De meeste wezens hebben een onbestemd gevoel, dat een zeer onbetrouwbaar
toeval, een soort van doorschijnend vlies, den dood scheidt van de
liefde, en dat de diepste gedachten der natuur verlangen, dat men
sterven zal op 't oogenblik waarop men leven wekt. Waarschijnlijk maakt
deze erfelijke vrees de liefde van zoo groot gewicht. Hier althans wordt
dit denkbeeld in zijn primitieven eenvoud tot werkelijkheid, dit
denkbeeld waarvan een herinnering blijft nazweven over den kus des
menschen. Zoodra de paring is voltrokken opent zich de buik van den dar,
het orgaan scheurt af en neemt de massa der ingewanden met zich mee, de
vleugels ontspannen zich en als had dit huwelijk hem met een
bliksemschicht gedood, draait het geledigde lichaam even rond en valt in
den afgrond.
Dezelfde gedachte, die straks in de parthenogenesis de toekomst van den
korf aan de buitengemeene vermenigvuldiging der darren ten offer bracht,
offert hier het mannetje aan de toekomst van den korf.
Deze gedachte zet ons altijd op nieuw in verbazing; hoe meer men haar
zoekt te doorgronden, des te minder zekerheid krijgt men, en Darwin
b.v., om dengene te noemen die van alle menschen er de meest
hartstochtelijke en methodische studie van heeft gemaakt, Darwin raakt
zonder het te willen bekennen bij iedere schrede meer van de wijs en
krabbelt achteruit tegenover het onverwachte en onvereenigbare. Zie hem
eens, als ge getuige wilt zijn van het vernederend en toch edel
schouwspel van het menschelijk genie, den strijd aanbindend tegen de
oneindige macht, zie hem eens in zijn pogingen om de vreemde,
ongelooflijke, geheimzinnige en onsamenhangende wetten van de
onvruchtbaarheid en de vruchtbaarheid der bastaardsoorten of die van de
variëteiten in de karakters der soorten of geslachten te ontwarren.
Nauwelijks heeft hij een regel geformuleerd of uitzonderingen zonder tal
dringen op hem aan, en al spoedig mag de aangevallen regel blij zijn als
hij een boekje vindt om zich in te verschuilen en onder den naam van
uitzondering zijn bestaan te kunnen rekken.
Dit komt doordat in de bastaardsoorten, in de variëteiten (vooral in de
gelijktijdige variëteiten, die men correlaties van groei noemt) in het
instinct, in de gevallen van vitale concurrentie, in de selectie, in de
geologische opvolging en de geographische verspreiding der bewerktuigde
wezens, in de wederkeerige verwantschap, evenals overal elders, de
gedachte der natuur uitvoerig en slordig, zuinig en kwistig, voorzichtig
en onoplettend, onstandvastig en onwankelbaar, druk en onbewegelijk, één
en ontelbaar, grootsch en popperig is uitgedrukt op hetzelfde oogenblik
en bij hetzelfde verschijnsel. Terwijl ze het onmetelijk en maagdelijk
veld van den eenvoud vóór zich had, bevolkt ze het met kleine
vergissingen, tegenstrijdige wetjes, kleine lastige vraagstukken, die in
het leven geen weg weten, even als blinde kudden. 't Is waar, zóó
gebeurt alles in onze oogen, waarin alleen die werkelijkheid weerkaatst
wordt, die zich aanpast aan onze bevatting en onze behoeften, en niets
geeft ons het recht te gelooven, dat de natuur hare verkeerde oorzaken
en gevolgen uit het oog verliest.
In ieder geval laat ze hun zelden toe al te ver te gaan en te naderen
tot gevaarlijke en onlogische gewesten. Ze beschikt over twee krachten,
die nimmer hun macht verliezen, en wanneer de verschijnselen zekere
grenzen overschrijden, dan geeft ze een wenk aan leven of dood, die dan
weer de orde komen herstellen en onverschillig den weg weer nieuw
afbakenen.