Hebben wij het recht uit de gevaren der parthenogenesis het besluit te
trekken, dat de natuur niet altijd de rechte verhouding weet te treffen
tusschen middel en doel, dat hetgeen zij wil staande houden zijn behoud
somtijds te danken heeft aan andere voorzorgsmaatregelen, die ze genomen
heeft tegen deze voorzorgsmaatregelen zelf, en dikwijls ook aan
omstandigheden, die haar geheel vreemd zijn, en die ze niet heeft
voorzien? Maar kan ze voorzien, heeft ze de bedoeling iets staande te
houden? De natuur, zal men zeggen, is een woord, waarmee we het
onkenbare dekken, en slechts weinige beslissende feiten geven ons het
recht haar bedoeling of verstand toe te schrijven. Dat is waar. Hier
leggen we de hand op de hermetisch gesloten vaten, die onze opvatting
van het heelal kenmerken. Om er niet onveranderlijk datzelfde opschrift
_Onbekend_ op te plaatsen, dat ontmoedigt en het stilzwijgen oplegt,
snijden wij er, al naar vorm en grootte, de woorden in: "Natuur",
"Leven", "Dood", "Oneindigheid", "Selectie", "Geest der soort", en nog
vele andere, evenals zij die ons zijn voorgegaan, er de namen "God",
"Voorzienigheid", "Noodlot", "Belooning" aan hechtten. Dat is zoo, en
niets meer zoo men wil. Maar zoo het inwendige op deze wijze al duister
blijft, we hebben er althans dit mee gewonnen, dat we, nu de inschriften
minder dreigend zijn, die vaten durven naderen, ze aanraken en met
heilzame nieuwsgierigheid het oor daartegen te luisteren leggen.
Maar welken naam men er ook aan moge geven, dit is zeker, dat althans
één dezer vaten, het grootste, datgene dat als opschrift het woordje
"Natuur" draagt, een zeer reëele kracht inhoudt, de meest reëele van
alle en die op onzen aardbol een verbazend groote en wonderbaarlijke
hoeveelheid leven weet te onderhouden, door zóó vernuftige middelen, dat
men zonder overdrijving zeggen mag, dat ze alles overtreffen, wat het
genie der menschen weet tot stand te brengen. Zouden deze quantiteit en
deze qualiteit ook kunnen blijven bestaan door andere middelen?
Vergissen _wij_ ons als wij meenen voorzorgsmaatregelen te zien waar
misschien niets anders aanwezig is dan een gelukkig toeval, dat een
millioen ongelukkig toevallen overleeft?