kalumniaj buŝoj. Estas ja homoj, kiuj serioze diras, ke li ĉion
faras sub mia inspiro. Vere, kian imagon havas la Atenanoj pri tiu
granda homo, supozante, ke mi levas lin supren kvazaŭ infanon, por
ke li estu pli alta ol la aliaj. Estas ja pli facile pardoni la
naivecon al la Samosanoj, kiuj tenante vin, kredis, ke ili forŝtelis
la edzinon al Periklo kaj ke li ŝin ne serĉas.
LEJO
Ĝis la fino ili kredis ĉi tion. Trompinte la viglecon de nia mara
gardistaro kaj forkondukinte min el Mileto, ili estis tiel ĝojigitaj
de tiu ĉi akiro, ke ili dancis antaŭ mi; kaj kiam ree nia eskadro
alnaĝis Samoson, ili kaŝis min en profunda subteraĵo, en kiu
mi trasidis du monatojn. De sklavo mi eksciis, ke la urbo estis
almilitita, la antaŭa estraro forigita...
ASPAZIO
Periklo promesis malavaran rekompencon al tiu, kiu montros la lokon
de via estado.
LEJO
Tio sendube ankoraŭ pli certigis ilin, ke mi estas Aspazio.
TEORO
Mi miras, ke oni vin ne mortigis.
LEJO
Eble ili esperis ricevi grandan liberigmonon kaj verŝajne nur, kiam
iu eligis ilin el la eraro, ili enigis min en ŝipon kaj forveturigis
Sirion, por ke mi tie pereu kaj ne rakontu al vi pri mia malliberigo.
Dume -- ili trompiĝis.
ASPAZIO
Mia malfeliĉulino -- kiel la sorto ĵetadis vin!
LEJO
Tamen, kiam mi pripensis, ke vi deziris plenumi la volon de Diotimo,
ke vin povis forporti tiu ventego -- mi estis sincere danka al la
sorto. Ĉar vere, kio mi estas? Senforta kaneto en torento, kiun pli
forta ĝia fluo povas elŝiri kaj forporti, kaj en la loko, kie ĝi
staris, akvo kunfluos, ne lasinte eĉ postsignon.
ASPAZIO
Vi ofendas min kaj vin, ĉar mi vin amas kaj vi malatentas vin.
Nebona vi estas.
LEJO
Nu, ni ne alverŝu al ni la amon, ĉar koroj niaj estas plenaj de
ĝi. Kion de novaĵo? Periklo honoris la mortintojn per brilega
parolo, rekomendita al lernantoj por legado en la lernejoj.
ASPAZIO
Efektive, li neniam estis pli elokventa. Kiam li malsupreniris
de la tribuno, kortuŝitaj viroj ĉirkaŭprenis lin kaj virinoj
kronis per floroj kaj rubandoj kiel venkinton en ludoj olimpiaj. La
patroj, kiuj perdis en tiu milito siajn filojn, tiel varmege de li
gloritajn, ĵetis sin sur lian kolon, ploregante kaj iliaj larmoj
brilis per radioj de ĝojo. La komuna entuziasmo el plej malĝojaj
koroj forŝiris la funebron. En lia ĉeesto niaj malamikoj havis
apenaŭ kuraĝon silenti.
LEJO
Tio estas bona. Kaj Elpiniko? -- Ĉu ŝi subfosas vin ankoraŭ ĝis
nun?
ASPAZIO
Ŝi svenis en ĉirkaŭpreno de Hermipo, kiu skribis ian komedion
kontraŭ mi kaj volis prezenti ĝin sur la scenejo, sed oni rifuzis
al li. Ha! mi forgesis pri ia interesa okazintaĵo: nia administranto
aĉetis en la foiro junan sklavinon, kiu, kiel poste klariĝis, estas
knabina filino de Elpiniko.
LEJO
Kaj de kiu?
ASPAZIO
Polignoto neas la patrecon, sed jesigas la patrinecon. La maljuna
sklavino, kiu nun servas Teoron kaj iam servis Cimonon, diras
certige, ke li kun la fratino Elpiniko estas gepatroj de tiu ĉi
knabino -- sed tio ŝajnas al mi jam tro neinda por lia karaktero.
TEORO
Kaj gusto.
LEJO
Ha! miaj karaj, kiu penetris la misteron, kio ne estas versimila kaj
inda por tiu mondo de puraj diroj kaj malpuraj agoj!
ASPAZIO
Kiel revenĝo por tio, ke Elpiniko malnobligas la filon de Periklo,
mi feliĉigos ŝian filinon: mi sendis ŝin al la patrino por postuli
de ŝi almenaŭ la parton de ŝia regnaneco, ĉar alie ni zorgos pri
ĉi tio.
LEJO
Sed tiu furiulino freneziĝos de furio. Ŝi sendube estas dispremita,
se vi permesas al vi tiel dolorige ŝin inciti.
ASPAZIO
Sendube. Periklo regas en Atenoj ĉiopove, kiel nur genio povas
regi. La popolo respektas kaj adoras lin, ĝi estras sin mem,
ĝuante ĉiujn bonaĵojn de la firma paco. Atenoj estas jam ne la
plej altkreska branĉo de Grekujo -- sed ĝia ĉefa trunko, el kiu
kreskas plej sanaj branĉoj, ĝi estas centro de l' politika vivo,
plej ĉefa sanktejo de l' scienco kaj arto. La diino de l' saĝeco,
skulptita de Fidio, videbla el malproksimo, brilanta per oro,
marmoro, elefantosto, havas rajton rigardi fiere el Panteono, ĉar
ŝi estas simbolo de l' grandeco de la plej glora inter ĉiuj urboj,
kiuj iam ajn ekzistis sur la terbrusto.
LEJO
Ĉu la areopago, la arĥontoj, ĉu diversaj aristokrataj putretaĵoj
mortas trankvile en publikaj ruinaĵoj kaj ne intencas repreni sian
antaŭan potencon?
ASPAZIO
Ne, ligitaj ili reviĝas per la rememoroj pri la estinteco, sed la
estantecon ili cedis al ni.
TEORO
Tamen Tucidido, ilia estro, revenis el la ekzilejo.
ASPAZIO
Tiu bruema tabano kun sia mallonga pikilo por ni ne povas esti
danĝera. Tia vekilo estas eĉ utila por la energio de demokratoj,
por ke ĝi ne ekdormu.
LEJO
Kien rapidis tiel Periklo, ke li min apenaŭ salutis traflugante.
ASPAZIO
Al Anaksagoro, kies la plej amata filo estas malsana kaj kiu en
malespero perdas momente la konscion.
LEJO
Li, indiferenta filozofo kun glaciigitaj sentoj...
ASPAZIO
La doloro disŝiris al li la tutan filozofion.
LEJO
Ĉu Eŭripido priploras ankoraŭ Diotimon?
ASPAZIO
Li edziĝis kaj ree eksedziĝis, ĉar lin perfidis kaj la dua edzino.
LEJO
Ha, ha, ha. (_Eniras Periklo, enkondukante Anaksagoron._)
SCENO DUA
LA SAMAJ, PERIKLO kaj ANAKSAGORO.
ASPAZIO
Kiel li fartas?
PERIKLO
Sidiĝu Anaksagoro. (_Al Aspazio._) Li mortis.
ANAKSAGORO (_eksaltinte de la seĝo_)
Li mortis? Li jam ne vivas kaj neniam vivos? La ligiloj de l' mondo
krevas, ĝiaj muroj krakas, falas sur min la firmamento ĉiela!... Ke
ĝi dispremu plej rapide mian bruston! Terure!
PERIKLO (_sidigante lin_)
Kvietiĝu, amiko.
ANAKSAGORO
Se min volus ĉirkaŭpreni la kvieto de tombo, se la tero min
komencus ensorbi...
PERIKLO (_al Aspazio_)
Mi ne supozis, ke la morto de tiu infano tiel dispremos lin. Li volis
sin mortigi. Kvietigu lian doloron, kiel vi povos; mi devas rapidi en
la juĝejon, ĉar oni komencis kontraŭ li proceson kriminalan kaj
alsendis alvokon aperi tuj. Teoro, Lejo iru al lia malsana edzino kaj
helpu ŝin en la enterigo de l' korpo. Sofoklo kaj Fidio jam estas
tie. (_Li eliras kun Lejo kaj Teoro._)
SCENO TRIA
ASPAZIO kaj ANAKSAGORO.
ASPAZIO (_proksimiĝante al Anaksagoro_)
Anaksagoro paciĝu kun la nepreco.
ANAKSAGORO
Al kiu kaj al kio estis bezona tiu nepreco? Neniu prudenta kaj
sentanta estaĵo plenumus tian krimon; nur la senanima naturo povis
esti tiel kruela. Se ĝi havus konscion pri sia ago, ĝi haltigus
terurigita la tutan movon, estingus la lumojn sur arkaĵo ĉiela kaj
kovrus sian monstran vizaĝon per la morttuko de eterna nokto. Kio
ĝi estas? Min ĉirkaŭas senmezura mallumo, kaj en ĝi lumas... li!
ASPAZIO
Kara majstro, fortigu vin iomete per la propra filozofio. Vi ja mem
instruis, ke ni estas nur ŝanĝemaj formoj de la esto, malaperemaj
ondoj sur la oceano de materioj.
ANAKSAGORO
Forŝiru de mi tiun malplenan kranion, el kiu forflugis la saĝeco
kaj frakasu ĝin kiel malnovan paton, en kiu nenio jam rostiĝos.
Jes, mi malgrandiĝis, kuntiriĝis, restis de mi apenaŭ tiom, kiom
estas necesa por enteni la doloron. Kaj tamen ŝajnas al mi, ke tiu
doloro plenigas la tulan spacon. Ordinare homo ekscias aŭ ekmemoras
pri iu ajn sia organo nur tiam, kiam ĝi ekdoloras. Kaj mi sentas
nur nun, ke mi havis tro grandan koron. En tiu koro malfermiĝis
senfunda abismo, en kiu la tutmondo malaperas tiel, kiel hajlero en
profundegaĵo de vulkano. Sur rando de kratero staras pala spirito
de mia filo. Sekve, ne mi, sed la flamoj de enteriga ŝtiparo
ĉirkaŭprenos kaj kisos lian karan korpeton? (_Li ekstaras, volante
foriri._) Mi ne permesos!
ASPAZIO (_haltigante lin_)
Estu almenaŭ viro, se vi ne povas jam esti filozofo.
ANAKSAGORO
Pardonu min...
ASPAZIO
Vi mem estas malbona via lernanto. En la unua pli dolora provo
disŝiriĝis via scienco kiel aranea reto. Kial do vi kovris per ĝi
la mensojn al la aliaj kaj al vi mem?
ANAKSAGORO
En la juneco mi ne disdonadis pecetojn da mia koro al koketulinoj:
forigita de l' mondo mi ŝparis grandan provizon da sentoj, kies
parteton forprenis la edzino kaj el la resto konstruiĝis granda
amo por tiu infano. Mi pli facile imagis al mi mian estadon sen unu
mezuro, ol sen li. Mi almozus sur vojoj, dum varmegoj kaj frostoj,
mi ne kovrus la piedojn kaj la vizaĝon eĉ per folieto krataga, dum
ventego mi ne rifuĝus eĉ sub kampan papavon -- se li nur povus
vivi. Li mortis. Neniu tie -- super la steloj -- aŭskultas homajn
dezirojn, ĉar alie neniu rifuzus mian peton.
ASPAZIO
La voĉo de homaj deziroj estas la plej mallaŭta inter ĉiuj, kiuj
sonas en la naturo, ĉar ĝi alflugas apenaŭ ĝis la oreloj de
proksime starantaj amikoj. Ekster ili ĝi silentiĝas aŭ resonas
ne pli laŭte ol la bruo de cedraj pingloj. Nek la unua kaj nek la
lasta vi estas neaŭskultita; miloj da malfeliĉuloj trairas la
vivon, kiu sekigas al ili la salivon kaj domaĝas guteton da pluvo
por la sekiĝinta buŝo. Leviĝu majstro, montru, ke la tondro,
kiu disŝiris vian koron, ne frakasis al vi la kapon. Ĉu vi estus
kapabla genufleksiĝi kaj klini la frunton antaŭ ĝia abomena
potenco? Ne, Anaksagoro, por tiu humiliĝo vi estas tro granda. La
neelpetebla nepreco mortigis vian filon, sed per tuta sia potenco
ĝi ne efikos, ke vi ĝin ne esploru, ne nomu blinda, kruela kaj
senprudenta.
ANAKSAGORO
Efektive, mi devas reĵeti tiun ŝtonegon, kiu falis sur min. Li
konsilus al mi tion saman. Hodiaŭ ankoraŭ li demandis min: ĉu
vi finis jam vian verkon pri la naturo? Pro kio oni vin alvokas
al la juĝejo, ĉu pro tio, ke vi pensis? Kisu min -- li diris --
kaj etendis siajn malgrasajn manojn. Konstante rigardas min tiuj
larĝigitaj pupiloj... Eble ilin ne kovris ankoraŭ la palpebroj?
Eble li ne mortis? Fileto mia! (_Li ploras._)
ASPAZIO (_kortuŝita_)
Ploru!... (_Eniras Periklo kun Fidio._)
SCENO KVARA
LA SAMAJ, PERIKLO kaj FIDIO.
PERIKLO
Kara amiko...
ANAKSAGORO
Li vivas?!
PERIKLO
Vi devas elporti la duan teruran ekbaton: Tucidido kulpigis vin pro
publika insulto de la religio kaj sendia komentariado de mitoj kaj,
kiel pruvo, li almetis vian skribaĵon. Pro tia kaŭzo la juĝejo
komisiis tuj aresti vin kaj apenaŭ, dank' al mia peto, ĝi haltigis
la plenumon de la ordono ĝis la fino de la enterigo de via filo.
ASPAZIO
Sekve, la fortranĉita kapo de Meduzo rekreskas? Sekve la interbatalo
ne estas finita kaj la mortintoj en ĝi reviviĝas?
FIDIO
Ĝi estas la lastaj ektremoj antaŭ la morto.
ANAKSAGORO (_al Periklo trankvile_)
Konduku min en malliberejon.
PERIKLO
Vi povus ja neniam eliri el ĝi.
ANAKSAGORO
Por kio?
PERIKLO (_severe_)
Anaksagoro ne mortigu vin mem, ĉar ne por tio ni portis tiom da
jaroj standardon de progreso, por ke vi propravole trapiku vin per
ĝia akra pinto, kiam vi povas ankoraŭ ĝin teni glore.
ANAKSAGORO
Kion mi devas fari?
PERIKLO
Senprokraste forlasi Atenojn kaj malproksime de ili atendi la
aljuĝon. En la haveno staras komerca ŝipo, kiu hodiaŭ fornaĝas al
Mizio -- tie Fidio konfidos vin al lia konata piloto.
ASPAZIO
Pri ĉio, kion vi lasas, ne ĉagreniĝu. La edzinon ni sendos tuj
post vi.
ANAKSAGORO
Kaj ĉu vi donos al ŝi la urnon kun la cindro de mia filo?
PERIKLO
Bone.
ANAKSAGORO
Ĝi anstataŭos por mi la teron de l' patrujo. Ne, Fidio, forĵetu el
Atenoj la trabrulintan skorion kaj vi, Periklo, sciigu min, ke ili,
liberiĝinte de mi, estas feliĉaj.
ASPAZIO (_donante al li saketon kun mono_)
Prenu kiel de filino. Vi estis ja por mi patro jam tiam, kiam la
Atenanoj forviŝis de si malrespekte mian ombron kaj ne volis spiri
per la sama kun mi aero. Amu min tiel ĉiam. (_Ŝi kisas lian
kapon._)
PERIKLO (_ĉirkaŭprenante Anaksagoron_)
Amiko... la sorto ne forŝovas vin de mi, sed forŝiras.
ANAKSAGORO (_al Fidio_)
Ni iru do... Neniam mi revidos la filon, neniam mi revidos vin. Kiun
nun rigardos miaj lacigitaj kaj forploritaj okuloj....
FIDIO
Malfeliĉa Prometeo, la dio ree venĝas pro la forŝtelita de li
fajro de l' saĝeco. (_Li eliras kun Anaksagoro._)
SCENO KVINA
ASPAZIO kaj PERIKLO, poste TRAKSO.
ASPAZIO
Periklo kara, vi antaŭsentas ion malbonan aŭ kaŝas ĝin de mi.
Kial vi ordonis al Anaksagoro forkuri el Grekujo?
PERIKLO
Alie li estus malliberigita kaj eble kondamnita al morto.
ASPAZIO
Ĉu Anaksagoro povus esti malliberigita kaj kondamnita al morto
en Alenoj, kie regas Periklo! Kion signifas ĉi tio, mia kara?
Ĉu tiu popolo, kiu estas lin juĝonta, vin subite ĉesus obei?
Suprenrampante la altecon, kiun vi atingis, vi enkondukadis gravajn
leĝojn, detruadis jarlongajn regularojn, iniciatis militojn -- kaj
hodiaŭ, ekstarinte sur la pinto de gloro kaj influo vi ne estus
kapabla defendi la amikon? Mi ne povas ĉi tion kompreni.
PERIKLO
Oni lin kulpigis pro insultado de la religio, pro neado de dioj...
ASPAZIO
Sekve?
PERIKLO
Se oni min iam ajn kulpigos pro tio, mi ne povos min senkulpigi eĉ
antaŭ tiuj, kiujn mi feliĉigis, sed mi tuj forlasus la landon. El
mortaj senformaj buloj de marmoro Fidio ĉizas statuojn, sur kiuj li
skulptas ĉiujn signojn de beleco; sed ĉiu lia ĉefverko puŝita de
fremda mano renversiĝos kaj mortigos sian kreinton malgraŭ tio, ke
ĝi ŝuldas al li sian eston. Simile agas ofte kun siaj defendantoj
popolo. Oni povas kun ĝi transturni la teron, kondiĉe, ke ĝi ne
ekvidu, ke per tio oni difektas ĝian ĉielon; oni povas ĝin levi
kontraŭ homoj, kondiĉe, ke ĝi ne rimarku en tio ofendon de dioj;
ĝi elverŝos sian sangon por plej noblaj ideoj, sed ne ektuŝos
plej sensencan superstiĉon religian. En la politikaj kaj sociaj
opinioj dum la lastaj jaroj dispecetiĝis ankaŭ multego da antikvaj
kredoj, la bankroto de la aristokrataro difektis iomete la mitologian
komercon, kies spekulaciantoj sendube komencis klarigi al la popolo,
kien ĝi atingis kaj kiu direktas ĝin al senpieco. Kun tiu kolero de
l' popolo oni ne devas ŝerci, mi esperas tamen, ke Anaksagoro estos
nur unu sola propeka kapro.
ASPAZIO
Kaj li povus tion eviti, se vi, edukinte la popolon politike, edukus
ĝin samtempe spirite. Ĝi ekposedis rajtojn, akiris bonstaton,
sed restis malklera, nekapabla vin sufiĉe kompreni, ĉiam ema
kontraŭstari siajn proprajn majstrojn kaj bonfarantojn.
PERIKLO
Eĉ por unu momento Atenanoj ne donis en miajn manojn la regadon,
kiu ebligus al mi rapidigi la progreson. Mi agis ekskluzive per la
forto de konsiloj kaj penoj, ne kiel arĥonto, ne kiel membro de l'
areopago, ne kiel altrangulo de la regno, sed kiel ĝia unua regnano.
Ŝajnis al mi, ke mi faris ĉion, kion povas nur plenumi la forto
de privata homo. Dume, en la fino de mia vivo, kiam mi komencis jam
revi pri la dankeco de la samlandanoj kaj ne pri novaj meritoj,
vi riproĉas al mi malkapablecon, vi, al kiu mi konfesadis miajn
intencojn, kun kiu mi kune laboris, vi, mia kara edzino.
ASPAZIO
Periklo! Eble nur la disiĝo kun la amiko agordis vin tiel maljuste
kontraŭ mi. Ĉu mi kuraĝus riproĉi malkapablecon al vi, kiu
transformis la duonon de Grekujo kaj kiu donis alian direkton al ĝia
historio. Ŝtoniĝu antaŭe al mi la lango! Sed ĉar mi estis via
kunlaborantino, mi havas almenaŭ rajton montri al vi la mankojn de
nia laboro. Jes, kara edzo, estas necese klerigi la popolon, ĉar,
ĉio, kion vi konstruis sur tiu ĉi kruda maso, ne estos daŭra.
PERIKLO
Ĝi estas granda tasko, kaj mi penus ĝin solvi, se mi havus vian
aĝon. Bedaŭrinde, mi staras je dudek jaroj pli malproksime ol vi
kaj sentas jam en la brusto malvarmon de maljuneco.
ASPAZIO
Vi estas nur per longa batalado kaj laborado lacigita. Se iom post
iom vi ripozos kaj okupos vin per la afero de senpagaj popolaj
lernejoj...
PERIKLO
Se tiu ĉi devo apartenas al mi...
ASPAZIO
Mi aldonus ankoraŭ la alian.
PERIKLO
Kian?
ASPAZIO
Vi devas peni forpeli el Atenoj ĉiujn aristokratojn, kiuj konspiras
kontraŭ la demokrataro.
PERIKLO
Se mi eĉ povus fari ĉi tion, mi ŝanceliĝus.
ASPAZIO
Kaj mi -- ne. Deŝirado de folioj aŭ fortranĉado de trunketoj ne
ekstermos lolon -- oni devas ĝin elŝiri el la tero ĝis la plej
malgrandaj radiketoj. Inter ni kaj la oligarĥio ekzistas ne sole
diferenco de konvinkoj sed ankaŭ diferenco de rimedoj. Ni batalas
noble, niaj kontraŭuloj malŝatas nenian malnoblecon. Tiun ĉi lolon
vi nepre devas ekstermi el Atenoj. Vi iris tiel malproksime, ke la
reston de l' vojo vi trairos facile. Kaj nur sur ĝia fino staras via
celo. (_Eniras Trakso._)
TRAKSO
Elpiniko lasis la sklavinon ĉe si kaj diris, ke interŝanĝe ŝi
aĉetos kelkajn viajn filinojn kaj alsendos ilin.
PERIKLO (_severe al Trakso_)
Ĉu ci ne scias ankoraŭ, kiel al ci estas permesate paroli kun cia
sinjorino!
ASPAZIO
Mi ja klare komisiis al ci rekonduki la sklavinon.
TRAKSO
Kion mi povis fari, se la servistoj de Elpiniko tuj forkaŝis ŝin.
PERIKLO
El ciaj okuloj trarigardas mensogo. Memoru, se mi ekscios, ke
ci helpis la retenon de tiu ĉi knabino, mi ordonos ŝian nomon
elbruligi sur cia frunto. For! (_Post la foriro de Trakso._) Kelkajn
fojojn oni jam avertis min, ke li estas fripono.
ASPAZIO
Mi volis savi la malfeliĉulinon kaj eble mi ŝin pereigis. Sed ne,
ŝi estas ja sklavino de Teoro, kiu havas rajton ŝin repostuli.
(_Eniras Eŭripido._)
SCENO SESA
LA SAMAJ kaj EŬRIPIDO.
EŬRIPIDO
Ĉu Anaksagoro estas en arestejo?
PERIKLO
Ne.
EŬRIPIDO
Oni diris al mi, ke ne estas permesite al li eĉ enterigi la filon.
Via rifuĝejo estas fermita kaj ĝiaj edukatinoj trairos al la
propraĵoj de la regno.
ASPAZIO
Kiu administris tiel?
EŬRIPIDO
Arĥonto. Mi mem vidis, kiel li forsendis ilin kun gardantoj en la
juĝejon.
PERIKLO
Hola! Periklo vivas ankoraŭ! (_Eliras._)
SCENO SEPA
ASPAZIO kaj EŬRIPIDO.
ASPAZIO
Kio do fariĝis?
EŬRIPIDO
La tutaj Atenoj rigidiĝis en tomba silento, kiun trakuras nur
subpremataj murmuretoj de malĝojo aŭ kolero.
ASPAZIO
Ĉu kaŭze la proceson de Anaksagoro?
EŬRIPIDO
Inter aroj de la regnanoj, disĵetitaj en la urbo, kuras
duonvortetoj, antaŭsciigantaj pli grandan ventegon.
ASPAZIO
Periklo ĝin dispelos.
EŬRIPIDO
Kie estas Anaksagoro?
ASPAZIO
En sendanĝero. Li forkuras Afrikon.
EŬRIPIDO
Dankon al vi. De unu horo mi la unuan fojon ekspiris pli libero.
Homoj elfalis el mia koro, ne multaj restis en ĝi kaj antaŭ ĉiuj
li -- mia estiminda instruisto. Atenoj jam trosatigis min per enuo
kaj abomeno, mi ne povas kun ili ŝimi kaj putri. Ĝis nun mi
kontraŭstaris la intencon ilin forlasi, hodiaŭ la persekutado de
Anaksagoro forigas min el tiu ĉi urbo. Mi forveturos kaj haltos nur
tie, kie estos pli bone aŭ almenaŭ alie.
ASPAZIO
Leviĝu do ni ĉiuj kvazaŭ aro da koturnoj kaj forflugu en landojn
pli varmajn. Ne, Eŭripido, tio estus tro birda.
EŬRIPIDO
Enkreski oni povas nur en la teron, varmigitan de suno de amo, sed
ne malvarmigatan de frostoj de perfido. Min ekamis nenia estaĵo kaj
ĉiuj perfidis.
ASPAZIO
Kaj Diotimo? Ŝi eĉ ne promesis al vi, ke ŝi vivos.
EŬRIPIDO
Sed ŝi jam ne ekzistas kaj mi ree estas solulo. Neniam diru, ke
Eŭripido estas malforta, kaprica, timema kaj Periklo forta, kuraĝa
kaj persistema, ĉar Eŭripido ne havis apud si tian virinon, kian
Periklo havas en vi. Homo nur tiam batalas, kuraĝe sur la kampo
publika, kiam hejme sentema koro rekompencas al li ĉiun perdon de
fortoj. Se min amus Aspazio... mi nur demandus ĉiam, kio estas en la
mondo por akiri kaj mi akirus.
ASPAZIO
Malsukcesoj vin tre disbatis: forveturu do kaj revenu hardita. Via
granda spirito ne devas krevi sub ekbatoj de l' vivo.
EŬRIPIDO
Restu sana Aspazio, sola virino, kiun mi ne malbenis. (_Eniras
Protagoro._)
SCENO OKA
LA SAMAJ kaj PROTAGORO.
PROTAGORO
Mi ne trovas ĉe vi Fidion?
ASPAZIO
Ne.
PROTAGORO
Kie mi povas lin trovi?
ASPAZIO
Li baldaŭ alvenos ĉi tien.
PROTAGORO
De kie?
ASPAZIO
Li mem diros al vi.
PROTAGORO (_kun akcentado_)
Kaj tamen vi devas ĝin klarigi al mi -- kaj kiel eble plej baldaŭ.
ASPAZIO
Ĉu io minacas al li?
PROTAGORO
Kie li estas?
ASPAZIO
Li forkondukis Anaksagoron al la haveno.
PROTAGORO
Mi dankas. (_Li foriras._)
ASPAZIO (_haltigante lin_)
Protagoro, kial vi serĉas lin?
PROTAGORO
Lia statuo de l' diino Ateno ekŝanceliĝis sur Partenono.
ASPAZIO
Mensogo!
PROTAGORO
Mi havas pli da tempo por perdi ol li, mi restos do unu momenton
por vin kvietigi. Sed vi, Eŭripido, kuru al la haveno, kaj, se vi
renkontos Fidion, konsilu al li eksidi unuan forirantan ŝipon, ĉar
li estas kulpigita.
ASPAZIO
Kulpigita? Pro kio?
EŬRIPIDO
Mi iras. (_Li eliras._)
PROTAGORO (_kiu murmuretis kelkajn vortojn al Eŭripido_)
Pro tio, ke li malbone starigis la statuon.
ASPAZIO
Kaj pro tio li devas forkuri? Ne trompu min per malveraĵoj. Vi ne
amis Fidion, sekve, se vi lin avertas, sendube minacas al li grandega
danĝero.
PROTAGORO
Ĉu azeno, tirante veturilon kun peĉo haltos antaŭ saĝulo
trapasanta ĝian vojon? Ne, ĝi renversos lin kaj trairos. Oni devas
esti singarda. Kontraŭ danĝeroj ne baros nin fera krado sed junka
digeto. Kankro perdiĝinta sur granda, ofte traveturata vojo ne
estas malpli certa pri sia vivo, ol plej glora homo gardata de ĉiuj
leĝoj. Sekve kaj Fidio...
ASPAZIO
Sufiĉe. Tro longe vi pretigas min al la sciigo, kiu devas esti
monstra, se vi tiel malrapide senvualigas ĝin. Mi preferas ekaŭdi
ĝin per unu fojo. (_Ŝi vestiĝas por foriri._)
PROTAGORO
Kien vi iras? Atendu, -- mi diros al vi. (_Post momento de
ŝanceliĝo._) Fidion mi iam ne amis, hodiaŭ mi deziras nur savi
lin. (_Eniras Periklo._)
SCENO NAŬA
LA SAMAJ kaj PERIKLO.
ASPAZIO
Vi aŭdis? Fidio estas kulpigata!
PERIKLO
Ĉu mi aŭdis? Ŝajnas al mi, ke subite alflugis vento, forkaptis
eĥon de tiu kalumniaĵo kaj portas ĝin tra la tuta tero. Mi
rigardis sunon, ĉu ĝi ne fermos sian okulon kaj faligos larmojn,
vidante maljustaĵojn kontraŭ la granda homo. Sendube ĝi ne
rimarkis ĉi tion. Kiamaniere en malgranda Grekujo povas enlokiĝi
tiom da malindaj homoj kaj en iliaj mallarĝaj brustoj tiom da
malnoblaĵo.
ASPAZIO
Periklo, mi ankoraŭ nenion scias.
PERIKLO
Menono, lernanto de Fidio, subaĉetita de la aristokratoj, kulpigis
lin pro la ŝtelo de parto da oro el la statuo de Ateno kaj pro
tio, ke li skulptis mian kaj sian vizaĝon sur ŝia ŝildo. Ree
ofendo de la religio punata per malliberigo aŭ morto.
ASPAZIO
La piaj mortigistoj volas nin buĉi por sanktaj tranĉiloj. Oni povas
do pruvi la senkulpecon de Fidio.
PERIKLO
Kiel? Oni devus depreni la tutan oron de la statuo kaj pesi ĝin;
tion permesos nek la superstiĉa popolo, nek la malamika por ni
estraro. Sur la bareliefo de la ŝildo de Ateno estas facile trovi
inter multaj figuroj la similecon al mia kaj lia vizaĝo. La aljuĝo
tiamaniere apogos sin ekskluzive sur la atestado de Menono; oni
ordonis jam malliberigi Fidion.
ASPAZIO
Ne. Vi tion ne permesos!
PERIKLO
Ĉar mi povus la kaptistojn konduki sur liajn postsignojn, mi sendis
Sokraton al la haveno por averti Fidion.
PROTAGORO
Ĉi tien kuris ankaŭ Eŭripido.
PERIKLO
Malgraŭ tio mi ne estas sufiĉe certa. Kuru kaj vi, Protagoro, plej
malmulte vi elvokos da suspekto kaj plej sprite vi konsilos.
PROTAGORO
Ĉu ne estas tro malfrue? (_Li eliras._)
SCENO DEKA
PERIKLO kaj ASPAZIO.
ASPAZIO
Se ne ĉiuj tri, unu devas lin renkonti.
PERIKLO
Ia malbeno vagigus iliajn paŝojn, se ili lin ne trovus.
ASPAZIO
Mi ne supozas.
PERIKLO
Eble Fidio por forigi danĝeron de Anaksagoro elektis flankan vojon.
ASPAZIO
Eble li restis kun li.
PERIKLO
Tio estus la plej bone, ĉar li tuj fornaĝus.
ASPAZIO
Ha! Kial iliaj piedoj ne trakuras tiel rapide la spacon kiel mia
penso!
PERIKLO
Ili revenigos lin sendube.
ASPAZIO
Se la nokto volus plirapidiĝi kaj forkaŝi Fidion, blindigante liajn
persekutantojn! Malfeliĉe! ĝi ne etendis ankoraŭ siajn unuajn
ombrojn. Periklo, li ne forkuros!
PERIKLO
Kial?
ASPAZIO
Miaj nervoj tremas pro timo, kvazaŭ kordoj ŝirataj: ili
antaŭsentas malfeliĉon.
PERIKLO
Vi estas ekscitita. Regu vin mem, mia kara; vi vidos: hodiaŭa tago
finiĝos bone kaj morgaŭ ni komencos la venĝon.
ASPAZIO
Mi kredas, ke vi venĝos pro niaj amikoj. Tiu ĉi espero kvietigas
mian ĉagrenon.
PERIKLO
Mi ordonus ĉarpenti el mi trabon por ponto, se mi ne sukcesus puni
la aristokratojn pro tiu ĉi duobla malnoblaĵo. Ke ili min frakasu,
-- ĉar alie mi ilin forbalaos!
ASPAZIO
Kia terura estas turmento atendi en malkvieto! Mi estas preskaŭ
certa, ke Fidio saviĝos, kaj tamen min penetras la sento de
ektimigita ĉamo, kiu aŭdas la fajfadon de traflugantaj apud ĝi
sagoj. (_Eniras Fidio._)
SCENO DEKUNUA
LA SAMAJ kaj FIDIO, poste TRAKSO.
ASPAZIO
Fidio?! Forkuru!
PERIKLO
De kie tiel rapide? Vi ne renkontis Sokraton, Eŭripidon, Protagoron?
FIDIO
Ne, sed mi renkontis la amindan knabon Alcibiadon, kiu nin veturigis
al la haveno, kaj, kiam mi estis lokinta Anaksagoron sur la ŝipon li
reveturigis min ĉi tien.
PERIKLO
Vi ne povas jam aperi en la urbo, vi estas kulpigita, persekutata, vi
devas kaŝi vin en nia domo.
TRAKSO (_eniras_)
Alvenis la juĝeja gardantaro kaj petas, ke eliru al ĝi la regnano
Fidio.
PERIKLO
Kiu diris al ĝi, ke li estas ĉi tie? Ci, lupido!
TRAKSO
Ne mi. (_Li foriras._)
ASPAZIO (_al si_)
Ili jam havas lin en siaj ungegoj kaj ne ellasos.
FIDIO
Kiu min kulpigis?
PERIKLO