ELPINIKO
Ĉu estis en ili mono?
TRAKSO
Ĉu iu konfidus al mi, mizera sklavo, tiel grandajn sumojn? Iu alia
ilin forveturigis.
ELPINIKO
Kiu?
TRAKSO
Mi ne scias.
ELPINIKO
De l' reĝo persa ĉu ne alvenadis al Aspazio elsenditoj kun donacoj?
TRAKSO
Ne.
ELPINIKO
Ekrememoru, tio ĉi estas por ni necesa.
TRAKSO
Se ĝi estas necesa... mi rememoros.
ELPINIKO
Ĉu Aspazio pasigas vivon malĉastan kaj entrenas en ĝin siajn
amikinojn?
TRAKSO
Sendube.
ELPINIKO
Ĉu ci vidis, kiel ŝi deŝiradis olivetojn de la arboj oferitaj al
Ateno?
TRAKSO
Mi ne memoras.
ELPINIKO
Ĉu ŝi mokis la diojn?
TRAKSO
Ŝajnas al mi, ke jes.
ELPINIKO
Tio signifas, ke ci aŭ nenion scias, aŭ forkaŝas. Kion ci povas
atesti?
TRAKSO
Kie?
ELPINIKO
Antaŭ la juĝantaro.
TRAKSO
Malfacila tasko. Tie sklavojn alvokitajn al atesto oni turmentegas.
ELPINIKO
Se ci diros, kion mi postulis, mi cin malavare rekompencos kaj
faciligos al ci la forkuron en Azion for de Periklo, sur la ŝipo
de mia edzo. (_Ŝi donas al li saketon kun mono._) Du drakmoj kiel
antaŭdono.
TRAKSO
Mi dankas, kaj kiom mi ankoraŭ ricevos por la Persaj elsenditoj, por
la sanktaj olivetoj, por la ametaĵoj de Periklo kaj Aspazio, por la
diskrevinta haŭto dum la juĝa esplorado?
ELPINIKO
Kvin minojn.
TRAKSO
Tro malmulte.
ELPINIKO
Ne marĉandu, se ci meritos, mi duobligos.
TRAKSO
Ĉu la antaŭdono estos alkalkulita al tiu ĉi favoro?
ELPINIKO
Ne, ne, sed estu jam kontenta.
TRAKSO
Kiel dankon por tio ĉi, mi senpage malkaŝos al vi gravan sekreton.
Diotimo, la amikino de Aspazio, kiu mortis hodiaŭ, instigis siajn
amatojn, por ke tiujn katojn...
ELPINIKO
Idioto ci estas. Pri tio ĉi jam griloj ĉesis sibli. (_Oni aŭdas
kantadon post la scenejo._) Kaŝu cin kaj malaperu nerimarkita.
Dekstren! (_Trakso elkuras -- enfalas Ksantipo._)
SCENO SEPA
ELPINIKO kaj KSANTIPO.
KSANTIPO (_iomete ebria, kantante_)
Edzinojn multajn havas patro mia, Sed edzo li ne estas de la sia.
ELPINIKO
Ksantipo estu gaja pli mallaŭte.
KSANTIPO (_sidiĝas_)
Ĉu mi estas demokrato, kiu forkuras de sub Koronejo, ke vi ordonas
al mi esti malgaja? Mia paĉjo estas ruza sturno: li ne estis tie
kaj ankaŭ kantetas. Sed kiel li ekkantos, kiam li faros el siaj
neleĝaj amfruktoj regnanojn. Atenajn! Hodiaŭ efektiviĝas tiu ĉi
nobeliga stampado de miaj adoptitaj fratetoj. Hodiaŭ estas, kioma mi
ne scias, datreveno de la buĉado de brutaro demokrata sur la kampoj
de Koronejo, hodiaŭ mian patrinon, virinon senlaciĝan en la edzeca
metio, mi jam la trian fojon edzinigis -- tiom da solenoj mi devis ja
festi per vinofero, kaj mi festus ankoraŭ la aliajn, se ne ekmankus
al mi mono. Bone faris Hermipo, ke li alvokis min al vi, ho plej
riĉa, kvankam mi ne scias, kiacele mi venis.
ELPINIKO
Por ke vi ĉesu festi diversajn solenojn, kiam tiel grava afero
alvokas vin partopreni en popola interkonsiliĝado.
KSANTIPO
Protagoro instruis min: la animo estas senpeza kaj senforma. Mi
elrezonis ĝin tiel: animo estas vaporo, kaj ĉar vino donas vaporon,
sekve trinki devas ĉiu, kiu deziras havi grandan animon.
ELPINIKO
Vi scias ja, kion intencas fari Periklo; pripensu do, kia estus
la impreso, se vi, lia filo, elirus kontraŭ la patron, kontraŭ
malnobligadon de via antikva gento...
KSANTIPO
Mi povas!
ELPINIKO
En tia stato kun pligrandigita animo?
KSANTIPO
Tio ĉi ne malhelpas. Mi povas eĉ diri pli: -- kion? -- aha! ke li
penis delogi mian edzinon, ĉar li donadis al ŝi monon kaj al mi
ĝin rifuzis; poste kion? -- ha! -- ke li volis ŝanĝi sian eluzitan
Aspazion je mia freŝa Tisandro; kion ankoraŭ? ke trompita en tiu
ĉi kalkulo, li ĵetis sin malespere en la brakojn -- de Protagoro.
ELPINIKO
Sekve iru kaj diskonigu ĉi tion publike.
KSANTIPO (_leviĝas_)
Mi iras! (_Li foriras per necerta paŝo._) Okulo kontraŭ okulo!
(_Li haltas._) Tiu Periklo... mia patro... vekas en mi ĉiam ian
malagrablaĵon. Li ne estas vinisto Hekatono, brava junulo, antaŭ
kiu mi povas ĉion konfesi. Tiu ĉi ankaŭ amas mian Tisandron. Sed
paĉjo Periklo, kiam li min ekrigardas... Mi preferas tamen miajn
plendojn skribi, por ke iu alia ilin tralegu al li.
ELPINIKO
Tiam sidiĝu kaj skribu.
KSANTIPO
Sekmaniere? Mi tiel ne povas, en la stomako devas esti ankaŭ
malseke, kiel la inkujo.
ELPINIKO
Noro! (_La sklavino aperas._) Pokalon da vino.
KSANTIPO
Donu jam tuj kruĉeton. (_Post la eliro de la sklavino_) Kia abomena
sklavino! Kompreneble ŝi ne servas Kalion, ĉar nur virino povas
toleri apud si tian monstron. Kie estas Egino, delikata Egino, kiun
Polignoto pinĉadis?
ELPINIKO (_severe_)
Tie estas la domo de Kalio, sed ne la drinkejo de Hekatono.
KSANTIPO
Pardonu al mi, plej kara, pardonu. Se la brava Hekatono havus
ankoraŭ por siaj gastoj Eginon! (_Noro alportas pokalon da vino,
kiun Ksantipo eltrinkas unuspire -- al Noro._) Enverŝu la duan.
ELPINIKO (_kiun Noro rigardas demande_)
Alportu! (_Al Ksantipo post la eliro de Noro_) Skribu.
KSANTIPO
Per kio mi devis ornami tiun ĉi mizeran folieton da papiruso? (_Li
leviĝas._) He, mi preferas eliri kontraŭ Periklon -- okulo kontraŭ
okulo... (_Noro donas al li kruĉeton, kiun li ankaŭ englutas
unuspire._) Verŝu la trian.
ELPINIKO (_al Noro_)
Foriru.
KSANTIPO
Atendu. (_Noro eliras._) Kial ci ne donas la trian? La vino estas
bonega, mi ja ne faris mienon malkontentan... Ĉu vi ne havas plu?
Mi dankas eĉ por tiom. Ĉe Hekatono mi suĉos la reston. Sed panjo
Elpiniko pruntedonos por la kruĉeto... Mia ora, mia...
ELPINIKO
Mia ebria, ni finu jam hodiaŭ tiun ĉi interparolon.
KSANTIPO
Mi ebria! Kion mi rompis al vi. Se plaĉos al mi, mi povas esti pli
sobra ol puto.
ELPINIKO
Ha, Ksantipo, se vi povus nur por momento kompreni, kiom da bono vi
forigas de vi mem kaj de la tuta lando.
KSANTIPO
Mi komprenos. De la tuta lando? Diru antaŭe pri la tuta lando.
ELPINIKO
Periklon oni devas nepre forigi de la influo, kaj forigi oni povas
lin nur per konigo de liaj ĉiuj malĉastaj agoj.
KSANTIPO
Jes!
ELPINIKO
Patro kulpigata de la propra filo...
KSANTIPO
Okulo kontraŭ okulo? Ne! Mi preferas skribi...
ELPINIKO
Skribu do fine, kaj por tiu ĉi skribaĵo Periklo donos al vi la
tutan sian riĉecon.
KSANTIPO
Riĉecon! Zeŭso vin delogu! Hekatono, brava junulo! kaj mi malsaĝa
tute ne sciis, ke en kelkaj fingroj de mia dekstra mano mi posedas
kaŝitajn trezorojn. Venu ĉi tien, estimata peceto papirusa,
kovriĝu per miaj arĝentaj vortoj. (_Li sidiĝas kaj skribas._)
Ŝarĝita per trezoroj la mano ne povas moviĝi... Li delogis
Tisandron... Malfeliĉa mia edzineto... Li proponis al mi anstataŭ
ŝi Aspazion... Ŝi instruita? Ha, pli bona estas tiu virino, kiun
neniu instruis. Ha, ha, ha! (_Turninte sin al Elpiniko._) Ĉu vere?
(_Li skribas plue._) Protagoro... Tiu ĉi ne permesus al si... Kio
do! Ili kredos... Fino. (_Al Elpiniko._) Jen havu...
ELPINIKO
Pardonu... De kio mortis via pli juna frato, Paralo?
KSANTIPO
De malsano.
ELPINIKO
Ĉu Periklo ne faciligis al li la foriron de tiu ĉi mondo?
KSANTIPO
Sendube. Li sendadis al li vinon, kukojn...
ELPINIKO
Verŝajne venenitajn...
KSANTIPO
Kompreneble.
ELPINIKO
Almetu tiun ĉi suspekton kaj subskribu vin.
KSANTIPO (_skribas_)
Vinojn tro maldolĉajn... kukojn tro dolĉajn... (_Li stariĝas._)
Jen vi havas, Elpiniko, la plendon de mia koro, kiun vi metu antaŭ
la tronon de la plej potenca dio.
ELPINIKO (_traleginte la papiruson_)
Perfekte. Sed mi supozis...
KSANTIPO
Panjeto plej kara...
ELPINIKO
Mi petas vin, ne nomu min tiel...
KSANTIPO
Kial do? Mian patrinon mi edzinigis, via Hiponiko estas ankoraŭ
malgranda kaj mi estas jam granda. Prave, panjeto, vi rimarkigis, ke
tiu ĉi skribaĵo -- estas la tuta riĉeco de mia patro. Retenu ĝin
kaj donu al mi nur etan ĝian onon...
ELPINIKO
Kiom vi bezonas?
KSANTIPO
Al Hekatono mi estas iom ŝulda... la heredon post Periklo mi devas
kun miaj amikoj trinkfesti... Ne multe -- cent drakmojn.
ELPINIKO
Por ĉiu vorto -- unu drakmo. (_Ŝi kalkulas la vortojn skribitajn
de Ksantipo._) Okdek tri... (_Ŝi prenas el la tablo monon kaj metas
ĝin sur lian manon._)
KSANTIPO (_ĝojigita_)
Ĉiu vorto -- drakmo! Okdek tri! (_Eniras Protagoro._)
SCENO OKA
LA SAMAJ kaj PROTAGORO.
ELPINIKO (_al si mem_)
En tia momento... ha!
KSANTIPO
Protagoro, mia estimata instruisto.
PROTAGORO
Sklavo montris al mi, ke ĉi tie mi renkontos Kalion.
ELPINIKO
Ripozu, regnano, mia edzo tuj alvenos.
KSANTIPO
Sidiĝu, majstro, ĉar la seĝo estas mola. Mi tuj finos la
kalkuladon kaj tiam ni iom filozofos.
ELPINIKO (_al Ksantipo_)
Ŝajnas al mi, ke via amiko tro longe atendas vin.
KSANTIPO
Hekatono, brava junulo, kiel mi lin ĝojigos. (_Al Protagoro._)
Ree mi estas sinjoro! Dank' al ĉi tiu nobla matronino, kiun dio
rekompencis por tio en maljuna aĝo per filo, mi havos per kio vivi.
PROTAGORO
Pli ĝuste -- trinki. (_Elpiniko sufokas en si la koleron._)
KSANTIPO
La suno faras tion saman, sed ĝi malsaĝa trinkas roson el vinberoj
kaj mi -- sukon. Ha, ha, ha! Hekatono estas brava junulo. Ĝis
revido, ĝis revido...
Multajn edzinojn havas patro mia
Sed edzo li ne estas de la sia.
(_Li eliras kantante._)
SCENO NAŬA
PROTAGORO kaj ELPINIKO.
Konfesu Protagoro, ke mi grandanime malamas Periklon, subtenante lian
filon.
PROTAGORO
La justuloj scias, kiel ŝati tion.
ELPINIKO
Se vi estas justa, konfesu ankaŭ, ke senbezone vi tenis vin ĝis
nun malproksime de nia rondo, al kiu vi apartenas laŭ la gento, la
kutimoj kaj la konvinkoj.
PROTAGORO
Ho, jes.
ELPINIKO
Mi ripetas: kaj laŭ la konvinkoj, ĉar malgraŭ intimaj ligoj kun
la demokratoj, kiel mi aŭdis, vi ne flatis iliajn petolaĵojn, sed
laŭdis la meritojn kaj la prudentan politikon de la aristokrataro.
PROTAGORO
Seninterrompe.
ELPINIKO
Oni diris al mi, ke dum la batalo apud Tanagro vi estis sur nia
flanko.
PROTAGORO
Mi tiam estis en Atenoj.
ELPINIKO
Sed vi deziris venkon al ni kaj al la Spartanoj. Mi konjektas, ke
la malvenko de la demokratoj apud Koronejo plenigis vin per kaŝita
ĝojo kaj la malnobla reiro de l' subaĉetita Plejstonakso -- per
malĝojo. Kuraĝe, Protagoro, forblovu de via aristokrata animo ĝian
demokratan surtavolaĵon, rompu la falsan honton kaj diru: jes.
PROTAGORO
Jes.
ELPINIKO
Ho, en vi pulsas la nobla sango de l' antaŭuloj.
PROTAGORO
La ruĝa!
ELPINIKO
Nun, kiam tute okaze kaj rapide ni komprenis unu la alian, mi
esperas, ke vi ne rifuzos al ni vian helpon. Ĉar mia frato Cimono
estis malnoble elsendita Egiptujon, kie li mortis, kaj, kiel mi
supozas, li estis mortigita, la partio aristokrata en Atenoj ne havas
sian gvidanton, kiu egalus kaj venkus Periklon. Tucidido havas nur
fieron, Kalio nur riĉecon kaj abomenon al vivo publika, la resto --
estas birdetaro taŭga nur por fari grandan bruon. Vi, Protagoro,
estas plej glora, leĝisto, perfekta parolisto...
PROTAGORO
Jes, mi estas.
ELPINIKO
Mi esperas, ke nia partio irus kun vi batali.
PROTAGORO
Mi ankaŭ pensas tiel kaj krom tio mi vidas, ke oni devas naivulojn
ne malhelpi, ili mem ridindiĝos.
ELPINIKO
Kian taktikon laŭ via opinio oni devus uzi en tiu ĉi batalo?
PROTAGORO
Vi volas, regnanino, ricevi de mi konsilon por vi?
ELPINIKO
Jes.
PROTAGORO
Laŭ mia opinio vi tute ne devas enmiksi vin en la politikon, sed
kontentiĝi de la poezio... de Hermipo.
ELPINIKO
Min mirigas la subita malĝentileco, al kiu vi sendube alkutimiĝis
en la societo de Aspazio.
PROTAGORO
Mi aŭskultis, regnanino, pacience viajn rimarkojn pri mia sango
kaj destino, mi donis al vi konsilon, kiun vi postulis de mi; se mi
estas por vi ne sufiĉe ĝentila, sekve videble vi kutimiĝis al tro
grandaj postuloj en la societo -- de Polignoto.
ELPINIKO
Protagoro!... en mia domo estas pordo, tra kiu oni povas eliri, sed
ankaŭ esti elĵetita!
PROTAGORO
Aŭ sekrete enkondukita -- mi scias ĉi tion, sed mi ne profitos.
(_Eniras Kalio._)
SCENO DEKA
LA SAMAJ kaj KALIO.
KALIO (_al Protagoro_)
Vi estas... bone... La afero staras tiel...
ELPINIKO
Mi preĝos por malbonaj homoj.
KALIO
Ne hontigu diojn per via bonkoreco. (_Elpiniko foriras al la altaro
en la aŭlo._) Sidiĝu kaj aŭskultu. Kvincent laboristoj en la
armilara fabriko ekribelis kontraŭ mia administranto.
PROTAGORO
Verŝajne tiu lasta bonege tedis ilin -- sendube li elŝiradis al ili
la ungojn.
ELPINIKO
Ne, eble li malsatigadis ilin iomete, nu... kaj, kiel ordinare, ne
malatentis la virinojn.
PROTAGORO
Forigu lin.
KALIO
Mi ne deziras. De l' tempo, de kiu li havas tiun ĉi okupon, li ne
prunteprenas, ne diboĉas...
PROTAGORO
Kial vin interesas liaj diboĉadoj kaj ŝuldoj?
KALIO
Restu tio ĉi inter ni -- sed estante juna, mi restis ŝulda al lia
patrino...
PROTAGORO
Kaj li estas la viva ŝuldatesto -- mi komprenas.
KALIO
La sklavojn mi kvietigis mem; sed kun ili laboris liberigitoj kaj
iom da libera balaaĵo. Tiuj lastaj haltigis la laboradon, disrompis
kelkajn maŝinojn, armis sin en la armilejo kaj foriris; hodiaŭ ili
alsendis sian rajtigiton kun la postulo pligrandigi la salajron,
forigi la administranton. Al tiu ĉi alsendito mi difektis la
regnanan makzelon, por kio la juĝo ordonos al mi lin rekompenci --
kaj la afero estos finita; sed la senlaboreco, se ĝi longe daŭros,
krom la kaŭzitaj perdoj, ne permesos al mi prepari la mendon al la
templimo garantiita en la kontrakto per la puno de dudek talantoj.
Kiel antaŭforigi ĝin?
PROTAGORO
Pligrandigi la salajron de la laboristoj.
KALIO
Tiun ĉi konsilon ili jam donis al mi -- de vi mi atendas alian, pli
prudentan.
PROTAGORO
Tio estas -- tian, kiu montrus al vi rimedon por rekompenci la
perdojn, devigi laboristojn labori por la antaŭa salajro kaj instrui
ilin obei ordonojn de l' administranto, kiu delogas iliajn edzinojn
kaj filinojn?
KALIO
Proksimume.
PROTAGORO
Kalkulu malavare la valoron de la detruitaj maŝinoj kaj de la
forŝtelita armilaro, venigu atestantojn, kiuj atestos, ke la
ribelintoj intencis mortigi la tutan fabrikan estraron, skribu
plendon kaj subaĉetu la juĝantojn. Tiam la laboristoj moliĝos...
KALIO
Aranĝu al mi tion ĉi rapide kaj efike -- vi ricevos dek minojn.
PROTAGORO
Se vi demandus min, kiamaniere buĉi homon, mi povus diri al vi, ke
oni devas preni akran tranĉilon, ataki lin nokte, post la mortigo
lavi la manojn kaj purigi la veston, kvankam mi mem tion ne farus.
Simile ankaŭ en tiu ĉi okazo mi klarigis al vi nur, kiel oni povas
buĉi la malfeliĉajn homojn antaŭ la juĝo, sed mi tion ne faros.
Vi ja ankaŭ povus bone fumaĵi novnaskitojn kaj tamen vi ne okupos
vin per tio.
KALIO
Ho, ho, vi ŝanĝiĝis, frateto, kiel juna cervo -- vi havas
multbranĉajn kornojn.
PROTAGORO
Tio estas ornamo de edzigitoj, al kiuj mi ankoraŭ ne apartenas.
KALIO
Vi tamen forgesis, ke antaŭ kelkaj jaroj vi procesis por mi la
ministojn en mia minejo, post kio ili devis labori dum dek du tagoj,
nutrante sin per fasko da ajlo kaj peceto da pano dum la tuta tago.
PROTAGORO
Mi estis esploranta la vivon kaj tial mi deziris konvinkiĝi, el kiel
profunda mizero de l' popolo ŝprucas la fontoj de l' enspezoj de
Kalio.
KALIO
Bone. Mi estas jam tiel riĉa, ke mi povas konsideri, ĉu miaj
enspezoj elfluas el homa maljustaĵo. Ĝis nun sofistoj nomis
min patro de malriĉuloj kaj mian fortunon -- patrino, kiu siajn
laboristajn infanojn nutras per multmila mamo. Kaj vi diras...
PROTAGORO
Ankaŭ, ke vi estas patro de malriĉuloj, ĉar vi ilin kreas.
KALIO
Sekve, laŭ via opinio, mi ne devas puni la laboristojn, sed
pligrandigi ilian salajron -- kaj kion plu?
PROTAGORO
Tro gaje estas al vi en la mondo, Kalio, por ke mi povu vin amuzi per
kalkulado de la devoj, kiujn vi eĉ ne pensas plenumi.
KALIO
Mi sincere deziras scii miajn devojn -- ĉar, kiel mi diris, mi
estas jam por tio sufiĉe riĉa kaj mi povas permesi al mi la
konscienckalkulon.
PROTAGORO
Kiom kostas al vi en la fabriko pafarko?
KALIO
Ĉirkaŭ dekkvin drakmoj.
PROTAGORO
Kaj kiom vi ricevas por ĝi?
KALIO
Dudek.
PROTAGORO
Kian rajton vi havas por tiuj kvin drakmoj de la diferenco?
KALIO
La rajton de la kapitalo por la profitprocento.
PROTAGORO
De kie vi prenis tiun ĉi kapitalon?
KALIO
Tio estas historio longa...
PROTAGORO
Mi rakontos ĝin al vi mallonge. Via praavo, forŝtelinte la sekreton
de Solono, kiu intencis proklami ĝeneralan amnestion por ŝulduloj,
ekspluatis ĝin propraprofite; via avo aĉetis malkare la posedaĵojn
de l' elpelita Pisistrato; via patro proprigis la monon de Eretrejano
forkondukita en Persujon; vi elflaris kaj forrabis la trezorojn,
kiujn enfosis la Persoj -- jen estas la historio de via riĉeco,
kiu ŝuldas sian ekzistadon al trompo, ŝtelo kaj feliĉa okazo. Ne
pensu, ke mi en ĝi vidas ian escepton -- per tiu ĉi vojo iris al
riĉeco ĉiuj aliaj gentoj Atenaj. Pripensu nun, ĉu la kapitalo,
kolektita tiamaniere, havas rajton moralan por plua pligrandiĝo per
oferoj de fremda laboro?
KALIO (_ŝerce_)
Ne ĉagreniĝu, mia filo jam bezonos nek perfidi Solonon, nek trompi
Eretrejanon.
PROTAGORO
Via filo faros tion saman, kion vi: li heredos riĉaĵojn post vi,
kiel vi post la Persoj. Heredo estas ankaŭ trovo.
KALIO (_kiel supre_)
En maljuna kapo reigi ordon estas malfacile: la havaĵon mi ne
disdonos, sed por ke mi vin ne ellasu sen rekompenco por tiel bela
sofistiko, mi pardonas je via honoro al la laboristoj la perdojn kaj
pligrandigos ilian salajron -- ĝis mi plenumos la mendon por Sparto.
PROTAGORO
Por kio Sparto mendis tiom da armilaro?
KALIO
Mi ne scias -- mi eĉ ne demandis Tucididon.
PROTAGORO
Ĉu li estas ĝia makleristo?
KALIO
Ordinare li aranĝas ĝiajn aferojn en Atenoj.
PROTAGORO
Jes... Mi adiaŭas jam vin, Kalio...
KALIO
Restu ĉe mi por la tagmanĝo.
PROTAGORO
Mi ne povas, ankoraŭ hodiaŭ mi forveturas en Turiojn...
KALIO
Por kio?
PROTAGORO
Periklo komisiis al mi skribi por tiu ĉi urbo regularon.
KALIO
Nu, tie mi jam ne malfermos fabrikon. Plej singarde kun tiu Periklo,
ĉar li starigos al si tronon kaj sidigos sur ĝi apud si Aspazion.
(_Dum tiuj ĉi vortoj alproksimiĝas Elpiniko._)
PROTAGORO
Ĉu ili ne estus belega reĝa paro! (_Li eliras._)
KALIO (_ridante_)
Vi aŭdas, kara Elpiniko: vi, kiu valoras kronon, regas nur Kalion
kaj la senĉasta Aspazio post nelonge regos Atenojn.
ELPINIKO
Ŝi jam regas ilin. Al vi ŝajnas, Kalio, ke vi estas regnano
potenca, ke neniu egalas vin en riĉeco, ke vi povus propraforte
starigi grandan armeon kaj ŝiparon, venki Grekujon, dum vi estas nur
senpotenca subulo de l' hetero, kiu, se ŝi deziros, ordonos al vi
esti ŝia kuiristo.
KALIO
Elpiniko, vi ŝercas... (_Eniras Tucidido._)
SCENO DEKUNUA
LA SAMAJ kaj TUCIDIDO.
TUCIDIDO
Al la filoj de Periklo oni aljuĝis rajtojn regnanajn.
ELPINIKO
Ke de hodiaŭ la nobeleco atena estu malhonoro por ĉiu honesta homo!
KALIO
Ĝi ne estas ja ankoraŭ la fino de l' mondo.
ELPINIKO
Kion vi atendas pli? Ĉu tion, ke Periklo destinu vian haŭton por
sandaloj por siaj bastardoj?
TUCIDIDO
Oni devas agi energie, ĉar li hodiaŭ ĝuas senliman amon de l'
popolo. En tiu ĉi momento li disvolvas sur la parolejo planon
de granda magazeno konstruota ĉe la haveno, kiu ĉiujare estos
plenigota per egipta greno, dividota senpage inter la plej malriĉaj
regnanoj dum malbona rikolto. Kompreneble fervore akceptas tiun
ĉi projekton malsataj leĝdonantoj, kiuj kolektiĝas amase en la
kunvenoj popolaj de l' tempo, kiam ili por ĉiu partopreno ricevas
po unu obolo kaj povas al si aĉeti ajlon. Kia furioza eksplodo de
pasioj estis tie!
ELPINIKO
Ĉu ni devas perei en tiu ĉi eksplodo?
TUCIDIDO
Periklo faros ĉion, kion li ekintencos; sen helpo ekstera ni lin
ne venkos. Ree ni devas peti helpon de la Spartanoj, kun kiuj mi
komencis jam intertraktadon. La tempo estas oportuna, ĉar Periklo
intencas altiri Atenojn al la helpo por Mileto kontraŭ la insulo
Samoso.
KALIO
Jen vi vidas, mi devas tuj veturi al la fabriko kaj gardi, ke la
armilaro mendita de la Spartanoj estu preta al la templimo. Restu
sanaj... (_Forirante_) Kiu elpensis tiun ĉi politikon!...
SCENO DEKDUA
ELPINIKO kaj TUCIDIDO.
TUCIDIDO
Apud Koronejo ni konvinkiĝis, ke disbati en polvon ajlajn regnanojn
por ni ne estas malfacile. La subaĉetebla Plejstonakso estas
elpelita el Sparto kaj lia posteulo ne havas gluiĝajn manojn. Sekve,
se niaj sortoj dependas de batalo -- la venko estas certa. Sed ĝi
sola ne donos al ni firman superecon. Apud Koronejo restis ja de
la vicoj demokrataj nur kaĉo kaj tamen sur tiu ĉi kaĉo Periklo
ne ĉesis kreski. Tio estas okazo mirinda, ĝis nun nekonata en la
historio, ke la popolo plej klera, sentema al la plej malgranda
limigo de siaj rajtoj, elpelanta suspekte siajn bonfarantojn kaj
heroojn, por ke ili per tro grandaj meritoj ne ektuŝu la egalecon
respublikanan -- tiu ĉi popolo subiĝas humile al la volo de homo
privata, kiu okupas neniun oficon, kies sola regna indeco estas
regnaneco Atena kaj sola potenco -- elokventeco. -- Pro tiu kaŭzo ni
ne povas eĉ lin kontraŭstari, forigi de la posteno -- ni povas lin
nur mortigi.
ELPINIKO
Se tian oferon postulas la patrujo...
TUCIDIDO
Tro precize vi komprenis miajn vortojn -- mi pensas pri lia mortigo
morala. Kaj nur, se tio ne efikus... La dioj ja por celoj altaj
liberigas homojn de la devo ŝati fremdan vivon.
ELPINIKO
Jam de longe mi kolektas pruvojn de krimagoj de Periklo. Inter la
aliaj mi posedas skriban ateston de Ksantipo, kulpiganta la patron
pro venenado de la filo; krom tio la sklavo...
TUCIDIDO
Ne Elpiniko, tiuj rimedoj estas bonaj nur tiam, kiam estas necese
finbati vunditon. Sed Periklo staras ĝis nun ne vundita profunde,
sed apenaŭ gratetita. En ĉiuj homaj bataloj la plej certa, ĉiam
mortiga, estas tiu bato, kiu trafas la koron. Periklon oni devas
trafi en la koron.
ELPINIKO
Kiamaniere?
TUCIDIDO
Perei devas tiuj, kiujn li amas. Li amas Fidion, Anaksagoron, kaj
plej kore, ĝis religia adorado, ĝis idolkulto li amas Aspazion, kiu
estas vere ĉarma kaj prudenta. Sen ŝi li jam ne povus ekzisti.
ELPINIKO
Ĉu vi ŝin ne trotaksas?
TUCIDIDO
Ne Elpiniko, ŝi estas Ateno de l' infero, ŝi estas malbona spirito,
naturdotita per genio kaj plej ĉarmaj belecoj de korpo. Ŝi instruas
al seriozaj filozofoj saĝecon kaj ravas maljunulojn. Plej severa
viro ne ektuŝus ŝin eĉ per cigna lanugo, se li havus esperon, ke
ŝi ektuŝos lin per la buŝo.
ELPINIKO
Malfeliĉe, ŝi jam kisis duonon da ĉiuj viroj en Atenoj kaj nun ŝi
feliĉigas la reĝon Persan.
TUCIDIDO
Mi dubas, sed tiu ĉi suspekto povas esti por ni tre utila.
ELPINIKO
Ĉu tamen la blindigita popolo kredos la okulvideblajn argumentojn?
TUCIDIDO
Vi ne konas la popolon, Elpiniko. Ĝi estas ordinara ĉevalo, kiu
humile portas kaj trenas plej grandajn ŝarĝojn, sed ektiklita
per iu en incitebla loko ĝi piedfrapas kaj mortigas sian mastron,
kvankam tiu ĉi ĝin nutris kaj ne batis. Kaj tia incitebla loko
estas ĉe popolo la religio, kiun Periklo kaj Aspazio kun ilia
sekvantaro senpiigis sufiĉe. La plej ĉefa eraro de nia ĝisnuna
taktiko estis -- la starigado de aristokratoj kontraŭ demokratoj, de
riĉuloj kontraŭ malriĉuloj, de politiko kontraŭ politiko, kiam
ni devis starigi diojn kontraŭ malbonaj homoj, religion -- kontraŭ
senpieco. Nur tiamaniere ni liberigos Atenojn de la tiraneco de
konspirestroj demokrataj kaj restarigos la tronon, sur kiu eksidos...
SCENO DEKTRIA
LA SAMAJ kaj HERMIPO.
HERMIPO (_enfalas spiregante_)
Tucidido, vi estas kondamnita al elpelo el Atenoj.
TUCIDIDO
Pro kio?
HERMIPO
Pro la sekretaj interrilatoj kun Sparto.
TUCIDIDO
Kiu min kulpigis?
HERMIPO
Protagoro.
TUCIDIDO
Kaj li de kie sciis?
ELPINIKO
Ree la tuta mia konstruaĵo en ruinoj?
TUCIDIDO
Mi revenos, sed mi ĵuras, ke ne kun humila saluto.
(_La kurteno falas._)
AKTO KVARA
(En la domo de Periklo.)
SCENO UNUA
LEJO, ASPAZIO kaj TEORO.
LEJO
Mi sciis apenaŭ pri tio, ke Periklo fine disbatis Samosanojn.
ASPAZIO
Kial do oni tenis vin tiel longe en malliberejo?
LEJO
Ili estis konvinkitaj, ke mi estas Aspazio kaj la ŝajnaĵoj fortigis
ilin en tiu ĉi opinio. Ĉar kion signifis tio, ke mi alveturigis
Mileton kaj donis al ĝia konsilantaro la oferitan de Diotimo monon
por knabinlernejo -- tion saman ja vi povis fari, des pli, ke tio
estas via naska urbo kaj mi alvenis kun Periklo.
TEORO (_al Aspazio_)
Ĝis nun ĉirkaŭflugas Atenojn la famo, diskonigata verŝajne de
Elpiniko, ke vi inklinigis Periklon al la milito kun Samoso por
defendi Mileton.
ASPAZIO