continens acta peregrinorum per mensem Novembrem
et reditum eorum ad Christianorum terras.
November tristem diem primam nobis attulit, propter casum jam
recitandum. In vigilia omnium Sanctorum circa vesperas graviter
invaluit infirmitas domini Johannis, comitis de Solms, et advocatus
medicus dominorum classis, eoque viso dixit, eum morti fore propinquum;
hoc audientes omnem sollicitudinem fecimus, ut eum eucharistiae viatico
muniremus, et misimus ad omnes capellas catholicorum, sed sanctum
sacramentum, heu! nullibi reservatum invenimus, nec oleum extremae
unctionis. In ecclesiis autem schismaticorum forte reperissemus, sed
communicare eis in sacramentis noluimus, quia etiam de haeresi nobis
suspecti erant illi orientales. Confessor autem suus, pater Paulus,
ordinis Minorum, audita ejus confessione impensaque absolutione
plenariae remissionis in crastinum sub missa promisit petenti infirmo
sacrae eucharistiae communionem. Instante autem media nocte post
luctuosam agoniam ad extremam horam vitae deductus est et plena ratione
sinceraque devotione in manibus sui confessoris circumstantibus
peregrinis et orantibus obiit ab hac luce decedens ad sedes spero
beatas. Cum autem vidissemus eum defunctum lamentabili luctu et fletu
dominum et fratrem nostrum deplanximus moxque corpus linteaminibus
involvimus et feretro impositum in capellam curiae portavimus cum
psalmis ad funeralia consuetis, aspirante autem die missas aliquas
praesente corpore celebravimus. Porro sole orto interrogavimus dominum
Consulem, patronum domus, de loco sepulturae et de modo, de officio
funeris? qui dixit nobis, quod nihil possemus agere cum nostro
defuncto, nisi de licentia, consensu et jussu praefecti urbis et
Amiraldi. Misimus ergo consulem ad praefatos, qui audito casu et
pecunia recepta licentiam sepeliendi defunctum nostrum dedit, et
quatuor Sarracenos portatores funeris nobis miserunt, et aliquos
armatos defensores contra occurrentes paganos. Convenit autem multitudo
magna Christianorum catholicorum et schismaticorum, quos sustinere
oportebat ad obsequendum mortuo et exsequias celebrandum. Et
venerabilis vir, dominus Bernhardus, nunc decanus Moguntinensis, emit
pro quolibet peregrino cereum, et alios cereos magnos de cera alba ad
circumponendum feretro. Singulis ergo paratis accesserunt milites
peregrini, ut portarent feretrum ad locum sepulturae, sed Sarraceni,
missi a praefecto, accurrerunt dicentes, hoc esse officii et juris sui,
et a peregrinis tulerunt feretrum cum corpore, quod dum aegre ferimus,
quia libentissime per nos portassemus, et invite valde mortuum nostrum
paganis portandum commisimus, dixit nobis Consul, quod si nos ipsi
portaremus funus, numquam cum pace possemus ad locum sepulturae
pervenire, (#143 a#) quia juvenes accurrerent et portatores cum feretro
distraherent vel cum lapidibus nos vexarent. Et his auditis dimisimus
eis corpus, processionem autem ita ordinavimus, quod nos clerici
catholici incensis candelis ante feretrum processimus, alii clerici
schismatici cum saecularibus post feretrum, et Sarraceni protectores ad
latera ibant. Exivimus ergo de curia per longum vicum cum silentio et
fletu orantes. Multi autem Sarraceni accurrerunt clamantes et
deridentes, nihilominus et ammirantes quietem et silentium nostrum,
quia ipsi suos mortuos cum horribili lamento et clamoribus ad sepulchra
portant, sicut saepe vidi. Porro ego cum aliis antecedens habui
libellum ante me, de quo vigilias mortuorum legi, quidam autem
Sarracenus ad me accessit, tamquam videre volens scripturam libelli, et
dimisi eum inspicere continuans sine cura, quod inceperam, ipse autem
os plenum sputo habens, quod cum industria congregaverat, cum impetu ad
me conversus projecit sputum, sufflans in faciem meam, ita quod
foedavit oculos et os et totum vultum meum foetidissimo sputo defluente
per barbam super cappam meam. Ad hanc autem contumeliam nihil aliud
facere potui nec feci, nisi quod immunditiam abstersi et processi.
Venimus ergo ad ecclesiam S. Michaelis Jacobitarum, et ibi reposito
corpore in ejus medio et circum incensis candelis missam pro praesenti
defuncto cantavimus juxta morem ordinis nostri, quia illi duo nostri
fratres, capellanus scilicet Cataloniorum et Januensium, rem omnem
ordinabant. Fateor, me sub hoc officio et in his exsequiis, timore,
displicentia et quadam ira affectum, imo et gravi scrupulo functum pro
eo, quod nostro dilectissimo defuncto non fuit undique provisum ut
decuisset. Utinam ejus corpus hodie esset repositum in sepulchris suis
paternis, vel fuisset commissum sacris undis maris, quod potius mallem,
quam quod humatum est in ecclesia mihi plurimum suspecta et in specu
abominabili, non quidem ex se, sed ex conditione inofficiantium
ecclesiam illam. Verum est tamen, quod nulla oportunitate, nulla via
alia potuimus providere defuncto nostro. Itaque missa terminata
patefecimus specum, qui grandi lapide claudebatur, et nostrum pium
defunctum intromisimus et sine superjectione terrae lapidem reposuimus.
Sepulto defuncto solvimus ecclesiae illi sua jura, et dominus
Bernhardus, dignissimus decanus, liberaliter omnibus pecunias dedit, et
illo die pro tumulatione defuncti nostri ducatos exposuit non paucos.
Sicque regressi simul domum cum moestitia prandium sumsimus. Peracto
prandio incepimus nos celeriter disponere ad ingressum navium, et
aliqui soluto hospite ex toto recesserunt ad mare amplius in civitatem
non reversuri. Multa autem occulte deportavimus sub vestimentis ad
naves, de quibus non modicum teloneum accepissent sub porta, ut
balsamum et gemmas et alia parva pretiosa. Ego sub cappa plura
deportavi mihi per nobiles credita, et ita, ut etiam visitatus non
(#b#) fuerint penes me inventa. Quidam autem minus caute rem illam
agentes fuerunt sub porta spoliati et coacti, pecunia redimere suas
res. Quidam miles emerat gladium sarracenicum, quem deportans non bene
occultaverat, quem videntes custodes portae sibi absolute receperunt
nec eum restituere volebant, etiam data majori pecunia, quam valebat.
Non enim quovis modo admittunt, ut arma deportentur ad naves, nec
teloneum recipiunt de eis, sed totum rapiunt. Unde miles ille
reingressus urbem Mamalucco cuidam pretium dedit, ut gladium illum
emeret, tamquam pro se ipso. Emto ergo gladio rediit ad militem sibique
eum restituit, miles autem gladium mihi eportandum tradidit. Recepi
ergo gladium, et tamquam nihil portarem per omnes portas veni usque ad
mare, ubi dum gladium producerem et miles acciperet, accurrit quidam
Sarracenus et conabatur militi auferre ensem, sed miles eo fortior
cucurrit cum gladio ad locum, ubi barcae stabant, et in unam saltavit
barcam et evasit Sarracenos inductus in classem. Aestimabam me
obsequium praestare Deo, quando potui aliquid deportare de manibus
infidelium, qui injusta et indiscreta telonea a Christianis exigunt,
nec de hoc formavi mihi conscientiam, sicut nec formarem mihi in
Christianitate, si res ecclesiasticis personis pertinentes possem
occulte inducere in urbem, ubi esset consuetudo, quod etiam de talibus
reciperetur teloneum. A fortiori hic imposito potest fieri, quia
Hostiensis in Summa dicit, Christianos non teneri Sarracenis ad
solvendum teloneum nec pedagium, cum non subsint eis.
Cum ergo multas res illo die sacro deportassemus sic, tandem regressi
sumus in nostrum hospitium, in quo choream chorizantium aegyptiaco modo
invenimus, non autem solum in curia nostra, sed in tota civitate erant
choreae et tripudia Sarracenorum illo die, quia quasi pascha eorum
erat, cum jejunii eorum finis esset. Per totum enim mensem praecedentem
duxerant quietos dies et inquietas noctes, ut supra patuit, sed nunc
illo die resumebant usum humanae consuetudinis, vigilantes in die et
dormientes in nocte, et ideo de naturali ordine resumto gaudebant et
chorizabant. Chorizantes autem in curia nostra erant quatuor puellulae
sarracenicae, ad tympani sonitum ducentes choreas coram nobis adeo cum
turpibus gesticulationibus et effrenatis motibus, quod nemo poterat
inspicere choream istam sine imaginatione venereorum, nec erat species
actuum turpitudinis illius, cujus signum non praesentarent puellae
istae suis collusionibus. Ostendebant manifeste suis lascivis
gesticulationibus bestialitates suorum parentum, nam ea, quae ludendo
agebant, a suis parentibus sic operantibus didicerant, et quod nequitia
senum adinvenerat, hoc parvulae artificialibus gestibus exprimebant, et
unde parentes erubescere debuerant, inde laudem quaerebant. Pro magna
enim laude parentum videtur esse, si pueri gestibus impudicis sciant
animos intuentium movere, similes vel pejores mimis (#144 a#) et
histrionibus, qui in ludis scenicis saltantes et effigiantes motibus
corporis ea, quae in domuncula (quae scena dicebatur, et erat in medio
theatri) canebantur turpia tam de diis quam hominibus, ut habet
Augustinus de civitate Dei L. 1. C. 32. Cum multis ergo insolentiis
diem hunc sanctissimum omnium Sanctorum Sarraceni peragebant, nos autem
cum multa tristitia propter recentem mortem domini comitis, socii et
confratris nostri, et cum decenti maturitate propter diei sanctitatem
et cum sollicitudine propter instantem recessum nostrum transivimus
diem illum.
Recessus peregrinorum.
Secunda die, quae est dies Animarum, et erat dominica XXIII post
Trinitatis, mane dictis officiis missas legimus in capella domus,
quibus intererant quidam officiales galeae nostrae et multi galeotae de
classe, a quibus non pauci denarii oblati fuerant in animarum
suffragium. Finitis autem missis hortabantur nos galeae officiales, ut
praesentaremus nos in galeas, quia, qua hora non putaremus, classis
esset recessura. Statim ergo prandium et mensam parari jussimus, ut
refecti recederemus; facto prandio ad computandum sedimus cum hospite
nostro, domino consule, et remansit quilibet peregrinus ejus debitor in
sex ducatis. Milites ergo aperientes bursas solverunt debitum, ego
autem vacuam bursam habens solvere cum non possem, rogavi dominam
hospitam secrete, ut intercederet pro me pro remissione partis
alicujus, et reliquam partem mutuo a dominis peregrinis accipere
vellem; fuerat enim domina illa valde benigna ad me diebus, quibus in
domo deguimus. Cum ergo hospes exspectaret solutionem meam, et
inciperem eum pro amore Dei rogare, et hospita diceret, me pauperem, et
alii peregrini pro me loquerentur, exacerbatus fuit homo, et cum magna
indignatione repulit me a se, dicens: Roch, Roch, hoc est: recede,
recede. Et cum sic recedere verecundarer, annuit mihi domina nutibus,
ut recederem, quod et feci, et nihil solvi penitus. Sicque utilior fuit
mihi indignatio totum remittentis, quam pietas partem donantis.
Oratione tamen pro homine non minus vel forte plus obligor, quam si
voluntarie donasset, cum etiam Dominus eleemosynos ex iracundia datas
legatur remunerasse, ut patet in Vitis Patrum de quodam divite Petro
telonario, qui numquam eleemosynam dabat, sed pauperes cum ira a domo
sua repellebat. Quadam vice pauperi ad ostium suum clamanti, cum ante
se staret sporta plena panibus, indignatus, cum lapidem in promtu non
haberet, projecit unum panem in faciem pauperis; qui pauper accipiens
pro viro oravit eique cor pium impetravit, factusque est de post magnus
eleemosynarius. Sic et hospiti nostro contingere est possibile, de quo
omnis familia sua dicebat, quod esset vir sine misericordia, a quo
tamen grandis eleemosyna, mihi summe necessaria, collata fuit ex
voluntate uxoris, quae, licet graeca, tamen pia foemina erat, cujus
voluntas viro profuit, vel post repromissionem[TR128] consensit in
datum, quia post hoc saepe me vidit, nec postulavit.
Soluto ergo hospite colligavimus omnes res nostras, quas occulte
deportare nequivimus, et de cellis nostris eas in curiam ad unum
cumulum aggregavimus. Trutschelmannus autem Schambeck adduxit nobis
asinarios cum asinis et mulis pro rebus educendis. Oneratis autem
bestiis valefecimus cunctis de domo, et milites eis pecuniam pro Valete
donaverunt, et praecedentem Trutschelmannum secuti sumus pedestres cum
asinis euntes. Per civitatem autem euntes cum ad primam venissemus
portam, accesserunt scrutatores et onera de asinis dejicere coeperunt
scindentes funes et rumpentes blactra, quibus Schambeck obstitit
jurans: Walla halla, i. e. per Deum verum, quod nihil (#b#) de
mercimoniis duceremus, sicque, ut eos benigniores haberemus, quosdam
dedimus eis madinos, et dimiserunt nos. Procedentes ergo inter muros ad
exteriorem portam venimus, quae mare respicit, sub qua crudelior
exactio fieri solet. Schambeck autem longam locutionem habuit cum
exactoribus, et non dejecerunt res de bestiis, sed diligenter saccos et
sportas ponderaverunt. Porro in sarcinis meis habui sportam oblongam,
repletam lapidibus de locis terrae sanctae, quae erat gravis pondere et
bene ac diligentissime obfirmata; hanc de bestia tulerunt et mirabantur
ejus ponderositatem eamque disligare inceperunt, ego vero obstiti
petens, ne disligarent eam propter laborem iterum religandi, juravique
eis per crucem, quod non essent nisi lapides in sporta communes de
terra collecti, de quo multum ammirati ridebant et interrogabant, an
non haberemus lapides in Occidente, quod de Oriente duceremus lapides?
Quibus dixi: lapides quidem habemus, sed non sacratos vestigiis Domini
salvatoris Dei nostri et Sanctorum ejus, ideo hinc eos colligimus et
carissimos eos in terra nostra habemus. Hoc audientes reddiderunt mihi
sportam. Aliam etiam sportam habui plenam ramis palmarum, de qua etiam
interrogatus, quid cum ramis illis facere vellem? dixi eis, quod in
terra nostra nullae arbores palmarum essent, et tamen juxta cultum Dei
nostri rami palmarum essent nobis necessarii quodam tempore anni, et
mirabantur de auditis, aestimabant enim, quod de foliis et pelletis
vellem facere sportellas, sicut ipsi faciunt, sicque dimiserunt
intactam sportam illam; valde enim timui, quod inter ramos quaererent,
quia miles quidam arcum sarracenicum cum jaculis et ensem turcicum
absconderat in ramos, et si haec invenissent, in tribulationem
venissemus non parvam. Ut autem contenti starent, dedimus eis juxta
consilium Trutschelmanni aliquos madinos, et dimiserunt nos cum pace.
Sic ergo per portas cum non sperata tranquillitate evasimus, et usque
ad oram maris processimus, ibique exoneratis bestiis et solutis
asinariis aestimabamus omnem perscrutationem finitam. Trutschelmannus
autem Schambeck licentiavit nos dicens, salvum conductum jam exspirare,
et hortabatur, ne amplius civitatem ingrederemur propter periculum
aliquod, quod nobis accidere posset, sicque ipse in civitatem rediit.
Statim ergo, ut recessit, conduximus barcam, ut supellectilem nostram
in eam poneremus et in classem duceremus, sed. dum saccos et sportas
jam super nos levassemus, occurrit quidam Sarracenus et cum ira dejecit
a nobis res dicens, oportere exspectare scrutatores finales, et cum
multum disputaremus cum eis, non curabant nos, sed prohibebant nos res
importare navibus dicentes, quod adhuc nudissima perscrutatio restaret
usque ad minimum quadrantem. Hoc ut audivi, extraxi de communi cumulo
res meas et res domini Joannis Archidiaconi, socii mei, qui in classem
navigaverat, et singularem feci cumulum sedique super eum exspectans
adventum scrutatorum, qui cum venissent, militum supellectilem exacte
perscrutati sunt et fortius illigata ruperunt et omnia lustrantes de
singulis telonea habere volebant, quibus dum dicerent, quod pecuniam
telonei solvisset Schambeck, dicebant, eundem nullam habere potestatem
juxta littus maris, sed solum sub portis civitatis et in civitate.
Sicque domini milites non paucos exposuerunt madinos. Deinde
accesserunt ad me, ut perscrutarentur et rumperent etiam sportas et
ligamina mea et (#145 a#) tollerent vectigal. Accepi autem animum et
audacter restiti, nec sustinui, ut quis contingeret supellectilem meam,
illi autem stabant et prae ammiratione ridebant aestimantes me non sani
capitis, quia toto conatu eis resistentiam feci. Currebant autem multi
Sarraceni et Christiani, insolitam contentionem mirantes; quidam autem
Venetus adstans dixit, quare sic me dominis opponerem? Cui dixi: quia
sacerdos sum et religiosus, nec duco res venales, sed divinas et mihi
necessarias, de quibus Aegyptii nulla telonea exigunt, hoc sciens me
oppono, nec aliquem admittam nisi vim intulerit mihi, quae, si illata
mihi fuerit, regredior in urbem, et praefecto me ostendam esse
sacerdotem et liberum ab exactionibus communis vulgi saecularium et
mercatorum. Hoc audientes exactores destiterunt, scivi enim, sacerdotes
cujuscumque gentis in Aegypto ab antiquo ab Osiride, primo Aegyptiorum
rege et domino, liberos, ut habet Diodorus lib. 1. Antiqu. histor. De
quo etiam patet supra Fol. 118. Et habetur Genes. 47. Et Philosophus
Metaphysicorum dicit, quod sacerdotes Aegypti, quia vacabant studio
philosophiae, liberi erant a gravaminibus caeterorum.
Post hoc quidam alii venerunt Sarraceni, et quidam vi conatum in
cumulum meum fecerunt, quibus ostendi rasuram capitis mei et scapulare
et breviarium, in signum sacerdotii, et juravi eis per Deum crucifixum,
me non esse ductorem mercium aliquarum, sed sacerdotem et pauperem
peregrinum, qui etiam dimiserunt me. Juvenes autem circumstantes,
videntes proterviam meam, inceperunt me vexare, et retro accedentes,
quasi volentes mihi aliquid auferre, contra quos simulavi iram magnam,
quae tamen de facto non erat in me, sed istis puerilibus moribus
defendi me et paupertatem meam, ne asperior fieret. Si enim de singulis
teloneum accepissent, duo ducati vix suffecissent, de quibus multis
diebus vivere potui. Interea sol ad occidentem declinabat et tardior
hora fiebat, unde expeditis omnibus res nostras in unam barcam
portavimus et in nomine Domini cum magno gaudio mare ingressi sumus, et
cum cantu marino, qui habetur in prima parte Fol. 31. et Fol. 75.
classem intravimus. Intra classem autem ad galeam capitanei et domini
Sebastiani navigavimus, et res nostras in prora locavimus. Dominus
autem decanus Moguntinus cum sua societate et rebus descendit in cellam
Caliphi, quae mediat inter proram et carinam, quam pro domino comite
defuncto conduxerat et ejus consociis, et ibi mansit. Dominus autem
Joannes, archidiaconus Transsylvaniensis, et ego nondum provisi fuimus
cum stantia et cumbis, unde illa nocte mansimus in loco pauperum, et
rogavimus gubernatorem prorae et socios, quorum cumbae ibi erant, ut
usque in crastinum paterentur nos cum eis manere, et benigne nos
susceperunt offerentes se ultro ad nostra obsequia. Res ergo nostras in
rostrum prorae posuimus, et super eos sedimus, galeotae autem coenantes
ministraverunt nobis de suo, panem, vinum et carnes. Sicque sedendo per
totam noctem sub divo mansimus, nec erat locus, ut extensis membris
jacere pro quiete possemus, quia ipsa prora repleta erat hominibus et
tota galea, et quamvis pressi et angustiati sederemus, putavimus tamen
nos esse in paradiso inter (#b#) angelos, pro eo, quod nullus paganus
erat nobiscum, inter quos diu conversati fueramus in multis
turbationibus, jam autem non nisi Christianos vidimus et audivimus, de
quo ingens gaudium nobis fuit, in tantum, ut etiam in juramentis
galeotarum, cum audiremus crucem et membra Christi et Sanctos,
haberemus gaudium, non quidem in juramentis injustis et vanis, sed in
cognitione jurantis per crucem vel membra Christi, quae juramenta erant
nobis rara usque huc. Unde Dominus, promittens Aegypto bona futura
Esaiae XIX., promittit, quod in terra Aegypti jurabunt per Dominum Deum
exercituum, in hoc sui cognitionem innuens. Sic ergo nox illa transivit
cum exigua quiete.
Cumbae provisio.
Tertia die statim orto sole dominus Johannes et ego dicto officio de
prora per carinam in puppim transivimus, et in castellum, in quo
dominus capitaneus classis et consul alexandrinus, et Sebastianus
galeae patronus manebant, cum caeteris multis zentilhomis ascendimus,
et dominum patronum pro stantia et cumbis petivimus. Qui vocato
scriptore navis et parano ac duobus custodibus carinae, quos guardianos
vocant, contulit cum eis de loco nobis dando. Accenso ergo lumine
descendimus cum eis in carinam et omnes angulos lustravimus, in fine
autem ad parietem cellarii fuit nobis locus assignatus pretiosus, in
quo sex homines sufficiens spatium habuissent, sed totus erat
tenebrosus et numquam nisi per lumen illatum clarus erat; insuper
bassus erat vel demissus, adeo, quod non poteramus stare nisi in
genibus, et ita etiam incurvati et flexis genibus ingredi et egredi
oportebat ultra quindecim passus ab ostio latrinae usque ad locum
nostrum; unde prima fronte de loco contenti non fuimus, quousque
experientia didicimus, meliorem locum in tota galea non esse quam
illum, pluribus respectibus. Fuit enim locus spatiosus, quod ultra
modum naviganti est conveniens, et fuit calidus locus: quia hiems erat
nobis profuit, unde aliquotiens, quando superius fui infrigidatus usque
ad stridorem dentium, mox ut in locum nostrum intravi, recalui sicut in
stuppa. Fuit etiam quietus, quia nemo prope nos locum habuit. Fuit
etiam securus ab illapsu aquarum in tempestatibus. Fuit etiam prope
cellare, et poteramus etiam mediis noctibus necessaria postulare et
accipere, et omnia, quae per galeam acciderent, audire. Non sic locus
dominorum primae societatis erat, qui, ut superius dixi, habebant
strictam cellulam in cornu prorae sub malo trincheti vel doli, in qua
tempore tempestatum illabebantur aquae sine mensura, et funes rudentes
et vela trajiciebantur intra et extrahebantur, nec erat ibi quies mari
moto, verum tamen alia commoda habebant, quibus nos caruimus, scilicet,
quia poterant se erigere et sine incurvatione intrare et exire et in
die luce gaudere, qua nos caruimus, et in articulo necessitatis statim
poterant in prora esse et pericula evadere. Hoc autem fuit loci nostri
maxima incommoditas: si periculum fracturae navis subito accidisset,
spem evadendi cum vita alii habuissent, nos vero omni spe frustrati
fuissemus, quia, antequam de loco nostro prodiissemus serpendo ad
medium mali super laternae foramen, ubi est ascensus, mille vicibus
mortui fuissemus, et si illa caussa non esset, credo, quod (#146 a#)
domini majores galeae locum illum pro se reservarent, quia tempore
tempestatum in loco inquietissimo sunt, sed ad fugam apto. Cum ergo
stantiam accepissemus, intulimus supellectilem nostram et lectulos
nostros aptavimus, eos super saccos specierum stravimus, qui in
superficie jacebant et navem ita replebant, quod non poteramus erecti
stare, suspendi etiam sportam longam palmarum ad parietem navis juxta
cumbam meam. Nobis autem sic laborantibus in loci adaptatione,
cellerarius, cujus notitiam non habuimus, per rimas parietis respiciens
nos amicabiliter salutavit, promittens nobis servitia praestiturum,
unde, ut melius et sine nota posset nobis etiam extraordinarie dare
cibum et potum et lumina accendere, solvit unam de asseribus extrahens
duos clavos, ut attracto assere ad nos locus esset accipiendi et
reponendi placita de spenda; nos tamen ingredi non poteramus, nec ipse
cellerarius ad nos poterat venire, nisi totum asserem deposuisset.
Super omnia nobis consolatorium erat, quod omni hora poteramus habere
lumen, etiam mediis noctibus, ad dicendum officium nostrum, quia in
ipsa spenda semper lampas ardebat. Omnia etiam, ut praedixi, quae per
galeam contigerunt, in puppi et in prora, ibi audivimus, et quando
domini in puppi essent unanimes et officiales, quales essent, et quando
venti essent boni vel inutiles, et breviter, omnia nova primum ad nos
deferebantur, nam cellerarius continue ab omnibus quaerebat, et ille
hoc, alius illud postulabat, et nova contingentia ei recitabant, quae
semper audivimus, nam transitus vel descensus fuit a coquina in
spendam, et antequam vocaremur ad mensam, scivimus, quid commesturi
eramus, et quando socii nostri commedere volebant scivimus, quamvis
longe ab eis essemus. Recessum etiam galeae vel tardationem ejus in
loco optime novimus, et omnia occulta ad nos deferebantur, et si non
nobis dicebantur, tamen cellerario recitabantur in audientia nostra.
Cum ergo stantiam nostram praeparassemus, aderat hora prandii, et
tubicines clangebant tubis ad mensam dominorum, jussit autem
cellerarius nos adscendere in puppim ad mensam domini patroni, cumque
ibi venissemus, vidimus quidem mensas paratas, sed nullum alium
peregrinum vel hominem humilis status ibi reperimus, et ideo non fuimus
ausi nos ponere inter dominos illos magnos, rogavimus ergo scalium, qui
mensis praeerat, cellerario et cocis, ut sineret nos manducare in
carina juxta medium descensum supra latrinae ostium cum guardianis vel
custodibus galeae, quos pro cibo et potu nostro mittere suis horis
vellemus, et concessit nobis de consensu patroni. Sic ergo cunctis de
carina sursum ad puppim ascendentibus pro cibo sumendo nos semper
mansimus inferius, et portabatur nobis cibus et potus dominorum ad
prandia et ad coenas. Diem ergo illam sic deduximus in adaptatione loci
et ad vitam marinam nos disposuimus; non enim aequali sorte ducitur
vita humana in mari et in terra, sed multum differenter, quod multa
experientia didici. Cum autem sero factum esset, multi venerunt de
civitate in galeam, nobiscum volentes transfretare, inter quos duo
homines galeam ingressi sunt, ad quorum ingressum tota galea commota
fuit: quibusdam placebat ingressus eorum, aliis displicebat, quidam
optabant, ut prope locarentur, alii jurabant, si secus suos cumbos
collocati fuerint, quod galeam resignare vellent et ad aliam transire
(#b#) navem; quidam maledicebant patrono propter earum receptionem, et
ut verum fateor, si dominus Johannes et ego scivissemus illorum
ingressum, aliam galeam elegissemus,[TR129] et si locassent eos juxta
nos, sicut comminabantur nobis, in crastinum in aliam galeam
transivissemus. Aperte dicam cum supportatione, qui fuerint hospites
illi tam male visi. Fuit quidam leno arte aurifaber et gemmarius, qui
cum scorto delicatissimo ad nos ingressus est. Hoc scortum a Venetiis
Alexandriam advexerat et prostituerat, et adepto lucro turpi redire cum
ea volebat. Vicerant autem ambo dominos galeae nostrae precibus multis,
eosque sub hac conditione acceptaverunt, ut foemina in sua cumba semper
maneret nec adscenderet aliquando, et clamosa non esset aut garrula nec
procax, nullumque admitteret nec ipsi lenoni se submitteret, sed navali
castitate viveret, et si secus repertum fuerit, absque misericordia
ambo simul ad proximum littus ejiciendi essent, sive littus sit terra
habitabilis sive inhabitabilis, sive Christianorum sive Turcorum, et
hoc pacto ingressae sunt istae personae. Sed longa fuit habita
concertatio et deliberatio, in quo loco vellent eos locare; aut simul,
vel separatim. Multae autem preces fuerunt porrectae domino decano
Moguntinensi, ut, si non ambos, saltim foeminam in suam suorumque
reciperet cellulam, sed vir prudens nullo modo consentire voluit
sciens, non fore tutum cohabitare serpenti et fovere scorpionem sinu
incaute. Sicque data est eis stantia in carina, ultra malum ad partem
prorae, sicut nostra stantia erat ad partem puppis. Et quamvis hae duae
personae conditionis displicabilis essent, tamen in veritate dico, quod
ita silenter, patienter, pacifice et disciplinate se habuerunt, ut modo
non solum non suspectae et despectae essent, sed honestae et bonae ab
omnibus haberentur, unde sua pudicitia et honestate omnium in se
concitabant affectum. Ipse enim aurifaber erat vir juvenis, mundus,
pulcher et rationabilis totusque ad omnes reverentialiter, cui nemo
dedignabatur propter suam humanitatem conversari. Foemina vero, eo
junior, fuit pretiosa, muliebris et tota verecunda ut virgo silens et
quieta, et multas longas horas habuit per mare in sua cumba, nam per
totum mare numquam ad navis superiora conscendit, nec etiam ad opus
naturae, sed quidam galeota ad hoc conductus misellae ministravit
deferens et inferens. In insulis etiam et portubus maris non se
movebat, cum tamen omnes communiter exirent, sed sicut monialis inclusa
manebat, et ita neminem nec intus nec extra gravabat aut scandalizabat.
De his prostitutis apud Alexandriam vide supra Fol. 122 b.
Aliud Capitulum.
Quarta die prandio peracto dominus Johannes Latinus et ego simul
navigavimus ad litus, et ingressi sumus Alexandriam ad emendum aliqua
pro navigatione nobis necessaria; nos enim duo jam soli eramus et nobis
ipsis provisionem fecimus ut potuimus. In foro venit ad nos Schambeck
consulens nobis, ne nimis audaces essemus ad ingrediendum urbem, quia
si aliquis Sarracenus contumeliam et injuriam inferret, jam non esset
defensor. Expedito ergo negotio, pro quo ingressi fueramus, statim de
urbe exivimus amplius non ingressuri. Cum autem ad litus maris
revenissemus, reperimus ibi duos de fratribus nostris (#147 a#)
peregrinis dolentes et tristes. Nam pro suo solatio de galea sua ad
litus navigaverant et spatiando sine timore vagabantur in incertum
juxta mare super linguam terrae, quae dividit portum Christianorum a
portu Sarracenorum; ascendebant autem et videre volebant in
Sarracenorum portu classes et naves, quas ego libentissime ipse
vidissem, quia dicebatur esse portus pulcherrimus, classibus et navibus
repletus et maximis mercibus redundans, cum magna hominum frequentia.
Cum autem illi duo sic contra locum procederent, accurrerunt Sarraceni
cum magna furia et irruerunt in eos prosternentes et pessime
percutientes, trudentes et strangulantes quasi usque ad interitum, unde
unus eorum graviter vulneratus in capite periculum vitae sibi timebat
imminere. Et nisi quidam Sarracenus supervenisset, qui eos liberavit de
manibus eorum, forte occisi fuissent. Strangulabant autem eos, quia sic
ab eis extorquere pecunias conabantur, sed talis erat conditio illorum
peregrinorum, quod nullam secum habebant pecuniam. Isti ergo duo
rogabant nos pro nostra salute, ne evagaremur longius a littore portus
nostri, ne deterius nobis contingeret. Stetimus ergo in littore adhuc
per horam cum hominibus, et illi duo percussi in suam galeam
navigaverunt, stantibus autem sic nobis, vidimus tumultum magnum inter
portas civitatis et furiosum hominum concursum; nam Sarraceni, qui
nobiscum in littore stabant, ad portam sursum concurrerunt, et alii
extra saltaverunt, et custodes exemtis gladiis stabant observantes, ne
quis intraret vel exiret. Duo enim zentilomi, patroni duarum galearum,
contentionem habuerunt cum quibusdam Sarracenis propter negotiantium
vertigines, et in contentione unus Sarracenum percussit et facta
percussione de fontico per civitatem cucurrit volens transfugere in
classem, sed alii Sarraceni insequebantur eum et sub portis
comprehenderunt et graviter vulneraverunt eum. Comprehensum autem eum
cum socio alio patrono ambos in vincula conjecerunt et caeteros
Christianos latinos repertos in civitate cum percussionibus et
contumeliis ejecerunt de civitate et multi galeotae cum planctu et
ululatu bene castigati ad nos super littus venerunt referentes, multam
turbationem esse in civitate et indignationem magnam contra
Christianos. Fuimus autem laeti ego et socius meus, quod ante exortam
tribulationem evasimus de civitate. Pejus enim stetissent peregrini
reperti, quam quicumque alii, quia salvus conductus noster
exspiraverat, non autem illorum, qui erant de classe; semper enim
instante recessu Christianorum a Sarracenis incipiunt saevire in eos,
et furorem ac inimicitiam, quam animo occulte gerunt, et amaritudinem,
quam celant, in fine ostendunt et effundunt. Interim enim quod sperant,
se aliquam utilitatem ab eis habere, serviunt et obsequuntur, sed hac
spe finem habente saeviunt, vexant, rapiunt, furantur, et ubicumque eis
nocere possunt, festinant, ut fiat, et raro efficiuntur Christiani tam
boni socii et Sarraceni, quod ab invicem recedant cum pace, praecipue
quando sunt multi, ut est, quando peregrini vel classis mercatorum ab
eis recedere debet, quando enim hominem christianum non amplius ad se
reversurum putant, malum Vale sibi praestant, de quo saepe experientias
habui (#b#). Advesperascente die socius meus et ego in classem reversi
sumus ad coenam nostram, amplius ad littus non egressuri. Post coenam
dum staremus in superioribus galeae, et contra Alexandriam
respiceremus, venit una navis plena Sarracenis in tenebris, quia
crepusculum erat, de civitate ad latus galeae nostrae, et cum magno
silentio alligaverunt naviculam ad galeam, erant enim quidam juvenes
Sarracenorum, qui contraxerant societatem cum aliquibus de galea nostra
et cum eis vinum bibere jam consueverant. Ad hoc ergo nostri cum
flasconibus et amphoris et scyphis vel vitris descenderunt et sedebant
bibendo et rebibendo in tantum, ut Sarraceni inebriarentur et tamquam
fatui cantarent; illi autem, qui in galeam ascenderant, cum multa
difficultate in scapham descendere poterant propter vertiginem capitum
eorum. Sicque pleni remigraverunt in tenebris ad litus. Ego autem
stabam et casum alicujus in mare exspectabam et hodie aestimo, quod vix
sine baptismo ad litus pervenerint. Mansimus autem cum classe in illo
portu pluribus diebus propter negotia institorum et liberationem
captivorum, sed et ipsi patroni inter se divisi erant, et aliqui
volebant classem solvi citius, aliqui tardius dicebant solvendam, uno
autem discordante cogitur tota classis manere, et nullo modo audet una
galea sine alia recedere secundum leges Venetiarum. Stante autem classe
ibi in otio ego in peregrinorum galeam redii et multas pervagatus sum
interim regiones, ut promisi supra fol. 132. Et quia eodem modo
recessus omnium galearum fit, ideo sub recessu unius galeae totius
classis solutionem comprehendam.
Recessus navium de portu Alexandrino et ventorum adjutorium.
Quinta die, antequam illucesceret, inceperunt gubernatores classis et
navium praefecti clamare et marinarios ad labores hortari. Cum
clamoribus autem solitis trahebant sursum accatones, epidromos et
dolos, colligata in eorum antennis, subtractisque scaphis et solutis
spiris et promesiis et transillis pro forti et salubri spiramine omnes
sollicitabantur. Fuit autem tunc quidam ventus lateralis tepidior, cui
diu differebant vela committere timentes, ne nimis contra Syriacum mare
impelleret classem. Tandem autem solutis velorum ligaminibus mox
labentia vela implentur ventis, et paulatim movebamur in portu a loco
stationis; cohibebatur autem arte, ne navis importune extra portum
ejiceretur, sed cum reverentia, ut oportuit, turrim Julii Phareglan
pertransiret modeste. Nulla enim navis sive egrediens sive ingrediens
nisi cum remissione veli turrim illam pertransire audet in
recognitionem regiae majestatis. De hac turri supra fol. 125 a. Cum
ergo jam extra portum venissemus, repente tulit nos ventus, et longius
per mare Aegypti perduxit in pelagum Syriacum impellens extra tramitem
intentionis nostrae, qua optavimus portum Paphum Cypri regionis
apprehendere, ventus autem altius nos tulit in mare Palaestinae et
Syriae, ita quod non longe a terra sancta fuimus, eam tamen videre non
poteramus nec aliquam aliam terram; si autem ventum directe secuti
fuissemus, statim in aliquem Palaestinae portum venissemus, sicque cum
gaudio multo et hilaritate felici et forti navigatione (#148 a#)
processimus contra plagam aquilonarem cum tendentia aliquali in
orientem. Et si gubernatoribus placuisset, illa nocte portum aliquem
terrae sanctae habuissemus, sed quantum poterant a Syria se avertebant
contra aquilonem cum tendentia ad occidentem, sicque per medium
navigavimus, ita quod ventum in orientem tendentem non ex toto secuti
sumus, et arte nautarum qua conabantur in occidentem vi ventorum
dimisimus, et ita diem illam consumsimus cum nocte, cum continuo quidem
cursu, sed non celeri, propter praedicta duo conamina.
Terra Sancta.
Sexto die luce apparente vidimus licet a longe terram sanctam, montem
Carmeli, et si ventum sequi voluissemus, brevi tempore in portum
Sidonicum, Berithum, aut Tripolitanum projecti fuissemus, sed cursum
illum navis interceperunt, avertentes eam, ut in Cyprum, quae nobis
erat ad sinistram et Syria ad dextram, pervenirent. Advesperascente
autem die invaluit ventus, non quidem contrarius directe, sed nimis in
septentrionem nos depellens in sinum Issicum conabatur deducere; tanta
autem vi agitabamur, ut penitus desperaremus posse Cyprum attingere, et
disposuimus nos in aulonem Cilicum divertere ad Asiae loca, et ea
navigatione Cyprum accedere, qua S. Paulus Actor. XXVII. legitur de
Sidua (Sidone) in Cyprum navigasse. Itaque aulonem ingressi Cilicum
vidimus Ciliciam, patriam illam nobilem, in qua est civitas illa
nominata Tharsum vel Tharsis aut Tharsus, de qua jactat se S. Paulus
natum fuisse Actor. XXI.; ideo etiam tharsensis dicitur. Et haec
civitas ab antiquo adeo fuit Romanis confoederata, quod tamquam cives
romani habebantur nati de Tharso Ciliciae. Ideo S. Paulus Romanum se
asserebat Actorum XVI. et XXII.
In hunc autem modum fuit S. Paulus civis romanus, quia penula fuit data
patri Pauli a Romanis, quando susceptus est in socium et civem romanum.
Erat enim penula vestis consularis, qua induebantur consules romani
ingredientes in curiam. Hanc sic meruit pater Pauli, Romani enim mundi
domini hanc habebant consuetudinem, ut quaecumque gens cum pace et
coronis eis occurrisset, darent eis libertatem esse eorum fratres et
concives romani, et constituendi consules. Pater igitur Pauli
translatus de Judaea Tharsum venientibus Romanis occurrit et penulam
promeruit et civitatem romanam pro se et suis liberis. Insuper ante res
Romanorum legitur Ciliciam ab Amazonibus libertati datam, Syria enim
eis subacta Cilices eis cum donis occurrerunt, polliciti imperata
facturos, qua ex re eos liberos fecerunt, ut habet Diodonus Lib. IV. C.
4. Antiquarum rerum. Quid autem hoc nomen Tharsis importet vide
Hieronymum ad Marcellum.
Est tamen notandum, quod India dicitur etiam Tharsis in Scriptura, et
Carthago civitas Africae, et haec civitas Ciliciae, ut habet Jeronymus
de distantiis locorum. Hic Herodes citatus Romam pertransiens, cum
audivisset tres reges navibus transvectos, jussit incendi naves, Psalm:
In spiritu vehementi conteres naves Tharsis. Ad illum locum confugere
volebat Jonas a facie Domini, ut dicitur Jonae I. vel in Africam, ut
dicitur P. I. fol. 79 A.
Est etiam in Cilicia urbs Thorsicas dicta, unde crocum plurimum et
optimum venit, spiramine fragrantiori et colore aureo.
Porro ipsa provincia Cilicia dicta est a quodam, qui nominabatur Cilix,
filio Agenoris. Hic Cilix homo acris ingenii et robusti corporis fuit,
et cum fratres seniores se haberet nec successionem regni speraret,
relicta sua patria Phoenice in hanc provinciam venit eamque possidens
ex se Ciliciam nominavit. Ejus pater Agenor Beli vetustissimus filius
exstitit; hic Agenor in Aegypto primo consedit, sed peste pulsus inde
navigio per maris viam venit in Phoenicem et a Phoenice migravit Cilix
in Ciliciam, quam forte nondum inhabitatam invenit. Sunt tamen qui
dicant, provinciam hanc a Cadino occupatam, antequam quaesiturus
Europam mitteretur a patre, eamque postea a Cilice possessam Cadino non
redeunte. A tergo habet Taurum montem famosissimum, quem idem (eundem)
cum Caucaso monte dicunt, et a mari nostro a principio Ciliciae usque
in orientem extremum protendi videtur. Pictura tamen Ptolomaei dividere
montem (#b#) hunc videtur per Euphratem fluvium paradisi, qui per
medium ejus transit, et inferior pars dicitur Taurus, alia dicitur
Caucasus. Graeci tamen illum totum et longissimum tractum simul
nominant Ceraunium, et hujus nominis saepe memoratur S. Jeronymus in
suis dictis. Et ille mons recte dicitur catena mundi, nam Asiam omnem
ab Aeois incipiens et in Cilicium mare desinens in duas fere aequales
partes dividit, incipit ab Indico mari et tendit in occiduum, per
varios circumvagatur flexus usque ad Riphaeos montes, quibus Alpes
juncti aliam mundi divisionem facit (faciunt). Ideo mons ille Taurus
aut Caucasus infinita habet nomina.
Mons ille ab una parte claudit Ciliciam, ab alia parte mare habet.
Porro ultra montis jugum contra orientem est Armenia minor et major, et
ab occidente iterum per interjacentes montes est Capadocia. In Armenia
est mons ille altissimus Ararath, in quo archa post diluvium requievit,
in quo, ut dicunt, usque hodie lignorum vestigia de archa reperiuntur,
quae plurimum sunt medicinalia. Dicunt etiam quidam veteres gentiles,
quod in Armenia mons sit, Baris appellatus, conjunctus praefato, in
quem tempore diluvii confugientes salvati fuerunt ab aquis, et hoc
forte factum fuit in diluvio tempore Ogygis. Et ibi etiam faciunt
mentionem de his, quia archa vecti in hoc consederunt monte, ut habet
Eusebius de Evangelica praeparatione. In Capadocia mons est, Argeus
dictus, arduus plurimum et omni tempore pruinis rigens, eumque Dei
habitaculum veteres accolae credidere. In Cilicia autem, de qua nunc
sermo currit, montem altissimum vidimus, quem Coritum nominant, qui
mons insigni specu est mirabilis. Nam in summo montis vertice amplo
satis hiatu patet, et in profundum demissis quanto magis dimittitur,
tanto amplior efficitur, et undique pubentibus lucis adeo pulcher atque
admirabilis se intuentibus aperitur, ut mentes admiratione consternat,
qui cum et assuefactos non satiet, per descensum unicum et angustum
atque asperum MD passuum inter amoenas umbras et opaca silvarum rivis
hinc inde quoddam agreste sonantibus. Ast ubi in finem descensum est,
specus apparet alter, verum cymbalorum sonus terret adeuntes ingressu
primo, et aliquamdiu spectabilis incedenti fit obscurior, et ingentis
amnis se extollentis frons aspicitur, qui ubi parvo cursu maximum
demonstravit impetum, conditur intra spatium horribile et incognitum
angustumque, adeo ut a diis habitari veteres credidere. Alius demum
specus est, quem Thyphonem vocant, angusto ore pressus et assidua nocte
suffusus, eumque dicunt Typhonis fuisse cubile gigantis, qui fratrem
Apim, maritum Isidis, laniavit membratim et Jovi bellum intulit.
Igitur in aulone Cilicio laborantes per totam noctem conatum ad partem
sinistram fecimus, ut in Cyprum navigaremus, et satis bonum ventum
habuimus per angustias Ciliciae.
Die septima lucente vidimus Cyprum, et ultra modum laetati sumus, quia
in multis mensibus non vidimus Christianorum regionem aliquam usque
modo. Processimus ergo contra insulam, et gyrantes Paphum, portum Cypri
vetustissimum, ingressi sumus et anchoras ejecimus stabilivimusque
naves et necessaria ibi comparavimus. Sed et ecclesias Christi adhuc
ibi stantes ingressi sumus, et adorato Domino ac necessariis comparatis
in barcis regressi sumus in galeam.
Insula insignis Cyprus.
(#149 a#) Cyprus insula nunc describenda venit. Hanc rapuit mare
Syriae, cui olim dicitur juncta fuisse, et proprium effecit regnum, ut
patet Parte I. fol. 78 B. Haec insula quondam dicebatur Cethim, a
quodam Cethim dicto, nepote Japhet, filio Noae, secundum Isidem. Sed et
Cerasim olim dicta est, deinde Apelia, et post hoc Amathusa et Macara,
Cripton et Culmia; nunc autem Cyprus dicitur a prima ejus civitate,
quae Paphum nominatur, ut patebit. Haec regio ab oriente cingitur mari
Syriaco, quod Mesicum sinum vocant; ab occidente mari Pamphilico sive
Carpatico; a septemtrione aulone Cilico; a meridie Syriae et Phoenicis
pelago.
Est autem insula interius valde foecunda silvis, campis, agris, pratis,
arvis, montibus, vallibus et planis, frugibus plena, fontibus et
amnibus irrigua, deliciis et divitiis opulenta. In ea primum ferrum
effossum a duobus Judaeis, sicut dicit Eusebius L. 1. C. 7 de
praeparaoque[TR130] evangelica.
Hanc primo inhabitavit Japhet, filius Noae, ut dicunt, et vetustissimis
poetarum carminibus celeberrima habetur. Ex ea namque Venerem deam
ortum habuisse referunt et ibi de mari eam emersisse fingunt et
meretriciam instituisse; unde fabulantur, quod Jupiter, patri suo
Saturno iratus, abscidit ei falce genitalia eaque projecit in mare, de
quibus sanguis effluens spumae maris adjunctus est eisque concretis in
carneam massam crevit, et virgo pulcherrima facta est. Multo tempore in
undis maris natavit nuda, tandem sibi data a deis licentia petendi
aliquam terram vultum vertit in Cyprum, et juxta Paphum de mari
emergens ad littus transiit, moxque ad eam concurrerunt omnes Cyprii et
propter ejus eximiam venustatem de coelo in mare cecidisse credebant et
ad se enatasse, ut divinis honoribus ab eis veneraretur; pro dea ergo
eam habuerunt. Sed dum Cinara rex Cypri dissentiret Veneri, consurrexit
Venus adversus eum, et devicit, salvumque eum dimisit hac conditione,
ut apud Paphum sibi templum construeret, simulachrum erigeret et
animalia tantum masculini generis offerret. Et haec omnia rex
complevit. Venus omni libidini dedita ad meretriciam mulieres Cyprias
amplius induxit, quamvis ante egressum Veneris impudicitiae deserviisse
legantur. Nam Pygmalion filius Cilicis, filii Agenoris, filii Beli
Babylonii, cum juvenis esset in Cilicia, gloria dominandi affectus
collecta Cilicum multitudine classeque parata in Cyprum transvexit
exercitum, ejectis habitatoribus inde sedem suam ibi posuit et
regnavit. Sane cum ibi sceleratissimas comperisset mulieres et omnino
libidini obsequentes, vitio offensus vitam caelibem ducere disposuerat,
ut dicit Ovidius. Attamen, quia valebat ingenio, et artificiosas
haberet manus, sculpsit sibi ex candidissimo ebore foeminae imaginem
pulcherrimam, in qua ingeniosus homo et artem miraretur suam, et
venustatem imaginis commendaret, in dilectionem ejus incidit, et furore
maximo cupiebat eam esse foeminam vivam, oravitque Venerem, ea
tempestate celeberrimam insulae deam, ut animaret eam et suorum faceret
amorum sensibilem, nec effectu caruere preces: foemina facta est. Quod
advertens Pygmalion, gaudio plenus ejus usus concubitu, et e vestigio
gravida facta (#b#) est eique filium peperit, quem Paphum nominavit
eumque haeredem post se reliquit. Hic Paphus, ex eburnea matre genitus,
Paphum civitatem condidit, quam Veneri sanctam esse voluit, pro eo,
quod ejus beneficio eburnea mater sua animata fuit, et in loco illo
Venus ipsa de mari emersit ibique habitavit pomoeriumque pulcherrimum
in hoc loco habuit cum delicatissima habitatione, in qua omnia
reperiebantur spectantia ad lasciviam. Sed et poma aurea in eo
viridario crescere dicebant poetae, de quibus tria propinavit
Hippomenae juveni, quibus virginem Athlantem cursu superavit, et eam
obtinuit. Eadem enim virgo cum esset pretiosissima et cursu
velocissima, in silvis habitavit, et cum a multis in conjugium
peteretur, legem opposuit, cursus certamen se cum omni petente se
inire, et qui superarentur morte mulctarentur, victor autem ejus
potiretur connubio. Et cum jam plures magis audaces quam felices
superati tam severa lege damnati essent, Hippomenes juvenis Veneris
implorat auxilium, quae tria mala aurea sibi dedit, ut currente cum eo
Athlantae in via projiceret, sicque cupiditate pomorum allecta
colligeret, et interciperetur cursus sui velocitas, quod et accidit, et
virginem in conjugium habuit. In hoc etiam viridario celebratae fuerunt
nuptiae inter Peleum et Thetin, deam aquarum, quam Jupiter licet
amaverit, tamen eam ducere noluit oraculo edoctus, quod ex ea
nasceretur filius major patre; provisor tamen nuptiarum fuit, et omnes
deos invitavit deasque, demta Discordia, quae indignans cum cerneret
Junonem, Palladem et Venerem invicem ex parte una sedentes, sumto de
arbore horti aureo malo, illud inter eos projecit dixitque: digniori
detur. Ex quo confestim inter eas seditio orta est, cum unaquaeque se
digniorem diceret. Cumque sententia ad Jovem devoluta esset, indicare
quae dignior et pulchrior foret, noluit ferre sententiam, sed Paridem
judicem adnotavit; quae illi sub opacis nemorum umbris remotis vestibus
[se] monstravere, cui promisit Pallas, si sententiam pro se ferret,
omnium rerum cognitionem se daturam; Juno regnorum et divitiarum
dominium; Venus autem pulchriorem orbis mulierem spopondit.[TR131] Qua
tractus concupiscentia silvanus judex Veneri deberi pomum judicavit
tamquam digniori, quae illi raptum Helenae concessit. Nam dum Helena
navigio Cyprum peteret, ut visitans in Papho templum Veneris ei hostias
deferret, ipsa Venere consentiente Helenam rapuit Paris, ex quo
subsecutum est trojanum bellum et occisus Achilles, qui in nuptiis
praefatis conceptus fuerat, ad quos Discordia vocata non fuerat, et sic
expiata est injuria et multus effusus humanus sanguis fuit. In eodem
horto celebrabant antiqui festa floralia et ludos florales ad placandam
Nympham Floram, deam florum, cui omne jus in flores contulit Zephyrus
pro eo, quod suae voluntati paruit, qui ludi memoriae meretricis
conveniunt, nam omni lascivia et verborum licentia, quibus omnis
obscoenitas effunditur, positis flagitante populo a meretricibus
vestimentis, quae ludis in illis mimorum fungebantur officio,
celebrabant. Et haec turpis celebritas mansit usque ad praedicationem
Apostolorum, unde legitur in Legenda beati Barnabae, qui dum Paphum
(#150 a#) venisset ad locum illum cum Johanne, invenerunt ethnicos
viros et mulieres nudos currere in viridario in festorum floralium
celebratione, et statim Barnabas templo maledixit, et corruit, et
praedicantes civitatem ad Christum converterunt, Actor. XIII. Non autem
solum viridarium Venus suo consecraverat ritui, sed montem civitati
superimminentem libidinosis sevit plantulis et umbrosas cavernas in
monte plurimas fieri fecit consecratas vel potius exsecratas suo
cultui, unde mons ille mons Veneris nuncupatus est usque in hodiernum
diem. Est autem mons altus, ascensum habens arduissimum, et in
summitate planitiem latam ad duo milliaria, rupe altissima ut muro
circumcincta, ubi dii veterum de siderum cursu et de mundi ordine
tractabant. Ibique crescit vinum praecipuum, in quibusdam enim locis
adeo fortia crescunt vina, quod nullo ligneo vase retineri possunt, et
in principio sunt vina illa nigra, et dum veterescunt, albescunt et
clarissima fiunt. Dicitur etiam, quod in quibusdam locis crescat vinum
adeo forte, quod ad nullum usum humanum valeat primo uvarum expressio,
sed in terram decurrere sinitur; secundam expressionem medici accipiunt
et apothecarii et conficiunt corrosivas medicinas, et demum tertia
expressio in usum humani potus assumitur et fit potus regius.
Alia etiam pretiosa ibi crescunt, et dicunt, olim etiam balsamum ibi
crevisse, qua propter nonnulli putabant, Salomonem de hac vinea
cecinisse Cantici II., cum dixit: Botrus Cypri dilectus meus mihi in
vineis Engaddi, intelligentes dictionem illam Cypri significare
regionem Cypri et montem illum dici Engaddi. Sed est puerilis
intellectus, Cyprus enim in illo loco est surculus sive plantula, quasi
sic dicta, ferens botrum balsami, qui crescebat in vineis Engaddi in
Judaea, ut patet supra P. I. fol. 65., et de fonte Elisaei, et P. II.
fol. 246 (?).[TR132] Possibile tamen est etiam huc transplantatos
fuisse arbustulos balsami tempore Romanorum, sub quibus montes Israel
pleni balsamis fuerunt, ut dicit Josephus. In hoc insuper monte et in
aliis Cypri montibus sunt multae fossae mineriarum, quia metalla ibi
reperiuntur. Dicit enim Ysidis, quod usus metallorum fuit primo in
Cypro inventus.
Hunc ergo montem impudica Venus sibi sacravit per se ipsam et lucos
instituit, necessaria plantavit, speluncas fodit in tantum, ul ab intus
habitationes quasi magnae et tenebrosae essent. Aliquas cavernas fecit
ad flendum in eis Adonidem, aliquas ad luxuriandum. Adinstar autem
illius montis multi successu temporis montes per mundum sunt consecrati
Veneri, ideo frequentissime in historiis nominantur montes Veneris. Et
moderno tempore vulgus rudis delirat de quodam Tusciae monte, non longe
a Roma, in quo dicunt dominam Venerem deliciis frui cum quibusdam viris
et foeminis. Unde[TR133] de hoc carmen confictum habetur, quod
manifeste a vulgo per Alemanniam canitur de quodam nobili Suevo, quem
nominant Danhuser, de Danhusen villa prope Dünckelspüchel. Hunc fingunt
ad tempus in monte cum Venere fuisse, et cum poenitentia ductus Papae
fuisset confessus, denegata fuit sibi absolutio, et ita regressus in
montem nusquam comparuit, et in deliciis (#b#) vivit, ut dicunt, usque
ad diem judicii. Ecce, quam facile homines in errores ducuntur
credentes fictionibus! Nam Venerem mortuam et haud dubium damnatam,
quae vivens numquam Europam vidit, credunt in Tusciae montibus degere.
In tantum autem hac fama dementati sunt Alemanni, ut multi simplices ad
hos famatos peregrinentur montes, et dum contingit aliquem mori, amici
sui famant, eum raptum a Venere in montem; alii redeuntes dicunt se
vidisse, quae a phantasticis auditu didicerunt, Unde tempore Nicolai
papae quinti fuerunt sententiae latae contra adeuntes montes illos, et
canes rabidi in stricto locati, per quod aditus est ad suspectum
sacrum. Et haec aevo nostro contigerunt. Ad hanc enim fatuitatem
devenerunt gentes, ut quilibet crederet, in monte, quem Veneri
consecraverat, eam esse in deliciis, ac si in pluribus locis esse
posset, unde super montes grandia templa aedificabant Veneri, et
orantes non sursum ad sidera oculos aut manus levabant, nec sidereas
sedes habere cupiebant, sed deorsum in penetralibus montis, in antris
et opacis ac obscuris locis cum Venere esse optabant. Recitat Sanctus
Augustinus de civitate Dei L. XXI. C. 6. et Vincentius in Spec.[TR134]
natur. L. IX. C. 17. de quodam templo Veneris, quod ego credo hic
fuisse, in quo erat altum candelabrum, super quod stabat lucerna semper
ardens sub divo, ita quod illam nulla tempestas, nullus imber
exstinguere potuit. Ad hoc videndum miraculum plurimi confluebant ad
locum putantes, divinitate Veneris ignem conservari, sed natura et ars
id fecerant. Est enim quidam lapis, Albestan dictus ab igne, ferrei
coloris, qui semel accensus numquam extinguit qui reperitur in aquis
Arcadiae. Sic Romae fuit reperta lucerna ardens ad caput Pallantis
gigantis, ut patet fol. 83.
Ad claudendum sermonem de Venere dicunt de ea scribentes, quod dum
fuisset viris tribus superstes, tanto ferbuit pruritu, ut fere in
publicum declinaret lupanar, et ad suum palliandum scelus mulieribus
suasit meretricandum et fornices instituit, matronasque inire compulit,
quod satis Cypriorum exsecranda consuetudo in multa protracta saecula
protestata est servare, qui diu mittere suas virgines ad littora, ut
forensium uterentur concubitu, et sic futurae castitatis suae libamina
persolvisse videntur Veneri et suas in nuptias quaesivisse dotes; quae
quidem abominanda stultitia postea penetravit ad Italos, cum legantur
quidem fecisse Locrenses, id est Galabres. De Cypro vulgata fama est,
eam forte totam a Venere infectam, seu coelo agente, seu alio incolarum
vitio adeo in venerem prona, ut hospitium, officina fomentumque
lasciviarum et voluptatum omnium habeatur et quod homo in terra
obdormiens non surgat, nisi foeda pollutione resolutus. Quapropter
veteres insulam illam totaliter Veneri consecravere eamque insulam
nominaverunt Veneris. Ego quadam alia vice locum Paphum, civitatem
Veneris et ejus viridarium, in quo nunc ecclesia Sancti Pauli stat, et
montem, in quem post mortem translatam fuisse rudes credidere;
diligentius et curiosius perambulavi et perspexi, et petram in littore
extensam in mare, quam Venus emergens primo apprehendit, ut dicitur,
vidi, et super eam sedi admirans antiquorum fictiones. Sed diceret mihi
aliquis frater maturus: ut quid, frater mi, quaesivisti loca Veneris
visitatis locis sanctis, quae conventio lucis ad Belial? numquid
conscientia tua curiositatis vitio te arguit? Responsio: Non solum,
frater dilecte, in illo conscientiae stimulis pungor, sed in actibus
multo melioribus. Verum tamen spero, hanc curiositatem criminalem non
esse, cum similia gentilium (#151 a#) loca et monstra etiam Sancti
videndi causa adiisse legantur. Nam in Itinerario Clementis legitur, et
habetur in Speculo hist. L. X. C. 26., quod dum S. Petrus in Anchorado
esset audivissetque, insulam ad sex milliaria distantem, in qua
columnae vitreae immensae magnitudinis et mirabilis picturae et operis
essent, gratia videndi illas columnas cum discipulis navigavit in
insulam columnasque miratus aspexit, simul et discipuli ejus. Legitur
etiam in vitis patrum, quod quidam locus est in interiori deserto,
longe ab hominum habitatione semotus, in quo erat hortus quadratis
lapidibus constructus et variis arbustulis aromaticis consitus, puteus
etiam delectabilis ibi erat, et multum aurum, argentum et lapides
pretiosi erant in horto illo reconditi, et multa mira dicebantur de
horto illo. Hunc autem hortum construxerant duo perditissimi magi
Pharaonis, Jannes et Mambres, et sibi in eo sepulturas paraverunt, ut
post mortem suam ibi tamquam in paradiso deliciis fruerentur. Cum autem
mortui essent, mox rapti ex Aegypto a daemonibus in hoc loco ab eis
sepulti sunt. Hi duo magi soli restiterunt Moysi, dum percuteret
Aegyptum Dominus per manum ejus, de quibus Apostolus 2. Timoth. III.
loquitur, et Eusebius de praepar. Evangel. L. IX. C. 3. Audiens autem
sanctissimus Macarius eremi cultor devotissimus de loco illo, quomodo
esset inadibilis et mirabilis, concepit desiderium videndi locum, sed
quia viam ignorabat, fascem calamorum secum portabat, et per millenos
passus singulos figuit (fixit), quo facilius haec signa videns remeare
posset. Per novem igitur dies itinere confecto locis appropinquavit,
cui ferocissimus daemon quiescenti calamos omnes ex propriis locis
collectos ad caput posuit, cumque hortum intraret, CXX daemones sicut
corvi de loco prosilientes contra eum clamabant. Multa autem sustinuit
in illo loco vir sanctus, et regrediendo in cellam suam in tantam
penuriam venit, quod nisi bubalum obviam habuisset, cui se supposuit et
papillas ejus suxit, penitus defecisset.
Si ergo sancti magistri haec gentilium opera et loca viderunt, non
inquietandum mihi vel alteri hujusmodi visitatio. Praefatus casus
Macarii habetur in Antonini Chronic. P. II. Tit. 15. C. 6. §. 1.
Ab antiquo fuit Cyprus proprium regnum, in quo regnaverunt antiquissimi
Pygmalion, Paphus, Cinera et Adonis maritus Veneris, et caeteri, usque
ad tempora Alexandri M., qui eam insulam regno Graecorum copulavit, et
non regnum, sed partem regni esse voluit, eamque insulam quasi regis
sedem constituit, unde ex ipsa cum exercitu profectus totum orientem
obtinuit, sicut dicitur 1. Maccab. I. Egressus de terra Cethim, id est
de Cypro, provenit usque ad fines terrae, usque in Indiam, et demum
rediens ad mare Caspium sive Hircanum, Judaeos decem tribuum, quos
Salmanasser captivaverat, arctius montibus Caspiis inclusit, ut patet
supra fol. 97 A. De qua Judaeorum reclusione loquitur Magister in
Schola historica et alii historiographi. Sed nonnulli mirantur, an
aliquid veritatis in re sit? Ad hoc dicit Antonius in Chronico P. II.
Tit. 19. C. 8, quod duo fratres ordinis nostri missi propter fidei
causas in orientem manserunt in provincia Georgiae in civitate
Triphelis, quae prope montes Caspios est, septem annis, et diligentem
inquisitionem de hoc fecerunt (#b#) a Georgicis et Persis et Hircanis,
et etiam ab ipsis Judaeis, qui omnes dicunt, quod in eorum historiis
nihil penitus de hoc reperiatur, sed tantum hoc habeatur, quod
Alexander in partes illas veniens reperit ibi bestiales homines,
inhumaniter viventes, qui homines comedebant et se invicem devorabant;
hos de planis et habitabilibus locis expulit et intra montana habitare
coëgit et ibi portas exstrui fecit, quae portae Alexandri hodie
nuncupantur. Tandem autem Alexander subjecto oriente cum infinita
spoliorum copia in Cyprum reversus est eamque affluentem divitiis et
deliciis fecit. Stante ergo Graecorum regno Cyprus per praefectos
regebatur. Demum Romani monarchia adepta subregulos ibi constituerunt,
de quibus unus fuit Costus, pater Sanctae Catharinae virginis, quam in
illa insula natam esse historiae tradunt, sed evocatus a Maxentio
imperatore transfretavit cum omni sua substantia Alexandriam, ubi et
beata Catharina passa est.
Post multum temporis Graeci rursum regem in insula constituerunt, qui
reges, sicut et omnes Graeci, non modicum infesti Latinis fuerunt;
quidam autem regno adepto effoeminatus Graecus multas turpitudines
operabatur in foeminas peregrinas, qui dominicum sepulchrum in
Jerusalem visitare ex devotione volebant, et dum ad insulam appulerunt,
rapi fecit vi ab eo desideratas et in hoc nec nobilium filiabus nec
uxoribus deferebat. Ea enim tempestate multitudo magna peregrinabatur
in Jerusalem quottidie, quia regnum Hierosolymitanum jam ad Latinos
translatum fuerat. Contigit autem, quod domina Osina, Richardi regis
Angliae soror, devotaria ad Cyprum navigio declinaret et inde in terram
sanctam transfretaret, quam quidem rex sub specie honestatis invitavit
et omnem ejus comitivam et optime ac honorifice procuravit; cum autem
domina festinaret ad Jerusalem, sicut peregrini omnes faciunt in Cypro
existentes, noluit eam rex dimittere, nisi promitteret se reversuram ad
eum. Domina ergo nihil mali suspicata promissionem fecit et ad loca
sancta navigavit. Quibus visitatis in Cyprum ad regem revenit, rex ergo
ipsam accipiens vi oppressit et violatam abire permisit. Quae, ut in
Angliam venit, omnia quae sibi acciderant, fratri conquesta est,
concitans ipsum vehementer contra stupratorem, Cypri regem. Congregata
autem classe magna, tamquam contra Trossonios, arabicas gentes Syriam
possidentes, profecturus, armatam multitudinem ab Anglia per mare
eduxit, et de Catalonis ac Siculis plurimos suis copiis adjunxit et in
Cyprum irruit, miserabilem nimis stragem fecit sibique insulam
totaliter subegit, regem et omnes ejus amicos exterminavit. Interea
Saladinus, Aegypti Soldanus, capta Hierosolyma, Guidonem regem expulit
regno, cui Richardus Angliae rex Cyprum in recompensationem dedit.
Atque hoc modo insulae propter ejus antiquam regii nominis dignitatem
regni titulum dedit. Sicque iterum regnum esse incepit anno Domini MCC.
et duravit sic annis multis sub nomine regni Hierosolymitani, quod
illinc ibi translatum fuit. (#152 a#) Frequentibus tamen incommodis et
tumultibus vexabatur regnum per Sarracenos sibi propinquos et per
Turcos, maxime autem per Venetos et Genuenses, qui inter se discordes
totum quasi mare et ejus insulas turbabant, unde et Tyrus in Syria,
civitas ditissima et negotiatorum mater, propter eos a Sarracenis
destructa est. Eo enim tempore Genuenses non minus potentes erant terra
et mari, quam Veneti, multas enim insulas in mari habebant et Graeciae
grandes civitates possidebant, utique necdum enim Turci tantum
invaluerant, sed Christiani etiam adhuc ad littus ponti Euxini et juxta
paludem Moeotidis civitates habebant, sub ditione autem Genuensium aut
Venetorum. Reges autem Cypri necesse habebant, cum regnum eorum esset
quasi in medio constitutum, et Venetos et Genuenses conservare amicos,
qui tamen inter se semper discordes erant, unde consuetudo erat, ut
certis anni temporibus rex Cypri mercatorum Venetorum et Genuensium
judices simul invitaret ad capessendum amicitiam utrorumque. Anno autem
Domini 1369 Petrus, rex Cypri, dum utrosque dominos invitasset, orta
est in convivio contentio inter eos de priori consessu, cumque rex
propensior Venetis videretur, indignati Genuenses armis suam dignitatem
conservare statuerunt et insidias in locis aptis Venetis paraverunt.
Quo comperto omnes Genuenses de muris praecipitari jussit in tota
insula, quaesitos et inventos Genuenses occidi jussit. Dux autem primus
Genuensium, ante quem nullus ibi ducavit, Dominicus dictus, hoc audito
classe instaurata improvise supervenit et omnia evertit, regem vero et
reginam cum aliis multis captivos duxit Genuam et spolia ingentia,
insulaeque praefecit quendam Genuensem. Regina autem in captivitate
existens filium genuit, quem Janum nominavit. Data autem regi venia in
regnum cum uxore et filio remissus fuit, ita tamen, ut Famagusta,
civitas regni optima, Genuensi populo esset propria et alias tota
insula tributaria.
Post hunc Petrum regnavit Janus, filius ejus, rex impiissimus,
dissimilis Jano primo susceptori Saturni, sub quorum regimine aurea
erant saecula. Hic iterum nefanda opera egisse fertur scelus. Filium
fratris habuit, adolescentem virtuosum, quem timuit in regem sublimari,
unde vicinos arborum ramos sui horti contra se invicem inflexit,
singulisque pedes adolescentis obligans, relaxari ramos jussit, qui cum
impetu naturali ad situm suum redeuntes puerum infelicem discerpserunt
scissis visceribus. Sed nec ipse cruentus impune evasit, nam paulo
post, anno 1423, Soldanus Aegypti, Melchella, validissimam in Cyprum
classem misit et velut horrida tempestas cuncta diripuit, ecclesias
Christi incendit regemque et omnem populum captivum abduxit, demum
tamen regem remisit, eumque et regnum tributis subjecit.
Mortuo Jano filius ejus Johannes regnavit, vir totus effoeminatus,
inter mulierculas nutritus, cui tradita fuit in uxorem filia comitis
Montisferrati, quae paucis vivens diebus, ut fertur, ab ipso rege
veneno exstincta est. Post hanc duxit aliam, Helenam, cujusdam Graeci
filiam, cum qua habuit filiam Carlottam. Habuit et filium cum quadam
alia extra matrimonium.
Porro Helena regina (#b#), uti natura Graeca, Latinis adversa, ritum
per reges praecedentes latinum introductum abolevit, episcopos,
plebanos et caeteros deponens, populum et ecclesias Graecis subjecit in
spiritualibus, et in his rex effoeminatus, magis mulier quam vir
existens, Helenam Trojanae Helenae imitatricem meretricium Graecorum
ritum admisit, quod tamen ecclesiae catholicae et orthodoxis fidei
verae plurimum displicuit. Sed et ipsa domina Carlotta, filia regis,
duci Sabaudiae Ludovico jamdudum matrimonio juncta, de hoc multum
doluit, sciens Graecorum ritum periculosum multis modis. Interea post
decursum aliquorum annorum Johannes rex moritur, et eo defuncto statim
Helena regina eadem via post eum abiit, quod audiens Ludovicus
Sabaudiae dux, Carlottae maritus, assumtis omnibus suis cum uxore in
Cyprum a Taurino civitate navigavit regnum possessurus haereditario
jure, quia rex praecedens non dereliquerat regium semen nisi Carlottam,
cui deberetur regnum.
Porro Jacobus de pellice natus regnum ambiebat et in adventu Ludovici
in regnum navigavit in Aegyptum et Soldano ac suis consiliariis se
injuriam pati conquestus est implorans eorum auxilium; composuit etiam
amicitias cum mercatoribus Venetorum, qui in Aegypto[TR135] erant, qui
eum senatui Veneto commendabant; insuper et Turcorum affectum attraxit,
quia vir erat amicabilis et humanus sciens sibi amicos facere
Sarracenos, Turcos et Venetos. Collectis itaque copiis Sarracenorum et
Turcorum cum praesidio Venetorum intravit regnum, et Ludovicum cum
sorore Carlotta, veros haeredes regni, expulit regnumque possedit
universum in pace, et Famagustam Genuensibus abstulit conformans se
Venetorum voluntati. Ad stabilitatem autem regni sui accepit uxorem
filiam Marci Carnary, Veneti, quam senatus Venetus in filiam
adoptaverat, ex qua habuit filium posthumum, qui tamen in infantia
obiit, et post paucos annos Jacobus rex in lectum extremae aegritudinis
incidit senatumque Venetum tutorem regni instituit et obiit. Et ita
Cypri regnum in manus Venetorum haereditario jure devenit; reginam enim
superstitem in regno quidem dimiserunt, sed sine marito: et ita hodie
est in Nicosiae[TR136] palatio, quem ego vidi in mea prima
peregrinatione.
Et iste est brevis regni illius decursus a temporibus vetustissimis
usque ad hoc nostrum aevum. Continent autem historiae multa de hoc
regno, quae brevitatis causa omitto. Hoc autem singulare legi, quod
quodam tempore tantae ibi erant divitiae, ut urnae puteorum et catenae
earum essent argenteae, et in regiis palatiis[TR137] aureae. Sed nunc
longe aliter est, et desolatio magna et miseranda ibi ex malo regimine
cernitur. Triplici enim malo subjacet terra illa. Primum est, quod suis
veris haeredibus est privata, et dignitas regia, qua a tempore Beli
vetustissimi, qui fuit ante Christi adventum 1930, usque ad tempora
Ludwici, (#153 a#) Carlottae mariti, qui fuit anno post incarnationem
Domini 1463, semper fuit honorata, in tantum, quod nobiles
Christianitatis, qui in dominico sepulchro militiam adepti fuerunt, non
reputabant se veros milites, nisi cum regibus Cypri confoederationem
fecissent et signum ejus amicitiae accepissent, sicut patet supra P. 1.
Fol. 16. A. Et in tanto honore reges Cypri habebantur, sicut reges
Jerusalem, quia regnum sanctum Hierosolymitanum in Cyprum fuit
translatum, et habebatur Cyprus a cunctis fidelibus aditus in terram
sanctam, per quem Jerusalem redimenda staret, sed nunc contraria via
est, nam Veneti propter Cyprum foedere colligati sunt Turcis, quod sic
accidit. Defuncto enim Jacobo spurio, ultimo rege, Fernandus rex
Siciliae aspirabat ad regnum et Venetis plurimas irrogabat injurias
Turcumque contra eos concitabat, ut sic fractis[TR138] ipse in Cyprum
liberum ingressum habere posset. Videntes autem Veneti, se undique
gravatos, cum Turcis pacem fecerunt anno 1456, quae res effecit, ut
Turci relictis Venetis omnem belli vim in Fernandum converterent, atque
ita Hidruntum, Apuliae civitatem optimam, cepit, et nisi Deus sua
misericordia succurrisset, tollendo de medio Machometum Turcum magnum,
jam totam Italiam Turci possiderent, Ecce, quomodo Cyprus facta est
ecclesiae laqueus!
Secundum malum illius terrae est frequentia terrae motuum, quibus quasi
quottidie dejiciuntur aedificia et grandes civitates in ruinis jacere
cernuntur.
Tertium malum est aëris infectio tanta, ut quasi omnis homo ibi
febricitet certis temporibus et pestilentia ibi saepe grassetur. Unde
inter avisamenta peregrinorum est illud praecipuum, ne moram trahant in
Cypro, ut non inficiantur. Hanc autem infectionem dicunt aliqui ideo
esse, quia mons Armeniae et Caucasus et Taurus prohibeant ventos
salubres a Cypro, sicque aëri crasso subsit et insano. Sed hanc
rationem non aestimo veram esse, cum praedicti montes longe a Cypro
sint distantes retro Ciliciam, Syriam et Phoenicen. Nec de malo et
infecto aëre inculpatam legi Cyprum in aliquo libro authentici
auctoris, sed tantum in libellulis militum Almanorum. Et si montes
Armeniae causarent infectum aërem, prohibendo causam sanitatis, semper
fuisset ibi malus aër, et ita Japhet, filius Noae, stultus fuisset,
quod eam regionem prae omnibus elegisset; nec illa delicatissima Venus
in eam enatasset, nec Belus, nec Pygmalion, nec Paphus, homines
nobilissimi, ibi sedes posuissent suas. Credo autem, aërem non esse
malum, sed disproportionatum Teutonicorum, qui nati et enutriti in aëre
duro, frigido, consumtivo, non possunt bene vivere in aëre subtili et
tenui, in quo eorum intemperatae comestiones et potationes consumi
nequeunt. Porro si incolae dicunt, ibi esse aërem infectum, et si de
facto ita est, pro certo non ex natura, sed ex Dei plaga hoc terrae
illi accidit, sicut et terrae sanctae maledictio illa advenit. Potius
autem credo, quod sit unum fictitium et quod ideo illam regionem exosam
reddant, ne rursum regnum Hierosolymitanum per Christianorum (#b#)
principes resuscitetur et rex ibi aliquis constituatur, de quo insulae
possessores moderni nec verbum volunt audire, et ad hoc sunt per
insulam de praesenti certi, qui circumeunt per loca, et si aliquem
audierint loqui de rege restituendo vel regimini moderno detraxerint,
statim vincti mittuntur Venetias ad reddendum rationem senatui. Unde in
prima peregrinatione mea multis diebus in insula degens vidi in
civitate Nicosina quendam fratrem ordinis nostri per civitatem in mulo
ornato frequenter spatiantem, ac si fuisset episcopus, et in nostro
recessu intravit ad nos in galeam cum quibusdam reginae clientibus et
recessit nobiscum. Semper autem mane descendit ad me in cumbam meam ad
dicendum mecum officium, quia per se librum non habuit. Quem dum
interrogarem, ubi suum haberet breviarium, cum gemitu et lachrimis
occulte dixit mihi, se esse captivum pro eo, quod mentionem fecisset in
quadam vaga locutione de rege eligendo in Cypro, propter quod subito
eum rapuissent in galeam nec ei reditum in suam habitationem ad
tollendum breviarium et cappam indulsissent. Compatiebar viro, quia
personatus et discretus vir erat, et[TR139] bene a Latinis collegerat.
Et tantum de regibus Cypri et de saeculari ejus statu.
De Episcopatibus regni Cypri.
Episcopatus vel dioeceses quatuor sunt in toto regno Cypri. Episcopatus
primus est in Nicosia, quae est metropolis regni, et est hodie civitas
magna, non maritima, sed in corde insulae sita, quinque alemannicis
milliaribus a mari distans, cincta fertilibus montibus et amoenis; per
medium civitatis est torrens magnus, qui suis temporibus redundat aquis
impetuose decurrentibus, verum quando ego eram ibi, non habebat guttam
aquae.
De universo mundo sunt in hac urbe mercatores, fideles et infideles.
Multae sunt ibi apothecae et pretiosae, quia aromata cruda orientis huc
deferuntur et arte pigmentariorum conficiuntur, sed et in ipsa insula
crescunt pigmenta et fluunt aromata; ideo apothecae illius civitatis
sunt quasi origines, ex quibus in alias mundi apothecas fluunt pigmenta.
Ecclesiae multae sunt in illa urbe, tam latinae quam graecae. In
latinis sunt campanilia cum campanis, et cum clericis latino more
officiantibus. In graecis sunt pinnacula cum ligneis instrumentis,
quibus convocant suum populum ad divina, et graece canunt et legunt.
Ecclesia metropolitana est latina, et dicitur ad sanctam Sophiam,
estque competenter magna et bene ornata, cum archiepiscopo, canonicis
et clero provisa. Ad latus ecclesiae dextrum est una capella, in honore
Sancti Thomae de Aquino consecrata, in qua Legenda doctoris sancti
pulcherrimo schemate est depicta, et tabula aurea altaris ejus continet
gesta. In hac capella hoc memoriale insigne vidi, quod sequitur: stabat
enim in ejus latere et hodie stat una spectabilis tumba, ingentis
valoris, magna, de Jaspide pretioso lapide; hanc tumbam mensuravi
propriis manibus et reperi eam habentem in longitudine XII palmas,
vulgariter _Spannen_; in profundum VII; in latitudinem V; et plus quam
unam in spissitudine, et est tota de integra petra. Sed et operculum
aequalis longitudinis, latitudinis et spissitudinis habet, quod habet
dorsum acutum, sicut opercula sepulchrorum solent esse communiter,
(#154 a#) ejusdem lapidis et pretiositatis. Color illius lapidis
praecipuus est viridis, tamen multos habet alios intermixtos colores et
maculas, quod ad decorem politae rupis multum facit, sicut patet in
marmore polito maculoso vel vario. Tot autem dicitur habere virtutes,
quot habet maculas, est enim infinitis respersus maculis rubris aut
roseis, ac si sanguine exiguis guttulis esset conspersus. Ejus virtus
in his, qui caste gestant ipsum, fugat phantasmata, reprimit febres,
hydropisin curat, parturientes juvat, inter pericula facit hominem
tutum, interiorem refrigerat ardorem, fluentem compescit sanguinem et
sudorem luxuriosum cohibet et impedit conceptum, menstrua constringit
et haemorrhoides si pulverizetur datus cum lacte, ulcera inveterata
sanat, sordes oculorum purgat et visum acuit et confortat, maleficiis
et incantationibus resistit, et efficacior est in argento quam auro.
Nec invenitur, nisi in montibus Scythiae, ubi optimus est, in quibus
rupes et petrae sunt illius lapidis. Sed ne tam pretiosus thesaurus sit
sine custode et ejus copiositas eum vilem reddat, posuit Deus in
circuitu montium istorum fortissimos ac vigilantissimos custodes,
gryphones, dico saevissimas bestias, quae accedere volentibus volatu et
cursu, rostri morsibus et unguium lacerationibus resistunt, nec potest
quis locis illis appropinquare, nisi devictis gryphonibus, in quorum
pugna agonizabat Jason pro vellere aureo et Hercules pro malis horti
hesperidis aureis. Sunt enim saevissima animalia gryphones, hominibus
et equis naturaliter inimica, habentia capita aquilarum, et reliqua
corporis leonum et in aëre volant ut aquilae, in terra vero currunt ut
leones, suntque tantae fortitudinis et roboris, quod armatum equo
insidentem invadunt et cum equo tollunt, in altum ambos per aëra ducunt
quo volunt, et sunt animalia immania, ultra omnem rabiem saevientia. In
capite, rostro et alis figurant aquilas, et in anterioribus pedibus, in
quibus habent longos ungues, in posteriori vero parte, cauda et
cruribus habent leonis formam, et habent posteriores pedes breviores,
et ungues breves sed magnos, ita, ut de illis unguibus fiant scyphi ad
bibendum. Non inveniuntur haec animalia nisi juxta montes, in quibus
aurum et gemmae abundant, et dicitur, quod effodiunt aurum et gemmas et
in inspectione effossorum gaudent et ludunt atrocissimoque bello zelant
et defendunt. Siquidem in Asiatica Scythia, ubi sunt terrae
locupletissimae, sed inhabitabiles hominibus, imo inaccessibiles nisi
ipsis Arimaspis, qui dicuntur homines esse ferocissimi unum tantum
oculum in fronte habentes, hi armati contra gryphos procedunt eisque
aurum et gemmas auferunt. De hac gemmarum et auri a gryphonibus
custodia loquitur Hieronymus in epistola ad Rusticum monachum.
Non solum autem gryphes, sed aliae horribiles bestiae in illis
regionibus sunt constitutae, ut pardi, tigrides, pantherae, et canes
tantae magnitudinis et tam immensae feritatis, ut taurum perimant et
leones occidant. Hos horribiles custodes Deus (#b#) locavit ad aurum et
gemmas, ad cohibendum humani cordis cupiditatem et avaritiam.
Igitur stante me juxta sarcophagum praedictum jaspideum pretiosissimum
et mirante, quis victor gryphorum tam ingens saxum depraedatus fuerit
et cui hoc sepulchrum impretiabile excisum sit, incidit mihi, quod
forte tempore gigantum, qui gryphones et centauros prosternebant pro
sepultura Veneris, quam pene omnes dii venerabantur, allata fuerit, et
usque huc derelicta. Non enim aestimo, umquam regem aliquem tam immensi
pretii sepulchrum habuisse, cum auro pretiosius sit, cui se Alexander
M. moriens includi praecepit. Me ergo sic stante et cogitante quidam
canonici per medium ecclesiae simul ascendebant et descendebant
exspectantes finem pulsus vesperarum; ad hos accessi petens ab eis, cui
deo vel deae, vel cui regi aut domino fuisset haec incomparabilis tumba
parata? Illi ergo canonici mecum capellam sunt ingressi, et
recitaverunt mihi de hac tumba historiam longam et valde delectabilem,
et licet eam historiam numquam in aliquo libello legerim nec audiverim
alias, tamen dictis fidem adhibui et audita Evagatorio inserui, et si
non ita est ut scripsi, tamen sic est quod audivi, et sicut sine culpa
audivi, sic absque culpa scripsi, et absque culpa potest legi et sine
omni detrimento fidei potest pie credi. Dum Venus Cyprorum regina et
dea pudicitia abnegata diversos admitteret amatores, Martem deum belli
se amantem adulterum admisit, qui zelotypus erga eam factus currum
junxit, et cum Bellona sorore auriga sua hyperboreos montes adiit
ibique fugatis et captis gryphonibus saxum grande de monte jaspidis
evulsit, sed et Bellona ibi crystallinum clipeum sibi ademit, et currui
imponentes Arimaspos autem sive Cyclopes captivatos currum trahere cum
saxis gemmaticis coëgerunt, sicque in insulam Veneris venientes
Jaspidem ad cubile Veneris posuerunt, quo ejus intemperata luxuria
cohiberetur et fervor refrigeretur. Porro Venere translata per mortem
non poterant aliquam ei consignare imaginem nec idolum fabricare, unde
jaspidem illum sic impolitum et informatum in templo Veneris loco idoli
erexerunt. Ideo Virgilius scribit, simulacrum Veneris nullam humanam
habuisse effigiem.
Porro tempore Domini nostri Jesu Christi inter alios gentiles volentes
videre Jesum, ut habetur Johannis 12, 4., erant etiam quam plures Cypri
mercatores, qui frequentes in Syria erant propter propinquitatem Cypri
et Syriae. Hi ergo Cyprii audientes Dominum Jesum praedicantem et
miracula facientem, crediderunt et ingratitudinem Judaeorum plurimum
exsecrantes rogaverunt eum, ut in Cyprum cum eis navigare dignaretur et
illi populo beneficia praestare. Quibus respondit sicut et Abgaro regi
Edessanae urbis sibi per litteras mandante ut ad se veniret, quod ante
omnia crucem et mortem eum operteret pati et tertia die resurgere et
post haec suos discipulos vellet mittere eis. Illi ergo cum Cyprum
remeassent et ea, quae viderant et audierant, populo narrassent,
invidiamque Judaeorum contra eum ejusque instantem crucifixionem
timebant, ne forte corpus crucifixi sicut alia corpora damnatorum (#155
a#) abjiceretur a Judaeis, consilio ergo inito miserunt quosdam in
Jerusalem, qui tollerent corpus Jesu et navigio imposito ducerent illud
in Cyprum. Ingressi ecclesiam Veneris templum saxum jaspideum Veneris
simulachrum dejecerunt, et ex eo tumbam Domino Jesu formaverunt. Domino
autem mortuo et cum honore sepulto quieverunt Cyprii, et tumbam illam
reservaverunt usque in hodiernum diem, nec eam umquam alicui vendere
voluerunt, nec aliquem in eam locaverunt, eo, quod Christo Domino
dedicata fuerit. Et illa fuit forte causa, propter quam Veneris
simulacrum fuit de saxo pretioso, sed impolito et informato, quia
fuisset indignum, ut Veneris imago et idolum fieret Christi sepulchrum.
Hanc caussam non invenit Joh. Bocc. in Genethliaco gentil. deorum L.
III. C. 23. In hoc ergo facto non minus commendandi sunt Cyprii
gentiles, quam Joseph et Nicodemus Judaei, tumulatores Christi, et
merito in gratiarum actionem possemus eis dicere illud 2. Reg. II:
benedicti vos Cyprii a Domino, qui fecistis misericordiam hanc cum
Domino vestro, et eum sepelire decrevistis, et nunc retribuas quidem
Dominus misericordiam et veritatem, sed et ego reddam gratiam eo, quod
fecistis verbum istud. Et tantum de illo.
Huic cathedrali ecclesiae adhaeret grandis archiepiscopi curia. In ea
insuper urbe est conventus pulcher ordinis nostri, et est ultimus
conventus Praedicatorum contra orientem situsque est in regio castello
supra torrentem, siquidem rex quidam Cypri tanto ad fratres inclinabat
affectu, ut noluerit eos habere locum nisi in ipso castello, quod
utique firmissimis muris et altis cum pluribus turribus munitum est, et
per lapideum pontem, arcuato opere factum, ingressum habet tam
castellum quam conventus, et circumductus est torrens per gyrum muri
extrinsecus. Desolato autem et devastato regno multipliciter, ut supra
patuit, ipsum castellum eversum fuit ab intra et combustum, conventus
tamen fratrum diligentia in tantis incendiis integer mansit, et murus
per gyrum cum ponte etiam mansit et hodie est, de castelli autem
habitaculis nihil mansit nisi alti muri, quos ignis non poterat
consumere. Sic ergo conventus noster hodie solus[TR140] muris illis
stat inclusus, nec admittitur, ut aliquis ibi quidquam aedificet, sed
fratres totam latitudinem castelli possident. Ecclesia fratrum est
regio ornatu decorata, et in ea est sepultura regum Cypri. Duos ambitus
habet marmoreis columnis sustentatos per gyrum, et omnes officinas
ordinis admodum pulchras et aptas habet. Superius lucida habet
dormitoria, inferius marmore strata pavimenta. Quadam vice cum solus
per dormitorium deambularem, reperi quandam cellam apertam, et dum
percepi, quod esset vacua, nec aliquis iam frater eam inhabitaret,
ingressus sum cellam, ut eam viderem. Erat autem in cellae pariete
factum reservaculum sine sera, ligno clausum, ferreo tamen parvo
repagulo clausum; ad illam capsam ergo ut curiosus accessi et remoto
repagulo aperui, ecce autem statim ut aperui, eruperunt contra me
infinitae et iracundae apes, circumvolantes et bombylantes, et
continenti cella replebatur, a quibus de cella effugi cum agna
difficultate, et insequebantur me per totum dormitorium, erat enim
foramen parvum per murum de horto in capsam, per quod (#b#) intraverant
et grande examen fecerant, habet enim conventus ille pulcherrimos
hortos in ambitu et retro et est omnino pretiosus locus. Sed quales
sint fratres et quanti et quam zelosi pro regulari vita et quam docti,
quam diligentes in divinis officiis, quam hospitales et charitativi, ne
dum nescio, sed ea quae scio scribere erubesco. Nec est mirum, si parva
sit religio in illis locis remotissimis, quae a praelatis numquam
visitantur, et fratres pro excessibus non corriguntur, et malo exemplo
graecorum sacerdotum corrumpuntur, cum tamen modo contrario fieri
deberet. Nam mendicantes ad illa loca sunt missi, ut verbo et exemplo
Graecos aedificarent et eos in romanae ecclesiae obedientiam ducerent.
Omnes fratres illius conventus sunt barbati, sicut graeci, et habent
procuratorem saecularem, qui cuilibet fratri omni mense dat octo
marcellos, de quibus sibi quilibet procurat hoc quod placet, alias
provisio conventus est nulla. Fratres etiam Minores pulchrum in ea
civitate habent conventum. Sed et fratres Eremitarum Sancti Augustini
in hortis canamellorum conventum habent, et in ecclesia eorum ad latus
sinistrum est solenne et deauratum sepulchrum, in quo corpus nobilis
cujusdam Teutonici requiescit, nomine Johannes de Montfort, quem Cypri
colunt pro sancto, et peregrini ipsum visitant et implorant. Integrum
autem jacet ibi corpus, tabefactis carnibus, nervis et cute, in uno
tamen brachio videtur os nudatum pelle et carne, quasi morsellus
dentibus esset a corpore avulsus, quod sic accidisse dicitur. Erat
quaedam nobilis foemina in Alemannia, dicti Johannis de Montfort
consanguinea; haec cum loca sancta Hierosolymis visitasset, in Cyprum
navigavit et ad Nicosiam venit gratia visitandi sepulchrum amici sui,
beati Johannis, cui cum patefecissent sepulchrum, et cancellos
amovissent, reclinavit se super corpus ejus, applicans os ad scapulas,
tamquam eos deoscularet et longioribus osculis demulciretur, occulte
autem dentibus suis in carnes corporis defuncti morsum impressit,
evellens petiam, quam clam in sinum abscondit secum portare volens pro
reliquiis in patriam. Mira res! dum navem ingressa fuisset, et jam
longe in mari essent, omni secundo vento caruerunt, et aliis navibus
prospere procedentibus navis illa penitus non processit. Videntes autem
marinarii hoc miraculose fieri, coeperunt mansiunculas, singulorum
saccos, peras et cistas perscrutari, et de singulis inventis rationem
petere, sicut moris est fieri instante singulari impedimento. Cum autem
morsellum panniculo involutum reperissent, audita veritate, quam mulier
confitebatur, redierunt in portum unde exierant, et ipsum morsellum cum
in locum suum reposuissent, expedito itinere mare sulcabant. In hac
urbe est etiam reginae palatium, et omnia sunt in bono foro ibi.
Secundus episcopatus est in Famagusta, quae olim fuit insignis et
totius regni caput et regum sedes. Sita est haec civitas in maris
littore, et portum aptissimum (habet) ad susceptionem classium.
Conventum habent ibi fratres nostri, sed paene annihilatum, quia ruinam
omnia minantur, sicut et ipsa urbs in dies deficit; dicunt, quod nemo
potest manere ibi propter aëris infectionem, In his duabus civitatibus
(#156 a#) fuit olim omnis Cypri gloria et mercantiarum copia et omnium
linguarum et gentium concursus, sed in dies omnia deficiunt.
Prope Famagustam sunt ruinae vetustissimae urbis, quae dicebatur
Salamina; haec a quodam dicto Teucro fuit aedificata. Dum enim hic
Teucer cum fratre ivisset in trojanum bellum et eo peracto absque
fratre in patriam rediisset, non susceptus secessit in Cyprum et
Salaminam aedificavit, et in ea vitae residuum habitavit, cujus pater
Telamon primus muros urbis Trojae ascendit, et Hesionam nobilissimi
Troiani filiam in uxorem habuit, ex qua Ajacem et Teucrum suscepit. Ex
illo autem Teucro nonnulli opinantur Teucrorum populos, id est,
Turcorum, ortum habuisse, unde hodie ipsos Turcos nominant, tamquam a
Teucro diffusos. Et quum de Turcorum origine hic casu mentio facta est,
non judico alienum a proposito, de ortu hujus gentis nobis tam
notissimae et formidulosae aliquid beviter dicere.
Pro primo notandum, quod duos Teucros in veteribus legimus historiis,
qui fuerunt temporibus Trojanorum. Unus fuit filius Priami, regis
Trojae, alius fuit filius Telamonis ex Hesiona, Laomedontis filia, qui
Laomedon pater fuit Priami. Primus paulo ante bellum trojanum interiit
ab urso laceratus, nec ejus proles invenitur. Secundus autem bello
interfuit, cujus pater socius Herculis fuit et in Colchos cum eo
profectus postea primus in obsidione Trojae muros adscendit et Hesionam
regis Trojae filiam in praeda uxorem meruit, ex qua Teucrum genuit,
qui, ut dixi, Salaminam Cypri aedificavit. Quid autem de ejus
posteritate contigerit non plene invenio. Frater Vincentius
Bellovacensis, ordinis nostri, dicit in Speculo histor. L. 3. C. 66.,
quod post eversionem Trojae, quae facta fuit ante incarnationem Domini
annis 1190, multitudo magna fugiens in duas partes se divisit, duos
facientes populos: unam partem duxit Franco, filius Hectoris, nepos
Priami regis Trojae; fugiens in extremam Germaniam devenit, ibique diu
demorati regioni, quam inhabitabant, nomen suum reliquere, quae hodie
dicitur Franconia, Suevis et Bavaris vicina. Deinde ulterius diffusi
transvadato Rheno eas in partes venerunt, quas semper postea tenuerunt,
sibique ex eis ducibus quasi reges constituerunt et in posteritatem
longam atque fulgidam devenerunt, sed et easdem partes a se
denominaverunt, Franciam vocantes. Aliam partem multitudinis duxit
Turcus quidam, filius Troji, filii Priami, in asiaticam Scythiam
profugientes; ibi more bestiarum vitam duxerunt, et isti sunt et
dicuntur Turci. Hos simul cum Judaeis propter vitae inhumanitatem
inclusit Alexander M. intra montes, ponens portas et clausuras, ne
exire possent. Ut patet supra Fol. 141 et Fol. 87.
Dominus Antonius in Chron. P. II. Tit. 16. C. 43. dicit, quod gens
Turcorum ab initio septemtrionalis fuit, Turci dicti a quodam duce
nominato Turco, qui post trojanum excidium ad hyperboreas regiones se
transtulerunt, ubi armorum relicto usu gregibus et armentis operam
dabant; propterea una pars magna populi sequestrata in Persidem
devenit, et multis annis ibi ut miseri hospites degentes tandem
multiplicati (#b#) robur acquisiverunt, in tantum, ut Persis suspicio
fieret, ne fortiores eis essent, unde sicut Aegyptii filios Israel
gravabant oneribus, ne crescerent super eos, sic Persae multis modis
Turcos illos afflixerunt, tandem autem post multa (proelia) de terra
eorum exire coëgerunt supra fluvium Chobar, qui dum in campis
consisterent ingentem cernentes suam multitudinem puerili sorte regem
inter se elegerunt anno Domini nongintesimo vel circa, cum iam
Machometi negotium curreret. Rex autem factus statim populum cunctum
reduxit in Persidem, et ipsos Persas expugnaverunt, subjicientes regi
eorum; sic aggressi sunt Medos, Arabes, et usque in Syriam et Aegyptum
descenderunt, cuncta Orientis regna sibi subjecerunt. Deinde
Capadociam, Pontum, Ciliciam, Graeciam et Constantinopolim devicerunt,
extensis palmis usque ad Germaniae fines, sicut est dies hodie. De his
Turcis dicit frater Jacobus Bergamensis in suppto.[TR141] Chron. sub
tempore Pauli papae primi: Turci, inquit, Scythicae gentes, ut divus
Hieronymus scribit, fuerunt duae, quas Alexander Macedo inter
hyperboreos montes ferreis clausit repagulis. Hi, ut Othus
historiographus tradit, juxta annum Domini 758 Caucaseas portas egressi
cum Avaris viris ferocissimis, bello multis ex utraque parte
interfectis, conflixerunt, exinde Pontum, Capadociam et caetera
devicerunt et hodie possident. In omnibus istis dictis non est magna
diversitas, nisi in comparatione annorum. Nam S. Hieronymus in epistola
ad Flabiolam virginem dicit, suo tempore gentes, quas Alexander M.
Caucasi rupibus inclusit, claustra rupisse et totum Orientem turbasse,
in tantum, ut fideles locis sanctis transfugerint ad transmarinas
regiones. Et Flabiola virgo, quae a Roma migraverat Hierosolymam, ibi
mansura, sed terrore illius gentis percussa remeavit ad propria. Alii
dicunt, ut Hermannus in chronicis, quod tempore Heraclii imperatoris
sint emissi simili modo. Cum enim Heraclius astris inspiciendis peritus
vidisset, suum imperium a circumcisis devastandum, universos Judaeos
baptizari fecit et nolentes occidit. Exsurgentes autem Sarraceni et
Agareni, qui sunt de circumcisione, contra Heraclium, prostraverunt de
ejus exercitu et millia pugnatorum et eorum spolia Heraclio remiserunt
in contumeliam. Heraclius autem portas Caspias aperuit, quas Alexander
obstruxerat ante mille annos, et inde Judaeorum CL millia auro armata
eduxit eosque cum suis exercitibus contra Sarracenos misit, sed in
nocte, quando mane congressio fieri debuit, gladius domini C duo millia
de exercitu Heraclii interfecit. Inter quae mala imperator febribus
correptus obiit prae tristitia, et eo tempore solutus est Satanas, et
Machometus detestabilis natus, et ecclesia usque in hoc tempus vexata
et immorata, nam populus ex Caucaso eductus contra ecclesiam arma
sumsit, unde Hieronymus in epitaphio Nepotiani, ecce, inquit, anno
praeterito ex ultimis Caucasi rupibus immissi in nos non jam Arabiae,
sed septemtrionis lupi, tanta brevi provincias percurrerunt, DC
monasteria capta, quanta fluviorum aquae humano cruore mutata sunt,
quot civitates obsessae, totus oriens plangit timore.
Concluditur ergo, quod Turci sint Trojani, per Turcum ducem ducti de
Troja in septemtrionem orientalem ad asiaticam Scythiam, et quia ut
viri truculenti bestialiter vivebant sine legibus, Alexander coegit eos
secedere ultra hyperboreos montes et tauricuntas insulas, contra
aquilonis ubera includens eos, exitus viarum obstruens et claudens;
successu autem temporis, cum Machometus diabolus incarnatus jam esset
missus in mundo, et Satanas solutus a suis claustris orbem pervertere
incepissent, irruperunt etiam et Turci montium claustra non absque
diaboli potentia, et coglobati Machometistis fines Christianorum usque
hodie non cessant infestare.
Est etiam notandum, quod dum lex Machometi inciperet circa annos Domini
sexcentesimos, sub Bonifacio V. et Heraclio imperatore, vixerunt
cultores legis turpiter et inhumaniter. Sed anno Domini MCCLXXX.
inceperunt inter eos fieri prodigia mendacii et religio dolosa, et
crudelissima quaedam humanitas ad Christianos, qua parcunt sub se
degere volentibus, nec abnegare cogunt, nam antea semper cruento gladio
in Christianos saeviebant, et tunc multo minus in corporibus, in
animabus et rebus nocere poterant, quam cum ipsa impiissima humanitate,
et simulata aequitas duplici praeponderat iniquitate, secundum
Augustinum. Et tantum sufficiat dictum de illo.