die Godt aengaet, te weten: of Godt de verdoemde weder in genade zal
aennemen of niet? maer het zy hoe dat het wilt, ik zal u altyd op uw
vraegen een onderrigtinge geven. Ten eersten van de helle, van haeren
inhoud aenzien en hoe datze van Godt geschaepen is, of wy zommige van
hunne fondamenten doorgronden konnen. En niet tegenstaende, Fauste,
dat zulks uwe belofte contrariërende is, zoo is u daer op deze
verklaeringe gedaen. Gy vraegde ten lesten, of de verdoemde wederom tot
de genade Gods komen konnen? Daer op antwoorde ik: Neen, want al die
in de helle, zyn van Godt verstooten, die moeten daer zonder genade
Gods inder eeuwigheyd branden, zonder eenige hope. Ja wanneer zy tot
de genade Gods konnen komen, zoo zouden zy en wy geesten naer zulken
tyd haeken en verblyden. Maer zoo weynig als de duyvelen in de helle
tot genade komen, zoo weynig komen de verdoemde daer te geraeken:
want daer is geen hope, nog al hun bidden, en aenroepen, of al hun
kermen mag nergens toe helpen, hunne conscientie knaegt eenpaeriglyk.
Eenen keyzer, eenen koning, eenen hertog, eenen graef, of eenigen
ander regeerder, zullen klaegen en denken: och! had ik slegts niet
getiraniseerd, en in myn leven niet allen moed-wil bedreven? Een ryk
man: och! had ik niet zoo gierig geweest. Eenen hooveirdigen: och! had
ik niet zoo hooveirdig geweest. Eenen liefhebber der ligte danten:
och! had ik niet zoo ontugt geweest. Een wynzuyper, eenen verkwister,
eenen Godslasteraer, eenen meyneedigen, eenen dief, eenen moordenaer,
en diergelyks, och! had ik niet al deze Godloosheyd bedreven en ’s
weirelds wellust gevolgt, zoo mogt ik nog eenige genade verhopen;
maer myne zonden zyn zoo groot, datze niet konnen vergeven worden,
daerom moet ik deze helsche pyne en straffe lyden eeuwiglyk, zonder
te verhopen, daerom zoo zult gy weten, Fauste, dat de verdoemde op
geenen tyd of eynde te hopen hebben, maer zy zullen in de helle liggen
gelyk de doods-beenders in de graeven. De dood en haer conscientie
zalze eenpaerig knaegen, en al hun roepen en kermen zal niet verhoort
worden. Ja wanneer gy u in de helle konde verbergen, tot dat al de
bergen te saemen op eenen hoop kwamen te vallen, en van d’een plaetse
op de ander verzet worden, ja dat alle steenen in de zee droog wierden,
zoo is ’t al niet, zoo weynig als een oliphant of kemel door de ooge
van een naelde kan gaen, of alle druppelen des regens konnen getelt
worden, zoo weynig hope is’er voor handen. Aldus hebbe, lieven Fauste
de verklaering over den vierden Artikel. En ik zegge u vryelyk, zoo
verre als gy my op een ander tyd meer naer al zulke dingen vraegen
zult, van my geen gehoor zult hebben: want ik ben u niet schuldig zulks
te zeggen, dus laet my van al zulke vraegen met vrede. D. Faustus ging
wederom geheel bedroefd van den geest weg, hy weder teenemael mismoedig
en twyffelagtig. Nu dagte hy op dit, nu op dat, en hy konde nagt nog
dag deze dingen uyt zynen zin stellen, maer ’t en had geenen duer by
hem, want den duyvel had hem te zeer bezeten, verstokt, verblind en
gevangen. Ook of hy alleen was, en op Gods Woord wilde denken, zoo
vertoonde hem den duyvel in de gedaente van een uytnemende schoone
vrouwe die hem kwam omhelzen, en alle onkuysheyd toeliet, waer door dat
hy het Godelyk Woord straks vergeten had en veragte, zoo dat hy in zyne
kwaede opinie voorvoer.
_Een andere vraege die Doctor Faustus met den geest hadde._
Doctor Faustus riep zynen geest wederom, en begeirde van hem antwoorde
op eene vraege, die hy hem niet begeirde geweygerd te hebben, den
geest wilde daer naer niet hooren, doch zoo liet hy hem nog daer
toe bewilligen voor de laeste reyze, niet tegenstaende dat hy hem
teenemael afgescheyd hadde. Nu wat begeirde dan, zeyde hy tot Fausto;
ik wil (sprak Fausto) van u nog eene antwoorde hooren op eene zekere
vraege, te weten: of gy in myne plaets van Godt tot eenen mensch
geschaepen waert, wat dat gy doen zoud, om Godt en de menschen te
behaegen? daer over lagte den geest, en zeyde: Mynheer Fauste, zoo
verre als ik eenen mensch geschaepen waer gelyk gy, zoo zoude ik my
onder Godt buygen zoo lang als ik adem hadde, en my beneirstigen
Godt nimmermeer te vertoornen, zyne geboden, zyne leere en zynen
Wil te doen, den zelven bidden, aenroepen, danken, loven, pryzen en
eeren, op dat ik mogte Godt behaegen en aengenaem wezen, en verzekerd
zyn, dat ik naer myne dood de eeuwige zaligheyd verwerven mogte.
D. Faustus antwoorde hier op: Nu hebbe ik zulks niet gedaen? Neen
gy vryelyk, zeyde den geest, maer uwen Schepper, die u geschaepen
heeft, de spraeke, ’t gezigt en gehoor gegeven heeft, om dat gy
zynen wil verstaet, en nae de eeuwige zaligheyd tragten moet, hebt
gy verloochend, de heerlyke gaven van u verstand die u Godt gegeven
had, misbruykt, Godt en alle menschen verzworen; daerom dat gy niemand
daer mede te beschuldigen hebt, dan alleen uwen stouten en verbolgen
moedwil, waer door gy alzoo uw beste cieraed van den toevlugt tot Godt
verloren hebt. Ja dat is, Godt betert, waer, sprak D. Fauste, maer
wilde gy wel, mynen lieven Mephostophiles, dat gy eenen mensch in myne
plaetse waert? ja, zeyde den geest al zugtende: hier zoude niet veel te
disputeren wezen; want of ik alzoo tegen Godt gezondigt had, zoo zoude
ik my nog zien in zyn genade te begeven. Hier op antwoorde Faustus:
Ergo, zoo zoude het ook met my nog vroeg genoeg wezen, zoo verre als
ik my nog kwam te beteren? Ja zeyde den geest, zoo verre als gy voor
uwe grove zonden nog tot de genade Gods komen konde; maer ’t is nu al
te laet, want den toorn en gramschap Gods is over u te zeer ontsteken.
Laet my met vrede, sprak Faustus tot den geest, die antwoorde: Zoo laet
my dan nu voortaen ook in vrede met uwe vraegen.
HET TWEEDE DEEL.
_Van de Astrologie van Doctor Faustus._
Als nu D. Faustus van Godzalige vraegen geene antwoorde meer van den
geest krygen konde, zoo moest hy ’t daer by laeten blyven. En hy begon
daer naer almanaken te maeken; want hy toen een goeden Astrologus,
gezeyd almanak-maeker, was wel ervaeren, in de Sterrekonst en in
’t schryven van Prognosticatien, gelyk al de weireld wel kennelyk
is, dat al ’t gene hy geschreven heeft (en al ’t gene dat van ander
mathematicus geschreven is) te boven gaet. Van gelyken zoo stemde
alle pratyken, die hy heeren en vorsten toeschreef, over een, want hy
reguleerde hem na zyns geest voorzeggingen van alle toekomende dingen
en geschiedenissen, de welke ook alzoo geschieden. Zyn Almanaken
wierden ook zeer boven alle andere geprezen: want hy en zette niet
in zyne Almanaken, als van wind, van sneeuw, van regen, van hitte,
van donder, van hagel, of het gebeurde alzoo, by tyd; zyne Almanaken
waeren niet gelyk andere, die in de Astrologie niet wel ervaeren
zyn, en in den winter van koude, vorst, sneeuw, die in den zomer van
hitte, donder en onweder schryven. Hy zette ook in zyne Prognosticatie
den tyd en wat’er toekomende geschieden zoude. Hy waerschouwde elke
heerschappye in ’t bezonder, gelyk als d’eene met dieren tyd, d’ander
met oorlog of peste zoude aengegrepen worden, gelyk zulks de duyvels
uyt ervaerentheyd der natuer, en uyt het zondig leven der menschen,
veele toekomende gramschappen des Heere te vooren zien konde.
_Een vraege of disputatie van de konste van Astronomie en Astrologie._
Als nu D. Faustus zyn Almanaken twee jaeren lang gemaekt had, zoo
vraegde hy aen zynen geest, wat dat’er voor eene gelegendheyd had met
de Astronomien en Astrologien, gelyk de Mathematicus plegen te stellen?
daer op antwoorde den geest, en sprak: daer geve ik u al zulken oordeel
af, dat alle Sterre-konstenaers niet zonderlings of zeker konnen
practiseren; want het zyn al te samen heymelyke en secrete werken
Gods, die de menschen niet konnen bevroeden, gelyk als wy geesten doen
konnen, die in de locht, en onder den Hemel zwieren, die de toelaetinge
Gods zien en begrypen konnen: want wy zyn oude en ervaeren geesten in
des Hemels loop. Ik konde u ook, mynheer Faustus, eenige Prognosticatie
en Almanaken toeschryven, en alzoo het een jaer tot het ander, zoo
als gy gezien hebt, daer af schryven dingen die waeragtig zyn. Het
is wel waer, dat die van den ouden tyd die vyf of zes honderd jaeren
leefden, al zulke konsten grootelyks leerden en begrepen hebben: want
door zoo veel verloopen jaeren, word dat groot jaer vervult, dat zy
zulks verklaeren en Cometen mede deylen konnen, maer alle onervaeren
Astrologie maeken haer Prognosticatie na een goede waen en goeddunken.
_Van den Winter en den Zomer._
Het dogt Faustus geheel wonderlyk te wezen, dat Godt in deze weireld
den Winter en Zomer geschaepen had; daerom hy nam zig voor zynen
geest Mephostophiles te vraegen, van waer den Zomer en Winter hunnen
oorsprong krygen? waer op hem den geest antwoorde: Mynheer Faustus,
kond gy zulke dingen, als een Phisicus, niet zelve zien, en uyt den
loop der zonne merken? gy zult weten dat van de maene af, tot aen de
sterren anders niet en is als vuer. Daer ter contrarie het aerdryk koud
vervrozen is. Want hoe de zonne hooger staet en schynt, hoe warmer dat
het is, en dat is de oorzaeke des zomers. Maer als de zonne leeg naer
het aerdryk staet, zoo is ’t koud en daer uyt volgt den winter.
_Van den Hemels-loop, van zyne vercieringe en oorsprong._
Doctor Faustus durfde zynen geest, gelyk wy hier vooren gezeyd hebben,
van geene godelyke of hemelsche dingen meer vraegen, waerom dat hy
hem zeer kwelde, en hy dagt daer op nagt en dag, op dat hy van de
godelyke nature en van de scheppinge beter gelegendheyd hadde zynen
geest daer naer te vraegen, tot dien eynde vraegde hy niet meer gelyk
als te vooren, te weten: van de blydschap der zielen, van de Engelen
en van de pyne der helle; want hy wist wel dat hy van den geest geen
gehoor meer krygen zoude, tot welken eynde hy veynzen moest om tot zyn
oogwit te geraeken. Waerom hy voor hem nam den geest te vraegen, en dat
_proforma_, als of die astronomia en astrologia, al’er natuer-kenners
van noode waeren? waerom hy den geest hier op ondervraegde: Namendlyk
van den loop des hemels, zyn cieraed, en van des hemels oorsprong.
Mynheer Fauste, zeyde den geest, den Godt die u geschaepen heeft, die
heeft ook de weireld, en al wat onder den Hemel is geschaepen, want
Godt maekte vooral den Hemel uyt het midden des waters, en deylde de
aerde van de wateren: hy noemde het firmament den hemel, daerom is den
Hemel beweeglyk, die van het water geschaepen is, en te samen gevoegd,
en alzoo is hy bevestigt als een cristael, daer in zyn de sterren
gestigt en door alzulke rondigheyd des Hemels, word de weireld in vier
hoeken, gedeyld. Als in den opgang, in den nedergang, in den zuyden
en in den noorden, en den Hemel loopt zoo snel om, dat de weireld
zoude moeten bersten, zoo verre die Planeten zulks niet verhinderen.
Den Hemel is ook met vuer geschaepen; zoo dat niet en waer, dat de
wolken met de koude des waters omringeld waeren, zoo zouden de onderste
elementen door de hitte des vuers moeten verbranden. In het midden
des firmaments, daer alle de sterren des Hemels zyn, daer hebben de 7
planeten hunne plaets, gelyk als daer is _Saturnus_, _Jupiter_, _Mars_,
_Sol_, _Venus_, _Mercurius_ en _Luna_. En alle hemelen worden beweegd:
uytgenomen den vuerigen, die staet stil. Alzoo word de weireld in vier
deelen gedeyld, gelyk in locht, in vuer, in aerde en in water. Aldus
is deze creatuer geformeerd, en elken Hemel neemt zyne maniere en
eygenschap daer uyt; want den oppersten Hemel is vuerig, den middensten
en oppersten zyn locht, waer af dat den eenen schynlyk is. In den
oppersten is de warmte en het licht, van wegen de zonne, maer den
ondersten krygt zyne klaerheyd van wegen het wederschynen der zonne,
tegens het aerdryk aen, en alwaer den schyn der zonne niet toereyken
kan, daer is den Hemel koud en duyster. In deze duystere locht woonen
wy geesten en duyvelen: want wy zyn in deze donkere locht verstooten.
In deze locht daer wy woonen zyn de donderslagen, hagel, sneeuw en
diergelyke: waer uyt wy de tyden des jaers en wat voor weder wezen
zal, weten konnen. Den Hemel heeft alzoo twaelf omringelen, die daer
’t aerdryk en ’t water omringelen, de welke al te samen hemelen mogen
genoemd worden. Den geest verhaelde ook, hoe dat de eene planete naer
de ander regeerde, en hoe veel graden dat d’een boven d’ander stond.
_Eene vraege van Doctor Faustus, hoe dat Godt de weireld geschaepen
had, en van de eerste geborte der menschen, waer op den geest eene
valsche antwoorde gaf._
Doctor Faustus was droevig en treurig in zyn hert, en gaf daer op
geen antwoord. Waerom dat den geest sterk aenhiel, en zeyde dat hy
hem zyn antwoord grondelyk zoude verklaeren, en hem dan in alles
behulpig wezen, zoo veel als ’t mogelyk was? D. Faustus antwoorde: ik
heb u voor eenen dienaer aengenomen, en al is ’t dat uwen dienst my
aenstaet, nogtans kan ik den zelven van u niet zoo hebben, dat gy te
wille zyt, gelyk eenen trouwen dienaer toestaet? daer op antwoorde den
geest: Mynheer Faustus, gy weet zeer wel, dat ik u nergens in onwillig
geweest ben; en al is ’t dat ik u op uwe vraegen te antwoorden, dikwils
niet schuldig was, nogtans heb ik u altyd gehoorzaem geweest. Daerom
zegt nu, D. Faustus, wat u belieften is? den geest hadde Faustus het
herte afgewonnen. D. Faustus zeyde hem: dat hy hem zoude onderrigten,
hoe dat Godt de weireld geschaepen had, en van d’eerste geborte des
menschs? den geest van D. Faustus geeft hier op eene valsche en
godelooze onderrigtinge, en zeyde; de weireld, lieven Faustus, is noyt
geschaepen geweest, nog is ook niet vergankelyk, van gelyken is ook het
menschelyk geslagt tot inder eeuwigheyd geweest en haeren oorsprong
heeft geen beginsel gehad, alzoo heeft hem het aerdryk zelver moeten
genereren.
De zee heeft haer van het aerdryk verdeylt en zyn alzoo vriendelyk met
malkanderen vergeleken, gelyk of zy hadden konnen spreken.
Het aerdryk begeirde van de zee zyne heerschappye, gelyk als weyen,
wouden, boomen, gras en loof. De zee, de visschen en alles wat daer in
is, zy hebben Godt alleen den hemel en de menschen te scheppen gegeven,
zoo datze ten lesten Godt onderdanig moeten zyn. Uyt deze heerschappye
zyn vier andere heerschappyen gesproten: als de locht, ’t vuer, ’t
water en ’t aerdryk. Voorders nog korter hier af kan ik u geene
verklaeringe doen. D. Faustus ging hier op speculeren, en hy konde
zulks niet gelooven: want hadde _Gen. 1._ gelezen, dat Moyses deze
dingen anders verhaelde, waer uyt hy gewaer is geworden, dat den duyvel
eenen leugenaer was, gelyk hy geleerd had, maer hy durfde het hem niet
laeten merken of veel tegenzeggen.
_Doctor Faustus word alle helsche geesten in hunne gedaenten
voorgesteld, waer onder dat zeven van de principaelste waeren, met
hunnen naem genoemd._
Doctor Faustus zynen Prince en regten meester kwam hem bezoeken,
waerom dat hy niet weynig verschrikte, door zyn grouwelyke gedaente:
want bovendien dat het in den zomer was, zoo kwam’er eene koude locht
van den duyvel dat hy meynde te vervriezen. Den duyvel die hem _Belial_
noemde, die sprak tot D. Faustus. Alzoo gy te middernagt ontwaekte,
zoo hebbe ik u gedagten gezien en zyn deze, te weten: dat gy geirn
zommige van de principaelste helsche geesten zien mogt, waerom dat ik
hier, met myn voornaemste raeden verschenen ben, op dat gy de zelve
zoud konnen aenzien? D. Faustus antwoorde: Wel aen waer zynze dan?
daer buyten zeyde _Belial_. _Belial_ verscheen aen D. Faustus in de
gedaente van eenen zwarten beir zyn ooren over eynde staende, zyne
oogen waeren brandende rood, en had sneeuw witte hooge tanden, en
eenen langen steirt, die ontrent dry ellen lang was, aen zynen hals
had hy dry vliegende vleugels. Aldus kwam by Faustus den eenen geest
naer den anderen in de kamer, zoo dat zy’er niet al zitten konden.
_Belial_ verklaerde aen D. Faustus den eenen naer den anderen wie
dat zy waeren, hoe zy waeren, en hoe zy genoemd wierden. Voor eerst
kwamen’er in 7 van de voornaemste geesten, als Lucifer den meester en
rechter-heer van D. Faustus, tegen den welken hy hem verschreven had,
en dezen was ontrent een mans lengde, en was hairig van couleur gelyk
de echarenkens. Daer naer volgde _Belsebub_, die had een lyfverwig
hair, eenen ossenkop met twee zeer groote hoorens, en ook t’eenemael
rouw en hairig, met twee groote vleugels, die zoo scherp waeren als
de distelen des velds, half groen en half geel, alleen boven onder de
vleugelen vloogen’er vuerstraelen uyt, en had eenen koey-steirt: Daer
naer kwam _Asteroth_ in de kamer, in de gedaente van eenen worm, die op
zynen steirt overeynde ging; hy had geene voeten, maer eenen grouwen
steirt, eenen dikken buyk, witagtig en glad en twee korte pooten, die
t’eenemael geel waeren, een kastanien gebruyden rug, scherpe pinnen
van eenen vinger lengde, gelyk eenen egel. Daer naer kwam _Sathanas_,
die geheel wit-grys was, rauw over zyn lyf met eenen ezels-kop, maer
zynen steirt was gelyk eenen katten-steirt, met klauwen die een elle
lang waeren. Voords trad _Annubias_ in, die had een honds-hoofd; hy
was over zyn lyf half zwart en half wit, voords had hy voeten en
hangende ooren, gelyk eenen hond, en was vier ellen hoog. Naer dezen
kwam _Ditichanus_ intreden, die was ontrent een elle lang, anders was
hy als eenen vogel gelyk aen een patrys, maer den hals was groen en
gespikkeld. Den lesten was _Drachus_ met vier korte voeten, hy was
geel en groen, maer het lyf was boven blauwagtig, en zynen steirt
roodagtig. Die zeven met _Belial_, en den _Ketelere_ den achtsten, die
waeren aldus met de voorzeyde verven gekleed. De andere verschenen ook
in gelyker gedaente, gelyk de onvernuftige dieren, zoo als verkens,
herten, beiren, wolven, simmen, buffels, bokken, geyten, ezels, hinden
en diergelyke. In zulke gedaente verschenen zy hem. D. Faustus was hier
over zeer verwondert en vraegde die 7 voornaemste: waerom dat zy niet
in andere gedaenten verschenen waeren. Zy antwoorden hem en zeyden dat
zy hun in de helle niet anders veranderen konden, daerom datze ook
helsche dieren en wormen zyn, en alhoewel zoo grouwelyk en onzienelyk,
doch altyd eene menschen gedaente konnen aennemen als zy wilde; daer
op zeyde D. Faustus: Het is genoeg als gy alle 7 daer zyt, en bad dat
men de andere zoude laeten gaen, het welke ook alzoo geschiede. Daer
op begeirde Faustus dat zy hun eens de preuve zoude laeten zien, ’t
welk zy deden, zoo dat den eenen nae den anderen hem veranderde, gelyk
zy te vooren gedaen hadden, in de gedaente van alderlye gedierten.
Dit behaegde D. Faustus zeer wel, en vraegde of hy ’t ook konde? Zy
zeyden: Ja. En zy wierpen hem een tooverboek toe, om dat hy ook een
preuve doen zoude, en hy dede het. Nu konde D. Faustus niet laeten,
al eer zy daer afscheyd namen, hun te vraegen, wie dat alle vlekagtige
dieren geschaepen had? Waer op dat zy hem antwoordden, dat naer den val
des mensch alle fenynige gedierten heeft bestaen te wassen, om dat de
menschen daer door zouden beschaedigt en geplaegt worden. Van gelyke
konnen wy ons ook in alle vliegagtige gedierten veranderen, zoo wel als
in alle andere. D. Faustus wierd lachende, en zeyde, dat hy zulks wel
zoude begeiren te zien. En het geschiede ook alzoo; want zoo haest als
zy al-te-saemen verdweenen waeren, zoo verscheen’er straks in de kamer
van D. Faustus alderleye vliegagtige gedierten, als biën, horsels,
wespen, koey-vliegen, krekels, mieren, sprinkhanen, enz. Zoo dat zyn
geheel huys van al zulke gedierten vol was, zoo wierd hy over de tafel
verdrietig gekweld, van wegen dit kwellende gedierten, de mieren
bepisten hem, de biën staken hem, de muggen vlogen hem in ’t aenzigt, en
de vloyen beten hem, zoo dat hy zig genoeg te verweiren had. De luyzen
kwelden hem op het hoofd, en in zyn hemde; de rupsen kroopen op hem,
de wespen die staken hem en wierd van alle kanten van deze gedierten
zoodanig geplaegt, dat hy zeyde: Ik geloove dat het alle jonge duyvels
wezen moesten waerom hy de kamer verliet. En zoo haest als hy nyt de
zelve was, zoo was hy van deze plaege ontslagen, en zy verdwenen straks
al-te saemen.
_Hoe dat D. Faustus in d’helle gevaeren is._
Doctor Faustus was tot het achtste jaer zyns verbonds met den duyvel
gekomen, waer op dat hy alle dagen naeder en op het eynde des zelve
kwam, en den meesten tyd der voorleden jaeren hadde hy met vraegen en
disputeren omgebragt: daer en tusschen grouwelde hem, en droomde hy
wederom van de helle. Tot welken eynde hy zynen dienaer Mephostophiles
tot hem vroeg, die hy bad, dat hy hem zynen heer _Belial_, of Lucifer
by hem zoude laeten komen, maer zy schikten hem eenen duyvel die
_Belzebub_ onder den Hemel genoemd was; dezen vraegde D. Faustus wat
zyn begeiren was: hy vraegde hem of ’t niet mogte geschieden, dat hem
eenigen geest nederwaerds in de helle voerde, en wederom daer uyt, dat
hy de gesteltenisse, hoedanigheyd en eygenschappen der helle bezien
mogte? Ja antwoorde hem _Belzebub_, ik zal in den middernagt komen
en u haelen. Als ’t nu nagt was, zoo verscheen hem _Belzebub_, die
op zynen rug had een beenen zael, die rontom besloten was, daer op
zat D. Faustus, en wierd alzoo weg gevoert. Nu hoort toch hoe hem den
duyvel verblinde, en hy anders niet meynde, of hy wierd in de helle
gevoert. Hy voerde hem in de locht, waer op dat D. Faustus in slaep
viel, gelyk of hy in een bad gezeten had. Straks daer naer kwam hy
op eenen hoogen berg, die zoo groot was als een eyland, waer uyt dat
solfer, pek en vuerstraelen sloegen, en dat met zulk gedruys en getier
dat’er D. Faustus van wakker wierd, den duyvel vloog in eene spelonke
des bergs met D. Faustus, en hy anders niet wist of hy was binnen in
de helle, maer hoe kragtig dat het aldaer brande, zoo gevoelde hy
nogtans geen hitte of brand dan alleen een lauwte, gelyk als of het
in de maend van Mey geweest hadde. Ook hoorde hy aldaer alderleye
instrumenten, die zeer lieffelyk klonken, en niet tegenstaende de
groote klaerheyd des vuers, konde hy geen instrumenten zien, of hoe
dat het aldaer gesteld was. Hy durfde ook niet vraegen, om dat het hem
te vooren wel scherpelyk verboden was, dat hy nog vraegen nog spreken
mogt; ondertusschen kwamen tot hem, en tot _Belzebub_ nog dry andere
duyvels, die ook van al zulke gedaente waeren. Als nu D. Faustus nog
meer in de locht nederwaerds kwam, zoo kwam hem eenen vliegenden hert
te gemoet met groote hoorens, die zelve wilde hem in de spelonke van
boven nederwaerds smyten, waer door dat hy zeer verschrikte, maer de
dry vliegende duyvels verdreeven den hert. Als nu D. Faustus beter in
de spelonke nederwaerds kwam, zoo zag hy niets rond hem, als slangen
en diergelyke rondom hem zwieren, daer op kwamen hem vliegende beiren
ter hulpe, die streeden en kampten met die slangen, en zy kreegen
die overhand, zoo dat hy des te zekerder daer door kwam. Als hy nu
voorder nederwaerds gekomen was, zoo zag hy eenen ouden gevleugelden
stier uyt een hol komen, die geheel dul en al brullende op D. Faustus
kwam geloopen, en hy stiet zoo hart tegen zynen stoel, dat Faustus en
_Belzebub_ omviel.
D. Faustus viel van den stoel in ’t alderdiepste der spelonke, en dat
met groot geschrey, zoo dat hy anders niet dagte, of het was t’eenemael
met hem gedaen, midsdien hy ook zynen geest niet meer zien konde. Doch
zoo greep hem ten lesten in ’t nedervallen een oude verrompelde simme,
die hem ophield en bevryde. Met dit kwam in de helle eenen duysteren
dikken nevel, dat hy in langen tyd niet zien konde.