kwaemen die eenen wagen voord trokken, waer op dat de oude simme
D. Faustus op zettede, en een wyl daer naer volgde eene groote
duysterheyd dat D. Faustus de draeken, nog den wagen zien konde, en
voer daer-entusschen al naer onder toe, en zoo haest als deze stinkende
duysterheyd verdwenen was, zoo zag hy zynen wagen wederom; maer daer
schooten zoo veel straelen en bliksems dat D. Faustus daer door bevende
wierd; naer dit kwam Faustus op een tempeestig water, en de draeken
verzonken daer in, maer hy wierd geen water gewaer, maer wel groote
hitte, en de baeren en stroomen sloegen zoo op Faustus, dat hy wagen
en peirden te verliezen kwam, en hy zonk voords dieper naer den grond
des waters toe, tot dat hy ten lesten in ’t vallen in een hooge en
spitse spelonke geraekte, aen de welke hy hem vast hield, en daer bleef
hy by zitten als of hy half dood geweest had, hy zag vast rondom hem,
maer hy konde niemand zien nogte hooren, hy zag vast tot de spelonke
inwaerds, waer op hem een licht vertoonde, en hy zag anders niet rondom
hem als water. D. Faustus dagt wat raed, nu ik van de helsche geesten
verlaeten ben, of ik my in de spelonke, of in ’t water werpen moet, of
alhier verdrinken. Met dit zoo vertoont hy hem daer op, en sprong alzoo
in een opzinnige vreeze, in de vuerige spelonke, en sprak: Nu neemt
gy, geesten, myn welverdienden offer aen, die myne ziele veroorzaekt
heeft. Met dat hy hem alzoo over dweirs daer in gesmeten had, wierd’er
zoo een schrikkelyk geklop en gerugt gehoort, dat den berg en de
steenrotse kwam te scheuren en dat hy anders niet wist of daer wierd
met grof geschut geschoten. Als hy nu op den grond kwam zoo zag hy
in ’t vuer veel staetelyke luyden, als keyzers, koningen, vorsten en
heeren, ook veel geharnaste krygs-luyden. By het vuer vloeyde een
koel water, waer van zommige dronken, hun laefden en baden: Zommige
liepen door de groote koude in ’t vuer, om hun aldaer te verwarmen.
D. Faustus trad in ’t vuer en hy wilde eene ziele der verdoemde met
de hand grypen, en als hy meynde dat hy eene met de hand had, zoo
verdween zy hem. Maer hy konde door de hitte daer niet langer blyven,
en alzoo hy omzag, kwam zyn _Belzebub_ met de zael wederom: en hy zat
daer op, en voer alzoo wederom naer de hoogte, want Faustus konde in
den donder, onweder, nevel, solfer, rook, vuer, hitte en koude niet
langer gedueren, bezonderlyk toen hy had gezien het bevende geschrey,
het gehuyl, jammeren en de pyne der verdoemde, enz. Alzoo D. Faustus
eenen langen tyd van huys geweest had, en zynen knegt die wel wist
dat hy uyt was om de helle te zien, vreezende dat hy wat meer gezien
zoude hebben, als hem lief zoude zyn en eeuwig uytblyven mogt, zoo kwam
Faustus in den middernagt wederom t’huys; en mids hy een wyltyds in de
zael geslaepen had, zoo smyt hy hem slaepende in zyn bedde, en als het
nagt begon te worden; Faustus ontwaekte, zoo was hy in meyninge, dan
of hy in eenen duysteren toren gezeten had, want hem dagt dat hy al
dien tyd anders niet van de helle gezien had, als ’t gene dat vuer van
hem gegeven had; en alzoo Faustus in ’t bedde lag; zoo wierd hy op de
helle denkende, als nu dogt hem gewis, dat hy daer in geweest was, en
dat hy de helle gezien had. Als nu twyffelde hy wederom daer aen, en
liet hem voorstaen, dat hem den duyvel maer een guychelspel voor zyn
oogen gemaekt had gelyk zulks waer was. Want hy had de helle nog niet
regt gezien, anders zoud hy daer in niet begeird hebben te wezen, ofte
daer naer getragt hebben, hoe dat hy al zulke jammer, ellende en pyne
ontgaen mogt.
_PS._ Deze Historie of geschiedenisse, heeft D. Faustus zelf geschreven,
de zelve maer in eene verblindinge gezien te hebben: want men heeft
deze Historie naer zyne dood met zyn eygen hand beschreven gevonden in
eenen Boek, waer in hy meer van zyne konsten beschreven had.
_Hoe dat D. Faustus in de sterren des Hemels opwaerds gevaeren is_.
_NB._ Deze Historie heeft men ook met zyn eygen hand beschreven
gevonden, die hy een van zyne goede vrienden, Joanni Victorie Medico,
tot Leypsig toegeschreven heeft, waer van den inhoud is, als volgt:
Bezonderen lieven Heer en Broeder, ’t is my nog zeer wel indagtig
en ook U-L. alzoo ik niet en twyffele, hoe dat wy te samen in onze
jongheyd met malkanderen te Wurtenberg gestudeert hebben, en dat gy
eerst groote neirstigheyd gedaen hebt, de voorzeyde konsten wel te
leeren, gelyk ik ook bekenne, dat gy eenen goeden Physicus zyt, waer
in dat ik u geheel ongelyk was, en gelyk gy wel weet dat ik in de
theologie studeerde, dan daer naer ben ik u in de voorzeyde konst
gelyk geworden, zoo gy my ook deze zaeken half om een onderrigting
en om goeden raed gevraegd hebt. En midsdien ik U-L. zulks hebbe
gepresenteert en niet hebbe geweygert, gelyk gy zelf in uw schryven
met eene dankzegginge getuygd, zoo ben ik ook daer nog toebereyd,
gelyk gy altyd met’er daed ook zulks bevinden zult. Zoo veel den rom
en den lof aengaet, die gy my toeschryft daer voor ik u hoogelyk
bedanke, als namentlyk dat mynen Almanach zoo vermaerd is, dat niet
alleen gemeyne persoonen, maer ook vorsten, graeven, en heeren sterk
naer myne Prognosticatien vraegen midsdien al ’t gene ik geschreven
heb, waeragtig over een stemde. Gy vermaend ook biddens gewys in uw
geschrift van myn opvaer, en van het gesternte gelyk gy schryft daer
van gehoort te hebben, dat ik u daer af een onderrigtinge zoude doen,
te weten: of zulks alzoo zy of niet, mids u zulks geheel onmogelyk
dunkt, en of het alzoo nogtans geschied is. En gy schryft ook daer by
dat zulks door tooverye, of door den duyvel moet toegaen. Maer het zy
hoe het wilt, nogtans zoo is ’t geschied, dat ik op eenen tyd niet
konde slaepen, en daer by op mynen Almanach dogt, hoe dat het firmament
des Hemels mogt gesteld en geschaepen wezen, en dat zulks de menschen
konden begrypen hoe wel dat zy daer noyt zichtbaerlyk geweest zyn,
maer zulks alleen uyt de boeken en opinien doorgrond hadden. Ziet zoo
hoorde ik eenen ongehoorden stormwind, en eene groote ruyssinge van
winden op myn huys aenkomen, dat daer door alle myne deuren waer door
ik niet weynig verschrikt was, zoo hoorde ik eene brullende stemme, de
welke zeyde: Staet op, gy zult uwen hert-lust hebben, en alles wat gy
voord begeird. Daer op zeyde ik: zoo verre als ik zien mogt ’t gene
daer ik op hebbe liggen denken zoo zoude ik mede trekken, want zulks
myn hoogste begeirte is? daer op antwoorde hy wederom: ziet dan te
vensteren uyt, zoo zult gy den wagen zien, ’t welke ik dede, en ik
zag eenen wagen met twee draeken komen, nederwaerds gevlogen die met
helsche vlammen te aenzien waeren: en gelyk toen ter tyd een klaer
maeneschyn was, zoo aenzag ik ook myn peirden en wagen. Deze draeken
hadden zwarte en roodagtige vleugels met witte sprinkelingen, den rugge
was ook alzoo, den buyk, hals en het hoofd waeren groenagtig, wit en
geel gespikkeld: wy moeten voords. Ik zeyde: ik zal u volgen, mids
conditie dat ik naer alle omstandigheyd vraegen mag. Ja, antwoorde de
stem, zulks word u toegelaeten; daer op ging ik in myne venster staen
en sprong in myne carosse, en voer alzoo van daer.
De vliegende draeken voerde my ras voord; de carosse had ook vier
raders, zy rolde al of wy op ’t land reeden, en hoe hooger dat ik kwam
hoe duysterder de weireld was, zoo dat my anders niet dogte dan dat ik
uyt een klaere zonneschyn in eene duystere locht voer, en ik zag alzoo
van den Hemel af in de weireld. In al zulk reyzen, ruste mynen geest
en dienaer daer nevens, en zat met my op den wagen. Ik zeyde tot hem:
Lieven Mephostophiles waer trek ik nu henen? Bekommerd u daer niet in
(zeyde hy) en wy voerden alzoo hooger op. Nu wil ik gaen verhaelen wat
ik gezien hebbe; want ik voerde ’s dynsdags uyt, en ik kwam den anderen
dynsdag weder t’huys, al welken tyd ik ook niet sliep nog geenen vaek
had, en ik voer geheel onzigbaer. Als ’t nu ’s morgens klaer dag was,
sprak ik tot mynen geest Mephostophiles: Vriend, hoe verre zyn wy
gevaeren? gy weet doch zulks wel; want ik wel begrypen kan, dat ik
dezen nagt tamelyk verre gevaeren ben. En zoo lange als ik uyt was zoo
had ik nog dorst, nog honger, Mephostophiles zeyde Fauste, gelooft my
dat gy tot nu maer 47 mylen in de hoogte gevaeren zyt. Daer naer zag
ik nederwaerds als het dag was, en zag vele koningryken, vorstendommen
en wateren, zoo dat ik de gansche weireld genoegzaem zien kon, in deze
hoogde zeyde ik tot mynen dienaer: Wyst en bedied my nu, hoe dit en dat
land mag genoemt worden? het welk hy dede, en sprak: Ziet op de slinker
zyde, daer ziet gy Hongariën, dat is Pruyssen, daer ziet gy Polen,
Denemerken, Duydsland, Italiën en morgen zult gy Asia en Africa zien.
Waer in Persiën, Tartaren, Indiën en Arabiën, en mids den wind ons nu
van agter komt, zoo zien wy Pomeren, Rusland, Hongariën en Oostenryk.
Den derden dag zag ik groot en kleyn Turkyen, Persiën en Africa, ik zag
Constantinopelen voor my, en in de Persische en Constantinopelentsche
zee zag ik veele schepen en veelderleye krygs-rustingen herwaerds en
derwaerds zwieren, maer Constantinopelen dogt my zoo kleyn te wezen
in ’t aenzien al of’er maer dry huyzen geweest hadden, en de menschen
schenen my maer gelyk eenen kop groot. Ik reysde in Julius uyt, zoo
dat het zeer warm weder was, ik smeet myn gezigt nu herwaerds en
derwaerds, dan naer den oosten, dan naer den westen, en dan naer den
zuyden en noorden. Als het nu in eenige plaetse regende was, in eene
andere donderde, zoo hagelde het op een ander, en nog op eene andere
was het schoon weder. Dus ik zag alle dingen die in de weireld te
zien waeren. Als ik nu acht dagen in de hoogte geweest had, zoo zag
ik opwaerds van verre dat den Hemel zoo snel omdraeyde, al of zy in
duyzend stukken springen zoude, en geborsten hebben. Daer toe was den
Hemel zoo klaer, dat ik niet omhoog zien konde, en het was ook zoo
heet, dat wanneer mynen dienaer my geenen wind gemaekt hadde, ik hadde
moeten verbranden; de wolken die wy van op de weireld zien, die zyn zoo
digt en dik als eene steen-rotse, en klaer als een kristael, en den
regen die daer uyt komt, is zoo klaer, tot dat dien op de aerde valt,
dat men zig zelven daer in kan zien. Voords zoo bewegen hun de wolken
des Hemels met zulk geweld datze altyd dryven van den oosten tot in
den westen, neemt het gesternte, de zonne en maene met hem, gelyk wy
zien dat zy van den opgang loopen, en my dogt dat de zonne by ons niet
grooter was als den bom van eene tonne, maer zy was grooter dan de
geheele weireld, want ik konde van geen eynde zien, en de maene moet
by nagt, als de zonne onder is, haer licht van haer ontfangen, daerom
schynt zy ook by nagt zoo klaer, gelyk ’t dan aen den Hemel klaer
is, en ook van gelyke by nagt den dag aen den Hemel en op de aerde
duysteren nagt is. En ik zag aldus meer als ik begeirde; een van de
sterren was grooter als de geheele weireld. Een Planeet zoo groot als
de weireld, en waer de locht was, daer waeren ook de geesten onder den
Hemel. In ’t nederdaelen zag ik nederwaerds in de weireld, de zelve was
gelyk den doyer van een ey, en my dogt dat zy geen spaen lang was, en
het water was twee-mael breeder aen te zien. Ik kwam den achtsten dag,
des nagts, wederom t’huys, ik sliep dry dagen en dry nagten lang, en ik
stelde alle myne Almanaken en Prognosticatien daer naer. Dit hebbe ik
op uwe begeirte niet willen verzwygen, en beziet alzoo uwe boeken, of
’t gene dat ik gezien heb, daer mede niet over-een-komt.
_De derde reyze van D. Faustus, in zommige koningryken, vorstendommen
en ook in de voornaemste landen en steden._
Doctor Faustus nam in zyn 16ᵈᵉ jaer eene pelgrimagie voor, tot welken
eynde hy zynen geest Mephostophiles tot eenen leydsman begeirde. Waerom
Mephostophiles hem in een peird veranderde, doch hy had vleugelen
gelyk een dromedarius, en voer alzoo waer ’t Faustus beliefde. D.
Faustus doorreysde en doorwandelde menige vorstendommen als door
Duydsland, Oostenryk, Bohemen, Silesien, Frankenland, Zwaben, Beyeren,
Lyfland, Pruyssen, Moscovien, Vriesland, Holland, Zeeland, Braband,
Vlaenderen, Vrankryk, Spagnien, Portugael, Italiën, Polen, Hongariën
en van daer wederom in ’t land van Dueringen. Hy was 25 dagen uyt, in
de welke hy niet veel zag waer toe hy lust hadde; waerom hy wederom
keerde; en kwam te Trier, om dat hy zin kreeg de stad te bezien, om
datze zoo oud gebouwd is, alwaer hy nogtans niets bezonders zag, als
een paleys, dat wonderlyk gebouwen en welke van baksteen gemetst was,
en zoo sterk dat’er voor geen vyand te vreezen is.
Daer naer zag hy de kerke, waer in dat S. Simon en den Bisschop Popo
begraven lagen, de welke van ongeloovelyke groote steenen met yzer
t’samen gevoegt en gemaekt was; daer naer keerde hy nae Parys, alwaer
hem de studie en hooge scholen zeer wel behaegden. Alle die steden en
landen, die Faustus in zyn zin kreeg, die doorwandelde hy, als ook
Mentz, alwaer de riviere de Meyn in den Rhyn loopt, maer hy bleef
daer niet lang, en hy kwam in de stad Napels, in de welke hy veele
kloosters en kerken vond, die zeer hoog waeren en zeer schoone huyzen
daer in, dat hem zeer verwonderde; daer was ook een schoon kasteel,
dat nieuw getimmert was, ’t welk boven alle de andere van Italiën
het schoonste was, het was zoo groot, zoo dik van muer, met zoo veel
torens en kamers verciert dat te verwonderen was; daer by ligt ook
eenen berg Vestinus genoemd, die vol wyngaerden, olyf-boomen en andere
fruyt-boomen beplant was. Daer naer kwam hem Venetien in den zin: hy
was zeer verwondert, dat die stad alzoo rondom in de zee lag, en zoo
overvloedig met alderleye koopmanschappen en met menschelyken nooddruft
voorzien was; hy was inzonderheyd zeer verwonderd, dat in zulke stad
daer niet waste, al zulken overvloed van alle dingen te koop was. Ook
zag hy op de hooge huyzen een schoon godshuys, met haere hooge torens,
die al te samen zoo vast in zulken wateragtigen grond gestigt waeren.
Ook kwam hy in Italiën, in de stad Padua, om aldaer de hooge schole te
bezigtigen; de stad heeft dry dobbel vesten en gragten met omloopende
wateren, daer is ook een kasteel in, en daer zyn vele timmeragien.
Onder andere ook een domkerke, en een allerschoonste stadhuys. Daer
is ook een kerke, die S. Antonius genoemd word, welk zoo schoon is,
als’er in geheel Italiën wezen kan. Voords zoo kwam hy te Roomen,
daer ligt ook de riviere den Tyber, die dweirs door de stad loopt, en
op d’eene zyde der zelve begrypt de stad Zeven-Bergen in zig: zy heeft
elf poorten, den berg Vaticanum, waer S. Pieters kerk is, daer by ligt
het paleys van den Paus, die zeer cierlyk met een speelhof rondom
bezet is, waer by is de kerke Latranen waer in alderlye heyligdom
te zien is, en deze word de apostolische kerk genoemd, ’t welk ook
voorwaer een van de alderberoemste kerken des gandsche wereld is. Nog
zag hy vele heydensche verworpen tempels, enz., ’t welk al te samen
te lang waer om te verhaelen, zoo dat D. Faustus zynen vollen lust
zag: Hy kwam onzigtbaer voor het paleys des Paus, daer zag hy veel
dienaers en hovelingen, ’t was hem wonder aen te zien, hoe den Paus
met zoo groote eerbaerheyd geviert wierd, waer over hy tot zynen geest
zeyde: Och, waerom heeft my den duyvel ook tot geenen Paus gemaekt? D.
Faustus zag ook aldaer zyns gelyke. En mids hy veel van Roomen gehoord
had, zoo is hy door zyne tooverye dry dagen en dry nagten in ’s Paus
paleys onzigtbaer gebleven. En geduerende al dezen tyd niet geeten
nog gedronken. Hy stond alzoo voor den Paus onzigtbaer. Het gebeurde
op eenen tyd als den Paus eten wilde, dat hy een Kruys voor hem
maekte, en zoo dikwils als dat geschiede zoo bezag hem D. Faustus in ’t
aenzigt; hy kwam eens te lachen, dat men hem in de geheele kamer konde
hooren, zomtyds weende hy, en niemand wist wat dat het wezen mogte.
Den Paus maekte zyn volk wys, dat het eene verdoemde ziele was, die om
eenen Aflaet bad, waer over dat hun ook den Paus eene boete opleyde.
D. Faustus lachte daerom, en deze verblindinge behaegde hem zeer
wel. Maer als nu de leste geregten op de tafel kwamen, en D. Faustus
grooten honger had, zoo stak hy zyn handen uyt, terstond vloogen hem de
geregten en de schotelen in zyn hand: en hy verdween alzoo daer mede
met zynen geest op eenen berg, die _Capitolium_ genoemd was, daer hy
die spyze met lust at. Hy zond ook zynen geest terug, om dat hy hem
den besten wyn van des Paus tafel zoude haelen, daer by ook de zilvere
bekers en schaelen. Toen nu den Paus alles gezien had wat hem gerooft
was zoo heeft hy al de klokken den geheelen nagt laeten luyden, ook
missen en gebeden voor de verstorvene zielen laeten doen. Maer D.
Faustus was wel gezegend met den Paus spyze en drank. Men heeft ook het
zilverwerk naer zyne dood by hem gevonden. Als het nu middernagt was en
Faustus hem wel zat gedronken had, zoo is hy wederom met zynen geest
door de logt gevlogen, en tot Milanen in Italiën gekomen, ’t welk hem
een gezonde wooning dogt te wezen: Want daer is geene groote hitte. Ook
is daer schoon versch water, en 7 staende vyvers. Daer zyn ook veele
schoone tempels, en veele schoone gebouwde koninglyke huyzen. Hy had
ook groot behaegen in het geweldig kasteel, en in het gasthuys van O.
L. Vrouwe. Hy bezag ook Florencien, en hy verwonderde hem over alle
die schoone gebouwen, over den schoonen boomgaerd van _S. Maria_: Ook
over de kerke die in ’t kasteel lag, die met schoone omgangen bekleed
was en over eenen marmer-steenen toren, over de poorte waer door men
ingaet, waer in dat de historien des Ouds en Nieuw Testament in ’t
koper gegraveert staen. En al het land daer rondom draegt goeden wyn,
daer woonen ook konstige luyden, en daer geschied veel koophandel. Van
daer voer hy nae Lions in Vrankryk dat tusschen twee bergen ligt, en
met twee rivieren begaefd is, waer in ook eenen tempel is van groote
weirde. Van Lions kwam hy op Keulen, daer in is een kanoniksdye, ’t
welk men de hooge kononiksdye noemt alwaer de dry Koningen (die de
Sterre Christi gezien hebben) begraven liggen. Als D. Faustus zulks
zag, zeyde hy: O gy goede mannen, hoe zyt gy hier gekomen, daer gy
behoorde in Palestinen nae Bethlehem gereyst te hebben? of zyt gy
naer U-L. dood in de zee geworpen geweest, en tot Keulen aen den Rhyn
aengekomen, opgehaeld en begraven geweest? Aldaer is ook S. Ursula met
11,000 maegden. In zonderheyd beviel hem de schoonheyd der vrouwen.
Niet verre van daer ligt de stad Aken, de welke eenen stoel des keyzers
is, daer is eenen geheelen marmer-steenen tempel, die Carolus Magnus
daer heeft laeten bouwen, op dat alle zyne naerkomers de kroone aldaer
zouden ontfangen. Van daer kwam hy in Savoyen tot Geneven, om die stad
te bezien, zy ligt naby Zwitzerland, daer wast ook goeden wyn en daer
is eenen Bisschop. Hy kwam ook tot Strasbourg, D. Faustus kwam te
weten, waerom datze zoo genoemd word, namendlyk door de menigte van
wegen en straeten waer door zy den naem heeft: aldaer is ook een Bisdom.
Van daer kwam hy tot Bazel in Zwitzerland, daer den Rhyn dweirs door
de stad loopt. Alzoo hy van zynen geest gehoort had zoo zoude de stad
haeren naem van een Basiliscus gekregen hebben, die daer gewoont heeft.
De mueren zyn van tichel-steenen gebouwd, en met diepe vesten vercierd.
Daer is ook veel vrugtbaer land, alwaer vele oude rivieren gezien
worden; daer is een Universiteyt, hy vond daer niet eene schoone kerke,
dan alleen het Carthuyzers-klooster. Van daer kwam hy tot Constance,
daer is eene schoone brugge over den Rhyn: deze zee (zeyde den geest)
is twee duyzend schreden lang en vyftien honderd schreden breed, deze
stad heeft van Constantino den naem gekregen, zeyde den geest.
Van Constance kwam hy tot Ulm, door deze stad gaet eene riviere, de
welke Blauw genoemd is, zy heeft eene schoone prochie-kerke, S. Maria
genoemd, die in ’t jaer 1377 is begonnen gebouwd te worden, waer in
dat 52 Autaeren zyn, waer ook is een uytnemende schoon Sacrament huys.
Als nu D. Faustus van Ulm weder keeren zoude en voorder wilde, zoo
zeyde zynen geest: Mynheer, ziet toch die stad eens aen, zy heeft dry
graefschappen met redelyk geld gekogt en al haere privilegien daer
by. Als hy nu in de hoogte kwam, zag hy van verre vele landschappen
en steden, onder andere een sterk kasteel, daer belangde hy, ’t was
Wurtsborg, die bisschoppelyke stad in ’t land van Franken, daer
de riviere de Meyn loopt, daer wast goeden wyn en alderlye koorn
in overvloed. In deze stad zyn vele orders, als Minnebroeders,
Benedictinen, Stephanisten, Carthuyzers en duydsche orders, daer zyn
3 Carthuyzer-kerken, zonder de bisschoppelyke kanoniksdye, 4 biddende
orders, het Lieve Vrouwen-klooster, het Gasthuys welk aen de poorte
eene wonderlyke timmeragie heeft. Als D. Faustus de stad overal
bezien had, zoo is hy tot Neurenburg gekomen. Toen zeyde hem den geest
onderwege: Faustus, gy zult weten dat Neurenburg haeren naem heeft
gekregen van Claudius Tyberius Neron, het keyzers teeken hangt in S.
Laurents-kerke, Schaldie ligt daer begraeven in de zelve kerke; tot S.
Laurents hangt den mantel, het zweird, den scepter, den appel en de
kroone van Carolus Magnus. Daer is ook eene schoone vergulde fonteyne
die op de merkt staet, in de welke men zegt bewaert te worden de lancie
die Longinus Christus in de zyde stak, en ook een stuk van ’t H. Kruys.
Deze stad heeft 528 straeten, 4 groote uer-wyzers, 8 poorten, 11 steene
bruggen, 12 bergen, 10 merkten, 13 bad-stoven, 10 kerken waer in men
predikt. In de stad zyn 68 water-molens, 2 groote ring-mueren en diepe
gragten, 180 torens, 4 blokhuyzen, 10 apothekers, 68 wagters, 10
doctoren in de regten en 14 in de medecynen. En alzoo hy des morgens
vroeg van Neurenburg na Augsburg kwam, zoo vraegde hy zynen geest, waer
van Augsburg zynen naem gekregen had? hier op zeyde den geest Augsburg
heeft verscheyde naemen gehad: want toen zy eerstmael gefondeert was,
wierd zy Vindelica genoemt, en daer naer Zizoria, dan Yzenberg, en ten
laesten van Augusto Octavio is zy Augusta genoemt, en mids Faustus
die te vooren had gezien, zoo is hy die voorby gevaeren, en is alzoo
tot Regensburg gekomen, mids dat Faustus die ook voorby wilde vaeren,
zoo zeyde zynen geest: mynheer Faustus, men heeft deze stad 7 naemen
gegeven, als namentlyk Regensburg, zoo zy nog genoemt word, anders
wordze Tyberia, Quadrata, Hosolis, Reginopolis en Ratisbona genoemt.
Deze stad is zeer sterk bebouwd: de riviere Donauw loopt daer digt by,
in de welke wel 60 rivieren vallen, die zeer schipryk zyn. In ’t jaer
1115 is’er eene konstige brugge gemaekt, desgelyks ook eene kerke, daer
men van roemen kan. Maer D. Faustus is straks voordgevaeren, dan heeft
hy aldaer een diefstuk bedreven, en eenen weird zynen kelder bezogt,
en daer naer is hy terug gekeerd en in Munich in Beyerland gekomen.
Deze stad is schoon om te zien, met breede straeten en groote huyzen.
Van daer is hy gekomen te Saltsburg, ’t welk eene bisschoppelyke stad
is: zy heeft eene schoon omliggende landauwe, als beemden, bosschen en
vyvers.