
propheet Mahomet, en hy bleef zes dagen in dit kasteel, en den nevel
duerde ook zes dagen, en den turk belaste zyn volk datze dezen tyd
alderlye kerkelyke ceremonien gebruyken zoude. D. Faustus at, dronk en
had goeden moed en alderleyen wellust. En naer dat hy dit alles had
volbragt, vloog hy in zyn pauzelyk habyt in de hoogte, dat het al de
weireld zien konde. Als nu D. Faustus wederom weg was, en den nevel
gedaen was, heeft hem den turk in ’t hof laeten vinden, en zyne vrouwen
tot hem geroepen, en vraegde wat dat ’t geweest had? dat het kasteel
zoo lang met eenen nevel bedekt was? zy verklaerden hem, dat het den
god Mahomet was, en hoe dat hy by nagt die en die tot hem geroepen had,
de zelve beslaepen en gezeyd had, dat uyt zyn zaed groote volkeren, en
vele strydbaere helden spruyten zoude.
D. Faustus keerde hem nae den noorden, in de hoofdstad Alkayr, die
voortyds Memphis of Chayrum plagt genoemt te worden, in de welke den
Egyptischen soudaen zyn hof houd, daer verdeyld hem den grooten stroom
van de geheele weireld, als de zonne in den Krift gaet, besproeyt
ende overloopt het gansch land van Egypten, daer naer keert hy weder
naer den oosten en den westen, alwaer het niet regent, in de stad
Offen, welke is geweest de koninglyke stad van Hongariën, dat is een
vrugtbaere stad; daer is een water, als men daer yzer in werpt word
het koper, en daer zyn zommige plaetsen daer goud, zilver en alderlye
metaelen gevonden worden: deze stad noemen de Hongersche Staxis, ’t
welk in ’t duytsch Offen te zeggen is, ’t is een groote sterkte, met
een geweldig kasteel vercierd. Van daer kwam hy op Meydenburg, en op
Lubeck in Saxen. Meydenburg is eenen bisschoppelyken stoel, aldaer
zynde een van die zes kruyken, daer _Christus_ van water wyn maekte.
Lubeck is ook een bisdom in Saxen. Van daer kwam hy tot Erfurt, daer
eene Universiteyt is, van Erfurt wederom tot Wurtenberg, een jaer en
half uyt geweest hebbende.
_Van het Paradys._
Als nu D. Faustus in Egypten was, daer hy de stad Alkayr bezag, en
in de hoogte over vele landen en koningryken reysde, als Engeland,
Spagnien, Vrankryk, Denemerken, Polen, Zweden, Indiën, Africa,
Persiën, enz. Is hy ook in Moorenland gekomen alwaer hy altyd op hooge
bergen, steen-klippen en eylanden geland en gerust heeft, hy was ook
van zin Britagnien te bezien daer vele stroomen en warme fonteynen
zyn, ook de Orchades eylanden der groote zee, die agter Britagnien
liggen, die 23 in ’t getal zyn, waer van 10 woest liggen en 13 bewoont
worden. Cankasis tusschen Indiën en Seythim, is het hoogste eyland
met klippen en tuynen waer van dat D. Faustus vele landen en verre
over de zee gezien heeft, aldaer zyn zoo vele peperboomen als by ons
genever-boomen. Candiën een eyland, ligt in ’t midden der Candische
zee, onder Griekenland; van daer komt de Malvezyn, dit eyland is vol
geyten, en daer genereren geene schaedelyke dieren, nogte slangen,
wolven, vossen: dan alleen groote en fenynige spinnen. Deze en andere
eylanden meer, welke hem zynen geest Mephostophiles verhaelde en
gewezen heeft, heeft hy al te samen bezien. En dat ik op myn propost
kome, is dit de oorzaeke geweest dat D. Faustus hem op zulke hoogte
begeven heeft, niet om dat hy daer eenig deel der zee en landschappen
overzien heeft. Maer hy meynde mids dat’er zommige hooge eylanden met
haere duynen zoo hoog zyn, dat hy eyndelyk het Paradys zoude te zien
komen, want hy had zynen geest daerom niet aengesproken nog niet durven
aenspreken, bezonderlyk in ’t eyland van Canasis, ’t welk met zyne
hoogte en met zyne duynen al de andere te boven gaet, hy meynde dat hem
niet zoude ontbreken, of hy zoude van daer het Paradys gezien hebben.
Op deze duynen, kan men klaerlyk Indiën en Scyriën zien, en naer het
oosten toe, zag hy van de hoogte in de zuyd-linie eene klaerte, gelyk
als een klaere zonne, en eenen vuer-stroom als eenen rook opgaen van de
aerde tot in den Hemel: Hy zag ook in ’t dal en op ’t land vier groote
wateren uyt de aerde springen, het een naer Indiën toe, het ander naer
Egypten, het derde naer Armeniën en het vierde loopt ook derwaerds. En
van ’t gene dat hy gezien had, zoude hy geirn den oorsprong geweten
hebben, waerom hy voornam zynen geest daer naer te vraegen, gelyk hy
dede, doch met groote verschriktheyd, en vraegde alzoo zynen geest wat
zulks was geweest? den geest gaf hem goede antwoorde, en zeyde: het
was ’t Paradys, dat naer het oosten toe lag, ’t welk eenen hof is die
God daer geplant heeft met alle lustige dingen. Deze vuerige stroomen
waeren de mueren, waer mede den lusthof omringeld is en bewaerd word,
maer daer, zeyde hy: ziet gy een klaer licht, dat is het vuerig zweird,
waer mede den Engel dit hof bewaerd, en ’t is nog zoo verre van hier,
als gy alreede met my gereysd hebt; gy hebt zulks in de hoogte beter
konnen zien, maer gy hebt’er niet opgelet. Het water dat hun in vieren
deylde, dat zyn de wateren van de fonteyne die te midden in ’t Paradys
staen, en daer uyt springen de Ganges of Fyson, Githon, Nilus, Typris
en Euphrates, en nu ziet gy dat hy onder Libra en Aries ligt en tot aen
den Hemel reykt. En op deze vuerige mueren is den engel Cherubin met
den vlammenden zweirde, om alle deze dingen te bewaeren. Maer gy nog
ik, nog geen mensch kan daer komen.
_Van de Sterren._
Daer was eenen hoog-beroemden Doctor N. V. W. tot Halverstad, die D.
Faustus te gast bad, en aleer de maeltyd gereed was, zag hy een wyl
te venster uyt nae den Hemel, den welken toen ter tyd (gelyk het in
den herfst was) vol sterren stond. Dezen voorzeyden Doctor was eenen
Medicus en Astrologus. En mids hy D. Faustus inzonderheyd daerom te
gast gebeden had om dat hy van den loop der sterren ied bezonders zoude
mogen leeren, zoo zeyde hy hem, ziende nae den Hemel toe, en zommige
sterren ziende nederwaerds vallen, vraegde hy aen D. Faustus, hoe zulks
geschiede? Waer op hy antwoorde: Mynheer en lieven broeder, gy weet
zonder twyffel, dat de kleynste sterre des Hemels, die ons hier zoo
groot als een keirs-licht schynt te wezen, zoo groot is als een geheel
hertogdom. Alzoo is ’t ook zeker gelyk ik ook wel gezien heb, dat de
wyde en breede des hemels grooter is dan 12 ardsbisdommen. En gelyk aen
den Hemel geen eynde te zien is, zoo moet men bekennen dat dit geheel
land ruym zoo groot als eene stad is, en ook wel zoo groot als den
cirkel des Roomsch Ryks, ja ook zoo groot als geheel Turkyen. En onder
de planeten zyn zommige zoo groot als de geheele weireld.
_Eene vraege van de gelegendheyd der geesten._
Nu bekenne ik, mynen lieven Faustus, dat zulks waer is als gy zegt,
maer hoe is ’t toch met de gelegendheyd der geesten? vermids men zeyde,
dat zy niet alleen by nagt maer ook in den dag de menschen plaegen?
hier op antwoorde D. Faustus, mids dat de geesten aen de zonne niet
onderworpen zyn, zoo woonen en wandelen zy onder de wolken, en hoe
klaerder de zonne schynt, hoe hooger de geesten hun wooning hebben en
zoeken, want het ligt en den schyn der zonne is hun van God verboden
en misgunt. Maer des te beter wanneer ’t geheel duyster is, zoo woonen
zy onder ons menschen: want of schoon de zonne niet schynt, zoo maekt
zy nogtans door haeren glans den eersten hemel zoo klaer al of ’t dag
waer, waer door wy in den middernagt, of schoon de zonne niet schynt,
den Hemel konnen kennen waer uyt volgt, dat de geesten, mids zy het
schynsel der zonne die in de hoogte klimt, niet verdraegen nog lyden
konnen, waerom dat zy hun naerder tot ons op de aerde begeven, by ons
menschen woonen, de zelve met zwaere droomen, schreyen en verscheynen
in schrikkelyke gedaente, ons behangsten en vervaeren. Want als wy
’s nagts in ’t duyster wandelen zoo komen ons veel grouwelen aen, en
krygen by nagt vele fantasien, de welke wy by dat niet krygen. Ook zoo
komen wy in onzen slaep te verschrikken, meynende dat wy eenen geest
zien, die nae ons grypt. Dit geschied ons al te samen daerom, mids ons
de geesten nae by zyn, en ons met alderleye spookerye en verblindinge
plaegen.
_Eene andere vraege van de Sterren die op de Aerde vallen._
Zoo veel nu de werkinge der sterren aengaet, en hoe dat zy verligt
zyn en nederwaerds op de aerde vallen, dat is niet nieuws, want zulks
gebeurd alle nagten. Als’er nu vonken en vlammen gezien worden, die uyt
de sterren vallen, dat zyn geene sterren die vallen, maer het dunkt
ons alzoo, ja men ziet dikwils eenen grooten vuer-stroom ter aerde
nederdaelen, maer dat zyn geene vallende sterren, zoo wy meynen, want
of ’t een vliegende vuer grooter is dan het ander, zulks komt alleen
voord, om dat de eene sterre zonder Gods eygen wil van den Hemel valt,
dan om land en luyden te straffen. Alsdan brengen zulke sterren de
wolken met zig, waer uyt groote hitte volgt, en verdervinge van land en
luyden.
_Van den Donder._
Tot Wurtenberg verhief hem eens in augustus een groot onweder, dat
het zeer donderde en bliksemde. En alzoo D. Faustus met meer andere
Medecyns op de merkt stond zoo vraegde men hem de oorzaeke daer van?
tot welke hy antwoorde: Geschied zulks niet ten allen tyde als’er eenig
onweder voor handen is, dat het altyd te vooren windig is. Maer als ’t
nu lang getempeest en geonwedert heeft, slag-regens volgen, ’t welk
veroorzaekt dat de vier winden des Hemels te samen stooten, waer door
alle de wolken te samen gedreven worden, of daer de wolken henen komen,
zy grooten regen maeken.
En als hem het onweder begint te verheffen, zoo mengelen haer de
geesten daer onder, en vegten met de vier hoeken des hemels, waer
uyt den Hemel zulken slag verwekt, die wy den donder noemen. Als nu
den wind zoo groot is, zoo kan den donder nergens voords, en word
opgehouden, of hy word geweldig voordgedreven, alsdan zal men neirstig
agt nemen, op welk eynde hem den wind verheft, want van daer komt het
onweder, zoo dat het onweder altyd meer uyt het zuyden komt als uyt ’t
westen, noord of oost.
HET DERDE DEEL.
_Van D. Faustus avanturen; wat hy met zyne Nigromantie in groote
potentaten hoven gedaen heeft, als ook van zyn jammerlyk, schrikkelyk
eynde en afscheyd._
_Historie van D. Faustus en keyzer Karel den vyfden._
Keyzer Karel den V. was met zyn geheel hofgezin tot Ynsbroek gekomen,
waer hem D. Faustus ook liet vinden, alwaer hy van verscheyde vry
heeren en edelluyden, die hem wel kende en die door zynen raed van
verscheyde ziektens en passien genezen waeren, in ’t hof te gast genood
was, het welk keyzer Karel hoorende, vraegde wie hy was. Waer op hem
geantwoord wierd dat D. Faustus was, waer op den keyzer zweeg tot naer
den eten. Daer naer voorderde den keyzer D. Faustus tot hem in zyn
kabinet, en hield hem voor dat hy had gehoord, dat hy in de zwarte
konste zeer wel ervaeren was, en een familieren geest hadde, waerom
zyne begeirte was, dat hy hem eene proeve daer van zoude doen zien, en
niet zou aengegrepen worden, hem dit belovende op zyne kroon. Waer op
D. Faustus zyne keyzerlyke Majesteyt in alderonderdanigheyd aenbood.
Nu hoort eens wat ik in myn leger hebbe staen denken; dat voor my
myne voor-ouders tot zoo groote genade en hoog gezag gekomen zyn, in
zonderheyd hoe Alexander den Grooten een cieraed en ligt aller keyzers
geweest is, gelyk in de historien te lezen is, zoo grooten rykdom,
koningryken en landschappen onder hem gebragt heeft, ’t welk my en myne
nakomelingen zeer zwaer vallen zoude, daerom is myn begeire dat gy my
toch eens den voorzeyden Alexander en zyns huysvrouwens gedaente en
wezen gelyk zy in hun leven geweest zyn, voor my laeten komen, op dat
ik daer uyt mag verstaen, dat gy eenen wel ervaeren meester in uwe
konsten zyt? Aldergenadigsten heer, zeyde Faustus, ik ben bereyd en
goedwillig uwe keyzerlyke Majesteyt genadige begeirten, van Alexander
Magni en zyns huysvrouwens gedaente en wezen na myn vermogen voor te
stellen en te presenteren zoo veel ik van mynen geest vermag. En al is
’t zaeken, dat de zelve alhier zigtbaerlyk verschynen, zoo zal nogtans
uwe keyzerlyke Majesteyt weten, dat hun stervelyk lichaem niet van de
dood zyn opgestaen, of alhier tegenwoordig zyn konnen, want zulks waer
t’eenemael onmogelyk. Naer de zeer oude geesten, die Alexandrum en zyne
huysvrouwe gezien hebben, die konnen zulke gedaente aennemen en hun
daer in veranderen, de welke ik uwe Majesteyt Alexander wil laeten zien.
Waer op D. Faustus uyt den keyzers kamer gegaen is, om hem met zynen
geest te bespreken. Dit gedaen hebbende ging hy wederom in de kamer
des keyzers en hy gaf zyne Majesteyt te kennen, hoe dat hy hem daer
in zoude gelieven, maer met zulke conditie, dat uwe Majesteyt hem
niet zal vraegen nog spreken, ’t welk den keyzer hem alzoo belofde.
D. Faustus dede de deure open, en straks kwam Alexander de kamer in,
en dat in zulke gedaente en wezen als hy in zyn leven geweest is:
namendlyk een wel gezet en dik man, met een rooden baerd, roode kaeken
en met een stuer aenzigt, al of hy Basiliscus oogen gehad hadde. Hy
trad binnen in een gansch volkomen harnas nae keyzer Karel V. toe; en
hy neygde voor hem met een groote reverentie, den keyzer wilde ook
opstaen en hem ontfangen, maer D. Faustus wilde zulks niet toelaeten.
Straks daer naer alzoo Alexander hem omkeerde en nae de deure ging, zoo
kwam zyne huysvrouwe de kamer in, die dede den keyzer ook reverentie,
zy was gekleed in blauw fluweel, met vele schoone baggen en met
peirlen vercierd, zy was ook uytnemende schoon, met roode kaeken, als
melk en bloed: zy was langagtig, en had een rood aenzigt. Dit aldus
geschiedende, dagt den keyzer, nu heb ik twee persoonen gezien daer
ik overlang de begeirte toe had, en ’t is anders niet mogelyk of den
geest moet hem in zulke gedaente verandert hebben, zonder my daer in te
bedriegen, gelyk eene vrouwe den propheet Samuël verwekte.
En op dat den keyzer zulks te zekerder zoude zyn, dogt hy by zig
zelven: ik heb dikwils gehoort, dat zy agter in den nek een wratte
gehad heeft, daerom hy naer haer toe trad om’er naer te zien, en hy
vond’er ook een wrad, want hy bleef stok stil staen, en daer naer
verdween zy, dus wierd den keyzer zyne begeirte volbragt.
_D. Faustus toovert eenen Ridder hert-hoorens op zyn hoofd._
Als nu D. Faustus (gelyk ’t gezeyd is) den keyzer zyne begeirten
volbragt had, zoo heeft hy ’s avonds, alzoo het volk nae het hof ter
tafel ging, op eene lene gelegen om het volk te zien in en uytgaen. Hy
zag tegen hem over, in ’t huys des ridders, dat’er eenen lag en sliep
onder eene venster (want het was den zelven dag zeer heet) maer ik
wil den persoon niet noemen, al is ’t zaeke dat hy nu dood is, mids
dat het een geboren vry-heer was, en al gebeurde hem zulke avonture
tot eenen spot, zoo hielp nogtans zynen heer zeer neirstelyk daer in
en betooverde hem alzoo hert-hoorens op zyn hoofd, toen hy nu wakker
wierd, en zyn hoofd onder de venster bukkende, wierd hy de boeverye
gewaer, en niemand was meer verschrikt dan hy, want de vensters waeren
gesloten, zoo dat hy met zyne hoorens, agter overwaerts konde, ’t welk
den keyzer vernemende, daerom lachte, en had daer in groote genugten.
Deze genugten hebben veel hovelingen gezien, die aldaer te samen
sliepen, waer van zommige met hem spotteden, en andere groot medelyden
hadden tot dat ten lesten D. Faustus hem die tooverye afnam en weg
ging.
_Hoe dat den voorzeyden Ridder over D. Faustus meynde te wreken._
Doctor Faustus nam wederom zyn afscheyd uyt het Hof, naer dat hem alle
eere van alle man bewezen was. Als hy ontrent eene myle en half gereyst
had, zoo zag hy van verre 7 peirden staen in eenen bosch, en het was
den ridder, die hy de hert-hoorens op zyn hoofd getooverd had, welke
zoo haest als zy Faustus kenden, zetten zy te samen den hane op, en
reeden op Faustus toe, hy dit ziende, reed in een kleyn boschken, en
hy kwam daer straks weder uyt op hunlieden toe gereden, en zy zagen
geheel ’t boschken vol gewapende ruyters staen, die gereed stonden op
hunlieden aen te vallen, maer zy de zelve niet verwagtende, gaven hunne
peirden de spooren en lieten hunnen rug zien, hoewel dat hun het loopen
niet konde baeten, want zy wierden al-te-samen straks omringeld, en
baden D. Faustus om genade.
D. Faustus liet hun gaen, en hy betooverde de zelve, dat zy al-te-samen
geyten-hoorens op hun hoofd eene geheele maend lang draegen moesten, en
de peirden koey-hoorens, de welke zy alzoo tot voor eene straffe lyden
moesten en hy wierd alzoo den ridder magtig, met betooverde ruyters.
_Hoe D. Faustus eenen boer, zynen geheelen wagen met hoy en met peirden
in zyn lyf slokt._
Hy kwam eens in de stad Gotha, alwaer hy wat te doen had. Alzoo het
in Juny was, en men overal hoy invoerde, zoo is hy met eenige zyn’er
bekende gaen wandelen regt tegen den avond als hy wel beschonken
was. En als hy nu met zyn gezelschap voor de poorte kwam, langs de
stads-vesten wandelende, zoo kwam hem in ’t gemoed eenen wagen met
hoy, en D. Faustus ging in den voet-weg, waer door hem den boer moest
aenspreken en zeggen: Dat hy aen d’eene zyde gaen zoude? D. Faustus,
die van deég beschonken was, gaf hem voor antwoorde? Nu zal ik zien,
of gy my, of ik u zal moeten wyken. Hebt gy boer wel oyt gezien dat
eenen dronken man eenen hoy-wagen heeft moeten wyken? den boer zey ba,
en gaepte als den snoek, als hy deze woorden hoorde, wierd hy geheel
toornig en gaf Faustus veel spytige woorden; op de welke Faustus
wederom antwoorde: Hoe zoo gy boer? wilde nog tegen my trotseéren;
en maekt geene woorden, of ik ete uwen wagen met hoy en peirden in
myn lyf. Daer op antwoorde den boer, hoe dat, en eét mynen drek ook
daer by? waer op D. Faustus hem alzoo verblinde, dat hem anders niet
dogte dan hy eenen mond zoo groot als eene poorte had, waer mede
hy ten eersten de peirden, en daer naer den hoy-wagen inslokte en
verslinde, waer door den boer zeer verschrikte en liep terstond nae den
Burgemeester toe, den welken hy voor de waerheyd klaegde, al het gene
dat hem gebeurd was. Den Burgemeester liep met hem en verlangde zulks
te zien. Als zy nu voor de poorte kwamen, vonden zy den boers wagen
en peirden daer staen, gelyk het behoorde en Faustus had hem waerlyk
verblind.
_Van dry treffelyke Graeven, die D. Faustus op hun begeiren door de
logt voerde tot Munchen in Beyerland, op de bruyloft van den zoon des
Hertogs om die te bezien._
Daer waeren 3 treffelyke graeven, die ik niet noemen wil, en die
toen ter tyd tot Wurtenberg studeerden. Deze kwamen by malkanderen,
en sprekende van de groote pragt die op de bruyloft van den zoon des
vorst van Beyeren wezen zoude. Zy wenschten om slegts een half uer daer
te mogen wezen, om te bezien, hoe dat alles aldaer in gevangenisse
gesloten was, en met wagters bewaerd, de welke gevraegt wierden, wat
dat’er voor een gezigt geweest was? en wie dat de andere dry waeren,
die alzoo in eenen oogenblik verdween? den Graef dogt, zoo verre als ik
hun verraede, zoo zal ’t een kwaed eynde nemen, daerom gaf hy niemand
antwoord, zoo dat’er dien dag niet anders uytgeregt was. Maer daer
wierd besloten dat men hem ’s anderdags pynelyk ondervraegen, en tot
klappen brengen zoude. Den Graef twyffelende of hy van D. Faustus den
zelven dag zoude mogen verlost wezen, vreesde zeer, dat hy door de pyne
zoude tot het spreken gedwongen worden: maer zyne neven rusten niet,
voor dat hem D. Faustus verlost had, want Faustus was by hem eer dat
het dag was, die de wagters betooverde, zoo datze in eenen diepen slaep
vielen, en hy dede voords door zyne konste alle de sloten en deuren
open, zoo dat hy den voorzeyden Graef ter goeder tyd tot Wurtenberg
bragt, alwaer D. Faustus wel beloont wierd.
_Hoe dat D. Faustus geld van eenen jode ontleende, en hem zynen voet te
pande gaf, den welken hy zelve in des jods by-wezen afzaegde._
Men plagt te zeggen: dat eenen tooveraer op een jaer niet eenen halven
stuyver ryker word gelyk D. Faustus ook wedervaeren is: want de belofte
van zynen geest was wel in ’t eerste contracteeren zeer groot, maer het
waeren meest al logenen, gelyk ook den duyvel een geest der logenen
is. Hy hield D. Faustus voor, hoe dat hy door hem begaeft was, waer
door hy moeste toezien aen rykdommen te geraeken, want het geld zoude
of kan hem zelfs niet naerloopen, daer toe zoo waeren zyne jaeren ook
niet uyt, want hy had nog maer vier jaeren aen hem verbonden geweest,
in de welke dat hy geld nogte goed van doen had. Ook dat hy eten en
drinken door zyne konst bekomen konde uyt alle potentaten hoven, gelyk
hier vooren verhaeld is, en D. Faustus zelf bekende en den geest daer
in gelyk geven moest, want hy dogt zelfs, dat hy veel van hem geleerd
had. Als hy nu alzoo met den geest gedisputeerd had, zoo is hy met
goede gezellen gaen bankettéren. En gelyk hy nu geen geld had, zoo is
hy verpligt geweest om van eenen jode geld te bekomen, waer toe hy
practiseerde, en kreeg van eenen jode 60 daelders voor den tyd van
eene maend. En als nu den tyd om was, en den jode zyn geld met intrest
wilde wederom hebben, en D. Faustus niet minder dogte hem te betaelen,
zoo komt den jode tot zynen huyze, en begeirde zyn geld. D. Faustus
zeyde tot hem: jode, ik heb geen geld, nog ik wete daer toe geenen
raed, maer om dat gy uwe betaelinge zoud verzekerd wezen, zoo zal ik
my eenen arm of been afsnyden en het zelve tot eenen onderpand laeten,
doch altyd op die conditie, dat wanneer ik te gelde komen kan, dat gy
my alsdan myn been zult wederom geven, den jode die anderzins eenen
christenen vyand is, peysde by zig zelve, dit moet eenen wonderlyken
geest wezen, dat hy zyne leden voor geld te pand zetten wilt, en was’er
mede te vrede. D. Faustus nam eene zaege en zaegde daer mede zynen
voet af, die hy aen den jode gaf (maer ’t was eene verblindinge want
hy wist raed, om hem zelf den voet wederom aen te zetten.) Den jode
was met dit contract zeer wel te vrede en droeg het met hem. Als nu
den jode het been aenveirde, zoo dogt hy by zig zelven, wat mag my dit
schelms been helpen, draege ik het met my zoo zal ’t stinkende worden,
en het zal dan niet mogelyk wezen wederom daer aen te heelen, nogtans
zoo is ’t een hoogen pand, wat konde hy my meer geven. Met zulke en
diergelyke gedagten, gelyk den jode zelf daer naer bekend heeft, gaet
hy met het been over eene brugge, en smyt het in ’t water. En gelyk
D. Faustus zulks wel wist zoo schikte hy dry dagen daer naer tot den
jode, hem aenzeggende, dat hy hem wilde betaelen? den jode kwam by hem.
D. Faustus vraegde hem, waer dat den pand was? Waer op hy antwoorde:
waer zoude den pand zyn, ik hebbe het in ’t water gesmeten, mids dat
het nergens toe nut was? D. Faustus dit hoorende, wilde promptelyk zyn
been terug hebben ofte den jode zoude zien wat hy daerom doen zoude.
Den jode wist hem niet te contenteeren, maer moest hem de 60 daelders
laeten en Faustus had zyn been nog.
_D. Faustus bedriegt eenen peirde-tuysscher._
Van gelyken dede hy eenen peirde-tuysscher op eene jaer merkt, want hy
maekte voor hem zelve een schoon peird, met het welk hy op eene jaer
merkt reysde, die men Hersseringen noemt, tot het welk hy aldaer vele
kooplieden kreeg, en ten laesten liet hy ’t voor 40 guldens. Hy zeyde
den peirde-tuysscher van te vooren dat hy daer mede zoo haest niet te
water ryden zoude. Den peirde-tuysscher willende zien wat hy daer door
meynde, zoo reysde hy daer mede te water, en daer komende, verdween het
peird en hy zat op eenen stroyen zadel, waer door hy meynde te zullen
verdrinken. Den peirde-tuysscher nog wel wetende waer dat zynen koopman
ter herberge lag, liep wel toornig derwaerds, en hy vond D. Faustus nog
in zyn bedde al slaepende, en styf ronkende, den peirde-tuysscher nam
hem by zynen voet en wilde hem uyt het bedde trekken; dus hy trok hem
het been uyt zynen aers, waer in den peirde-tuysscher zeer verschrikte,
dat hy zwymende ter aerde viel: waer op D. Faustus moord riep. Den
peirde-tuysscher behangst, zet hem op den loop en liep ter kamer uyt,
en hy wist anders niet, of hy had hem het been uyt zyn lyf getrokken.
Alzoo kwam Faustus wederom aen geld.
_Hoe D. Faustus wederom een voer hoy in zyn lyf at._
Doctor Faustus kwam in eene stad genaemd Zwicken, alwaer hem vele
Magistraeten vergezelschapten. Als hy nu naer den eten ging wandelen,
zoo kwam hem eenen boer tegen met eenen hoy wagen, die hy aensprak en
vraegde, wat hy hem zoude moeten geven, om zoo veel hoy te mogen eten
als hy konde, en zy bespraeken, dat hy voor eenen halven stuyver zoo
veel hoy eten zoude als hy wilde, want den boer die meynde dat hy hier
mede maer en spotte. D. Faustus begon zoo gulzig te eten, dat alle de
toezienders hertelyk lagchen moesten. Hy verblinde alzoo den boer, waer
over hy wel benouwd wierd, want hy had alreede het voer hoy half in zyn
lyf geeten, waer over den boer rouw-koop begonst te krygen, en vraegde
hem wat hy zoude willen hebben, dat hy hem d’ander helft liet. Hy gaf
D. Faustus nog een stuk geld en reed met de reste van ’t hoy weg. En
als hy nu t’huys kwam, zoo vond hy nog al zyn hoy.
_Van eenen twist die tusschen twaelf Studenten was._