Vicesima quarta die, cum dies illuxisset, composuimus res nostras et

saccos ac sportas aptavimus et res in eis, ut scrutatores nihil

pretiosi invenirent in ore reservaculorum et illi peregrini, qui

habebant pecunias, multa excogitaverunt, ut eam inferrent sine scitu et

nota exactorum scrutatorum, unde quidam in amphoram meam ultra centum

ducatos posuit, quos in amphora in civitatem portavi, alii paximaciis

intruserunt, alii in locis non suspectis suis vestimentis in suorum

[insuerunt], alii in vasculum, in quo oleum nobiscum duximus,

posuerunt, alii in butyrum, alii in caseum et ita diversis modis

abscondere satagebant, quia de omni re, quae infertur et effertur

Alexandriae, exigunt crucigerum denarium exactores pro pedagio et

theloneo. Liber ego tunc eram ab illa cura, quia dudum defecerat

pecunia mea, clenodia autem aurea et argentea in annulis et crucellis

et signis, quae mecum ferebam in una bursa, in ipsa bursa abscondi in

saccum farinae avenae, intrudens in farinam ne inveniretur. In illa

autem rerum absconsione non peccavimus, secundum Hostiensem in Summa,

quia ipsis Sarracenis et legibus aut statutis eorum non suberamus, nec

eis quidquam juravimus aut promisimus, et terram ipsam, quae nostra

est, per vim tenent sine jure. Ideo nihil tenebamur eis. Porro Halliu

videns (#b#) nos sollicitos in absconsione rerum, consuluit quod

sportas et saccos aperiremus et omnia colligata solveremus, quia omnia

fortiter conclusa et connodata cultellis solverent exactores et

scinderent; cui cum diceremus, quod litteram libertatis haberemus a

rege Aegypti Soldano, derisit nos ille nequam asserens, si Soldanus

personaliter adesset, imperscrutati illam urbem non ingrederemur,

suasit etiam, litteram potius occultandam, ne scrutatores ampliorem

sumerent occasionem exactius visitandi. Solvimus ergo omnia illigata et

in lucem deduximus singula, ut citius et sine difficultatibus

perscrutatio fieret, demtis clenodiis et pecuniis, quae celavimus. Jam

autem sol dudum ortus fuerat et multus tumultus et clamor erat ante

exteriorem portam cupientium intrare cum oneratis camelis; tandem autem

venerunt portarii cum dominis scrutatoribus thelonariis et exactoribus

et exeuntes ad nos omnes res nostras de via ejecerunt et camelos ante

portam stantes intromiserunt, singulos autem camelos prostraverunt et

dejectis saccis omnia perscrutabantur et ipsos camelarios de ritu

eorum, Sarracenos, Aegyptios, Mauros nobis videntibus nudaverunt et

quaesiverunt, an aliquid occulte inferretur. Erant autem ultra

nonaginta cameli et multum temporis transivit, antequam omnia erant

scrutata. Demum venit ad nos Trutschelmannus Alexandrinus, dictus

Schambeck, vir personatus et niger, robustus, magnus, ut videbatur

colericus, potens Mamaluccus, Italicum optime sciens loqui,

salutavitque nos pacifice et singulos ad osculum more eorum recepit, in

quo etiam confregit corda nostra et omnem spem nostram in eum posuimus.

Ostendimus ergo sibi litteram Soldani, et consilii fuit, quod omnino

eam dominis scrutatoribus ostenderemus, consolatus est etiam nos de

visitatione dicens, se velle apud dominos instare, ne inhoneste nos

tractarent, dictum enim erat nobis, quod etiam in secretioribus locis

corporum lapides pretiosos quaererent. Nihilo minus tamen animavit nos

ad patientiam dicens, quod ritus antiquus civitatis Atheniensis adhuc

in hac civitate servaretur, nam quicumque Athenas ingredi volebat,

senes in porta sedentes conviciebantur eum factis et verbis,

molestabant etiam usque ad contumelias, et patientes intromittebantur,

impatientes bene vexati repellebantur. Sic et hic: omnes intrantes

perscrutantur et maxime illi, qui impatienter ferunt, quos quandoque

spoliatos redire compellunt. Cum ergo cameli omnes pertransissent,

consederunt domini inter interiorem portam sub turre ipsius portae et

assumsit Schambeck aliquos de senioribus peregrinis et ingressus cum

eis ad dominos obtulit eis litteram domini Soldani, qui accipientes

litteram cum reverentia multa deosculabantur eam et legerunt. Perlecta

littera aliqui eorum exierunt ad nos et singulos saccos et sportas

primo levaverunt gravitatem pensantes et deinde quaesiverunt, non tamen

exacte, sed satis perfunctorie, nec omnia ligata solverunt, sed cum

festinantia egerunt. Rebus visitatis stabant sub portam et unum post

alium vocantes in vestibus et bursis quaesiverunt et argentum et aurum

cujuslibet singillatim posuerunt, nullum[TR95] tamen nudaverunt ex

toto. Cum autem et ego accessissem, videntes me sacerdotem, nihil mecum

egerunt, nec bursam, quam manifeste cingulo ferebam, aperuerunt, sed

quasi pauperem, sicut de facto eram, (#126 a#) et sine perscrutatione

dimiserunt. Sic et fratribus minoribus similiter fecerunt et ita cum

bona pace tempestas illa transivit, videbatur enim mihi, quod tantum

haberent taedium in quaerendo, sicut nos in sustinendo. Singulis autem

restituerunt pecunias theloneum statutum inde accipientes. De quolibet

autem homine octo postulabant madinos, quos tamen ab nostris religiosis

et sacerdotibus non acceperunt, nulla enim thelonea a clero, etiam a

Christiano, recipiunt. Laeti autem fuimus pro eo, quod exacte visitati

non fuimus, quia multa pretiosa in auro et argento et lapidibus

pretiosis et pannis sericis et balsamo nobiscum habuimus, de quibus non

modicum recepissent censum: si fuissemus negotiatores, non sic

evasissemus, eos enim usque ad nudam pellem spoliant et quod inhumanum

est et turpe dicere, in posterioribus quaerunt, in ore et auribus

absconditum aurum et lapides pretiosos. Expeditis ergo nobis intravit

Schambeck urbem et adduxit camelos et asinos pro nobis et rebus

nostris. Nos ergo colligatis sarcinis bestias oneravimus et urbem

ingressi sumus et cum tam miserabiles undique cerneremus ruinas,

obstupuimus ammirantes vehementer, quod tam miseram civitatem

circumdarent muri tam firmi et decori. Per longum autem vicum

processimus in curiam grandem domini praefecti urbis, potentissimi

Mamalucci, ducente nos Trutschelmanno ad ejus prospectum. Moris est

enim, quod omnes alienigenae primo praesentantur conspectibus

praefecti. Egressus autem praefectus, vir senex venerandus et

personatus, salutavit nos et singulos diligentissime intuitus abire ad

locum nostrum permisit, siquidem homines illi uno intuitu miram de

homine accipiunt notitiam, in hoc enim praecellentissimi judices sunt,

sicut patebit fol. 121. Demum ergo de curia illa adhuc per longum vicum

ambulavimus et ad curiam regis Siciliae venimus, in qua Cathalani

mercatores suas merces et cameras habent, quia est fonticus

Cathalaniorum et hospitium omnium Christianorum peregrinorum, nisi ex

singulari favore Veneti et Januenses velint eos in suis fonticis

hospitari. Ingressi ergo cum rebus nostris fonticum vel curiam domus,

occurrit nobis dominus patronus domus, Cathalonus consul et

familiariter nos suscepit, sed et familia occurrit in adjutorium

nostrum in exoneratione bestiarum, et laetati sumus ultra modum, quod

in domum Christiani hominis revenimus, multis enim diebus cum nullo

Christiano potuimus hospitari, videbatur ex hoc nobis, quod in foribus

terrae nostrae essemus. Rogavimus ergo patronum,[TR96] ut provisionem

nobis faceret de cibo et potu, diximusque ei famem et sitim nostram et

defectum; qui statim ascendit et prandium parari fecit. Porro

Trutschelmannus Schambeck prohibuit nos die illo domum exire dicens, se

in crastinum reversurum et computum de omnibus habiturum nobiscum.

Licentiavimus etiam Halliu vicarium Trutschelmanni Chayrini et non

paucos madinos coacti fuimus dare illi infidelissimo (#b#) et malo

homini, qui ad nihilum nobis fuerat utilis, sed proditor pecuniarum

nostrarum et infidelis protector, nam, ut de multis unam infidelitatem

recitem, quidam miles tradidit sibi secrete et bona fide ante civitatem

Alexandriam auream imaginem St. Christophori, timens gravitatem

thelonei de tanto auri pondere, et dum venissemus in domum, noluit

militi depositum restituere, nisi daret sibi quam postulabat pecuniam,

et si voluit miles aurum suum rehabere, opportebat cum majori redimere

pretio, quam exposuisset in theloneo. Sic ergo illi duo Trutschelmanni,

Schambeck et Halliu, de domo exierunt, nos autem ascendimus in

coenaculum pulchrum et paratam mensam reperimus et dominam domus

fidelem Christianam cum omni familia; sicque ad mensam sedimus et

lautum prandium habuimus, vinumque de aureis et argenteis vasculis

bibimus et bene refecti sumus. Peracto prandio conventionem fecimus cum

domino domus de pretio sibi praestando pro prandiis et coenis, quamdiu

contingeret nos ibi moram trahere, et facta conventione duxit nos per

circuitum domus, quae grandis est et multorum habitaculorum et dedit

nobis distincta habitacula secundum distinctionem trium societatum

peregrinorum. Quae omnia ante adventum nostrum fuerant disposita per

militem illum, qui ante nos de Cairo recesserat, ut dictum est supra

fol. 91.

Acceptis habitaculis descendimus in curiam et supellectilem nostram

habitaculis intulimus. Porro in illo labore casu in mortis periculum

incidi, sed Deo protectore illaesus evasi. Steti enim juxta sarcinas et

res nostrae societatis cogitavi segregare, quia omnia in confuso simul

in uno cumulo jacebant; habebamus autem sportam magnam, in qua graviora

utensilia erant, fuitque ita gravis, quod non poteram eam levare de

terra; apposui ergo manus ad sportam eamque de cumulo per terram traxi

incurvatus retrocedens, et quia gravis erat, violentiam feci et cucurri

quantum poteram retrorsum vadens, nec a tergo videre poteram, quo irem.

Dum autem sic sportam post me traherem, ecce clamor ingens attollitur

et de superioribus domus, ubi stabant et respiciebant, clamabant: o

frater, fuge, fuge; inferiores etiam socii mei super me clamabant, ut

caverem et velociter fugerem. Ad quorum clamorem territus suspexi fixo

stans gradu, et ingeminabant[TR97] clamantes cum ira ad me, ut fugerem.

Conversus retrospexi et inveni me stare ad latus saevissimi et

crudelissimi leopardi alligati catena, ardentibus oculis et acutissimis

unguibus, quo viso repente ab eo declinavi. Mirabantur autem omnes

domestici de insolita bestiae indomatae mansuetudine et

congratulabantur mihi, quod me non apprehenderit, cum tamen posteriora

mea anterioribus ejus juncta fuerint. Nam si ungues suas acutissimas

dorso meo incussisset, me dilaniasset, et si tantum unguibus me modicum

vulnerasset, infectus veneno fuissem, quia habet ungues venenosas et

dentes et morsum pestiferum. De hac bestia et ejus ferocitate vide

supra fol. 93. Sic ergo gratus de protectione laborem incoeptum perfeci

cum (#127 a#) majori cautela. Vidi post hoc illam bestiam saepe

iracundissimam, ita quod timui, quod rumperet catenas. Unde quodam die

struthio unus, qui in curia habebatur, incautius cibum quaerendo ei

appropinquabat et levato pede contra eum evulsit a corpore ejus alam

cum multa carne, quia erat struthio magnus. Interea audientes

Christiani, qui in classe Venetiana venerant et in portu stabant

Alexandrino, attulerunt de navibus flascones vini ad nos et alia, et

cum eis zechas fecimus et de recessu galearum cum eis contulimus.

Duxerunt etiam nos ad altanam domus, quae adeo alta erat, quod urbem

supervidere poteramus et classem in mari stantem cernere, in cujus

profecto aspectu tantum laetati sumus, ac si aliquam patriae nostrae

civitatem vidissemus et sicut ille laetatur, qui habitat in loco alieno

sibi inconvenienti et videt equum, sive vehiculum, in quo reducendus

est ad optatum sui natalis soli locum. In illo die singulare mihi

gaudium occidit, nam dum in superioribus domus starem et in curiam

deorsum respicerem, ecce duos fratres ordinis praedicatorum

intraverunt, in quorum profecto aspectu commota sunt omnia viscera mea

prae gaudio, et statim descendi ad eos et magna caritate salutavimus

nos invicem; erant enim capellani honoris, conducti a mercatoribus, et

unus frater, Wilhelmus de Sicilia, providebat sicut plebanus homines

domus nostrae; alius frater, Johannes de Janua in fontico Januensium

provisor Christianorum erat. Erant autem duo experti viri, multa mihi

exhibentes solatia me Alexandriae degente. Duxerunt autem me in

capellam domus bene paratam et ornatam, dicentes, me ibi habere locum

celebrandi et orandi ad placitum, ostendentes mihi in loco occulto

clavem ecclesiae etc. Cum autem sero factum esset, cum domino consule

coenam ad lumen fecimus cum gaudio et deinde pro quiete ad habitacula

nostra ivimus et in lectulis, quos de Jerusalem nobiscum tuleramus,

quievimus, Et ita dies illa transiit.

Die XXV., qui est Crispini et Crispiniani, disposuimus nos et in

capella domus pulsata nola missas celebravimus et audivimus et gavisi

fuimus, nos locum ordinarium invenisse pro divino officio. Statim autem

post missas, antequam de capella descenderemus, audivimus fragores

bombardarum et clangores tubarum et strepitum tympanorum et clamores

populorum tripudiantium, quod signum erat adventus alicujus magni

domini in navi per mare, tali enim solemnitate recipere solent naves

magnatum. Cucurrit ergo familia domus extra ad mare ad spectaculum, nos

vero, qui captivi eramus, ascendimus in altanam et ad mare prospeximus

in navium portum et ecce grippae et fustes et barcae plenae ornatis

Sarracenis in portum appulerunt, ad quorum ingressum haec facta

fuerant. Siquidem praepotens quidam Sarracenus de Libya Africae

advenerat cui praefectus Alexandriae obviam naves cum armatis miserat,

(#b#) ad eum honorifice suscipiendum, tum quia peregrinus erat

sepulchri Machometi, ad quod tendentes ubique cum honore suscipiunt,

tum etiam, quia desideratam praedam in mari captam ducebat secum. Idem

Sarracenus cum suis in mari navigantes ceperunt navem cum XIII

Christianis rebusque eorum inter se divisis ipsos Christianos

Alexandriam vendendos adducebant et praedictis clamoribus omnem

civitatis populum ad spectaculum convocabant, cumque in terram de

navibus descendissent, colligaverunt cordis et funibus illos pauperes

Christianos et cunctum exercitum praeire fecerunt miseros captivos et

urbem ingressi cum gaudio Christianis lugubre spectaculum fuerunt et

causa timoris moeroris et tristitiae. Duxerunt autem eos in fonticum

Tartarorum et eos ibi venales habuerunt et vendiderunt. Post hoc ad

prandium accessimus et cum luctu comedimus compatientes fratrum

nostrorum infortuniis. Post prandium venit Schambeck et congregatis

nobis legit registrum suum et pro solutione thelonei et pro salvo

conductu et libertate ambulandi per urbem postulavit de quolibet

peregrino XIII ducatos. Quo numero audito obstupuimus dicentes sibi,

quod in libellis peregrinorum, qui ante nos fuerant, reperimus non plus

quam sex ducatos pro persona et quare nos gravare plus vellet.

Respondit: libellos, inquit, vestros non curo, registri mei ordinem

tenebo, ideo sine litigio cogitetis de solutione mea et cavete, ne

domum hanc egrediamini, nisi per me educti fueritis; si secus

feceritis, non bene stabitis. Et hoc dicto egressus est a nobis. Erat

autem vir paucorum verborum et non litigativus, sed strenuus, et

suspectum habuimus Tanguardinum de Cairo, quod ille eum scriptis

corruperit, ad excoriandum nos inducens. Et ita de facto fuit. Sed et

Halliu nos etiam promovit et perdidit; in se vero vir justus fuit ipse

Schambek, nullum gravans et fideliter protegens. Sic ergo et hoc die in

hospitio mansimus, sed nullum defectum nec vini nec alicujus rei

necessariae passi sumus. Vicesima sexta die, quae erat dominica XXII.

post Trinitatis, missas celebravimus et quietius devotioni hac die

stetimus et prandio sumto in umbrosis locis nos continuimus propter

intensissimum solis fervorem, nam cum illo in tempore sit apud nos

quasi hiems, ibi adhuc erant calidissimi dies, sicut numquam sunt apud

nos aestivo tempore. Advesperascente die iterum audivimus clangorem

tubarum et fragorem bombardarum ad receptionem aliarum navium.

Ascendimus ergo altanam et vidimus grandem galeam Christianam portum

intrare. Misimus ergo servum unum de domo ad mare, ut exploraret, unde

galea illa venisset et quas merces afferret. Revenit ergo servus

dicens, navem istam de Campaniae partibus, quae est contermina Apuliae

et Italiae, venisse et nullas alias merces habere, nisi avellanas, quas

nos vocamus nuces avellanas, quarum galea tota repleta. Si quidem

Campania illa nuces istas in magna copia producit, unde etiam

appellantur abellanae, ab Ellana, oppido Campaniae, nec crescunt in

orientalibus partibus, (#128 a#) propter siccitatem et calorem terrae,

sed solum crescunt in locis humidis, frigidis et macris et ideo

ducuntur de Campania in Syriam et Aegyptum, tamquam peregrinae et carae

merces. Interrogavimus autem die sequente unum Theutonicum, qui eadem

galea venerat et galeota erat, quanti pretii aestimarentur avellanae

istae simul. Respondit, quod inexpertus vix credit, quod galeae

patronus speraret, se multa millia ducatorum recepturum pro eis.

Scribere non audeo numerum millium ducatorum, quem servus ille nobis

determinate expressit. Carae enim valde sunt in Oriente nuces illae et

homines orientales libentissime eas comedunt tamquam rem pretiosam et

eis sanam, cum tamen apud nos non pretiosae nec sanae sunt, sed

puerulis ad ludendum exponuntur et inter silvestria computantur, sicut

et glandes. Verum tamen alias conditiones merces illae acquirunt ductae

in Orientem, quam habent apud nos. Nam nobiscum ultra annum reservatae

tabescunt vel marcescunt aut oleascunt et insipidae fiunt. In Orientem

autem ductae semper manent etiam per centum annos sine defectu et ideo

sanae et pretiosae efficiuntur. Unde[TR98] Amalfitani mercatores, de

Amalfia, Apuliae civitate, primi creduntur fuisse, qui avellanas in

Aegyptum et Syriam, peregrinas utique merces, quas Oriens prius non

noverat, lucri faciendi causa per mare detulerunt longe ante tempora

Latinorum, dum adhuc regnum hierosolymitanum in manibus erat paganorum.

Propter has ergo merces meruerunt Amalfitani gratiam et favorem

dominorum terrae; unde, quia tunc Latini in Jerusalem nullum habebant

locum, in quo hospitarentur peregrini, obtinuerunt praefati mercatores

a rege Aegypti potestatem construendi habitaculum in quocumque loco

voluissent in civitate sancta. Sic ergo ante januam ecclesiae dominicae

resurrectionis aedificaverunt monasterium in honorem beatae Mariae

Virginis et abbatem et monachos latinos imposuerunt et quia Latini id

fecerunt, nominaverunt locum Sancta Maria de Latina. Ecce hanc gratiam

obtinuerunt cum avellanis Christiani. De quo supra. P. 1. fol. 268. A.

Die XXVII., quae est vigilia Simonis et Judae apostolorum, mane ad

dicendum officium meum surrexi et descendi in curiam et sub testudine,

quae est in introitu portae domus, sedi orans. Adhuc autem erat porta

domus clausa, quam aperiunt et claudunt Sarraceni ab extra ad placitum,

sicut omnes alias domus Christianorum, ad quas ipsi et non

inhabitatores Christiani claves habent. Pari modo fit ipsis, dum sunt

Venetiis negotiantes, nam domum, in qua sunt Christiani, a foris

noctibus claudunt, ne quis vel intrare vel exire possit, ut nocturni

insultus praecaveantur. Me autem ibi sedente venit portuarius

Sarracenus et remoto repagulo et seris aperuit ambas valvas et abiit.

Surrexi ergo et sub ostio steti, respiciens deambulantes et apud me

mirabar, de tam diversis hominibus percurrentibus, vidi enim

Christianos multos, orientales et occidentales, Judaeos, Samaritanos,

Sarracenos, Mamaluccos promiscui sexus, inter quos pertransire volebat

quidam juvenis barbitonsor, quem prius Venetiis noveram; hunc ut vidi,

vocavi Italice, ô barbarero veza; et audiens venit. Cui dixi, utinam,

bone socie, essem in habitaculo tuo, ut caput mihi lavares et barbam et

coronam meam raderes, captivus, heu, sum detentus cum aliis a

Trutschelmanno propter debita solvenda. Ad quod juvenis respondit:

adhuc mane est et nondum surgunt Sarraceni, venite mecum et antequam

Trutschelmannus procedat de domo sua, vos eritis rasus et lotus (#b#)

et capite reformato in locum vestrum ibitis. Cumque adhuc trepidarem,

dixit: quid formidatis? numquam juramentum praestitistis, venite ergo

mecum. Ad hanc persuasionem surrexi et secum ivi per forum usque ad

majorem fonticum Venetorum et ibi lotus et rasus fui ad placitum, sed

dum in domum reverterer, obvium habui Schambeck Trutschelmannum, ad

cujus adspectum territus de vico reclinare volui ab eo. Hoc dum

consideraret me revocavit Sarracenica lingua clamans: thali, ihali,

Christiane, hoc est, veni, veni Christiane. Tremens ergo ad eum veni,

spem tamen (concepi), ut vir prudens nulla passione permotus leviter

Italice dixit, ut in domum reverterer et peregrinis dicerem, quod post

prandium venire vellet et pecuniam sibi debitam exigere, quam utique

aut dare opportet, aut in publicas custodias poni et cum tormento

exigi. Ad hoc viro respondi: ecce, domine, ea quae mandasti, dicam

quidem dominis meis peregrinis, sed in Domino meo crucifixo juro vobis,

quod ego pauper frater et sacerdos non habeo pecuniam propriam et

illam, quam habui, dudum consumsi et de misericordia dominorum

peregrinorum utcunque sustentor et in natale solum, quod longe ab hinc

distat, ultra mare et montana, sub eorum expensis reducor. Ad hoc

benignius intuitus me dixit Italice: Startu praeto non paga ingenti, id

est:[TR99] Es tu presbyter, non solves quidquam; quasi diceret: De te

non est quaestio, cum sis sacerdos, quia sacerdotes, sive sint divites

sive pauperes, non solvunt thelonea, nihil exigam a te, sed domini

saeculares solvent. Gratias ergo egi viro et laetus domum reversus

reperi adhuc peregrinos dormientes, nullum enim cogitatum alium

habueram, nisi quod ego sicut alii ad solvendam pecuniam arctarer et

jam quibusdam dominis peregrinis locutus fueram de concedenda mihi

pecunia, nec constabat mihi, quod sacerdotes Christianorum libertatibus

gauderent apud gentiles. Cum ergo surrexissent domini peregrini, dixi

eis, quod dominus Schambeck fuisset mecum et haec dixisset mihi et

quomodo libertatem me habere dixisset ex sacerdotio. Hoc audientes

domini congratulabantur mihi et sibi ipsis condolebant pro elargitione

tantae pecuniae, unde aliquorum consilium fuit, quod res ad Amiraldum,

praefectum civitatis, deferretur, sed dominus consul, patronus et

hospes noster, dixit, quod nihil proficere possent contra Schambeck,

qui ab omnibus vir verax habebatur et amabatur et si eum offenderemus,

non bene in Alexandria staremus. Sic ergo inclinaverunt se domini ad

solvendum. Igitur facto prandio venit Trutschelmannus[TR100] et exegit

pecuniam ab omnibus aequalem, a paupere sicut a divite, ab ignobili

sicut a nobili, demtis sacerdotibus. Quicumque enim signa sacerdotii

sui ostendebat in rasura et veste, illum libere dimisit; ab antiquo

enim innatum est Aegyptiis libertati dare sacerdotes, nam Genes. 47.

legitur, quod cum tempore famis cunctorum Aegyptiorum terram Pharao

emeret pro dandis victualibus, atque sub eodem fame cunctos servituti

subjiceret, sacerdotibus ita necessaria ministravit, ut nec

possessionibus, nec libertate privarentur et nudarentur. Domino ex tunc

pronunciante sacerdotes in omni gente liberos esse oportere inquit

Gratianus XXIII. a.[TR101] VIII. §. quamvis etc.

Et ut altius de hoc aliquid referam, sciendum, quod apud Aegyptios, ut

libri gentilium docent, primo fuerunt instituti sacerdotes ad deorum

cultum, hoc modo, ut habet Diodorus Lib. 1. cap. 2. antiquarum rerum:

Osiris, homo valens ingenio, filius Jovis et Junonis, et Isis foemina

industriosissima, cum antiquissimis temporibus, amplius quam decem

millibus annorum, ante Alexandrum M., ut habent fabulae, regnarent in

Aegypto, erexerunt templa et statuas aureas parentibus, Jovi et

Junoni,[TR102] et populum haec honorare docuerunt et multam humanitatem

in gentem illam, quae antea bestialiter vivebat, induxerunt. Triticum

et hordeum, vinum et cerevisiam primi invenerunt et litteras scribere

et legere tradiderunt. Propter quae populus eis divinos contulit

honores et Osirin solem et Isidem lunam esse dicebant. Post haec Osiris

fuit a fratre suo Typhone interemtus et in XXVI partes corpus divisum.

Isis ergo regnum accepit et divisa membra Osiridis recollegit eaque in

pristinum corporis ordinem posuit et in pretiosissimo aureo sepulchro

collocavit, convocavitque dignos homines et sacerdotium instituit pro

servitio Osiridis. Ut autem eos promtiores ad cultum illum faceret,

tertiam eis agrorum partem ad sacra deorum concessit. Sed et Isidi

mortuae, sicut vivae, divinos exhibuerunt honores, quorum sacerdotes

singularem ducebant religiosam vitam, de quibus Cheremon Stoicus, ut

habetur in Reg. beati Hieronymi CVIII., narrat, quod omnibus mundi

negotiis curisque postpositis semper in templo fuerint et rerum naturas

causasque rationesque siderum contemplati sunt, numquam se mulieribus

miscuerunt, numquam cognatos et propinquos, nec liberos quidem viderunt

et ex eo tempore, quo coepissent divino cultui deservire, carnibus

vinoque semper abstinuerunt propter tenuitatem spiritus et maxime

propter appetitus libidinis, quae ex his cibis et hoc potu nascuntur,

pane vero non vescebantur, ne onerarent stomachum et si quando

comedebant tonsum (tusum), pariter isopum sumebant in cibo, ut escam

graviorem illius calore decoquerent. Oleum tantum in oleribus noverant,

verum et ipsum parum, propter nauseam et asperitatem gustus leviandam,

et ova et lac, ut carnes vitabant. Cubile eis de foliis palmarum,

mollem horrebant stratum, nec dormiebant nisi in strato resperso agno

casto, propter continentiam, ut infra fol. 199. habetur. Propter haec

erant sacerdotes populo pretiosi, eosque nutriebant (#129 a#) de

communi fisco et in nullo saeculari negotio gravabant, quia saeculo in

illo utebantur, utpote omnibus incogniti, semper sapientiae studiis

intenti, semper divinis suis occupati. Non credo, umquam fuisse aut

esse gentem sub coelo, quae pro dolor! ita viliter suos tractet

sacerdotes, sicut gens Christiana, et multo vilius tractarent, si

possent vel auderent. Status enim sacerdotalis grandis et potens est,

nec possunt saeculares tantum, quantum vellent, eos gravare, nihilo

minus tamen gravant, thelonea, pedagia, dacias, sturas exigendo, non

obstantibus gravissimis excommunicationibus et censuris in tales latis.

Extra. de Coen. C. et in L. VI. et in multis locis in canonibus et

legibus. Sed si veritatem fateri fas esset, dicere oporteret, quod

mirum foret, quod Christiani saeculares sacerdotibus suis non vitam

auferunt propter vitam scelestam, quam ducunt, et corruptissimos mores.

Non sic erat apud antiquos Aegyptios, qui se pro suis sacerdotibus

periculis exponere magnis curabant. Legitur enim in c. l. Diodori, quod

Bocharus insignis Aegypti rex, cum saepe in somnis Deorum responsa

accepisset, se privandum regno, nisi omnes interficeret Aegypti

sacerdotes et infelicem his viventibus semper fiendum, nisi cum suis

per cadavera interfectorum transiret, accessitis ergo omnibus

sacerdotibus deorum oraculum patefecit dicens: nolle se in Aegypto

manentem alicui perniciem struere, sed malle purum omnique solutum

scelere ab Aegypto abscedere se fatisque vitam reddere, quam impia

caede inquinatum regno potiri. Ita Aegyptiis regno tradito in

Aethiopiam migravit.

Cum ergo Schambeck pecuniam imbursasset, ascendit equum suum et jussit,

ut eum sequeremur; eduxit autem nos foras ad portam maris, quae ducit

ad Christianorum portum, in quo eorum naves stant, et ostendit nos

portariis, thelonariis, exactoribus et scrutatoribus pronuntians, nos

tributum solvisse et conductum domini Soldani habere et ideo sine

impedimento deberent nos dimittere exire ad naves et intrare pro

exigentia negotiorum nostrorum. Viri autem senes ibi sedentes

diligenter nos inspiciebant, ut notitiam nostri caperent dicentes, quod

nec in exitu nec in introitu vellent nos impedire, sed nollent nos

emittere vel immittere imperscrutatos, ne quid deportaremus vel

importaremus thelonaticum, cunctos enim alienos, sive Christianos sive

Sarracenos, tam in exeundo quam intrando visitant et perquirunt, nec

pecuniam deportare sinunt, sed eam reservant usque ad introitum illius,

cujus est; verum tamen satis superficialiter quaerunt, multa enim ego

ipse deportavi sub cappa, quae non repererunt etiam me visitato, saepe

etiam pertransire sinunt sine inquisitione. Cum ergo nos visitassent,

exivimus cum Schambeck ad mare et visis navibus reduxit nos ad portam

et iterum nos perscrutabantur et hoc facto reversi sumus in curiam

nostram. Sicque dedit Schambeck nobis licentiam eundi per civitatem in

vicis publicis et intrandi in fonticos et foros (fora) et in vicos

cocorum, sed prohibuit ne per aliquam portam exiremus demta porta maris

et ne per vicos strictos iremus et in locis ruinosis non staremus, nec

quovis modo montem custodiae civitatis ascendere praesumeremus. Et

datis istis regulis abscessit et dies illa transiit.

XXVIII. die, quae est apostolorum Simonis et Judae, audita missa

advocavimus Schambeck, rogantes, ut per loca martyrii St. Catharinae

nos duceret et ad ecclesias Christianorum. Exivimus ergo cum Schambeck

de domo per longum vicum, in quo multi sedebant mechanici operantes, et

in quandam plateam venimus, in qua stabat una singularis domuncula

clausa et erat carcer beatae Catharinae Virginis, in qua reclusa

tenebatur XII diebus sine cibo et potu humano, sed in eo angelico

utebatur alimento et claritate coelesti tenebrosus ille locus

replebatur, ut habetur in legenda Sanctae Catharinae. Hunc carcerem

aperuerunt nobis Sarraceni, datis eis aliquibus madinis et ingressi

adoravimus et indulgentias (†) accepimus. Deinde exeuntes in plateam

revenimus et locum illum diligentius consideravimus, quia in illa

platea virgo sacra (#b#) creditur fuisse flagellis caesa. In illa etiam

fuerunt illae duae rotae horribiles erectae, quibus virgo gloriosa

discerperetur, sed ab angelis fuerunt destructae. Haec autem ligneae

rotae duabus marmoreis columnis sustentabantur et in eis volvebantur et

illae columnae usque hodie ibi manent in eminenti super murum locatae

XII passibus ab invicem distantes. Viso loco illo extra urbem venimus

ad locum decollationis virginis, ibi in terram procidimus et locum

passionis deosculavimus recordati ibi, quomodo lac pro sanguine de

collo abscisso capite fluxit et pro sui memoriam agentibus oravit et

quo modo ab hoc rapta subito per angelos in montem Sinai deportata

fuit. Creduntur etiam in loco illo quinquaginta rhetores, quos S.

Catharina convertit, flammis injecti, sed incombusti emigraverunt hinc

ad coelum; et uxor Imperatoris Maxentii conversa ibi fuit torta et

decollata; et Porphyrius cum ducentis militibus et multi alii sancti

creduntur in loco illo per tyrannos martyrizati. In loco illo stant

duae columnae marmoreae, quarum una corruit, et est locus venerabilis

tam Christianis quam paganis. Non longe a loco stat una grandis et alta

columna, in loco, ubi Ptolemaeus Pompejum Romanum contra Caesarem

reluctantem decollavit et nominant eam hodie columnam pompejanam.

His visis reingressi urbem sumus et per multas ruinas miserabiles et

loca desolata in civitate devenimus in locum ruinis jam distortum, in

quo quondam Imperatorum palatium fuisse dicunt et Alexandrum M. urbis

fundatorem ibi habitasse referunt. In hoc loco stat hodie una

spectabilis et multum mirabilis columna, unius quidem lapidis, sed

mirae altitudinis et magnitudinis, de marmore rubro excisa; summitas

ejus est acuta ita, ut a procul cernentibus credatur esse turris non

parum alta murata, quadrangularis est et in parietibus sunt sculptae

figurae animalium volatilium et gradientium et figurae instrumentorum

artificum mechanicorum a summo usque deorsum, nec potest aliquis nunc

scire, quid significent istae figurae. Quidam tamen indubitate tenent,

quod olim veteres scribebant suas scripturas talibus characteribus et

quod sit quaedam scriptura. Nam, ut refert Eusebius de Evang. Praepar.,

olim litterae Aethiopum fuerunt figurae animalium, membrorum et

instrumentorum mechanicorum et illae figurae significabant non

litteram, sed mentem et intentionem, ut accipiter velocitatem,

cocodrillus malum, oculus custodiam. Sic enim hodie reperimus rusticos

nec legendi nec scribendi scientiam habentes, suam tamen intentionem in

pictos characteres redigere sciunt et tamquam in scriptura legunt et

scribunt. Vidi unum in nostro ordine, conversum, qui nec legere nec

scribere novit, omnes tamen sermones auditos imaginibus depinxit et ita

legit ac si litteris signasset. Haec columna major est multo, quam

illa, quae Romae retro Sancti Petri ecclesiam stat, de qua nonnulli

dicunt, quod etiam olim hic steterit et hinc Romam delata sit. Haec

columna est adeo alia, quod videtur in mari existentibus et putatur a

nescientibus esse turris murata.

Vidimus hic et in aliis locis, Cairi praecipue, ingentes columnas unius

lapidis, quas antiqui aut Colossos aut Obeliscos nominant, ut Plinius

de Natur. Histor. Lib. 36. C. 9 et Diodorus de variis priscorum

historiis. Illa autem nomina significant columnas et simulacra soli

consecrata, de quibus mira recitant. Hoc tamen refertur, dum obeliscus

ille esset erigendus, vererenturque artifices, ne machinae ponderi non

sufficerent, quo majus periculum curae artificum denunciaret rex,

filium suum alligavit cacumini, ut salus ejus apud molantes prodesset

lapidi, major enim difficultas erat in erigendo, devehendo, statuendo,

quam in excidendo. A Satyro enim architecto aliqui devectum tradunt

rate a Phoenice, fossa perducta ad Nilum usque. Sed inimaginabile, in

qualis modi ratibus aut navibus tam ingentes moles transduci poterant

etiam per mare Romam. Moderni artifices hos stupendos obeliscos

videntes, quasi eorum motio, erectio, translatio, imaginationem

transcendit, dicunt, eos opere fusorio fore factos, artemque ipsam

modernos latere. Sed certo per tale opus eos factos in antiquissimis

non invenio, nec Plinius nec Diodorus aliud credunt nisi ab excelsis

montibus excisos aut a protensis rupibus, sicut excidit Semiramis

petram. Supra fol. 50 A.

Circa illa imperialia loca creditur habita disputatio inter S.

Catharinam et rhetores; et locus, in quo sancti martyres examinabantur.

Non longe ab illo loco venimus ad unam vetustam ecclesiam, quae dicitur

ad S. Catharinam, in quo loco dicunt stetisse domum Costi regis et ibi

inhabitasse virginem Catharinam post mortem patris et fidem in ea

suscepisse. Deinde ulterius progressi sumus ad ecclesiam Sancti Sabbae

Abbatis, cui annexum est monasterium monachorum Cologerorum de graeco

ritu, et illi dicunt, S. Catharinam ibi fuisse in fide instructam et

baptizatam. Aestimo etiam, in illo loco fuisse antiquitus templum (#130

a#) mirabile Serapis, de quo habetur in ecclesiastica historia L. II.

C. 24., toti mundo spectabile, quod postea Theophilus Alexandrinus

episcopus purgavit a sordibus, eamque basilicam in honorem Sancti

Johannis baptistae consecravit, in quod posuit ejusdem praecursoris

caput sibi a Jerusalem missum, ut dicit Beda venerabilis.

Ab hoc loco consequenter ad ecclesiam S. Marci Evangelistae venimus,

juxta quam habitant Jacobini christiani. In hoc loco S. Marcus

habitationem habuit et Alexandriam ad Christi fidem convertit et missas

ibi celebrare consuevit et ordinatus episcopus Alexandrinus fuit

primus. In Italia autem existens evangelium conscripsit. Hic autem

regens et officio episcopi fungens verae religionis et perfectionis

normam tradidit, de qua multa habentur in Eccles. histor. L. II. C. 16.

Unde[TR103] Cassianus in Coll. Patrum L. II. in primordiis, inquit,

fidei probatissimi monachi a beato Marco, qui primus Alexandriae

pontifex fuit, normam susceperunt vivendi, non tantum illa magnifica,

ut in Actibus Apostolorum retinebant, verum tamen multa etiam

subtiliora atque sublimiora cumulaverunt. Ab eo autem susceptis regulis

diffusi sunt per Aegypti et Thebaidae loca, et eremus repletus fuit

monachis. In hoc loco singulariter oravimus tamquam circa fontem

religionis et spiritualis vitae. Quondam erat ecclesia illa

patriarchalis et corpus beati Marci Evangelistae in ea reconditum; sed

omnia defecerunt, et corpus S. Marci ad Venetias fuit translatum et

fides catholica est ibi exstincta. Deinde ad aliam ecclesiam

transivimus, quam ecclesiam Jacobini habent, quae dicitur ecclesia

Sancti Michaelis, et ibi patrocinia Sancti Archangeli invocavimus. In

eadem ecclesia est sepultura Latinorum, quando aliquando contingit mori

in Alexandria, sicut patebit. Ab hoc loco venimus ad locum passionis

Sancti Johannis Eleemosynarii, qui etiam Alexandrinus fuit episcopus,

et mira sua in vita gessit.

Deinde ad fonticum primum Venetorum venimus, et ingressi capellam

gratiosam et ornatam visitavimus ad invocandum Deum. Inde egressi in

secundum Venetorum fonticum venimus ad capellam pulchram et ibi

similiter adoravimus. Ad fonticum etiam Januensium venimus et valde

pretiosam et magnam capellam ibi invenimus, in qua Deum laudavimus.

Post illa in domum et fonticum Cathaloniorum, ubi nostrum erat

hospitium, ingressi etiam capellam visitavimus, et finem processioni

illi fecimus et ad prandium sumendum accessimus. Finito prandio

transivimus ad littus maris extra urbem, et sub porta visitati fuimus,

an aliquid exportaremus, nobis autem in littore stantibus applicuit una

navis cum armatis Mamaluccis, quos miserat praefectus urbis ad

invadendam quandam navem, quam speculatores a longe viderant in mari,

sed dum navi venienti appropinquassent miserunt Christiani illi contra

eos bombardas et in portum fugaverunt, unde quidam Christianus ad nos

accessit, interrogans, an sciremus, quare illi armati Sarraceni ita

tristes de mari in terram descenderint. Cui cum diceremus, non, dixit

nobis casum praedictum. Post modicum spatium intravit portum illa

navis, de qua Sarraceni fugati fuerunt. Post hanc navem venerunt aliae

duae naves, una Venetorum, alia Januensium, sed navis Venetiana

spoliaverat et ceperat Januensem nomine guerrarum inter Venetos et

ducem Ferrariensem, cui Januenses favebant contra Venetos, nam in mari

nemo securus est ab alio; quaecumque navis aliam potest spoliare,

invadit eam. Unde[TR104] Sarraceni Alexandrini evagantes semper habent

naves ad insidias Christianorum, nec sunt ab eis securi, nisi dum in

portum civitatis venerunt, omni die audiuntur nova juxta mare de

proeliis maritimis et de spoliationibus navium.

(#b#) Vicesima nona Octobris in nocte incepit graviter[TR105]

dyssenteria vexari dominus Joannes comes de Solms, qua et dissolutus

fuit, ut patebit. Missa autem audita et prandio sumto deliberavimus

circuire omnes fonticos mercatorum, institorum vel negotiatorum mundi

domos et videre ibi negotiationes. Est autem fonticus domus, de qua

merces profluunt in alias regiones, sicut aqua ex fonte. De his

fonticis multi sunt in Alexandria, sicut aliquando in aliqua terrae

petia multi simul fontes erumpunt; quilibet autem fonticus habet

patronum de illa regione, ad quam diriguntur merces ex eo, et ille

patronus dicitur consul, et illi consules fonticorum sunt potentes, ad

eosque spectat consulere, et taxas rerum mitigare et suo fontico

providere, et pacem tueri et simul cum aliis consulibus consiliis

rempublicam promovere in negotiationibus. Convertimus ergo nos primo ad

considerandum merces et dispositionem fontici nostri Cataloniorum, sed

illo tempore nec merces nec mercatores ibi erant, nisi pauci. Est tamen

fonticus curia grandis, cum multis habitaculis per circuitum, sicut

monasterium. Ratio autem, quare jam nemo aderat, fuit, quia Cathaloni

sunt maris piratae, et mare infestum habent, et aliquos spoliaverant,

et turbaverant potentes, quos timebant, ideo non audebant, se mari illo

(tempore) committere, et domus fuit vacua. Deinde de fontico

Cathaloniorum exeuntes in fonticum Januensium transivimus, qui est

domus ampla et pulcherrima cum curia magna, in cujus parte stat hortus

diversis raris plantulis consitus. In illo fontico vidimus multos

mercatores, et (cum) ingentibus cumulis specierum, et multa animalia

nobis incognita ibi currebant. Egressi illum primum fonticum Venetorum

ingressi sumus, quem ita repletum et refertum saccis et sportis

specierum reperimus, quod vix erat locus transeundi, quamvis curia

magna sit et habitacula multa. Ibi ibant octo struthiones et duo

gazelli, quasi hinnuli cervorum, quorum multos per desertum vidimus.

Sedebant in domo illa viri notabiles Veneti cum potentibus Sarracenis

tractantes suum forum. Abinde egressi secundum fonticum majorem primo

Venetorum ingressi sumus, in qua erat stupenda multitudo mercium

diversarum, quas ipsi de partibus nostris attulerant, et quas reducere

volebant. Ibi praeter species vidimus multa monstruosa, juvenes

leunculos, leopardos, simias diversarum specierum, struthiones, et

psittacos albos valde pretiosos, rubeos ex toto, et aliquos rubeos cum

nigris maculis, et multos communes virides. De psittacis superius

dictum fol. 73. Inter alia tamen vidimus quandam bestiam, nobis

domesticam, sed Sarracenis monstruosam; deambulabat enim in curia unus

porcus grossus, de quo nos multum mirabamur, quia lethalem inimicitiam

habent Sarraceni ad porcos et abominantur eos, sicut Judaei, nec quovis

modo sustinent secum porcos, unde per totum iter nullum (#131 a#)

vidimus, nisi istum. Dictum autem fuit nobis, quod Veneti multis

pecuniis emerunt salvum conductum a Soldano pro porco illo, alias

Sarraceni non sinerent eum vivere, imo domum propter porcum everterent.

Et transit porcus ille ibi pro quadam magnificentia dominorum

Venetorum; nisi enim magnifici essent et formidandi ipsis Sarracenis,

hoc non facere possent. Vitant Sarraceni domum illam plus propter

porcum, quam si esset ibi canis rabidissimus. Hoc autem memorabile est

de tam cruda bestia, quod statim, nescio quo instinctu aut sensu,

percipit praesentiam Sarraceni in curia, et statim, etiam jacens in

luto volutata, accurrit magno grunnitu et inimicum suum quaerit, et

nisi fugiat aut ab aliquo Christiano defendatur, vindictam sumit de eo,

ut vel vestes ejus trahat vel crura dentibus laedat; nec canis tam cito

adesse alienum percipit hominem, sicut sus ille Sarracenum, qui tamen

de nullo Christiano curat, quantumcumque alieno. Ego multis vicibus

ingressus fui, nec me sensit adesse vel non curavit, sed ad ingressum

Sarraceni insanit; ideo tamquam canis curiam custodit, et forte propter

hanc rationem eum nutriunt, vel forte ad imitationem antiquorum

mercatorum Romanorum, qui per annum porcum nutriebant, et inpinguatum

in ludis Maji Deae dictae Majae, quae fuit filia Atlantis, soror

Mercurii, uxor Jovis, de qua et mensis Majus denominatus est,

sacrificabant, ut dicit Cornelius orator. Ego tamen credo, quod ad

magnificentiae et potentiae signum porcum nutriant, ac si in

Sarracenorum contumeliam hoc facerent; sunt enim Veneti ultra omnes

Christianos apud Sarracenos magni, nec eos timent, sed castigant. Vidi

quadam vice in curia illa, quod quidam Sarracenus stabat juxta cumulos

specierum, servi autem et custodes rogabant eum, ut discederet a

cumulis timentes furtum; et noluit, et ita diu litigabant cum eo.

Tandem superintravit dominus centilhomo Venetianus, et videns

proterviam illius Sarraceni, percussit eum pugno ad caput ictu adeo

grandi, quod in terram corruit, et jacentem pedibus trusit et

conculcavit, et turpiter de fontico ejecit, non curans videntes

Sarracenos. Si alius fecisset Christianus, etiam princeps aut rex, in

captivitatem ductus fuisset. Multos potentes Venetos ibi vidimus cum

Sarracenis negotiantes. Viso illo fontico egressi in fonticum

Constantinopolitanum Turcorum venimus, ibi diversas merces vidimus et

Turcos magnos, maturos et seriosos. Inde progressi in fonticum

Tartarorum ingressi sumus, in quo profecto invenimus merces

pretiosissimas, quae tamen vili pretio vendebantur. Merces illae erant

rationabiles Dei creaturae, ad imaginem Dei factae, homines utriusque

sexus ultra LX, qui vilissimo pretio venales habebantur. Hos

circumstabant multi emtores gentiles et tractabant de venditione

hominum, quos Christus emit sua pretiosa morte. Aliquamdiu stetimus in

hoc funesto foro et lamentabiles, imo horribiles hominum

contrectationes vidimus. Nam dum homo vult emere hominem, masculum aut

foemellam, intrat domum et considerat venales, quis sibi placeat, et in

illa consideratione sunt oculatissimi et expertissimi, non enim est

medicus aut physicus, qui valeat eis comparari in cognoscendis

complexionibus et conditionibus hominum; immediate enim, ut in faciem

alicujus inspexerint, cujus sit valoris, artis vel (#b#) fortunae

cognoscunt, et si puer est, scit, ut eum inspicit, ad quod habilis sit.

Sic etiam in cognoscendis equorum naturis et conditionibus tantam

habent industriam, ut videantur omnem physicae artis peritiam ad plenum

consecuti, ad unum enim unicum respectum omnes ejus defectus et

profectus, et cujus sit utilitatis, aetatis et valoris immediate

discernunt. Aliis enim artibus speculativis physicalibus omnino carent,

nec est apud eos quaestio de anima aut ejus potentiis, passionibus et

habitibus, nec quaerunt de ejus infusione aut unione ejus cum corpore.

Sed tamen in praedicto sunt super omnes naturales et physicos periti,

tam in inspectione bestiarum quam hominum. Dum ergo aliquis hominem

emere volens considerat sibi placentem, extendit manum in cumulum, et

placentem foemellam vel masculum educit et variis modis probat emendum,

loquitur ei et audit responsum, si rationabile. Respicit ei in oculos,

an bonos et rectos habet, an bene audiat, tentat, et demum etiam

vestimentis denudat notans omnia membra, quam verecundus, quam timidus,

quam laetus, quam tristis considerat, quam sanus et integer. Ibi, quod

pudor dictu, masculorum et foeminarum pudenda coram omnibus

contrectantur et manifesto ostenduntur, nudi etiam compelluntur caesi

flagellis coram omnibus incedere, currere, ambulare et saltare, ut

manifeste appareat, utrum infirmus vel sanus, masculus vel foemella,

virgo aut corrupta. Et si quos viderint erubescere, circa illos magis

instant impellendo, virgis caedendo, colaphisando, ut sic coacte

faciat, quod sponte erubuit coram omnibus facere. Probato autem homine

conveniunt emtor et venditor, et hominem, quem. venditor praebuit pro

XV ducatis, emtor solum offert pro eo quinque, allegans defectum

hominis, sive sit pure corporalis, sive animalis, et diu disputant de

defectibus venalis, sicut nobiscum fit cum equis. Et dum ille emere

hominem et secum educere vult, exoritur mox clamor magnus et fletus in

cumulo venalium, quia forte puer venditus habet ibi matrem etiam

venalem aut fratres. Ibi enim venditur filius inspiciente et dolente

matre, ibi venditur mater in confusionem et despectum filii, ibi marito

erubescente uxor ut scortum deluditur et alii viro traditur, ibi

parvulus a sinu matris rapitur et commotis totis visceribus mater ab eo

separatur. Et hoc est verum in prima venditione, dum in aliqua civitate

vel villa Christianorum praedati fuerint Christianis, vel dum partes

Christianorum depopulatae fuerint; nam illi, qui ducuntur Alexandriam

ad nundinas, ut vendantur, prius saepe ut in plurimum venditi fuerunt,

ideo tales gaudent quandoque de sui venditione et ad introitum

alienorum emere volentium rident et affabiles et modigeratos se

exhibent, ut melius placeant emtoribus, praecipue si prius dura sunt

perpessi. Est enim inaudita aviditas possidendi proprios homines

emtitios in omnibus Sarracenis et Turcis et caeteris infidelibus, et

una omnium universalis est opinio, quod quicumque potuerit possidere

unum servum aut ancillam, egestatem amplius non videbit. Nec eos fallit

ista opinio, nam pro certo credo, quod propter hoc maledictio Dei cum

homine emto intrat in domum ejus, ut frustratus totaliter spe

felicitatis aeternae gaudeat felicitate terrena, nam ex tunc tanta

insatiabilitas cor ejus occupat, ut, cum unum possederit servum vel

ancillam, statim ad habendum secundum tanto cordis desiderio adspiret,

et sic deinceps de secundo ad tertium, de tertio ad quartum, et sic

crescente culpa in infinitum se extendit concupiscentia, ita, quod

multi inveniantur, qui villas de servis et ancillis constituunt, et

servum cum ancilla (#132 a#) conjugio jungentes domos efficiunt,

quatenus ex eis nascentibus filiis et filiabus suo insatiabili

desiderio aliqualiter satisfiat. Vix enim est domus in tota Aegypto,

Syria et Turcia, in qua non sit homo emtitius, unde fit, ut

quantumcumque in numero et in copia multiplicentur, numquam tamen valor

et pretium decrescit, imo potius augetur, et exinde ipsorum mercatorum

sollertia excitatur, dum conspiciunt, suorum mercimoniorum[TR106]

pretium et valorem ex copia non minui sed potius augeri. Unde Turci

Christianis vicini saepe terras eorum ingrediuntur, non in odium crucis

et fidei, non propter aurum et argentum capiendum, sed ut homines

capiant et in suam servitutem redigant. Unde cum improvise in villas

irruunt, non solum adultos, sed et parvulos in lacte matris, a

parentibus fugientibus derelictos, inventos portant in saccis, et cum

magna diligentia nutriunt. Sed sicut dominorum magna est aviditas

servos possidendi, ita et servorum magnum est desiderium manus eorum

evadendi, nam nihil aliud inter se tractant, non aliud cogitant et

loquuntur, nisi quo modo et quo fugiant et evadere possint. Sed cum

ipsi domini eorum hoc perpendunt et considerant, statim incipiunt eis

negare copiam alimentorum, ne ex superfluitate sibi ad fugam viaticum

praeparare possint. Fugiunt autem multi, sed nihil proficiunt, nec

evadunt, et dum post fugam inventi fuerint et redacti, duplicatur eis

miseria, et si secundo fugerint et reducti fuerint, jam non est locus

veniae, sed sine aliqua misericordia verberantur, cruciantur et

affliguntur. Si autem fugiendo perseveraverint, venduntur vel etiam

variis necessitatibus a fuga coërcentur, nam alii eis cibo et potu

negato et vestimentis permittunt mori, alii massam ferri in pedibus

apponunt, alii colla catenis stringunt, alii combustis nervis eos

claudos reddunt, alii abscissis auribus et naso inutiles et deformes

reddunt et notabiles, alii etiam crudeliter galiis reductos necant.

Multi autem in fuga ad loca inhabitata veniunt, et montibus et

solitudinibus errantes fame et situ pereunt, vel quod extremum malum

est, sibi ipsis duro servitio pressi vel miseria et defectu in fuga

affecti, manus injicientes vel laqueo sibi vitam extorquent vel se

ipsos de alto praecipitando perdunt vel aquis immergunt. Haec

quottidiana sunt in locis, ubi homo hominem sicut bestiam possidet, nam

hoc quidem fieri vidi occulis meis in nostro hospitio Alexandriae.

Hospes vel consul emerat unam Aethiopissam cum aliis emtitiis, quos

habebat. Illa Aethiopissa quadam die pro aliquo defectu arguta a

domina, correctionis impatiens restitit corrigenti dominae, quae jussit

verberibus affici, sed ita contumaciter se habebat, et servus

castigator arrepto baculo in eam totis viribus sicut in asinum

percutiebat, et in terra jacentem pedibus conculcabat, quae nihilo

minus contumacissime restitit, repercutiens, sputum projiciens, linguam

extendens tortorem paene fatigabat. Demum difficiliter victa cum

fuisset funibus ligata, in se ipsam atrociter desaevit, ululans sicut

bos, et dentibus se lanians, caput terrae et parietibus illidens, et se

de scamno, in quo ligata fuit, frequenter in caput praecipitem dedit et

modis omnibus sibi vitam extorquere quaesivit. Deinde contra dominam

insurrexit pessimisque verbis eam dehonestavit et in ipsum consulem

contumelias valde turpes manifeste tulit. In tantum autem ira dementata

fuit, ut Deum blasphemaret et Machometum benediceret, seque ad ritum

Machometi migraturam proclamaret, quod et fecisset, si omnibus membris

non ligata fuisset, et ultimo tamquam mortua multis horis jacuit,

quousque passio (#b#) ejus mitigata fuit. Ad tantas enim miserias homo

venditus devenit, ut vivere taedeat et mors omnibus modis quaeratur.

Magnum ergo compassionem habuimus in hoc fontico Tartarorum cum

emtitiis illis miseris. Creduntur praeter jam nominatos fonticos adhuc

plures esse, in quibus non fuimus.

De loco turpi, in quem casu venimus.

Consequenter procedentes ad locum quendam venimus ubique ignominiosum,

quem salva honestate nec nominare possum, sed injuria et contumelia

nominis Christi et derisio catholicae fidei et opprobrium fidelium

cogit me de hoc clare loqui, cum indulgentia tamen et pia legentium

interpretatione. Venimus, inquam, per publicum civitatis vicum in

locum, ubi ante ostium domus sedebant mulieres multae pulchrae, ad

omnem impuritatem ornatae, et erant pro dolor! Christianae omnes,

scorta delicatissima, prostitutae per sceleratissimos Christianos

lenones, in publicum expositae omnibus, Judaeis, Samaritanis,

Sarracenis, Mamaluccis, Tartaris et impudicissimis Christianis. Erant

autem misellae[TR107] istae de Christianorum terris, quaedam de

Francia, aliquae de Hispania, de Calabria, de Italia, aliquae autem et

pars major erant Catalonae, aliquae Januenses, Paduanae, Tervisanae et

Venetianae, filiae non dubium bonorum hominum, seductae per

intemperatas (passiones?) et usque in fauces damnationis inductae. Eo

enim ipso, quo comiscentur infidelibus, sunt excommunicatae, per can.

28, 9. 1. si quis etc. Ideo ad praecavendam illam innodationem et

excessum tam depravatae conmixionis statutum in partibus fidelium est,

ut Judaei signa manifesta portent, ne meretrix Judaeum admittat putans

Christianum. Et hoc statutum jam innovatum est in ultimo Synodo

Moguntina, praesidente Cardinali ad Vincula, domino Nicolao de Cusa, et

gravibus poenis vallatum. Et secundum leges lenones prostituentes

foeminas fidelibus et pretium recipientes puniendi sunt poena capitis,

qua poena digni sint illi archilenones, qui prostituunt filias

Christianorum infidelibus pro mercede, dijudicet vir prudens. Scimus

enim lege prohibitum et interdictum conjugium ratione diversi cultus.

Exod. 34, Deut. VII. et in Canone, ubi supra cap. Judaeorum etc. Cave

Christiane! Si ergo Christianus graviter peccat tradens filiam suam in

conjugium Judaeo vel Sarraceno, quam gravissime ille peccat tradens

alterius filiam omnibus, ut prostitutionis habeat pecuniam?

Hoc nefas nullo pacto, nulla ratione admitterent nec Judaei nec

Sarraceni, ut scilicet Judaea vel Sarracenica esset Christianis

exposita. Imo legem illam Lev. 19. hodie servant, quae dicit: ne

prostituas filiam tuam, ne contaminetur terra et impleatur piaculo. Nec

sustinent, de filiabus suis esse scortum inter se, servantes illud

Deut. 23. Non, inquit, erit meretrix de filiabus Israel nec scortator

de filiis Israel. Sed hac causa, quod habetur Ezechiel XVI., videtur

loqui de ecclesia, vel potius de ecclesiae perditissimis filiis, ubi

inter multa dicit: aedificasti tibi lupanar et fecisti tibi prostibulum

in cunctis plateis et abominabilem fecisti decorem tuum et fornicata es

cum filiis Aegypti. Plateae sunt civitates gentilium, quae non habent

personas in lupanaribus, nisi Christianas. Nam audivi, in Cairo esse

grande lupanar, plenum foeminis Christianis, similiter et in Damasco et

in Baruto et Tripoli, sicut et in Alexandria et Constantinopoli. Et per

hoc profecto decor ecclesiae redditur multum abominabilis: (#133 a#)

Melius quodammodo stant homines in foro venditioni expositi, quam istae

misellae prostitutae pro tanto pretio; nulla enim in civitatem

intromittitur, nisi sub porta solvat in promtu XXX ducatos, et iterum

nulla exire umquam permittitur nisi iterum sub porta eundem numerum

ducatorum solvat sine defectu et ita oportet, quod misera illa

turpissima arte lucretur LXXXV florenos tantum ad solvendum pedagium,

demtis expensis suis et sui lenonis, qui etiam nutrit (se) de pretio

prostibuli, propter quod eam prostituit. Sunt ergo Sarraceni in hoc

Christianis meliores, quod lupanaria in civitatibus suis de suis

filiabus non sustinent, sed in illo sunt multo pejores, quod

nefandissima loca epheborum intolerabilis immunditiei habent, et

stabula pecorum passim ingrediuntur de permissione Machometi. Redeundo

ergo ad propositum, ad domum praedictam non venimus ex industria,

sed[TR108] duce via et vidimus, quod in adspectu nostro aliquae

erubescebant, aliquae flebant, aliquae eripi rogabant et suam miseriam

explicabant, aliquae gaudebant dicentes, se nobiscum reversuras,

aliquae supplicabant, ut Deum pro eis rogaremus. Habito ergo brevi

colloquio in vico cum eis. ad alia processimus.

Visis locis et fonticis intra urbem processimus extra et in littore

maris negotiationes vidimus circa naves. Cum ergo per portam exiremus,

iterum visitabant nos custodes, sicut prius saepe fecerant, et

dimittentes venimus ad mare, et magnum tumultum hominum ibi reperimus,

de novo enim naves advenerant, et aliae naves onerabantur saccis

specierum, et littus plenum saccis jacebat, et licet omnes sacci prius

in fontico fuerint praesentibus officialibus Sarracenis impleti et

librati cum speciebus et sub porta visitati, tamen ultimo, quando jam

in naves sunt ducendi, effunduntur omnia de saccis in terram, ut

videant quid adductum sit. Et circa hoc est magnus labor et multi

accurrunt, sunt[TR109] enim sacci grandes, quinque pedum latitudinis et

quindecim vel amplius longitudinis, et dum evacuantur, accurrunt multi

pauperes, foeminae et pueri, Arabes et Afri, et quidquid subripere

possunt accipiunt, et in sabulo cinciber, cariophilas, cinammomum,

muscatos quaerunt, ei inventa sub porta vendunt levi pretio, unde

aliqui mercatores eos sequuntur, et rapta vel inventa ab eis emunt.

Vidi aliquando de illis mendicis raptoribus ultra quingintos ibi

currere ad quaerendum et rapiendum species, unde quando importune se

ingerunt, disponunt mercatores aliqui Mamaluccum, qui cum baculo et

clamore incipit caedere pauperes et durissimis percussionibus repellere

a cumulis specierum longius post eos currens et sine misericordia

caedens sine differentia, senes, mulieres impraegnatas et pueros

percutiens in eos sicut in bestias, non attendens clamores, lamenta et

ejulatus, quibus coelum repletur. Hanc crudelitatem saepe vidi.

Assistunt istis cumulis praeter laboratores multi custodes omnium

circumstantium manus respicientes. Perscrutatis autem speciebus

reponunt in saccos et in barcas deportant, in quibus ducuntur in

galeas. Cumque ad tempus ibi stetissemus, conduximus barcam et in

classem navigavimus ad videndum galeas, in quibus reducendi fuimus in

patriam. Visis galeis (#b#) remeavimus ad littus, et ingressi urbem

sub porta iterum visitati fuimus, et sub interiori porta stabat unus

Soqui, sacerdos Sarracenicus, ululans et clamans, ad vespertinam

orationem populum invitans. Ingressi ergo sumus in nostram domum ad

quietem.

Conductio navium pro transductione.

Tricesima[TR110] die in aurora audivimus tumultum in mari et

intelleximus advenisse aliquas naves, et sperabamus, quod essent naves,

quas Veneti exspectare se dicebant, ante quarum adventum non poterant

recedere, nec nos poteramus conventionem inire cum eis. Statim ergo

missa finita ad mare processimus et, sicut speravimus, ita reperimus

advenisse desideratas naves de Africanis locis. Regressi ergo in domum

infra (inter) prandia colloquium habuimus cum consule, qualiter nos

habere deberemus in conventione cum patronis navium, et an simul omnes

in una navi deberemus manere, vel in tribus navibus per tres

societates. Ad quod respondit consul, quod nequaquam possemus omnes

simul esse in una galea, propter onera multa navis cujuslibet, et

difficulter possemus in tribus recipi galeis, suasitque, ut quilibet

sibi provideret de navi et conductionem meliorem quo posset faceret,

quia patronos duros essemus habituri in conventione. Finito ergo

prandio intravimus fonticum Venetorum et cum dominis galearum patronis

contulimus de transvectione nostra et de pretio et naulo, sed duriores

invenimus eos et indiscretiores in postulando naulum Sarracenis et

Arabis, unde aliqui postulabant de peregrino uno quinquaginta ducatos,

ad quos praestandos dum difficiles essemus, quidam alius superbus

patronus dixit, se non minus quam centum ducatos de homine accepturum.

Et illo modo deridebat et vexabat nos. Verum ista indiscreta

postulatione non obstante domini primae societatis conventionem

fecerunt cum domino Sebastiano Conterini, patrono galeae principalis

classis, in qua consul Alexandriae cum filio suo et capitaneus classis

transfretare volebant, et multi nobiliores cives Venetorum. Conventio

autem fuit dura in quantitate nauli, quam tamen inierunt propter

dominum Johannem de Solms, comitem, qui infirmatus graviter

indesinenter clamabat petens se transportari in galeam, in qua

aestimabat se sanitatem recuperaturum. Male autem contenti erant domini

aliarum duarum societatum propter illam conventionem initam timentes,

ne etiam cogerentur per hoc ad dandum tantum pretium.

Porro post conventionem voluit dominus Bernhardus de Braitenbach,

decanus Moguntinensis ecclesiae, intrare galeam conductam, ad

disponendum locum pro domino comite debili, et rogavi eum, ut irem

secum. Sic ergo nos duo in galeam navigavimus et locum suae mansionis

consideravimus et aptavimus. Valde autem placuit mihi galea illa, nec

videbatur mihi, me umquam pulchriorem vidisse, erat enim nova, ampla,

optime ornata et ordinata, et ministri in ea amicabiles, et capitaneus

classis, qui intererat, vir prudens et bonus. Et haec videns incepi

gemere prae desiderio manendi in illa galea cum dominis primae

societatis, et exposui domino Bernhardo praefato desiderium (#134 a#)

meum, sed defectum expensarum lamentabar. Venerabilis autem vir de

utroque me pie consolabatur, et egressi de galea concito gradu duxit me

in Venetorum fonticum ad dominum Sebastianum, patronum suae galeae, et

pro me intercedens, tamquam pro paupere, conventionem conclusit, ut et

ego in praefata galea mare transirem; insuper eduxit XII ducatos eosque

mihi tradidit in sublevamen expensarum, rogans, ut deum pro se et suis

orarem, et ut in navi dominum comitem infirmum consolarer et curam ejus

in spiritualibus agerem; non enim habebat societas prima sacerdotem.

Hanc grandem pietatem exhibuit mihi utique anxio et necessario

venerabilis vir ille misericors ex sua liberalitate et magnificentia,

dominus generosus Bernhardus de Braitenbach, pro tunc camerarius

ecclesiae metropolitanae Moguntinensis, nunc autem dignissimus ejusdem

ecclesiae decanus, cui deus ut retribuere dignetur hic et in futuro

supplex oro.[TR111] Igitur, cum de galea provisus essem, laetus in

domum nostram ad socios meos redii, cum autem audivissent, me divisum

ab eis, contristati quidem sunt, sed auditis subsidiis mihi praestitis

non poterant non congaudere. Eadem hora exivi cum domino Johanne,

archidiacono Transsylvaniensi, ut et sibi de navigio provideret, et

locuti cum domino Sebastiano Conterini sumus, eumque sicut me in suam

galeam suscepit, de quo plurimum gavisus (sum), nam a Venetiis usque

huc semper individui fuimus, nec in societatem peregrinorum Sanctae

Catharinae venisset, nisi per me inductus et adjutus, ut patet P. 1.

Fol. 221. B. Consequenter alii peregrini etiam sibi providerunt de

navibus, et divisi sumus[TR112] ab invicem in quatuor naves: octo enim

peregrini venerunt in galeam[TR113] domini Sebastiani Conterini, omnes

scilicet domini primae societatis et ego cum domino Johanne de tertia

societate; quatuor reliqui de tertia societate venerunt in galeam

domini Bernhardini Conterini; duo fratres minores, paler Paulus et

frater Thomas recepti fuerunt in galeam domini Marci de Jordano; domini

peregrini secundae societatis venerunt in galeam domini Andreae de

Jordano. Ista autem divisio nostra non absque litigiis et

contentionibus transivit, de quibus scribere non est necesse. Effectu

autem patebit, quod nemo melius provisus fuit, nisi octo primi, alii

multa sustinuerunt, ut in sequentibus patebit.

Dispositio peregrinorum ad naves, et quomodo

ramos palmarum emi cum periculo meo.

Tricesima prima die Octobris et ultima, quae est vigilia omnium

Sanctorum lectis missis incepimus nos disponere ad ingressum navium; et

emeramus ea, quae sciebamus nobis esse necessaria per mare. Ea die emi

ego ramos palmarum, ultra LX, pro die palmarum, quos cum periculo emi,

cum sollicitudine per mare duxi et cum expensis et laboribus per terram

Ulmam advehi procuravi. Emtio autem eorum fuit pro tanto periculosa:

transivi per forum et multos vidi de foliis et plectis palmarum sportas

plectentes, sed nullum ramum inveni, dedi autem cuidam Sarraceno

sportario signum, an haberet (#b#) in domo ramos palmarum? Intelligens

autem me surrexit de valva negotii sui et laboris, et me secum duxit

per longum vicum. Incepi autem dubitare inter me timens, ne Sarracenus

seduceret me, et dedi sibi signum, quod redire vellem, et averti me ab

eo. Hoc ut notavit homo, turbatus et tristatus fuit loquens mihi

seriose Sarracenice, quae non intelligebam, suspiciens in coelum, quasi

per Deum jurans, me esse securum, et per brachium me accepit ducens et

tenens, quod non fugerem ab eo. Post longum circuitum vicorum in domum

suam pervenimus, quae erat domus pulchra et ampla, habens pavimenta

marmore strata polito et parietes vestitas tabulis marmoreis, et

mirabar, quod sportarius tale palatium haberet. Duxit autem me sursum

ad superiorem ambitum domus ad unam cameram magnam, quae plena stabat

ramis palmarum, et dedit mihi optionem accipiendi placitas. Elegi ergo

quas volui, et ei pecuniam tradidi.[TR114] Stabant autem uxores ejus in

ostio alterius camerae retro cortinam, et occulte adspiciebant;

colligatis autem ramis accepi eos super humerum et descendi. Volebat

autem Sarracenus ille mecum pro reverentia ivisse, sed nolui aestimans,

me viam scire. Processi ergo per longum, et nunc per vicum illum

intravi, per alium exivi, et erravi ita, quod penitus ignoravi, ad quam

partem me divertere deberem, nec erat in illa parte urbis hominum

frequentia. Tandem obvium habui juvenem Sarracenicum, ad quem non

aliter loqui poteram, nisi: ô Sarracene, fontico Cathalano! Statim

autem juvenis intellexit me errasse, et ad fonticum Cataloniorum

quaerere, apprehendit anteriorem partem scapularis mei et cum clamore

et cantu et magno risu per vicos usque ad fonticum praedictum

(deduxit). Multas derisiones per illam viam sustinui, sine tamen

molestia et laesione, nec curavi, sed laete et gratanter suscepi

reductionem meam, et ita ramos in cameram nostram intuli et sportam

mihi pro eis fieri feci et ideo multas sollicitudines cum eis habui et

labores, vel forte plures, sicut mercator habere potest cum

pretiosissimis mercibus, quas per mare in terram habet ducere.

Et cum hoc finit tractatus septimus totius Evagatorii, et ante

inchoationem octavi tractatus describam Alexandriam, et in fine totam

Aegyptum.

Circumscriptio civitatis Alexandriae ab antiquo,

et qualis nunc sit in praesenti.

Alexandria civitas qualis sit nunc ex praemissis patet, olim tamen erat

civitas Aegypti maxima, ante Christi adventum trecentis et viginti

annis constructa ab Alexandro Macedone Magno, intra spatium XVII

dierum, cum sex millibus murorum passibus condita fuit, cujus situs

chlamydis formam habuit, et latera, quae in longum tendebant

circumvallabantur stadiorum ferme XXX, et universa viis distincta erat,

quibus equi et currus conduci poterant, sed duabus latissimis, quae

plus jugero expandebantur, et sese medias ad rectos angulos secabant.

Munitur autem undique, ut inquit Josephus, incommeabili solitudine aut

importuoso mari, aut fluminibus, aut silvosis paludibus. Verum ante

Alexandrum M. fuit in eo loco alia civitas, dicta Noo, ut habet S.

Hieronymus de vita et obitu S. Paulae, quam Alexander deposuit, et

novam gloriosam exstruxit, quae multas habuit regias (?), magnam urbis

partem occupans (occupantes?) Quilibet enim regum (#135 a#) illam pro

libitu voluntatis suae aliquo ornamento spectabili decorabat, et alii

potentes aliis eam venustabant insignibus; et in quodam ejus prodigioso

aedificio corpus Alexandri Magni alveolo aureo reconditum fuit, quod

post quidam Syriae rex rapuit. De mirabilibus templis idolorum in ea

constructis venit postea in descriptione Aegypti dicendum, de quo tamen

videre potes in ecclesiastica historia L. II. C. 31. et consequenter.

Est autem civitas haec totius Aegypti metropolis, sita in ea parte,

quae Libyam respicit in Africa, in confinio culti soli, ita, ut extra

urbis moenia versus solis occasum vasta protinus eremus adjaceat, nec

longe sita est a Nili ostio, ita, quod certo tempore solito fluminis

incremento pars urbem influit, quam aquarum influxionem cisternis

amplissimis et specubus subterraneis pro toto anno ad eorum usum

reservant. Tota enim urbis fundatis in solo arcubus et testudinibus

superaedificata sustentatur, et in illas concavitates defluit Nili

aqua, nec aliam ibi aquam potabilem habent, quae insuetis insana et

febrilis est, nam omnes paene galeotae classis febribus infecti fuerant

propter aquae potum, quam in caloribus intemperanter biberant.

Civitas haec est commodissime sita ad celebranda commercia, portus

habens duos disjunctos, lingua quadam interjacente valde angusta, in

cujus capite est turris mirae altitudinis, quam Julius Caesar dicitur

aedificasse, quam nominant Fareglan, sicut et totum portum cum

interjacente lingua et aedificiis.

Portus anterior est pro navibus Christianorum suscipiendis, posterior

vero pro navibus infidelium. Lingua autem utrumque portum secans in

profundum protensa maris duplicatum murum superaedificatum continet cum

XVI turribus, et in acie vel fine linguae in maris profundo est

praedicta Julii turris, quasi castrum et firmissimum fortalitium, quod

ampliavit et renovavit modernus Soldanus mirum in modum, persuasus a

quodam abnegato Christiano, quem ferunt fuisse de Oppenheim, qui

architector illius exstitit operis, opere autem completo clam recessit

et ad gremium ecclesiae rediit. Quidam dicunt, Julium hanc turrim

fundasse in mari in loco, ubi aurea famosissima solis mensa fuit

reperta per piscatores, de quo Jeronymus facit mentionem in Epistola ad

Paulinum, circa finem primi capituli, et Valerius Maximus Libro IV.

Piscatoribus enim in mari verriculum trahentibus quidam in littore

transiens jactum emit, extracto autem rete magni ponderis auream mensam

extraxerunt; orta est inter piscatores et illum, qui jactum emerat,

controversia, illis piscium se capturam vendidisse affirmantibus, hoc

fortunae ductus emisse dicente. Qua conditione propter novitatem rei et

magnitudinem pecuniae ad universum civitatis populum delata placuit

Apollinem Delphicum consuli, cuinam mensa adjudicari deberet. Qui

respondit, illi esse dandam, qui sapientia caeteros[TR115] praestaret.

Miserunt ergo eam Milesio Sapienti, qui se non praestantiorem aestimans

misit eam Bianti. Bias Pittaco, hic protinus[TR116] alii, deincepsque

per omnem septem Sapientium orbem ad ultimum ad Solonem, qui titulum

amplissimae prudentiae habuit. Et hic ipsam mensam ad templum Apollinis

transtulit. Aliis videtur, hanc mensam in alia maris regione repertam,

in insula Choa, de qua fol. 155. vide de medicis.

Istam turrim, quam nunc Sarraceni nominant Faruglan, veteres nominabant

Pharum vel Farum, idem sonat, vel graece Pharos, quod idem est, quod

turris altissima, Alexandrina, quae unum erat de septem mundi

mirabilibus. Stabat enim super quatuor cancros vitreos grandes, qui XX

passuum sub maris aqua in fundo stabant, super quos gravissima moles in

altum erecta aedificata erat, in cujus summitate semper ignis accensus

ardebat, qui longe lateque per mare splendens navigantibus nocte

indicium portus erat, ut habet Catholicum in dictione Pharos, littera

F. Hoc opus Sapientes mundi mirabantur, quomodo tam magni cancri fieri

de vitro poterant, et quomodo fuerint deportati et non fracti, et quod

desuper jacta fundamenta non lubricabant, et quomodo caementum sub aqua

tenere poterat, et quod tanta moles vitrum non contrivit. Ab hac turri

Pharos reges Aegypti Pharaones sunt vocati, imo tota Aegyptus quandoque

Pharaon ab ea nominatur. Cum autem successu temporis turris cecidisset,

venit Julius Alexandriam contra Pompejum et eo decapitato hanc, quae

hodie stat, structuram in eo loco de mari erexit, ut essent duo maris

portus. Isti autem duo maris portus stant semper pleni navibus de

Oriente et Occidente advenientibus, nam de superioribus Aegypti

partibus per fluenta Nili omnium alimentorum suscipit ubertatem

Alexandria et de regionibus transmarinis navigio omnis opulentia

ministratur. Adhuc ex utraque India, Saba, Arabia et Aethiopia,

Perside, Media et aliis adjacentibus provinciis quidquid (#b#)

aromaticum, margaritarum, gemmarum et orientalium gazarum et

peregrinarum mercium, quibus noster indiget orbis, per mare rubrum,

unde gentibus illis ad nos iter est, ad eam urbem, quae in superioribus

Aegypti partibus, quae Ardech dicitur, alias Thor, quae in ripa ejusdem

maris sita, defertur et inde in camelis ad Nilum ducta per fluvium in

Alexandriam descendit. Sic ergo orientalium et occidentalium illic fit

concursus populorum, estque eadem civitas forum publicum utrobique

(utrique) orbi. Orbem enim mercatores sic diviserunt: omnes

occidentales de transmontanis partibus ab oceano Britannico et sursum

negotiantur in Italiam usque ad oras maris mediterranei et Januam,

Venetias et ad alia loca, et non ultra procedunt. Italici vero ipsum

mare mediterraneum complectuntur et negotiantur per ejus insulas et ad

Constantinopolim et ad caeteras maritimas regiones Europae, Asiae, et

Africae usque ad alium maris limbum, quem transgredi mercando non

audent nec ultra procedere possunt, et portus transmarini magis

nominati sunt Barutinus, Tripolitanus et Alexandrinus. Graeci vero,

Capadoci, Armeni, Syri, Palaestini, Arabes et Aegyptii et Libyi

negotiantur ab ora maris per suas latissimas regiones usque in Ardech,

sive Thor, sub monte Sinai, et ibi tollunt ab Indis species aromaticas

et ducunt: eos in suas regiones, et Aegyptii Alexandriam replent. Indi

autem quantum isti spatium terrae habeant ad negotiandum ignoramus. Hoc

tamen scimus, quod omnes maris portus suis mercimoniis ditant, faciunt

autem finem Indiani contra Orientem terrae habitabili. Nam servi, quos

quondam miserat Soldanus ad investigandum principium Nili, per exactum

triennium longe ultra Indiam processerunt et redeuntes dixerunt, ultra

Indiam nullam esse hominum habitationem, sed terram prorsus

inhabitabilem, et tantum ibi esse solis ardorem, quem ferre nequaquam

potuissent nec ultra alveum Nili sequi valuissent prae caumate.

Ad illum ergo portum Alexandrinum naves de Africa, Asia et Europa

applicant, naves tamen maris Indici ad eum venire non possunt, ut patet

supra fol. 61.

Est autem propter quottidianum navium accessum mirabilibus muris,

turribus et custodiis munita, nam in ipsa urbe sunt duo montes alti,

non natura ex terra tumescenti elevati, sed arte humana et industria et

labore comportati. In quolibet autem monte stat turris et alta

custodia, de quibus longe lateque speculari possunt naves per mare

advenientes. Quam statim autem navis videtur, signum datur custodibus

murorum, qui id capitaneo vel Amiraldo, praefecto urbis, denunciat, qui

audito adventu navis vel navium jubet parari cursoriam naviculam et

recipi de suo columbario in caveam quatuor aut quinque columbas, quas

exploratores secum portant in naviculam et cursim contra adventantes

naves properant et quid sit conscribunt columbamque cum littera ad

dominum remittunt, et secundum audita praefectus se gerit, aut

tranquille, aut commotionem facit, et alias naves dirigit, si naves

visae sunt armatae. De his columbis nuntiis vide supra fol. 85. A. In

nulla parte terrae et regni sui Soldanus tantam custodiam habet sicut

in Alexandria, ibi enim maxime timent Christianorum invasionem, ideo

communiter praefectus Alexandriae est vir bellicosissimus et prudens,

cui cedit communi cursu soldanatus post mortem regis.

Habuit haec urbs multa gravia proelia, hanc Romani laceraverunt

quondam, sed Trajanus imperator eam reexstruxit. Anno etiam Domini 1230

Petrus, Cypri regis frater, natione Gallicus, classe instructa cum

Catalonis et Gallicis eam invasit, dirupit et combussit, et ditissima

spolia (#136 a#) reportavit, nec postea convaluit, unde hodie est

civitas quodammodo desolata, et in dies domus super domum cadit, et

miserabiles ruinae sunt intra moenia solemnissima, et pauci admodum

habitatores sunt in ea, nam praeter muscheas et domus Mamaluccorum,

regentium, et fonticos mercatorum paene deserta est, nec in domibus

adhuc stantibus sunt habitatores.

Haec civitas a tempore S. Marci evangelistae, qui primus ibi fuit

episcopus, usque ad tempus, quo eam detinent Sarraceni, fuit abyssus

virorum sanctorum litteris et moribus pollentium, de quibus postea

pauca dicentur. Sicut autem fuit principium quodammodo religionis, sic

et principium fuit fidei desolationis, regnante enim et saeviente

Machometo orta est seditio in Alexandria inter cives et graecos

mercatores, contra quos cives Alexandrini invocaverunt Machometi

adjutorium, qui eos a Graecis liberavit suaeque ditione subdidit, et

Christi fidem intulit (abstulit?) Nam patriarcha Alexandrinus,

Dioscorus, primus fuit inter ecclesiasticos praelatos, qui Machometo

consensit seque spurcissimae legi subdidit et totam Aegyptum et

patriarchatum totum perdidit, a quo aliae mundi partes sunt infectae.

De quibus esset longus tractatus, si quis de his scripta narrare

vellet. Et tantum de Alexandria.

Descriptio vel circumscriptio regionis Aegypti,

et de mirabilibus ejus, de ritibus, scholis,

scientiis ibi inventis, de duplici Aegypto, et

aliis.

Aegyptus, regio celeberrima, codicibus poëtisantium, philosophantium et

theologisantium saepissime inserta, nominata et plurimum commendata

(Hermes Trismegistus, Aegyptius, ad Asclepium, dicit esse imaginem

coeli et translationem omnium, quae geruntur in coelo, ut Augustinus de

civitate Dei Libro VIII. C. 23. habet) nunc loco ultimo transmarinarum

regionum venit describenda. Quamvis enim ex supra dictis de Nilo et de

civitatibus satis pateat qualitas illius[TR117] regionis, tamen in

generali aliqua omissa ibi ponentur.

Itaque regio illa primo dicebatur Aërea, forte propter singularissimam

aëris illius serenitatem; saepe enim ibi astra lucent nec obteguntur

nubibus nec obtenebrantur nebulis nec obfuscantur vaporibus aut pluviis

aut nivibus, sed perpetua serenitate aër rutilat et micantia sidera

semper cernuntur, et propter eam causam dicunt studium astrologiae ibi

esse primo inventum. Secundo dicebatur Essaea, quasi ipsius Esse

conservativa, de quo dicit Eusebius de evangelica praeparatione L. X.

C. 2: Aegyptus, inquit, venusta regio, in qua longam aetatem multi

consecuti sunt propter aestivi temporis serenitatem, quam maxime

possidet. Nam calamitas diluvii Deucalionis, cum universas regiones

vastaret et homines ac jumenta submergeret, Aegyptum non tetigit, sed

cessantibus aquis homines et jumenta ad alias regiones de Aegypto

revenerunt. Vel propter terrae sempiternam ubertatem, qua prae aliis

floret, nam alibi deficientibus hominibus et pecoribus fame, hic

conservantur in Esse, ut supra fol. 108 et sqq. Ideo Essaea dicitur.

Vel dicitur Essaea propter longaevum illius terrae statum et diuturnam

inhabitationem. Reperitur enim in libris vetustissimis Aegyptiorum

sacerdotum, ut dicit Varro ille prudens, et Solon, de VII Sapientibus

mundi illustrior, quod centum millia annorum transierunt, postquam

Aegyptii religionem comprehenderent, et quod sapientia apud Aegyptios

viguit XL millibus annorum. De civitate etiam quadam Aegypti, Sami

dicta, dicunt, quod steterit octo millibus annorum, et quod olim numero

hominum omnes fere orbis gentes superavit. Ideo civitates et oppida

decem et octo millia in Aegypto fuisse antiquorum libri continent, et

numerum universi populi fuisse septies decies centena millia; nunc haud

pauciores decies tercentenis millibus tradunt. Haec Diodorus L. I. Cap.

1. Et quod his amplius tradunt Aegyptii, ab orbis initio primos homines

apud se creatos bonitate et felicitate soli et propter Nilum, qui multa

generat, et suapte natura, quae genuit facillime nutrit. Et illi primi

homines in Aegypto geniti hunc mundi ornatum conspicientes

admirantesque universorum naturam, duos esse deos et eos aeternos

arbitrati sunt, scilicet solem et lunam, et solem quidem Osiridem, et

lunam Isidem putaverunt. Sic ergo numero hominum haec regio omnes

superat regiones. Sic et numero civitatum, quae priscis temporibus

ultra decem et octo millia fuisse in Aegypto libri sacri continent

Ptolomaei, sed post Lagi tempore amplius tria millia, quae usque ad

nostram aetatem perdurant. Haec Diodorus. Et Eusebius de evangelica

praeparatione L. I. C. 2. dicit: plures in sola Aegypto urbes, quam in

reliquo terrarum orbe fuisse audivit, a priscis diis, Jove videlicet,

Sole, Mercurio, Apolline, Pane, Lucina aliisque quam plurimis conditas.

Et multa stupenda antiqui de Aegypto scripserunt. Insuper dicunt, quod

heroes in Aegypto regnaverunt decem et octo millia annorum, post Isidem

homines regno potiti regnaverunt paullo minus annorum, quindena millia,

usque ad centesimam octogesimam olympiadem. Sed haec omnia a catholicis

refelluntur, et S. Augustinus (#b#) de Civitate Dei L. XVIII. C. 4.

dicit, esse mendacissime conficta, et reprobat ex dictis Varronis, qui

ponit, litteras inventas in Aegypto ab Iside, ante[TR118] quas

sapientia esse non poterat.

Tertio nominabatur antiquitus Mephaina, a filio Cham, filio Noae, vel

Mesraina, a Mesraim, ejusdem filio, qui ibi primo habitasse dicitur

post diluvium. Et his nominibus multis annis fuit nominata; nam Belus,

primus Assyriorum rex, Nimrodides, Aegyptum inhabitavit, nec tamen in

ea mansit nec nomen a se ei tribuit, sed eam Danao filio suo reliquit,

qui inde pulsus fratri suo Aegysto cessit, qui possessor ejus existens

Aegystum eam nominavit, a quo mutato s in p Aegyptus dicta est usque in

hunc diem. Nominatur etiam fornax ferrea, Deuteron. IV., propter duram

Judaeorum servitutem in calore, luto et latere. Quidam insuper

aestimant, hanc regionem tempore Noae dictam Heliocaram, quod idem est,

quam regio solis, in quam misit Noë Jonichum filium suum, ibique

Astronomiam invenit, cujus discipulus Nimrod gigas fuit. De hoc

loquitur Magister in Speculo histor. de Noa. Sic ergo regio illa

dicitur Aërea, Essaea, Heliocara, Mesraina et Aegyptus, et nonnumquam

tota Aegyptus dicitur Thebaida a principale civitate Theba dicta. De

Aegypto dicit Herodotus, quod olim non fuerit terra, sed mare, quod

usque in Aethiopiam protendebatur, sed eo decrescente mansit pluribus

temporibus terra paludosa inhabitabilis. Dicunt Aethiopes, Aegyptum ab

initio mare fuisse, sed Nilus de eorum terra limo abducto continentem

fecit. Imo eorum coloniam etiam nominant, Eusebius de Evangel. praepar.

L. IV. C. 1.

Est autem Aegyptus regio Africana terra undique clausa et inaccessa.

Nam ab occidente habet mare magnum, ubi non est accessus nisi per

naves, et hoc in paucis locis, quia littus habet importuosum. Contra

Africam est desertum magnum, multarum diaetarum, Libyae. Ab austro est

desertum Aethiopiae per XV diaetas usque in Nubiam. Ab oriente vero

est desertum Thebaidae[TR119] usque ad[TR120] mare rubrum per tres

diaetas ad Ardech, portum maris rubri. Contra vulturnum et

septentrionem est desertum magnum usque ad terram sanctam.

Forma terrae Aegypti est oblonga, nam secundum Diodorum maritima ora

duo millia complectitur stadia, mediterranea vero stadia circiter mille

sexaginta.

Dividitur etiam Aegyptus in superiorem et inferiorem. Inferior ab

Aegyptiaco pelago incipit et per Nili decursum ascendit usque in

Cayrum. Superior supra Cayrum adscendit complectens solitudines

Thebaidae regionis et latissimas eremos, et pro majori suo

inhabitabilis (est.) Protenditur autem in orientem, et habet a

septentrione sinum Arabicum, a meridie vero oceanum, ab occasu

inferiorem Aegyptum, et ab oriente mare rubrum. Inferior vero regio a

Cayro deorsum tendit per lineam Nili, habens ab ortu Syriam et

Palaestinam, ab occasu Libyam, a septentrione mare nostrum, a meridie

montem, qui appellatur Climax. Et illa pars est plena hominibus.

Homines tamen juxta praefatum montem dominantur mari rubro supra; et

dicunt, quod foeminae ibi insignes habeant prolixas barbas, vacantes

venationibus, et loco canum habent tigrides et leopardos. Superior

Aegyptus est supra montana solitudo vastissima et aridissima, ibi nulla

vis imbrium timetur, nec aliquam ibi fuisse pluviam auditum est, sed

ventorum canis (?) est, ut si quando vel clementiore coelo aliquantulus

spirare flatus coeperit, magis in illis terris quam in ullo mari

naufragium est. Nulla ibi germina sata in illa proveniunt, quippe

instabili loco (#137 a#) arentibus arenis, ad omnem motum ventorum

cedentibus. Verum ubi adversa quaedam promontoria ventis resistunt,

terra aliquantulum solidior herbam raram atque hispidam gignit. Ea ibi

sola messis est, quae celeritate proventus per naturam solis sive aëris

(ac) ventorum casus evadere solet; fertur enim a die jacti seminis

tricesima die maturescere. Consistere autem ibi homines ratio est, vel

quia ibi liberi sunt a gravaminibus dominorum et tributorum, vel quia

vacare possunt divinis et contemplationibus. Unde in illa superiori

Aegypto sancti patres nostri deguerunt eremiticam ducentes vitam.

Tantus autem calor ibi est, ut sanctus Pastumianus dicat, se vidisse

fluere ollam cum pulmento ad solem, et tam fervida et ignea a sole

redduntur saxa, ut carnes crude sine igne, positae supra lapides et

inter eos, assentur, ut superius patet de deserto.

In his calidissimis locis generantur bestiae malae diversi generis:

satyri, basilici, aspides et serpentes, simiae, pigragones, coppini,

inter quae communia sunt dracones, sicut Raphael angelus relegavit

Asmodeum in desertum superioris Aegypti, Tobiae VIII. Ibi dicitur esse

quaedam fera Coothephas, quae quidem corpore est modica et membris

iners atque pigra, caput habens valde grave, propterea semper defert

illud in terrae superficiem inclinatum, quod autem natura saluti

mortalium est provisum, tantae enim est venenositatis et perniciei,

quod nullus eandem in faciem inspicere potest et vivere, sed statim

primo intuitu inspiciens exspirat, sicut et de basilisco dicitur. Ibi

generantur simiae diversarum specierum.

In illo deserto superioris Aegypti loca sunt metallorum feracia, ex

quibus magno cum labore et impensa aurum educitur, ad quod Aegypti

reges mittunt homines crimine damnatos vel ex hostibus captos aut ex

regum ira incarceratos, ut ibi operentur fodiendo. Ad hoc enim desertum

relegatum fabulantur poetae Epimetheum pro eo, quod primo finxerit

statuam hominis ex luto, quapropter iratus Jupiter eum in simiam vertit

et huc locavit, a quo simiae sunt generatae. Vide supra fol. 18. Hic

psittaci crescunt propter loci siccitatem, vide supra.

Aegyptus inferior describitur.

Aegyptus inferior est illa regio, de qua communiter scripturae

loquuntur, quae quidem deserta esset sicut superior, nisi Nili

beneficio foecundaretur. Est autem illa regio fere triangula, duobus

lateribus aequalibus, tertio breviore, et in his tribus angulis

civitates tres, scilicet Lacis, Babylonia et Alexandria, et volvitur

angulus de Lacis per Babyloniam usque in Alexandriam, et inde iterum in

Lacis nonginta quinquaginta milliaria. Adjacentes autem regiones sunt

Syria ab ortu, Libya ab occasu, ab aquilone mare magnum, a meridie

Climax mons, ut supra patuit.

De hac Aegypti regione, ut dixi supra fol. 126. loquuntur mira et

poetae et naturales et theologi, et mirabilia in ea ab eisque gesta

referunt. Haec regio ab initio, ut tradunt antiqui, mare fuit, quod

protendebatur in Aethiopiam olim usque, tandem autem Nilus ab

Aethiopibus emissus in locum, cum secum semper ferat terram et limum

copiosum, propter quod et turbidissimus est, tantum ibi adduxit de

terra, ut superexcresceret fundus et terra continens fieret, et multis

temporibus regio paludosa vermibus et draconibus plena exsisteret,

successu autem temporis exsiccabatur palus, factaque est regio

silvestris in parte, in parte mansit ex Nilo paludosa. In paludibus

erant cocodrilli et serpentes magni, in silvis leones erant et

ferocissimae bestiae, ita quod nullus homo ausus ibi fuit aliquatenus

manere, quousque Hercules venit et bestias aggressus in paludibus et

silvis regionem purgavit eamque hominibus ad habitandum assignavit.

Contendunt etiam Aegyptii veteres fere omnes, deos gentilium ex Aegypto

aut habuisse[TR121] originem aut ibi divini cultus magnificentiam

insignibus gestis meruisse. Dicuntque in Aegypto primos omnium ad

coelos sustulisse, et solem et lunam ut deos adorasse. Haec Eusebius de

evangelica praeparatione. L. I. C. 6.

Ibi Isis, clarissima foemina, metu patris Inachi regis Argivorum ob

perpetratum scelus adulterii cum Jove navigio venit, et terram desertam

reperiens hominesque magis more bestiarum viventes quam hominum

adunavit terram colere, hordeum primo ibi invenit et seminandum populo

tradidit, et dispersos univit, villas construere coëgit, et ultimo

litteras eis dedit, et ita dea habita fuit. Sed et maritus ejus Apis,

qui et Serapis et Osiris, divinos honores ibi acquisivit, ut patet

supra fol. 45. (#b#) Ibi Jupiter, Mercurius, Venus et caeteri apud

veteres celebres habitaverunt, et ideo plures urbes erant in sola

Aegypto quam in reliquo terrarum orbe constructae a diis, Sole, Jove,

Apolline, Pane, Lucina aliisque quam plurimis. In Aegypto natus Titan,

immanissimus gigas, qui cum suis filiis gigantibus, Titanibus, adversus

Jovem, Mercurium, Venerem deosque reliquos bellum habuit, eique coelum

conantes eripere montes montibus superposuere, sibi sternentes iter ad

illud. Victi tamen Titani sunt a diis et fulminibus interemti, atque

apud inferos religati catenis morti perpetuae sunt addicti. Verum

quidam effugientes rursum ut patres eorum bellum et impetum in deos

fecerunt eosque ita terruerunt, ut mutatis formis in Aegyptum per

septem Nili ostia transfugerint. Jupiter enim in forma arietis, Sol in

forma corvi, Bacchus in capreae, Luna in damae, Juno in vaccae, Venus

in piscis, Mercurius in ciconiae, Cybele in merulae, Pan in fluminis

evaserunt formis, et omnis reliquus exercitus deorum non

transformatorum prostrati sunt a Titanis. Deos autem Apis, Aegypti

custos, hospitio suscepit, et Busiris hospites ad se divertentes

sacrificavit aris imponens, quem Hercules trucidavit, ut dictum est

fol. 64.

Dixerunt etiam, praedictos deos stellas esse, aliquam aërem, aliquem

ignem, spiritum, et per universum orbem transire, in varias etiam

formas hominum atque animalium commutari, et illa animalia nequaquam

comedebant, deificata animalia illa credentes et carnes eorum. Maxime

tamen animalia, quae soli consecrata esse credebant, venerabantur, ut

scarabaeum, quem effigiem animatam solis esse putabant. Omnis enim

scarabaeus virilem sexum habet, et spermate in stercus infuso, pila

deinde confecta pedibus involvit veluti sol coelum, et mensem lunarem

exspectat, ut patet per Eusebium de praepar. evang. L. III. C. 2. et

supra P. I. fol. 243. B. Sic ergo proficiente aetate profecit et error.

Primo enim homines illustres, a quibus beneficia acceperunt et

instructiones, pro diis habebant, aestimantes, eos de coelo lapsos, ut

Osirim, Isidem, quos post mortem eorum, habentes apud se sepulchra

eorum, ita extolli ab omnibus volebant, ut statutum facerent, ut

quicumque diceret eos homines fuisse, capite puniretur, ut dicit

Augustinus de Civitate Dei L. XVIII. C. 3. Deinde aestimabant, mortuos

translatos in stellas et elementa unde dicebant Osirim solem et Isidem

lunam, Jovem spiritum, qui per omnia transeat, Vulcanum ignem, terram

Cererem, Oceanum humiditatem, Nilum etiam fluvium deum deorum

asserebant,[TR122] quia ei generationem deorum attribuebant, et

Minervam aërem esse dicebant, peragrare orbem, in variis hominibus

apparere formis animalium, et carnes illorum animalium non manducabant,

imo illa animalia adorabant ut deos. Unde in Spec. histor. L. 16. C.

34. dicitur: Aegyptii sceleratiores et stolidiores omnibus deterius

omnibus erraverunt, qui bruta animalia inducunt deos esse, terrena,

aquatilia et volatilia, et contaminati sunt omnium insania; nam quidam

colunt ovem, quidam hircum, alii vitulum, alii porcum, alii corvum,

alii accipitrem, alii vulturem, alii cocodrillum, cui etiam propriam

consecravere civitatem, quae dicebatur Cocodrillorum urbs, quia juxta

eam in palude nutriebatur a sacerdotibus pane, carne et vino, et ad ei

offerendum de longinquo veniebant. Ad sacerdotem autem mansuetus erat,

sed ad alios ferus, eoque mortuo alius subrogabatur. Alii colebant

canem, lupum, simiam, draconem, aspidem. (#138 a#) Alii cepe, allia,

(?) spinas. Scarabaeum autem summopere venerabantur, quod

ridiculosissimum est. Dicit etiam Apollonius in Vitis Patrum, quod illi

Aegyptii, qui cum Pharaone non fuerant ingressi post filios Israel,

audientes omnes esse submersos in mari, ultra modum multiplicaverunt

deos, quilibet enim divinum honorem illi rei exhibuit, qua impeditus

remansit, ut, si vir sequi Pharaonem volens retractus ab uxore dixit:

deus meus es tu, quia per te vitam habeo. Sic artifex materiae sui

artificii honorem divinum exhibuit, et ita nugis irrationabiliter et

multipliciter delusi fuerunt. De his multa in diversis loquitur

Augustinus de Civitate Dei, et Eusebius de evangelica praeparatione L.

III. C. 3 et 4. L. VIII. C. 5. et Boccardus de generatione deorum

gentilium.

Sic ergo poetae materiam fictionum maxime sumserunt ab Aegypto. Insuper

et naturales de terra scribunt, ut Plato, Aristoteles, et caeteri

Aegyptum commendant prae aliis terris, et in ea ab antiquo doctissimi

manebant, et de universi mundi regionibus ingenio praestantes in

Aegyptum migrabant, ut sacerdotes Aegyptios et vates memphiticos et

heliopoleos ac thebanos audirent et monstra deorum in templis

cernerent. Nam in Aegypto schola erat antiquorum doctorum, sicut refert

Eusebius de evang. praepar. L. X. C. 2. Ibi claruerunt naturali

scientia Orpheus, Danaus, Museus, Melampada, Daedalus, Homerus poeta,

Lycurgus Spartiata, Solon Atheniensis, Plato philosophus, Pythagoras

Samius, Eudoxius mathematicus, Democritus Abdera, Eunapides Chius. Et

probat Eusebius de praeparatione evangelica L. X. C. 2., quod Graeci

paene omnes sapientiam ab Aegyptiis habuerunt, maxime tamen scientiam

astrorum, propter quam etiam Dionysius ab Athenis in Aegyptum

transmigravit, ubi in eclipsi solis, quae fuit in hora mortis Christi,

Deum incognitum philosophia naturali professus fuit. Unde tota terra

illa fuit civitatibus amplissimis ornata et templis locupletissimis et

gymnasiis gravissimis, in quibus multarum scientiarum principia sunt

inventa.

Medicinam dicunt ibi primum floruisse eamque ab Apolline, qui primus

herbarum virium cognitor fuit, practicatam fuisse. Quidam dicunt,

Chironem primum medicum, alii Aesculapium ibi fuisse medicos, unde

potus ille, quem Helena rapta sumsit, ut oblivisceretur suae

calamitatis, fuit inventus in Aegypto, unde inquit Eusebius, usque ad

nostra tempora solae Diospoliticae mulieres iram atque moestitiam

potionibus sedare resciunt.

Ibi nigromantia et aliae prohibitae artes originem sumserunt. Unde

Jeronymus in vita Hilarionis refert, quod etiam tempore Christianorum

fuit studium nigromanticum in Memphis, et observationes dierum, unde

dies Aegyptiaci dicuntur. Quo modo autem dies Aegyptiaci inveniri

debeant in calendario, vide in Catholicon Aegyptus. Non autem solum

philosophi infideles in Aegypto philosophati sunt, sed etiam fideles.

Unde Eusebius de praepar. evangelica L. IX. C. 4. dicit, quod Abraham

vixit cum sacerdotibus Aegypti in Heliopoli et docuit eos astrologiam.

Sic et Moses invenit in Aegypto primo arma bellica et praefectos in

Heliopoli praeposuit, unde Aegyptii eum Mercurium vocaverunt.

Antiqui Aegyptii potentia, sapientia et religione cuncta regna

superabant. Unde legumlatores Graecorum et aliarum gentium ab Aegyptiis

sumserunt regulas suarum legum, et cuncti philosophi in Aegypto

scientiam hauserunt. Sic et mechanici ingeniosissimi ex Aegypto

prodierunt; de quo lege in Diodori L. II. C. ult. et in Eusebio de

praepar. evangel.

De eorum potentia dicit Augustinus de civitate Dei Lib. XVI. C. 17.

quod olim Aegyptii totam Asiam, demta India, subjectam habebant tempore

primae promissionis Abrahae, (#b#) unde tantae potentiae fuerunt, ut

Aegypti reges pro diis colerentur. Potentissimas autem civitates

construxerunt. De sapientia dictum est, et de religione in idolis et

templis et sacerdotibus parum retuli.

Aegyptus sicut olim sub idolis fuit sentina vitiorum, sic sub Christo

facta fuit speculum omnium Christianorum, unde propter incredulitatem

fuit plagis maximis adeo attrita et multipliciter per prophetas

proclamata. Christo autem cum Maria Virgine ingresso in Aegyptum mox

omnia corruerunt idola et templa et delubra, ut habetur supra fol. 81.,

demtis tribus templis, quae intacta remanserunt cum suis sacris; primum

fuit templum virginis, secundum templum sanguinis, tertium templum

ignis. In primo templo stetit imago virginis filium in brachio

gestantis, quod veteres Aegyptii fecerant propter vaticinium Jeremiae

prophetae, qui praedixerat eis, quod in adventum virginis cum filio

idola Aegypti corruerent. Secundum templum habuit idolum pelicani avis,

et dicebatur templum sanguinis, quia sanguine dicitur haec avis pullos

mortuos vivificare. Gignit enim Aegyptus hanc avem, et moratur in

buscis et arundinetis Nili, unde antiqui, qui Nilum deorum parentem

crediderunt, pelicanum Nilium filium aestimaverunt eique divinos

honores impenderunt, et nullo modo ceperunt, sicut nec manducare ausi

fuerunt, ea enim, quae adorabant, non manducabant; mirum, quod Nili

aquam biberunt, de qua tamen eum colentes non bibebant, nisi transfusa

in cisternos, quos primo fodit in Aegypto Danaus. Sicut ergo Nilo

templa fecerunt, sic et animalibus in eo generatis, sicut anguibus,

piscibus et cocodrillis, et volatilibus sicut pelicano. Dicitur autem

pelicanus, quia pellem habet canis plumis respersam, et est avis non

modica, magnarum alarum, et macilentissima, quia lubricum habet

intestinum, nec potest continere cibum usque perfectam incorporationem.

Hanc avem naturaliter odiunt (oderunt) serpentes et insidiantur ovis

ejus, unde dum pro pastu avolat, ascendunt serpentes et aut ova

frangunt, aut, si pulli sunt, enecant morsibus. Mater autem rediens et

suos pullos occisos inveniens fertur per triduum lamentabili garritu

lugere et deinde in pectore se vulnerat et sanguinem calidum super eos

spargit eosque a morte sic suscitat. In quo facto numen inesse avi

Aegyptii aestimabant et eam celebrem inter deos suos habebant eidem

templa consecrantes; et haec templa ad Christi ingressum non

corruerunt, non propter numen in pelicano, sed propter deitatem in

crucifixo, quem figurabat. Ideo communiter haec avis cum nido et pullis

depingitur insuper crucifixum. De pelicano loquitur Jeronymus pulchre

in epistola ad Praesidium diaconum. Insuper tertium, templum ignis,

sacratissimum fuit, conservatum cum suo altari, quod quidem idolo

caruit, quia Deo summo consecratum fuit, et phoenicis incendio

celeberrimum exstitit. Erat enim quidam magnus vates, sacerdos, Onias

nomine, de gente Judaeorum, qui in Heliopoli civitate solis templum

aedificavit ad similitudinem templi Domini in Jerusalem ex instinctu

divino (#139 a#). Primo ergo die azymorum cum multa ligna congessisset,

ut hora sacrificii ea incenderet ad offerenda holocausta, ecce cunctis

inspectantibus per fenestram avis ingressa est oneratas habens alas

diversis liquoribus aromatum seditque super struem lignorum, ipsa ligna

gummi aromatico perfudit ea impinguans et cremabilia reddens; ad hoc

autem accedentibus solis fervidissimis radiis mox ligna accensa sunt et

in cinerem concremata; cum quibus et ipsa avis pariter consumta est.

Haec videns sacerdos intellexit mirificum quid in hoc facto fieri,

precavit ne cineres removerentur finem videre volens illius insueti

sacrificii. Post triduum autem templum ingressus digito diligentius

cineres scrutatus est, in quibus reperit vermiculum vivum complicatum,

qui odore suavissimo fragrabat: nec deformis erat, ut ejus aspectus

suspicionem veneni homini generare posset, sed quodam singulari prae

aliis vermiculis pollebat forma nobili. Secunda die iterum sacerdos

accessit et vermiculum in aviculam profecisse invenit. Tertia die cum

accessisset, invenit avem completam et perfectam stantem in loco

cinerum, ac si esset avis domesticata, quae sacerdoti adstanti quasi

valefaciens evolavit. De hac ave habetur in Epistolari beati Jeronymi,

Volume II. L. 3. Tractat. 8. fol. 204.; valde pulchra in epistola ad

Praesidium, et in Speculo naturali L. XVII. C. 74., et in Bartho. de

proprietatibus rerum. Nec hoc, quod dictum est, contingit frequenter,

sed semel, Deo disponente, pro significatione passionis Christi, qui

semel igne charitatis incensus in ligno mortuus est, factum in Aegypto

fuit. Non enim est avis aegyptiaca sed arabica, nam Arabia felix, quae

mediat inter sinum persicum et sinum arabicum, inter innumera pretiosa

et aromatica, quae gignit, etiam phoenicem nobilissimam nobis mittit,

quae in toto orbe est sine pari, vivens ultra quingentos annos unica et

sola. De qua Albertus Magnus Lib. de animalibus XXIII. C. 4. dicit,

quod phoenix est aquilinae magnitudinis, pulcherrima, caput habens ut

pavo, fauces cristatas, circa collum fulgore aureo purpureus est,

caudam habet longam purpurei coloris, pennis quibusdam roseis

interscripta, sicut interscribitur[TR123] cauda pavonis quibusdam

orbibus ad modum oculorum formatis, et haec varietas est mirae

pulchritudinis. Cumque sentit se gravari aetate, transcensis ultra

quingentis annis, secundum Isidem XII. ethicorum, construit sibi nidum

de pretiosissimis pigmentis, faciens sibi domicilium aptum suae

nobilitati, super arborem altam, sitam super limpidissimum fontem,

ipsamque arborem lignis nobilissimis replet exsiccatis, incendio aptis,

et rogum magnum construit; quibus autem sic paratis in Martio in nidum

ipsum ruit, et se radiis ferventibus objicit solis, et illos

resplendentia pennarum multiplicat et alarum plausu voluntarium sibi

nutrit incendium et incensis lignis se cum nido incinerat sicque iterum

de cineribus suis resurgit. Et hoc communiter in Arabia facit, quamvis

et in Aegypto, ut dictum, factum sit. De quo etiam Albertus, ubi supra,

mentionem facit, et Isid. et Amb. et Alanus. Tradit Cornelius Valerius

tempore Claudii principem phoenicem volasse in Aegyptum, et ibi captum

(#b#) fuisse et in urbem Romam allatum imperatori. Templum ergo

phoenicis in Heliopoli non corruit, quia sanctum. Creditur etiam, quod

beata Virgo degens in Aegypto prope templum hoc habitationem habuerit

septem annis. Sunt enim una civitas Heliopolis, Hermopolis, Busiris,

Cayrum, Babylonia, Thebea, Massora, Memphis, ut plenius supra fol. 93.

est dictum.

Omnia ergo idola per Christi ingressum fuerunt prostrata, et successive

omnis immunditia ab Aegypto eliminata, ita, ut illud Romanorum V.

impletum sit, ubi superabundavit delictum, superabundavit et gratia.

Terra enim illa prae aliis abundavit terris in martyribus, in

doctoribus, in confessoribus, monachis et virginibus.

Primo abundavit in martyribus, ibi enim innumeri pueri innocentes

necati fuerunt a Pharaone Chencre, qui, ut opprimeret et humiliaret

seniores filios Israel, infantulos in flumen jussit projici, Exodi I.

et II. Et praeter hoc mira malignitate desaeviit in populum, nec potuit

ejus saevitia mitigari maximis miraculis nec durissimis plagis, ut

patet Exod. per totum. In Aegypto fuit lapidatus Jeremias propheta a

suis contribulibus Judaeis propter veritatis anuntiationem, quem

gentiles Aegyptii honorifice sepelierunt juxta tumulos regum una juxta

pyramides, de quibus supra fol. 79. dictum est. Oratione enim sua

fugaverat a terra aspides et cocodrillos, qui nimis increverant et

populum gravabant maxime; et ideo populus memor beneficii eum

sepelivit, quem tamen postea Alexander Magnus extumulavit et in

Alexandriam transtulit. Dicitur autem, quod hodie pulvis terrae loci,

ubi propheta sepultus fuerat, sanet morsus serpentum et aspidis. De his

loquitur Magister in Speculo histor. in fine Tobiae.

Deinde post Christi mortem quis numerare posset martyres occisos in

Aegypto, quorum primicerius exstitit S. Marcus evangelista ibi necatus.

Si quis Eusebium in Ecclesiastica historia legerit, pavebit ob

immanissimas persecutiones, quas passi sunt Christiani in Aegypto

primis temporibus, et mirabitur de fortissima tolerantia poenarum et

mortis. De his habetur ubi supra Lib. VI. Cap. 32. et L. VIII. C. 7. et

sequ. Capp. 12, 13 et 17. Valde pulchrum est legere in praedictis

capitulis agones Sanctorum.

Demum, quanti in Aegypto martyrisati sint sub Arriana haeresi, horrorem

legenti incutit, et non solum desaeviit illa persecutio in loca

habitabilia Aegypti, sed et per eremi vastitatem currebant cum ensibus

et monachos in speluncis et cavernis pro fidei constantia necabant. De

his vide in Ecclesiastica historia L. II. C. 2. et 3., et in variis

locis aliis in eadem historia. Non fuit locus vel regio in mundo, quae

tam fortiter pro Christo agonizaverat sicut Aegyptus. Ab hac de

civitate Thebea prodiit illa fortissima legio Thebaeorum, quam S.

Mauritius eduxit per mare Romam, et inde profecti in Alpes ibi pro fide

Christi occisi sunt. Ab illa denique Aegyptica legione multi utriusque

sexus usque in Sueviam devenerunt, inter quos S. Felix, cum germana S.

Regula, et socio Sancto (#140 a#) Exsuperantio in Thuregam, imperiale

oppidum, usque devenerunt ibique multis miraculis factis et doctrinis

populum illius civitatis idolis prius deditum converterunt ad Christum,

propter quod detenti a praefecto regionis Decio post plurima tormenta

eis illata, post carcerum squalorem et mirabiles agones capitis

obtruncatione martyrium compleverunt anno Domini 35.[TR124] sub

Diocletiano. Hoc autem singulare et insigne miraculum de praedictis

Sanctis legitur, qui dum decapitati essent juxta fluvium Limacum,

erexerunt se truncata corpora et de terra levaverunt capita sua sicque

simul de flumine ascenderunt per XL passus ad locum, quem sibi pro

sepultura elegerant, in quo etiam viventes orare consueverant, ibique

se cum capitibus in terram reclinantes quieverunt. Accedentes autem

fideles eorum corpora sepeliverunt. Cum autem crebra ibi clarerent

miracula, construxerunt super eorum sepulchra oratorium, sed post

multorum annorum decursum inclitus imperator Carolus Magnus auditis

miraculis et signis super eorum tumbas aedificari fecit ecclesiam

egregiam; canonicis ibi locatis beneficia pinguia ordinavit, unde usque

hodie ecclesia illa doctos litteris habet viros, ornatos vita et

moribus.

De his gloriosis Sanctis et de illa ecclesia et civitate plurimum

delector audire, legere, scribere, cogitare et loqui, cum, teste

religioso Hugone, natale solum dulcedine cunctos ducat, et immemores

non sinat esse sui. Sum enim natus in illa civitate Turicensi et

renatus fonte baptismatis ad tumbas sanctorum martyrum et consors

nominis factus Felix et Sancto Felici sum votatus sicque ipsis Sanctis

et loco affectus. Et profecto gaudeo, quando me recolo fuisse in

regione, ubi praedicti Sancti ortum habuerunt, in Theba Aegypti, et ubi

fidem Christi et baptisma susceperunt in Jerusalem civitate sancta, et

in loco, ubi confirmationem in fide acceperunt, hoc est, in Roma, et in

loco in quo ab hoc mundo cum palma martyrii emigraverunt ad coelum, hoc

est Thuregum.

Praeter hos autem sanctos Aegyptios evaserunt plurimi de legione

Thebea, qui diversas Germaniae partes vita, doctrina, et miraculis

decoraverunt, ut sancta virgo Verona Zurzachum, Sanctus Ursus

Solodurum, S. Gereon cum sociis Coloniam. De pluribus etiam martyribus

in Aegypto occisis habetur in Spec. Histor. L. XIII. C. 23. Sed et

Diocletiana persecutio in tantum in Aegyptum desaeviit, quod eam

undique sanguine martyrum consecravit. Et tantum de illo.

Secundo Aegyptus clarissimis et multis abundavit doctoribus prae aliis

regionibus, tam ante Christum, quam post, maxime tamen post Christum.

Scimus in illa regione deguisse Abraham, Isaac, Jacob cum filiis suis

patriarchis, scientiarum non ignaros, sed illuminatos.

Ibi rex fuit quidam Philadelphus studiosissimus et librorum totus

cupidus, qui ordinavit quendam nomine Demetrium, qui omnia per

universam terram inventa volumina transscribi faceret, et collegit XX

millia volumina de dictis philosophorum et gentilium. Cumque adhuc pro

libris aliis aestuaret, dixit sibi Demetrius, quod si acquiescere

vellet et Judaeos, quos praedecessor suus de Judaea in Aegyptum (#b#)

transtulerat captivos, liberos abire permitteret, in brevi posset

habere quinquaginta millia libros, cumque rex quaereret, quomodo hoc

fieri posset per liberationem Judaeorum, dixit sibi, quod in Jerusalem

esset liber legis a Deo editae et digito Dei conscriptae, tantae

sanctitatis, quod nemo eam posset in aliam linguam transferre, nisi

cultores ejusdem legis, quotquot autem eam transferre attentaverunt,

vel orbati oculis fuerunt, vel (in) amentiam inciderunt. Remitte ergo

captivitatem, ait, ad summum sacerdotem in Jerusalem et pete ab eo, ut

mittat tibi librum legis Dei et prudentiores Judaeos, in hebraica et

graeca lingua peritos, qui transferant legem. Hoc audito rex amore

librorum liberavit Judaeos centum viginti millia dans pro singulo

captivo centum viginti drachmas argenti et misit eos simul in Jerusalem

cum pretiosis muneribus pro decore templi, inter quae erat mensa aurea,

gemmis impretiabilibus insignita, cujus crassitudo cum esset dimidii

cubiti, tamen materiam superabat opus. De hac mensa et de vasis et

muneribus transmissis ab Aegypto in Jerusalem mira refert Josephus

Libro Antiquitatum XII. C. 2. Pontifex ergo Eleazarus misit regi

septuaginta seniores, in lege doctissimos, in multis linguis peritos,

cum volumine legis, quos Philadelphus cum honore et gaudio suscepit et

introduci eos jussit in domum grandem juxta mare, in qua libraria regis

erat et locus ad deliberationem negotiorum, et datae sunt singulis

singulae cellulae divisae ab invicem. Receperunt autem semper unum

passum legis, quem quilibet in sua cella interpretabatur, prout sibi

videbatur, et sex diebus masticabant passum, in sabbato autem

convenerunt praesente rege et interpretata collationaverunt et

collationata in unum contulerunt, et factum est divino nutu, quod ita

conformes[TR125] fuerunt semper inventi, ac si simul consedissent et

conflassent ex uno capite. Et isti sunt illi LXX interpretes, quorum

frequenter meminit Jeronymus et alii catholici doctores. Porro Jeronymo

non placent cellulae septuaginta interpretum in prologo serm. ad

Desiderium episcopum, sed dicit, eos in coenaculo uno contulisse ad

invicem. Augustinus autem ponit, eos in separatis cellulis suam

opinionem conscripsisse et post contulisse ad invicem.

Sic Philadelphus ille librariam maximam composuit, quae tamen postea

incinerata fuit, nam classis in portu stans incensa fuit, de cujus igne

et libraria incensa fuit. Hic Philadelphus non fuit diu ante tempora

Maccabaeorum. Post Christi autem ascensionem facta est Aegyptus abyssus

illuminatorum virorum. Ibi Marcus Evangelista primus episcopus

Alexandrinus primo docuit. Ibi floruerunt viri doctissimi, Anianus,

Philo, Clemens, Origenes, Ammonius, Dionysius, Anatolius, Pyrrhus,

Athanasius, Didymus coecus, Theophilus, Thyrus medicus et caeteri

plures, qui omnes grandia opuscula de nostra theologia composuerunt.

Tertio terra Aegypti ultra omnes mundi partes plures habuit

confessores, monachos et virginum choros, partim in civitatibus et

villulis commanentes, partim in vasta eremo degentes inter sanctissimos

patres. Nam in superiori eremo Anacharius claruit, in inferiori alius

Macharius, in Sciti Isidorus, in cellulis Pambo, Moyses in Nitria,

Paulus in Apeliota, in Focis alius Paulus, Joseph in Pispiri, demtis

aliis, Paulo, Antonio, Maria Aegyptiaca, Eugenia Syncletica, Sara,

sanctissimis Aegypti foeminis. Non erat villula aut oppidum in toto

Aegypto, quod careret monachis. In civitate Oxiruito erant plurima

monasteria, et ipsa civitas intus et extra (#141 a#) monachis erat

plena, ita, quod etiam in turribus civitatis residerent et super

portarum fortalitia. Per[TR126] quemcumque vicum quis ibat, undique

voces psallentium audiebat; non tamen clerici erant, dicit enim

Gratianus XVI. qu. 1. superiori annot. in fine, monachos usque ad

tempus Eusebii, Sosimi et Siricii monachos simpliciter et non clericos

fuisse, ecclesiastica tradit historia. Unde et Hieronymus dicit,

monachos in Sciti convenisse in unum, ut sacerdotem sibi invenirent,

qui eis missarum solemnia celebraret. Non ergo erat grave regionibus,

monachos esse, quia instantissime laborabant nec mendicabant, sed

mendicis subveniebant. Unde dicit Hieronymus, quod Aegypti pauperes non

sufficiebant monachis, ut eis providerent, et eleemosynas ad longe

positas regiones transmittebant ditatis per eos Aegyptiis, nihil enim

sibi retinebant, nisi quod pro praecissimo victu et vilissimo vestitu

et parvissimo tuguriolo deservire poterat. In praedicta ergo urbe erant

XX millia virginum et XIV millia monachorum. In Nitria, ubi nitrum

colligitur, erant C monasteria; ibi erant magistri, patres, abbas

Johannes, abbas Hor, Abbas Amman, qui erat pater trium millium

monachorum, et sanctus Apollonius, pater quingentorum monachorum, et

Serapion, pater decem millium monachorum, et Theanos, pater trium

millium monachorum. In una Aegypti civitate erant XII. monasteria

virginum. In alia civitate erat monasterium CCCC virorum, et aliud

monasterium CCCC foeminarum, et haec duo monasteria per Nili brachium

erant divisa. Et S. Macarius habebat in uno monasterio MCCCC viros.

Multa talia habemus in vitis patrum, ubi Aegypti monachi ultra omnes

monachos laudantur. Et profecto magna differentia est inter monachos

modernos et antiquos, et inter monachos orientales et occidentales, et

inter monachos Aegypti et Syriae, Palästinae et Mesopotamiae. De hoc

aliquid supra dictum est P. 1. fol. 237. Inter omnes Aegypti monachi

excellebant tam in morositate, quam in religione. De hoc audi Jeronymum

Epist. ad Eustachium, in qua tractat de tribus generibus monachorum

Aegypti et de religiosa eorum vita. Unde de universo mundo quottidie

homines adventabant, ut Aegypti monachos viderent, et hoc faciebant non

solum simplices, sed imperatores, reges et principes. Tanta autem erat

monachis illis cura pro exhibitione hospitalitatis, quod rectores

civitatum ad instantiam monachorum per singulas portas statuerent

observatores, ut, sicubi peregrinus aut pauper appareret, sine

quaestione ad aliquam congregationem monachorum duceretur, et

hospitibus certatim monachi occurrerunt eosque abducebant, et

nonnumquam contentio erat inter monachos de praeventione, et

peregrinorum pallia in diversa trahentes rumpebantur. Quam cito enim

fratres peregrinum adventare senserunt, continuo, velut examen apum,

singuli ex suis cellulis proruperunt, et jocunda facie, laeto cursu,

festina alacritate eos susceperunt. Et haec religio Aegypti duravit

usque ad tempora Heraclii imperatoris, sub quo natus est filius

perditionis Machometus, qui cum Arabibus sibi adhaerentibus ingressus

Aegyptum et ibi effuso veneno intoxicavit patriarcham Alexandrinum et

clerum (#b#), qui abnegata fide catholica Machometo adhaesere. Subverso

autem patriarcha Alexandrino viam accepit in totam Aegyptum, et demum

in omnia maris littora praevaluit, et invaluit in tantum, quod Asiam,

Africam et pro parte Europam Christo auferens sibi subjugavit.

Ex omnibus his patet, quod Aegyptus tres habuit status valde diversos

et in quolibet illustrior cunctis regnis inventa fuit.

Primus status fuit status idolorum multorum, jactabant enim se, deos

apud se natos et nasci, unde Jovem summum deum in Aegypto natum

affirmabant et cum Cretensibus de hoc contendebant. Sic et Venerem

dicebant apud se primo de mari emersisse, et cum Cypriis litigabant; et

ita de aliis diis concertabant asserentes apud se genitos. Unde tam

Graeci quam Romani ab Aegyptiis deos sibi accipiebant, et Aegypti deos

quasi totus orbis summe venerabatur. Hic status ab initio, quo Aegyptus

incepit esse regnum, inchoatus fuit ante incarnationem Domini anno

2426, tempore Saruth filii Cham, et primus rex fuit Zores. Ab eo autem

tempore regnum hoc crebris tumultibus mutatum fuit et multis plagis

afflictum, semper tamen in cultu idolorum remansit. Tandem autem

Cambyses, rex Persarum, venit et cunctos ejus vastavit fines et omnia

templa deposuit et religionem in Persas transtulit. Post decursum

temporum iterum nova templa veteribus diis suis erexerunt, plura et

majora prioribus. Unde in Cayro Serapi templum fecerunt grande, et

idolum ejus sub specie bovis coluerunt. Et in Alexandria eidem mirabile

valde et magnum erexerunt fanum, de quo habetur in Ecclesiastica

historia Libr. II. C. 23. In hoc templo erat simulachrum Serapis sub

specie hominis, et erat simulachrum ita vastum, ut dextera unam

parietem, alteram laeva perstringeret, quod monstrum ex omnibus

generibus metallorum et lignorum erat compositum et mirabili arte soli

oppositum, ut nihil supra dicitur. Fama autem et opinio erat omnium

gentilium, quod quando humana manus hoc simulachrum attingeret, terra

illico desisteret et solveretur, et in chaos coelum repente rueret in

praeceps. Et ita nemo audebat hoc simulachrum tangere. Hic status

duravit usque ad Apostolorum praedicationem, qui omnibus mundi diis

virtute crucis violentiam intulerunt. Unde quidam Sophronius, antiquus

doctor, singulare opusculum composuit de subversione Serapis, ut

Hieronymus de viris illustribus refert, et de ejus subversione vide in

Ecclesiastica historia L.II. C. 23.

Secundus status fuit status Christianorum, qui magnis laboribus

Aegyptum a cultu idolorum averterunt, et ad Christi fidem converterunt.

In tantum autem profecit Aegyptus in isto statu, quod in nulla regione

mundi tot religiosi, tot monachi, tot docti, et tam multae ecclesiae

Christi reperiebantur sicut in ea, ut supra patuit. Et ipse status

mansit a tempore S. Marci usque ad tempora Machometi, diaboli filii.

Tertius status Aegypti est Sarracenorum sub cultu Machometi, in quo

cultu nulla regio ei aequatur, omnes antecellit in muscheis et in

scholis et in zelo ardentissimo pro illa maledicta religione. Nec est

regio adeo firmiter et pertinaciter adhaerens Machometo, sicut

Aegyptus, quae non solum se, sed alias regiones conservat in Machometi

cultu. Unde terram sanctam non possunt Christiani tenere propter

infestationem Aegyptiorum, quotienscumque enim Christiani terram

sanctam ceperunt, semper repulsam ab Aegyptiis (#142 a#) passi sunt,

nec est possibile, Christianos in terra sancta manere, nisi prius

capiant Aegyptum, ante quod omnis labor inanis et vacuus est. Aegypto

habito in perpetuum nemo auderet de Oriente levare manum contra

Jerusalem et terram sanctam. Hoc consilium dedit quidam prudentissimus

Sarracenus nomine Carachuz, a Christianis captivatus et interrogatus,

quomodo possent regnum hierosolymitanum capere et captum tenere.

Respondit, quod per nullam viam nisi per Aegypti possessionem dicens

consequenter, quod facile esset Christianis Aegyptum obtinere, quia,

cum sint in mari potentes, possent Alexandriam et alias maritimas

civitates capere et per Nilum adscendere cum classibus et devastare

Nili civitates usque Cayrum, et clauso Nilo, ne mercimonia de Cayro in

Alexandriam advehi possent, non posset Cayrus diutius se a deditione

continere. Et tantum de illo.

Explicit tractatus octavus.

Praeambulum in tractatum nonum per mensem

Novembrem, necessarium pro intellectu sequentium.

Antequam ad inchoationem novi[TR127] tractatus procedam, quaedam

praemittenda censui. Notandum ergo, quod dum per mare versus terram

sanctam pergerem, celeri cursu pertransivi regiones, provincias et

maris magni insulas, nihil vel parum de his scribens in tractatu quarto

mensis Junii totum ad hunc nonum tractatum mensis Novembris reservavi,

sperans, me in reditu per mare per easdem regiones reversurum. Sed

aliter accidit, nam naves et galeae onerariae de mari Aegyptio in

Libycum pelagum navigant, tendentes ad sinistram contra meridiem et

occidentem, et de Libyco relabuntur in mare Creticum, et ita ad dextram

dimittunt fretum Syriacum cum Cypro insula, et Pamphilia cum Cilicia,

mare etiam Aegaeum et Rhodense cum Rhodo, per quae maria in prima mea

peregrinatione ingressus et egressus sum, et in secunda ingressus per

ea, sed non egressus, quia per mare Libycum et Punicum deveni in

Creticum fretum. Ut ergo Ciliciam nobilem et Cyprum gloriosam, Rhodum

inexpugnabilem convenientius describere queam, resigno usque ad XVIII.

diem hujus mensis classem et naves mercatorum et repono me in galeam

peregrinorum terrae sanctae resumens marinum iter meum, quod revertendo

feci a Joppe per mare Syriacum in Cyprum, de Cypro in Rhodum, de Rhodo

in Cretam per maria intermedia, et in Creta reingredior galeam

institoris domini Sebastiani Conterini. Multos enim otiosos

taediososque dies habuimus in portu Alexandrino, et istis diebus

evagabor de mari Aegyptio in Syriam per loca prius nominata et fortunas

terrasque describam prioris evagationis, nec fictum iter describam,

nisi ab Aegyptio mari in Palaestinum sive Syriacum, quae sunt continua

maria, et de uno in aliud praeprospero vento in quinque venitur horis.