Igitur pyramides dereliquimus, et fluvium transeuntes in Babyloniam

novam venimus. Ibi pertransito longissimo vico ad arcus magnos et altos

ac antiquos, marmore polito vestitos, venimus, quos puto fuisse arcus

triumphales, erectos olim in memoriam praeteritarum victoriarum more

Romanorum. Ab his arcubus ingressi in unam civitatis Babyloniae partem

venimus, cujus habitatores omnes sunt Christiani Orientales. Ducti

autem fuimus ad quandam ecclesiam, qua patefacta invenimus ecclesiam

bene ornatam altaribus, picturis et tabulaturis, cum imaginibus

passionis Christi, beatae Virginis, et cum crucibus, et in ea erat

etiam baptisterium, quae omnia erant nobis facta quasi extranea, quia

diu non in ulla ecclesia fuimus. Demum in cryptam, quae sub choro est,

descendimus per aliquos gradus, et ibi ante altare prostrati

indulgentias accepimus. Est enim locus hic singularis sanctitatis et

devotionis, siquidem in illo loco fuit habitatio beatae Mariae Virginis

cum puero Jesu et Joseph, in quo mansit per aliquot annos; dum enim de

terra Juda per desertum in Busirim venissent et de Busiri huc ingressi

fuissent, mota sunt omnia templa Aegypti et statuae idolorum cum

simulacris corruerunt, de quo prophetia dicit Esa. 19.: Ascendet

Dominus nubem levem et ingredietur Aegyptum, et movebuntur simulacra

Aegypti. Sicut enim in exitu filiorum Israel de Aegypto non fuit domus,

in qua non jaceret mortuus, sicut patet Exodi XII., ita in introitu

Christi non fuit templum, in quo non corruisset idolum, ut Magister in

Spec. histor. dicit. De hoc casu idolorum dederat dudum ante Jeremias

propheta regibus Aegypti signum, dicens: Tunc idola vestra cadent, cum

virgo filium pariet. Qua propter sacerdotes Aegypti in secreto loco

templi posuerunt imaginem Virginis, puerum in sinu habentem, et ipsam

adorabant. Hanc imaginem dum rex Ptolomaeus invenisset in templo,

mirabatur et quid significaret a sacerdotibus interrogabat? Qui

dixerunt, hoc esse paternae traditionis mysterium, quod spiritu sancto

propheta revelante acceperunt majores, et credebant, in rebus ita fore

venturum, ut dum virgo pariens filium partum suum his terris inferret,

omnia idola nostra auferret.

Scimus autem, tradente evangelio, quod Joseph cum Maria et filio Jesu

VII annos deguit in Aegypto, sed in quo loco habitaverint, diversitatem

(#92 a#) reperi. Quidam dicunt, quod in Hermopoli Thebaidae; et hoc

habetur in Vitis patrum. Alii dicunt, quod manserint semper in Busiris,

juxta fontem sibi datum. Caeteri volunt, quod in Heliopoli deguerint.

Communiter tamen, et quasi omnes Christiani et Sarraceni, hic in

Babylone eos habitasse asserunt. Pro quorum omnium concordia dici

potest, quod, quia pauperes, alieni et exules fuerunt, in his VII annis

migraverunt de loco ad locum, quia pauperes de facili mutant domicilia,

praecipue in partibus Orientis. Sed nemo aestimare debet, quod propter

levitatem vel instabilitatem vel propter impatientiam mutaverint

domicilium, sed propter causas divinas et rationales, nobis non

expressas.

Cum ergo orationes praescriptas in processionali in crypta

complevissemus, ascendimus, et per altaria superioris ecclesiae

gyravimus invocando Sanctorum patrocinia. In parte autem dextra

ecclesiae est unum fossatum profundum et magnum, ac si esset grande

sepulchrum aqua repletum et asseribus opertum, de quo dicunt Joseph

hausisse[TR37] aquam in usum suae sacratissimae familiolae pro lotione

pueri Jesu et pro coctione ciborum, el pro potu, a quo usu tantam

accepit haec aqua virtutem, ut hodiernum in diem saluberrima sit,

multas aegritudines curans, unde tam Christiani quam Sarraceni

creberrime de ea sumunt ad medendum certos languores. Insuper Sarraceni

suos debiles pueros mittunt ad locum, ut in aqua illa baptizentur etiam

baptismo Christi, non quod credant effectum aliquem spiritualem

baptismi, sed solum corporalem salutem et munditiem quaerunt, nec

curant, quod Christiani infantes eorum baptizent, nec circumcisionem

accipiunt propter effectum spiritualem, sed propter munditiam carnalem,

ut careant illa foeditate, quae solet sub praeputio crescere, in cujus

signum non circumciduntur secundum legem Moysis VIII die, sed in. XIV

anno, ut Ismael, sicut habetur Genes. XIV.

Nonnunquam mittunt pueros Christianis sacerdotibus cum muneribus, ut

eos baptizent, praecipue hic in isto lavacro, et in Busirim ad fontem

beatae Mariae Virginis, in quo crebrius baptismata suscipiunt.

Deinde de ecclesia exivimus et ibi multas ecclesiolas vidimus clausas,

in quas non poteramus venire, in tres tamen notabiles et pulchras

venimus ecclesias, in quibus tumbae marmoreae et elevatae erant, quas

dicebant esse sepulchra Sanctorum, sed nomina eorum non poteramus

intelligere; videbatur enim nobis, quod dicerent de sancta Anna, de

sancta Barbara, de sancta Catharina, et de sancto Georio. Non enim

sciunt Orientales dictiones latinas bene exprimere, sed mirabili

stomachatione loquuntur. Credo autem pro certo, quod nec ipsi sciant,

quorum Sanctorum reliquiae sint in istis tumbis reconditae, quia omnes

ecclesiae illae fuerunt a Latinis constructae et possessae,[TR38] sed

post expulsionem Latinorum a terra sancta fuerunt etiam ab Aegypto

eliminati, et Orientales supervenientes ad loca ignoraverunt patronos

locorum, et ita res in oblivionem venit.

In unam tamen ecclesiam venimus, quae dicitur ecclesia sancti Georii,

cujus episcopus supervenientes peregrinos solet in militiam sancti

Georii asscribere, qui illo die non erat in civitate: quo non obstante

milites nostri in ecclesia se ipsos sancto Georio devoverunt et

militiam ejus acceperunt, eo modo, quo in dominico sepulchro in

Jerusalem. Nam nobiliores ignobiliores gladio percutientes milites eos

sancti Georii creaverunt in conspectu Mamalucorum.

In partibus nostris milites S. Georii valde sunt reputati, et in

bellicis artibus dicuntur caeteris magis (#b#) fortunati et audaces.

De quibusdam visis et auditis mirabilibus.

His peractis per longam viam in urbem in asinis sedentes ascendimus et

in aliam urbis partem venimus, ubi stabant antiquissimi et spissi muri

de quadris sectis, politis et sculptis lapidibus. Ibi quondam, ut

ruinae produnt, fuit residentia potentum et tyrannorum Aegypti, sed

nunc est habitatio pauperum, et super ista vetusta aedificia sunt

posita et viles casulae et habitacula misera. Venimus autem ad unam

curiam, in qua intromissi vidimus in ea stare obeliscum, id est

columnam lapideam stupendae altitudinis et mirandae magnitudinis, unius

lapidis molem, et erat rotunda, habens insculptas latinas litteras

grandes, ita, quod una littera stabat super caput alterius, et prima

sub capitello columnae stabat, secunda sub ea, et ita sequenter fuerunt

litterae subordinatae a summo usque deorsum in terram, prae vetustate

autem vix poteramus eas agnoscere, videbatur tamen nobis, quod tenor

earum esset: Jovinianus Augustus. Porro Mamaluci mirabantur, quod

litteras illas cognosceremus, dicentes se nunquam hominem vidisse, qui

notitiam earum habuisset. In capitello hujus columnae stat una tumba

grandis lapidea, firmissime operculo clausa, et quid intus sit nemo

adhuc expertus est. Nam reges Aegypti saepe conati sunt eum aperire,

sed quam cito instrumentis ferreis contingitur, ut effringatur, mox

columna incipit terribiliter tremere cum tumba, et tantus pavor

incutitur conatum inferentibus, quod nullus evadere potest absque

aliqua laesione, vel rationis privatione vel oculorum excoecatione, vel

surditate, aut paralysi dissolutione. De ista columna ad aliam

transivimus ei coaequalem, demtis scripturis et tumba. Quicumque autem

super eam ascendere tentaverit, non descendit nisi graviter laesus in

aliquo sensu corporis sui. Hae duae columnae stant e diverso, contra se

invicem respicientes, et olim nihil erat intermedium aedificatum, nunc

vero domunculae sunt interpositae. Porro in medio illarum duarum

columnarum est subterraneus transitus, per quem venitur ad ingentem

portam ferream, catenis et repagulis firmissime clausam, et nulla arte

nulloque conatu potest haec porta aperiri; quicumque autem instrumentis

ferreis molitur effractionem portarum, aut sensus amittit, aut certe

porta ipsa ab ejus duntaxat oculis evanescit. Dicunt autem, antiquitus

ibi fuisse gigantum tyrannorum habitationem eosque adhuc intus esse,

sub quo autem modo essendi, nescitur, nec dubitant Aegyptii, quin

immensi thesauri sint cum eis reconditi; unde Soldanus diligenter facit

locum custodiri, ne quis alienus ad portam praefatam admittatur, ne

contingat, artem arte deludi, et Satanam Satana repelli, sicut

nonnumquam maleficium maleficio curatur et incantatio incantatione

depellitur. Timet enim, ex quo sui malefici harioli et incantatores et

mathematici nihil possunt agere, quod alienus adveniat potentior suis

et auferat quem suspicatur ibi latere thesaurum. Haec retulerunt nobis

Mamaluci ductores nostri et Aegyptii juxta locum habitantes; si vera

sint, nescio, hoc autem (#93 a#) pro certo scio, quod Orientales omnes,

tam Christiani quam pagani, miro modo attendunt phantasticis rebus et

intendunt incantationibus, auguriis et fabulis; ideo non magnam fidem

adhibui, volui tamen ea recitare pro solatio fratrum meorum, et ut eis

jucundum risum facerem ex superstitionibus infidelium; nec tamen adeo

aliena sunt, quae dicta sunt, ut similia non reperiantur etiam ab

authenticis doctoribus conscripta. Primo enim de tremore columnarum

scribit dominus Antonius, quod tempore Marci Antonii simulacrum

marmoreum tremebat et movebatur, et statua Herculis flevit multis

diebus. Secundo, non omnino fictum est fuisse gigantes super terram et

homines forma seu statura ultra modum ceteros excedentes, immo constat

esse verissimum ex sacra pagina in multis locis, et praecipue

commemorantur fuisse gigantes in Aegypto, et tyranni Aegyptii fuerunt,

qui tum de Hebron in Aegyptum descenderunt, ut patet supra. Et de

Aegypti gigantibus poetae multa loquuntur. Unde Deut. III. et in multis

locis mentio fit de gigantibus. Quae autem habitatio eorum sub terra

fuerit, patet per historiam, quam recitat Bocc. L. V. C. 68. Siquidem

in Sicilia apud Trepanum oppidum, cum nuper in radicibus montis, qui

superimminet Trepano, non longe ab oppido aggrestes ad construendam

pastoralem domum fundamenta foderent, apparuit cavernae cujusdam

introitus, quem cum visuri quidnam intus esset, faculis incensis

fossores intrassent avidi, antrum summae altitudinis atque amplitudinis

invenere, per quod incedentes, in oppositum introitus, ingentis

magnitudinis sedentem viderunt hominem, ex quo terrefacti repente fugam

arripientes exiverunt antrum, cunctis quod viderant nuntiantes. Hoc

audientes cives armati exiverunt, et ultra CCC specum ingressi sunt et

stupidi viderunt sicut primi; tandem proximiores facti, postquam non

vivum esse hominem norunt, viderunt sedentem quendam in sede, et

sinistram manum innixam baculo tantae altitudinis et crassitiei, ut

excederet quemcumque praegrandis navigii malum, sic et hominem invisae

atque inauditae amplitudinis, nulla ex parte corrosum aut diminutum. Et

cum ex eis unus porrecta manu tetigisset stantem malum, e vestigio

malus solutus in cinerem corruit, remansitque veste nudatus baculus

alter plumbeus ad manum usque tenentis ascendens, et ut satis

adverterunt, plumbum erat ad augendam gravitatem malo infusum, quod

postea ponderantes asserunt fuisse ponderis XV centariorum

Trepanensium, quorum unus quisque ponderis est librarum communium

centum. Demum hominis statua tacta aeque corruit in pulverem, demtis

tribus dentibus, qui erant monstrosae magnitudinis, hodie suspensi

catena ante ecclesiam beatae Virginis; ibi a cunctis cernuntur.

Suspicatum est a prudentioribus, eum fuisse magnitudinis CC cubitorum

vel amplius. Quidam putarunt, eum fuisse Erycem, loci potentissimum

regem, Butis et Veneris filium, ab Hercule occisum et in eodem monte

conditum. Quidam autem arbitrantur Erichellum, qui olim in funeralibus

ludis, ab Aenea pro Anchise patre editis, pugno taurum occiderat. Alii

vero unum ex Cyclopibus potentissimis dicunt fuisse.

Et forte si thesauri (#b#) fuissent cum eo reconditi, aditus daemone

operante inventus non fuisset, sicut est de specu, de quo est sermo, in

quo gigantes et thesauri sunt reconditi; non enim nisi prodigiosa

habent sepulchra, sicut patet in chronica Martini, ubi recitatur, quod

tempore Heinrici II. corpus Pallantis gigantis fuit Romae in specu

inventum incorruptum, cujus vulneris hiatus, ubi fuerat vulneratus,

quatuor pedes et semis habebat, corpus altitudinem muri vincebat,

lucernaque ardens ad ejus caput inventa est, quae nec flatu exstingui

poterat nec liquore, sed cum stilo foramine subtus flammam facto

exstincta est, per illud foramen aere introducto. Hunc Turnus dicitur

occidisse, et hoc ipsius epitaphium erat:

Filius Evandri Pallas, quem lancea Turni

Militis occidit, more suo jacet hic.

Tertio, quod juxta columnas monstrosas sint thesauri reconditi, patet

ubi supra in chronica Martini: In Apulia erat quaedam statua marmorea,

circa caput suum habens circulum aereum, in quo erat scriptum: Calendis

Maji oriente sole habebo caput aureum. Quid autem scriptura haec

praetenderet, nemo intellexit. Captus est autem quidam Sarracenus, qui

legit et intellexit. Unde calendis Maji oriente sole notato termino

umbrae illius sub umbra ejus reperit infinitum thesaurum, quem dedit

pro redemtione sua. Ad idem recitat Vincentius in Speculo historiali

Lib. 27. c. 99., quod Gerbertus sic thesaurum invenit: erat juxta Romam

in campo Martio statua aerea, dextrae manus indicem digitum extentum

habens et scriptum in capite: Hic percute; quod superioris aevi homines

ita intelligendum rati sunt, ut ibi thesaurum invenire deberent, et

ideo eam multis securibus laniaverant. Gerbertus autem sole meridiano

notans, quo protenderetur umbra digiti, ibi palum fixit, superveniente

autem nocte, solo cubiculario lucernam portante comitante, eo

contendit; ibi terra solitis artibus dehiscens latum patefecit

ingressum. Viderunt ibi ingentem regiam, aureos parietes, aurea

lacunaria, omnia aurea, milites aureos tesseris aureis ludentes, regem

aureum cum regina aurea discumbentem, opposita opsonia, astantes

ministros, pateras multi ponderis et pretii, in quibus materiam

superabat opus. In interiori autem parte domus carbunculus lapis

imprimis nobilis et rarus inventu tenebras noctis fugabat. In contrario

angulo stabat puer tenens arcum intenso nervo et sagitta immissa.

Continuo autem, ut quis manum ad contingendum aliquid aptaret,

videbantur omnes illae imagines prosilire et impetum facere in

praesumtorem. Quo timore perculsus Gerbertus nihil tetigit,

cubicularius autem putans in tanta praeda parvum furtum latere

cultellum arripuit mirabilis operis pretii, moxque omnibus imaginibus

cum fremitu exsurgentibus puer arcum tenens sagittam jecit in

carbunculum et tenebras induxit, et ni monitu Gerberti cultellum

reponere accelerasset, graves poenas ambo incurrissent, sicque nil

lucrantes ductu lucernae regressi sunt.

Quarto, quod thesauri olim a gentilibus in terram defossi possint

reperiri, sed tamen cum multis periculis, patet in subjecta historia,

quae habetur ubi supra Cap. C. Quidam pauperis filius de Barcinona

venit in Italiam, quaerens panem (#94 a#). Adultus autem multa illius

terrae miracula inspexit, inter quae montem perforatum, ultra quem

incolae dicebant thesauros Octaviani reconditos, ferebantque multos

periisse quaerendo illos per subterraneos anfractus. Hic autem

adolescens studio videndi et praedandi XII comites habuit, qui secum

pergerent portantes ingens glomum fili, sequentes ingenium Daedali, qui

Theseum de labyrintho per filum eduxit. Igitur paxillum in ingressu

fixerunt, principio fili ad eum ligato, accensis laternis intro

perrexerunt, et per unum quodque milliarium paxillum fixerunt,

vespertiliones vero de cavernis egredientes oculos et ora infestabant.

Semita erat arcta, et a laeva praecipitium et supterlabens fluvius;

viderunt tramitem plenum cadaveribus eorum, qui thesauros ibi quaerendo

perierant. Tandem ad gressum ulteriorem pervenientes viderunt stagnum

placidum et pontem aereum, et ultra pontem videbantur mirae

magnitudinis equi aurei, cum sessoriis aureis, et omnia erant aurea.

Unus eorum dum pontem transire parat, mox pontis pede depresso alter

elevatus produxit rusticum aereum, cum aereo malleo, quo ille undas

verberans ita obnubilavit aëra, ut diem coelumque subtexeret; retracto

pede pax fuit. Tentatum est idem a pluribus, idemque expertum.

Desperantes solo visu libabant aurum, tunc per vestigia glomeris

egressi pateram argenteam repererunt, quam inter se partiti sunt.

Postero die magistrum adierunt, qui dicebatur nomen Dei ineffabile

scire, qui duxit illos prius ad fontem, de quo hausta aqua in phiala

argentea tacens litteris signabat, donec illi oculis intellexerunt,

quod fari nequibant: tunc ad montem fiducialiter accesserunt, sed

exitum ulteriorem, puto a Daemonibus observatum, invenerunt,

invidentibus scilicet nomini Domini, cujus tanta virtus inesse dicitur,

ut nulla ei magia nec mathesis obsistere possit. Auctor tamen credit,

praefatum magistrum non nomen Dei sed daemonis aquae inscripsisse,

sicut legitur de canibus Mago in historia S. Sylvest. Audiens quidam

Judaeus, quae dicta sunt, qui nigromanticus erat, dixit adolescenti:

defecisti in arte, videbis[TR39] quantum possit ars mea; qui

incunctanter montem introiens non multo post egressus est, multa

afferens ad indicium sui transitus, quae ille ultra montem notaverat,

inter quae et pulverem locupletissimum, qui quidquid contigerat, in

aurum vertebat, non quod ita pro vero esset, sed quod ita videretur,

quoad usque aqua dilueretur: nihil enim, quod per necromantiam fit,

potest in aqua fallere intuentem. Ipse etiam Josephus auctor est,

Salomonem cum patre thesauros defodisse in loculis modo mechanico in

terra, vel verius modo mathematico, quorum tria millia auri talenta

Hircanus levavit de sepulchro David, quibus civitatem Jerusalem ab

obsidionis injuria liberavit. Herodes autem magis praesumtione quam

consilio idem aggredi voluit, multos ex satellitibus igne ex interiori

parte prodeunte amisit, sicut patet P. 1. fol. 97. B. Ex his omnibus

patet, quod in loco columnarum praedictarum suspicatione satis evidenti

potest teneri, quod gigantes aliqui sint ibi locati, et hoc propter

ingentem ferream portam, (#b#) quae propter thesauros tantum non

indigeret tanta latitudine; sed et thesauri sunt ibi reconditi, quod

patet ex tremore columnarum, et ex fortissima conclusione, et ex

periculis perscrutari volentium, agente daemone, quibus nisi arte

aliqua resistatur thesauros asportari non permittunt, sicut etiam patet

in thesauris cum David et Salomone sepultis, de quibus facit mentionem

Josephus Libr. VII. antiquitt. cap. ultimo, et Magister in Speculo

histor., de morte David, et Magister Vincentius in Speculo histor. L.

27. cap. centesimo.

Verum etsi jam dicta phantastica videantur, negari tamen non potest

cogentibus ruinis, olim quid magnificum ibi fuisse, et sub terra quid

occultum mirabile, cui hodie custodia solers adhibetur. Opinor autem,

certis conjecturis edoctus a Plinio Nat. histor. Lib. 36. Cap. 13., hic

subtus esse illum horridum Maronis labyrinthum, qui itinerum ambages

occursusque ac recursus inexplicabiles continet, ubi qui intravit,

numquam viam exeundi inveniet. Ferunt Daedalum ad Aegyptum penetrantem

admiratum hujus operis artem similem in Creta regnanti Minoi

construxisse.[TR40] Sed Cretensis defecit, Thebanus autem, hoc est hic,

et ne homines intrantes pereant obturatum porta ferrea et repagulis

divulgant. De quatuor labyrinthis vide infra fol. 179 A. De Daedalo et

ejus labyrintho in Aegypto constructo vide Cusa de Ecca (?) populi L.

8. c. 2.

Aliqua satis mira exponuntur.

Visis columnis istis ulterius processimus per longum vicum ad domum

quandam insoliti artificii, et ingressi sumus ad videndum miram humanae

artis industriam. Siquidem in hac domo naturae opus praeoccupando

mirabiliter arte perficitur, nam pulli gallinarum de ovorum testis

educuntur arte humana, sine gallinarum foetura, hoc modo: domus illa

est domus bassa vel dimissa, et ampla vel larga, et in illa stant multi

fornaces demissi et bassi, super quos in palea ponuntur ova, quanta

quilibet apportaverit ad habendum ex eis pulliculos. Portant enim

mulieres ova in domum istam ad educendum pullos, sicut portant pastam

in pistrinam ad coquendum panes. Apportatis autem ovis et super

fornaces collocatis in paleas ad hoc aptas imponunt fornacibus

temperatum et proportionatum ignem, quo accenso materia foetus

maturatur in ovis, et suo tempore, h. e. duodecimo die, excubata sunt

et pulli exeunt, arte officium naturae mirabiliter prosequente. Statim

autem pullificator reddit pullos ei, cujus erant ova, accepto pro suo

opere censu debito. Igne et carbonibus semotis a fornace, dum adhuc

calet, imponunt paleas vel fimum in fornacem, et excubantur calore

pulli. Sic ergo supra fornaces et intra excubantur. Hoc non nisi tribus

anni mensibus practicatur, scilicet in Majo, Junio et Julio, aliis

temporibus ars nulla juvat. Illis autem praefatis mensibus est maxima

pullorum et gallinarum multitudo in Aegypto, quia etiam praeter hanc

artem alio modo, absque gallinis pulli de ovis educuntur. Nam

Vincentius in Spec. Natur. L. 17. cap. 85. dicit, quod in Aegypto

homines ova stercore involvunt, et sabulo cooperiunt, sicque debito

tempore sine foetura gallinae complentur, et eis completis testae

scinduntur et pulli prodeunt. Faciunt enim duos parietes de asseribus

longos, a se invicem duos passus distantes, et inter parietes ponunt

calidum fimum, et superius faciunt cavernas in fimo, quasi nidas

gallinarum, et ova imponunt, et super ea spargunt arenam, sicque sole

calefit arena et fimus, et pulli educuntur sine incubatione gallinarum.

De hac incubatione ovorum loquitur etiam Diodorus, Antiq. histor. sic

enim L. 11. c. 3. dicit: Aegyptii non incumbunt ovis aves, sed ipsi

ingenio et naturali arte ex ovis praeter caeterorum consuetudinem

educunt foetus. Nec hoc est multum mirabile, cum secundum Albertum

Magnum 17. Libr. de animalibus cap. 3. multorum animalium ovantium

pulli exeunt sine incubatione ex calore solis, qui est in terra ex

radiis solis. Imo aliqua animalia numquam accedunt ad ova sua, nec

sedent super ea propter cubationem, sed aliquando propter ovorum

protectionem et custodiam. Porro pulli arte de ovis educti currunt post

homines tamquam post gallinam. Unde eos ducens tenet manu virgam

longam, in cujus summitate manipulum pennarum habet alligatum, sicut

illi, qui volunt mundare altos parietes. Cum illa ergo virga praecedunt

gregem pullorum, et cum[TR41] ea terram viae, per quam pullos ducere

intendit, everrit tanquam scopans, et everso pulvere accurrunt

gallinae, galli, parvi et magni, et grana quaerunt, et ita continue

sequuntur et currunt post illum, qui continue cum pennis pulveres (#95

A#) everrit, sicque simul et simul ducit ad forum quendam ultra

quingentos pullos, nec fugiunt ab illo, etiam hominibus aut jumentis

occurrentibus. Et quamvis id fictitium videri possit, tamen revera ita

sese habet. Nimirum animalia illa, quae humanae artis industria

excubantur, disciplinabiliora sunt his, quae secundum naturae suae

speciem generantur; sequuntur enim homines sic, ut pulli suas matres.

Sic etiam ipsas columbas mira nutriunt arte, ita, ut de pastu

revertentes non nisi ad suas fenestras volent et alias secum ducant, et

nunquam extra diutius maneant, sed cum festinantia ad sua loca

revolent, etiamsi per multa milliaria extra terram eductae fuerint.

Unde si quis in cavea X vel XI plures aut pauciores columbas eduxerit

per longa terrarum spatia, et ibi eas emiserit, mox in suum columbarium

revertentur, et ideo columbae in Oriente sunt nuntiae regum et

portatrices litterarum, et nonnumquam eis mediantibus proditiones

regnorum et civitatum fiunt, et est in practica quottidiana, unde

tempore guerrarum[TR42] habetur singularis respectus, ut volantes

columbae solitariae captiventur, et ad hoc nutriuntur et domesticantur

accipitres et falcones et contra columbas emittuntur, et nobiles talia

volatilia in exercitu secum portant; ad spoliandum columbas. Accidit

enim anno Domini 1099, quando exercitus Christianorum de Occidente mare

transito ascenderunt contra Jerusalem civitatem sanctam, ut eam de

manibus gentilium eriperent, dum adhuc in Palaestina juxta mare essent,

quaedam columba volavit super exercitum cruce signatorum, quam quidam

nobilis videns emisit contra eam accipitrem, qui egressus eam cepit, et

unguibus palpitatione strinxit; verum de unguibus columba se excussit,

et deplumata ac vulnerata volare non potuit, sed in terram lapsa fuit,

quam socii in exercitu ceperunt, et sub alis ejus alligatam litterulam

invenerunt, hanc sententiam continentem: Rex Accaron Duci caesareo

salutem; Generatio canina venit, gens contentiosa, contra quam per te

et per alios defendas tuam legem, indica idem urbibus aliis. Non solum

autem hoc in transmarinis partibus per columbas fit, sed etiam in

Italia quandoque factum fuisse legimus. Nam Decius Brutus adnexas

pedibus columbae epistolas obsidione Mutinensi in castra consulum

misit, unde proverbium ortum fuit illud: Quid vallum et vigilum

obsidia, atque etiam retia amne praetenta profuere Antonio, per coelum

eunte nuntio? Haec Vincentius in Spec. histor. Cap. 55. lib. 17., et

capite praecedenti dicit: in Oriente columbae sunt nuntiorum fungentes

officio dominorum suorum sub alis, brevi spatio perlonge deportant,

maxime quando alii nuntii transire nequeunt. Ideo Bartholomaeus de

proprietatibus rerum Cap. de columbis idem dicens infert, quod

Orientales in Syria et Aegypto bellorum tempore aëris itinera

observant, et columbas volantes telis percutiunt, ne patriam prodant.

Unde etiam illa libidinosa Venus Peristeram nympham per cupidinem

iratam in columbam mutatam semper secum retinuit, ut et socia libidinis

esset, et nuntia ac bajula litterarum amatoriarum. Sed et Machometus,

propheta diabolicus, columbam albam habuisse fertur domesticatam, quae

ad eum advolavit crebrius, et grana quaedam de auribus ejus tulit, eo

ad plebem sermocinante. Hoc plebs videns aestimabat esse spiritum

sanctum, suggerentem verba, quae protulit. Et ipsa Semiramis regina

atrocissima, cum finis ejus advenisset, eam fabulantur in columbam

mutatam et avolasse im deorum consortium, ut habet Diodorus L. III. C.

ultimo Antiquarum historiarum.

(#b#) Talis columba non fuit illa, quae super Christum baptizatum

descendit, in qua Spiritus sanctus visus est; ut habetur Matthaei 3. et

Marci 1. et Luc. 3. et Joh. 1., sed erat columba miraculosa, creata de

novo, adeo verum animal, quam Deus creavit sine ministerio aliarum

columbarum, et peracto officio, ad quod creata fuit, in praejacentem

materiam redacta est.

In Oriente etiam ita domesticantur columbae, quod domino earum

emittente vocem volant de columbario, et dominum sequuntur per campos

usque in civitatem vel villam, quam ingreditur, et eo stante in foro

submittunt se ante eum in terram, et ibi eos vendit. An autem etiam ova

earum arte excubari possint, sicut ova gallinarum, non legi. Faciliter

autem et multis modis pulli gallinarum excubantur, unde in Spec. Nat.

L. 17. cap. 166. dicit Vincentius, quod ova gallinarum quandoque in

sterquilinio, vel in terra calida, vel etiam sub pulvinari, vel in sinu

complentur ad pullificandum, quasi gallina incubante.

Deinde progressi extra domum fornacium, in quibus excubantur gallinarum

ova, ut dictum est, venimus extra hominum habitationes inter Babyloniam

et Cairum in grandem planitiem, per quam est via trita a castro Soldani

ad Nilum. Per hanc viam opinari potest filiam Pharaonis descendisse ad

balneandum se in flumine, quando vidit ficellam in papirione, in qua

Moyses infantulus repertus in filium adoptivum est ab ea assumtus, de

quo longa est et pulchra historia Exodi. 2.

In processu venimus ad ruinas multas antiquas valde domorum, quia ante

tempus hoc grande interstitium, quod est inter Cairum et Babyloniam,

etiam domibus erat repletum, et erat una civitas continua, sicut et

hodie reputatur una, sed divisa. Est autem locus ille de se quidem

planus, sed propter immensas ruinas factus est quodammodo montuosus,

per quem est asperrima via et periculosa, quia viae per medium ruinarum

sunt profundae, et nonnumquam latrones in ruinis latitant, et ibi

homines, praecipue solivagos, invadunt et spoliant, eosque abducunt per

devia, ei vendunt. Sic etiam temporibus nostris Romae saepe contigisse

audivimus peregrinis solivagis per ruinas urbis juxta S. Georium, et

alibi.

Deinde extra ruinas venimus in grandem campum arenosum, per cujus

medium ductus est unus valde altus murus arcubus undique pervius, qui a

Nilo incipit et usque ad castrum Soldani protenditur, usque ad milliare

germanicum. Super murum autem illum sunt cannae et gurgites plumbeae,

in quibus aqua de Nilo currit usque ad Soldani castrum sursum, et

propter aquae ductum factus est ille ingens murus, eodem modo, quo

videmus Romae altum magnum et arcuatum murum, super quem etiam canale

olim erat, per quod nescio quid in urbem derivabatur. Nonnulli volunt

dicere, quod non fuerit aquae ductus, cum urbs alias abundet aquis

Tiberis, sed per illum ductum de Neapoli olim intromittebatur vinum in

urbem, et oleum, per longum terrae spatium. Sunt enim de Roma Neapolim

XXIV milliaria allemannica. In his magnificis structuris (#96 a#)

notatur antiquorum magnifica opulentia. Per praedictum autem arcuatum

murum transivimus, et sub arcu bibimus aquam, quae deorsum decidebat

exiens per rimam canalis. In progressu vidimus in campo stare unam

antiquam ecclesiam, magnam, quae minabatur ruinam, et jam tecti major

pars ceciderat. Haec ecclesia paucis elapsis annis fuit Christianorum

latinorum, quorum copiosa multitudo juxta eam habitabat et quottidiana

officia divina in ea peragebat, sed nescio ob quam causam a loco

repulsi sunt, nec amplius permittuntur Christiani etiam ad locum

accedere. De praedicto arcuato muro est campus latissimus, protensus

usque ad castrum domini Soldani, et usque ad montana deserti, in quo

campo Mamaluci se exercitant diversis modis, equestres et pedestres in

rebus bellicis, sicut patebit in loco, ubi de Mamalucis dicendum venit.

In hoc campo vidimus turres stare, pro columbis aedificatas, in quibus

columbae nuntii regis nutriuntur, ut superius dixi. Vidimus etiam ibi

multa equorum grandia stabula, ita, quod in uno stare possunt quingenti

equi. Deinde contra castrum domini Soldani processimus, quod in monte

singulari est situm, et est non grande intervallum inter montem castri

et montana longa deserti, ac si mons castri esset abscissus a montanis

deserti arte aut aliqua herculea virtute, aut potentia atlantica vel

titanica; sed nec arte magica, nec virtute herculea, nec fortitudine

titanica, sed fide evangelica et virtute Christi, non per potentem

gigantem, sed per humilem et catholicum fabrum factum fuit hoc

prodigium.[TR43] Quodam enim tempore fuit in Cairo exorta gravis

seditio inter Christianos, quorum magna ibi degebat multitudo, et inter

Sarracenos, qui et fortitudine et multitudine Christianos excedebant.

Hae duae partes quottidie corrixabant de fide et credendis. Soldanus

autem pacem habere cupiens indixit disputationem partibus in campo

illo, post quam pars victa deberet tenere silentium nec amplius

litigare de rationibus fidei. Cumque simul disceptarent, et Christiani

Sarracenos manifeste convincerent, surrexit unus Joadas, magnus

Sarracenorum episcopus, dicens ad regem: ecce domine rex, isti

Christiani astutis et versutis verbis videntur nos superare, fac eos

fidem suam factis probare, sicut et ex lege eorum tenentur ostendere

fidem factis. Quodsi nequiverint, mortuam esse eorum fidem lex eorum

indicat, Jacobi II. Cumque rex interrogaret, quibus factis Christiani

suam fidem deberent probare, respondit ille apostata Sarracenus,

aestimo enim eum fuisse Christianum: fides eorum tanta esse debet, ut

montes in ea transferre valeant, sicut habetur Mathaei 21. et 17. et 1.

Cor. 13. Si ergo hoc facere nequeunt, fides eorum nulla est. Hoc rex

audito persecutus consilium proposuit Christianis, ut aut (#b#) montem,

qui ante eos stabat, moverent, aut jugo perpetuo junctum dividerent

montem, quod si non possent, a laude et praeconisatione suae fidei

cessarent, et perpetuo silentio obmutescerent. Si quis autem post hoc

amplius de fide loqueretur, cogeretur, vel fidem negare, vel mortem

subire. Edicto illo et propositione audita, convenerunt optimi

Christiani et quid faciendum foret trepidi deliberabant. Sciebant bene,

quod intellectum illius textus de montis translatione sanum Sarraceni

non capiebant mysticum, nec contentarentur de qualicumque expositione,

nisi facto exsequerentur propositum, quod eis erat difficile, quia

insolitum tunc erat fieri miracula, nec aliquis suae fidei propter

defectum sanctitatis vitae tantum confidebat, ut arduum hoc opus

aggrederetur. Accurrunt undique Christiani anxii de instanti fidei, et

Christianorum[TR44] periculo. Erat autem in civitate quidam simplex

faber ferrarius, Christianus, qui audito periculo ignem et incudem et

ipsam fabricam dereliquit, et cum malleo, cum quo operabatur ferrum,

exiit et ad locum certaminis venit et tristes ac flentes doctos et

simplices invenit Christianos; cumque per quendam sibi fuisset

propositio de montis translocatione exposita, accessit ad pontifices,

sicut venerat de fabrica, facie denigrata de igne et carbonibus,

conscissis et sordidis vestibus, marcum, i. e. malleum magnum, humero

impositum manu tenens, et per populum, circumstantem pontifices, vi

ingrediens in medium ipsorum venit, signis quibus poterat et verbis

petivit fieri silentium, quo facto, quaesivit a pontificibus et clero,

an vere in evangelio promitteretur credentibus, quod fide possent

montes transferre? Qui cum dicerent, quod sic, petivit sibi locum

Scripturae et Evangelii demonstrari, quamvis omnino litteras ignoraret,

et aperto codice Novi Testamenti ostenderunt sibi Matthaei 17. cap. et

21., Marci 2. et 1. Cor. 13. de translocatione montium fide; et Marci 9

ostenderunt ei Scripturam, dicentem: Omnia possibilia sunt credenti.

Haec cum audiret et videret, dixit episcopo: literas ignoro et doctis

credo, vos ergo dicitis, hanc esse Evangelii scripturam? Qui cum eum

certificarent esse scripturam Evangelii, genibus flexis deosculatus est

Scripturam, et clauso codice surrexit et confidenter dixit: quia

Evangelium promittit credentibus translocationem montium, et Christi

verba non nisi vera esse possunt, ecce vado et ad placitum paganorum

pro Evangelii gloria montem transferam. Exortus est ergo clamor

fidelium, adesse hominem transferre[TR45] volentem montem, et convenit

maxima multitudo fidelium et infidelium ad tam grande spectaculum

cernendum.

Faber ergo ad montem accessit, et in ejus radicibus genubus flexis

oravit aliquantisper. Est enim mons altus et petrosus, per longum ab

occidente in orientem protensus, dividens Arabiam ab Aegypto, et mare

rubrum[TR46] ab Nilo segregans. Cum autem faber orationem finivisset,

(#97 a#) surrexit, et a cornu montis, quod finem facit montium in

radicibus parumper abscidit, et marco elevato coepit in nomine Domini

percutere rupis parietem, dicens: O mons, tibi praecipit Evangelium, ut

in fide mea dividaris et movearis. Quo dicto statim scissus est mons a

summo usque deorsum, et pars anterior cornu ejus continens, moles

magna, emota est a loco suo amplius, quam per duos jactus fortis arcus,

ibique substitit in argumentum verae fidei usque in hodiernum diem.

Simile fecisse legitur miraculum quidam sutor inter Tartaros; rex enim

Tartarorum universos Christianos sui dominii convocavit, et minatus est

eis omnibus interitum, nisi montem quendam transferrent juxta

Evangelium suum. Cuidam autem episcopo revelatum est, quod sutor ille

dignus esset hoc opus facere. Vocato autem sutore per obedientiam

coëgerunt eum montem transferre, quod et fecit, et rex et omnes sui in

Christum crediderunt. Recitat etiam Venerabilis Beda, et habetur in

glo. Mag. II., quod Gregorius episcopus veteri ponti volens aedificare

ecclesiam, sed spatium habens angustum, quia ex una parte mons ex alia

parte mare arctabat, venit nocte ad locum, et monuit Dominum istius

promissionis et flexis genibus oravit Dominum et mane inventus est mons

tantum spatium reliquisse, quantum necessarium erat. Legimus etiam de

beato Bernhardo, quod ad preces ejus petra, quae impediebat hortum

ejus, miraculose translata fuit. Et in dialogo Gregorii de S. Honorato

Abbate, quod quodam die ex eo monte qui ejus monasterio in excelso

prominet, ingentis saxi moles erupta, quae per devexum latus montis

veniens totius ruinam monasterii et omnium fratrum interitum minabatur,

quam cum venientem desuper vir sanctus vidisset, dextram mox e contra

extendit et cum invocatione nominis Christi crucis signum opposuit, et

statim in ipso devexi montis latere fixa stetit in praecipitio

constituta. Recitat etiam Vincentius in Spec. historiali L. 7. c. 23.,

quod Alexander Magnus, cum ad montes Caspios venisset, miserunt ad eum

filii captivitatis decem tribuum postulantes ab eo egrediendi

licentiam, siquidem Salmanassar, rex Assyriorum, eos de terra

Israel[TR47] transferens posuit ultra montana Medorum et Caspios juxta

fluvium Gozam, et ex edicto nullus egredi ausus fuit. Cum autem

Alexandrum invocarent,[TR48] inquirere coepit causam captivitatis

eorum, accepto autem, quod ideo capti essent, quod Deum Israel post

innumerabilia bona eis collata ab eo derelequissent, respondit, quod

digni erant arctius includi. Cum ergo angusta viarum obstrueret molibus

bituminatis et videret laborem hominum ad hoc non sufficere, oravit

Deum Israel, ut opus illud compleret, et accesserunt ad se invicem

praerupta montium, unoque altissimo jugo juncti sunt, nec inde exire

possunt, quousque Deo placuerit[TR49] et via eis per deruptionem

montium facta fuerit. Huic facto addit Josephus: Quid, inquit, Deus

facturus est pro fidelibus suis, si tantum fecit infideli! Sed et anno

1239 Domini legitur, quod in Burgundia mons magnus longe motus a suo

loco vallem populosam et fertilem percurrit eumque inutilem reddens in

alio loco fixus mansit usque hodie. Forte propter impoenitentiam

inhabitantium vallem. De miraculo translocationis montium dicit

Hieronymus: Credimus, inquit, Apostolos hoc fecisse, sed non scriptum

esse, ne infidelibus major daretur contradicendi occasio, quando quidem

minoribus signis, quae scripta sunt, non creditur. De hoc signo dicit

Ps.: Transferentur montes in cor maris. Et Apoc. VII.: Secundus angelus

tuba cecinit, et ecce, mons magnus igne ardens missus est in mare. Et

non minus miraculum, immo majus, recitat Hieronymus a sancto Hilarione

factum in Epidauro Cap. 34. qui se exposuit tumescenti et frementi

mari, quousque paulatim in semet ipsum relapsum est. Unde ibidem dicit

Hieronymus vere illud, quod ad Apostolos dictum est: Si

credideritis[TR50] dicetis huic monti etc. Hoc juxta litteram implexi

potest, si tamen quis habuerit Apostolorum fidem, et talem, qualem

illis habendam Dominus imperavit. Quid enim interest, utrum mons

descendat in mare, an immensi undarum montes repente obriguerint, et an

senis tantum pedes saxei ex alia parte molliter fluxerint? Ecce, quam

firmiter stat Evangelii promissio!

Faber (#b#) ergo ille miraculo divisionis montium populum Christi a

multa tribulatione liberavit, ut dictum est. Et in parte montis a toto

divisa stat castrum domini Soldani. Ascendimus ergo in medium illud,

causatum, inter utrosque montes, et ad unam pulchram moscheam venimus,

inter medium montium stantem. Vidimus autem contra nos venientes multos

Mamalucos in equis, qui de monte ex opposito castri per praeceps

descenderunt ad docendum equos per praecipitia descendere cum homine

insidente. Statim autem ut Mamalucos contra nos venire vidimus, de

asinis nostris cecidimus propter reverentiam, quae debetur talibus, ut

dictum est Fol. 18. A., et ita in terra stetimus, quousque totus

exercitus pertransivit, nec fuit, qui nobis verbum molestum inferret,

cum tamen formidulosi essemus multum. Sunt enim superbi in suis

equitaturis et faciliter pauperibus et peregrinis injurias inferunt.

Cum ergo omnes pertransiissent, asinos nostros adscendimus, et per

devexum adscendimus montis illius, a quo pars alia divisa fuerat. Est

autem ascensus ille adeo praeceps, quod in bestiis sedentes non

poteramus manere, sed ad manus sursum bestias post nos duximus usque in

supercilium montis. Ad hoc autem solummodo ascendimus, ut urbem illam

maximam Cairum ex toto videremus, et cursum Nili fluminis, et regiones

superioris et inferioris Aegypti, et castrum Soldani, et alia, quae

omnia vidimus, et moram satis longam in monte fecimus. Hic mons

celeberrimus habetur, quia in eo erat quondam oratorium prophetae

Moysis; columna Nectabani Magi quondam regis Aegypti; sepultura Pompeji

Magni, quondam proconsulis et tyranni Romani; argumentum et firmamentum

catholicae fidei; spatiamentum et delectamentum regis Soldani, et

speculum totius Aegypti.

Primo ibi erat oratorium Moysis. Scimus enim, sacro testante eloquio,

quod Dominus Deus in terra Aegypti crebris visionibus apparuit Moysi,

dans ei praecepta de Aegypti plagis et de increpationibus Pharaonis et

de ordinatione populi ad Aegypti exitum. Non autem loquebatur Dominus

Moysi nisi in monte hoc. Et cum Domino placuit, aliquid demandare

prophetae, prius mente admonitus de frequentia vulgi ascendit in montem

istum ad consulendum oraculum Domini, in cujus signum erat quondam in

eo ecclesia, nunc autem est mameria.

Secundo erat ibi columna Nectanabi. Hic Nectanabus erat Aegypti rex, et

Magus expertissimus, et quando metus bellicus ei imminebat, non

exercitum vel machinamenta Martis movebat, sed aulae regiae abdita et

penetralia petebat, et cuncta futura sibi arte magica investigabat.

Quodam autem tempore nuntiatum est ei, multas adversus eum gentes una

conspiratione consurrexisse, scilicet Indos, Arabes, Phoenices, Parthos

et Persas. Quibus ille auditis plausum dans manibus magno risu

dissolutus est, confugiensque ad consuetae artis peritiam intellexit se

ab hostibus vincendum, capiendumque, nec fugae consulerat, moxque

Casium montem, (#98 a#) qui est iste, adscendit, et statuam de nigro

lapide in ejus columen erexit in sui memoriam, et raso capite et barba

collectis omnibus, quae sibi pretiosa erant, appulit in Macedoniam, ubi

eo tempore Philippus rex erat. Illic ergo amictus veste linea

astrologum se professus adeoque celebris factus est, ut ejus fama nec

Olympiadem reginam, uxorem Philippi, lateret. Rebus autem bellicis

Philippo extra regionem operam dante, regina coepit Nectanabi consulere

peritiam, qui constellationibus consideratis dixit, eam misceri Deo

Lybiae, Ammoni, genituramque filium, ultorem omnium. Porro Ammon idolum

adorabatur in forma arietis, cum cornibus ab ante, a tergo vero formam

draconis praeferebat. Magus autem ille, praestigiis et arte usus, in

formis praefatis thalamum reginae ingressus nuptias celebravit

abiitque. Ex quo mulier concepit et filium peperit, quem Philippus

Alexandrum nominavit. Si placet, vide de hoc historiam in Spec. histor.

Lib. V. C. I. et seqq. Alexander autem Magnus ingressus Aegyptum ductus

fuit in montem Casium ad statuam Nectanabi. Hane Alexander complexus

statuam patrem salutat ejusque filium publice se profitetur. Mirabamur

in hoc loco insipidi indicti juvenis desiderium, qui potius voluit se

sciri ex adulterio genitum quam ex connubio, et matrem habere

incestuosam potius, quam pudicam, draconis filiam se credi potius, quam

Philippi clarissimi regis, et potius spurium, quam legitimum arbitrari.

Tertio celebrem hunc montem reddit sepultura Magni Pompeji, qui idcirco

Magnus dicitur, quia magna suis temporibus operatus est. Erat enim vir

bellicosissimus et in bellis plurimum fortunatus. Nam primo XXII

regiones Orientis Romano subdidit imperio et Romam thesauris auri et

argenti implevit, tandemque post plurimam fortunam Jerosolymam est

ingressus et templum Domini profanavit stabulans equos suos in ejus

atriis. Quo facto omnem pristinae fortunae jucunditatem amisit et ipsum

Julium Caesarem sibi inimicum sensit, et indies infelicior factus in

Aegyptum perfugus ad Ptolomaeum regem transfugit, apud quem Alexandriae

latuit, quod ut Caesar audivit, Alexandriam appulit ad quaerendum

Pompejum. Rex ergo Aegypti Ptolomaeus Pompejum decapitavit et caput cum

annulo Caesari transmisit, corpus vero ejus in montem Casium transtulit

ibique regio cultu sepelivit juxta statuam Nectanabi.

Quarto magis celebrem facit nobis hunc montem memorabile factum fabri

illius, quod superius recitatum est; nam multo fortior erat fabri

illius fides, quam Herculis vires, qui Calpem et Abilam, perpetuo[TR51]

jugo junctos montes, dicitur fabulose divisisse, mareque mediterraneum,

quod non erat, terris intromisisse[TR52] ex oceano. Hic autem faber non

fabulose montem divisit, sed ad modum suae verissimae fidei operabatur

divisionem, per quam non mare terris est immissum, sed fide mare

terraque complexum.

Quinto hunc montem honorabilem (#b#) facit domini regis Soldani

solatium, nam quando spatiari vult, eum ascendit.

Sexto, quia de eo tota Aegyptus fere pervideri potest et deserti pars

magna ultra brachium maris rubri. Vocatur autem mons ille Casius, forte

a Casibus latine, vel a Casis graece. Casis enim graece idem est, quod

altitudo vel custodia, vel summitas latine, quae omnia huic monti

conveniunt. Vel dicitur a Casibus latine, nam in eo tractatum fuit

inter Deum et Moysen de Casibus Aegypti, quibus attrita fuit. Et in eo

cadaver, a cadendo dictum, ipsius Pompeji Magni fuit incineratum, et

Alexander Magnus spreta ingenita nobilitate se filium Magi

mendacissimi, draconis et tauri professus fuit. Sed quid tandem? hanc

ob causam rejicitur merito, ne fraude gaudeat, qui virtute poterat

laudari; unde veneno in convivio sumto peremtus est et cecidit. Ipse

etiam Nectanabus in hoc monte columnam in signum sui casus a regno

dereliquit. Casus etiam magnus et inauditus fuit, quando fabri oratione

anterior montis pars ab eo cecidit, propter quod multi a cultura

idolorum ceciderunt. Et tantum de illo. Nobis in monte Casio stantibus

surrexit ingens ventus ac terrae pulverem commovens in altum extulit

aëremque quodammodo atrum reddidit et ipsam urbem ita contexit, quod

eam videre non poteramus, ac si nebula tenebrosa fuisset operta. Hac

orta tempestate descendimus per praeceps ab alia montis parte per

pessimum clivum, in quo tremulas bestias ad manus post nos duximus

deorsum. Cum autem ad planum venissemus, ventum e regione deserti

contra nos habuimus, qui cineres et pulveres deducens facies nostras,

oculos et vestes respersit, et satis bene tribulati sumus. Deinde in

partem civitatis Cairi, dictam Turbii, venimus, in qua Soldanorum et

primatum sepulturae sunt, ubique multae magnae et pretiosae moscheae

sunt juxta sepulchra. Sicut enim in Christianitate fit, quod divites et

magni supra sua sepulchra aedificant ecclesias, ordinant sacerdotes, et

dotant; sic et inter Sarracenos. Potentes enim ante mortem sepulchra et

moscheas et perpetuas memorias sibi constituunt. Interea in unam curiam

grandem ducti fuimus, in qua stabat magna et pretiosa moschea cum alta

turri, et juxta eam oblonga domus cum distinctis cellulis, ac si esset

monasterium religiosorum, in qua habitant eorum sacerdotes, qui die

noctuque psallunt et canunt in moschea et in turribus ululant;

praecipue tamen magnis clamoribus ululabant nobis instantibus,[TR53]

laudantes Machometum et forte nobis maledicentes. Vidimus autem per

ostium moscheae multas ardentes lampades pendere, et pulchrum valde

habitaculum more eorum. Hanc moscheam fundavit modernus Soldanus cum

perpetuis lampadibus et semper manentibus sacerdotibus in officio.

Venit autem quidam grandaevus et saevus moscheta et increpavit

Mamalucos pro eo, quod nos introduxissent, sed Mamaluci promiserunt ei

aliquos madinos, et ita contentus stetit. Nemo quippe locum illum

ingredi audet, qui Machometi ritum non habet. Viso illo loco

pertransivimus multas pretiosas moscheas cum altis turribus et

sepulturis; locus enim ille totus repletus est sepulchris, propter quod

forte Turbin dicitur a turbatione, quae solet in defunctorum cultu

ostendi, et nisi habuissemus nobiscum potentes Mamalucos, male ibi visi

fuissemus.

Deinde in processu a Turbin (#99 a#) in pede montis, in quo

castrum[TR54] Soldani stat et sub castro ad ingentem unam moscheam

venimus, quae erat muris altis et magnis circumdata, et pluribus

turribus excelsis munita et ferreis portis clausa. Et dum munitionem

miraremur illam, dicebant[TR55] nobis Mamaluci, quod ante aliquos annos

mortuo Soldano divisi sint Mamaluci in duas partes.[TR56] Duo enim

Mamaluci surrexerunt, et unus unam partem populi, alter alteram ad se

attraxerunt, et uterque pro Soldano vero se gessit. Unus castrum

Soldani habuit, alter in illam moscheam transfugit eamque sic munivit.

Habuerunt autem inter se bellum continuum duobus annis, et tandem ille

de moschea vicit et expulit alium de castro et Soldanatum obtinuit.

Juxta locum illum vidimus castrum grande et vetustum destructumque, in

quo ante paucos annos non nisi Christiani habitabant, sed jam nemo

penitus id inhabitat, pulsis inde Christianis. His visis iter fecimus

per civitatem et ad hospitum festinavimus, verum cum difficultatibus

multis turbas hominum penetravimus, et Mamaluci, ductores nostri, cum

fustibus multos laeserunt et prostraverunt, ut viam nobis facerent vel

ut nocentes nobis repellerent. Percussi autem et laesi a Mamalucis ut

viderunt, quod propter nos passi percussiones fuerant, cum indignatione

post nos currebant, clamabant, insultabant et pulverem contra nos

spargebant et multum nos vexabant. Cum istis autem injuriis et

vexationibus in nostrum hospitium lassi venimus, et cibo, potu ac

quiete refocillati sumus.

Gesta peregrinorum per dies sequentes recitantur.

Quinta decima die, in praecedenti nocte, quidam mercator Christianus,

quem Tanguardinus de catenis solverat, in praecedenti vespera dormivit

cum suo carnali fratre in una camera curiae nostrae, nam frater suus de

Christianismo venerat Cairum pro ejus liberatione, cumque intempesta

nocte omnes dormirent, incepit ille liberatus a catenis tam

horribiliter clamare, ut omnes excitarentur et obstupescerent per totam

atriam.[TR57] Causa autem illius clamoris haec erat, ut nobis postea

retulit. Jacens enim in lecto cogitare coepit de periculis suis et de

vinculis et de ceteris infortuniis, et dum haec clare vigilans

revolveret, ingressus est ad eum, ut sibi videbatur, vir quidam longus

et terribilis cum evaginato et bene limato cultro, et stans ante

lectulum suum, dicens: ecce, ad excoriandum te venio. Et haec dicens

apprehendit pedem jacentis, et cultrum adhibuit, ut inciperet eum

excoriare. Qua visione exterritus pro adjutorio horribiliter clamabat,

ad cujus clamorem primus expergefactus frater suus, qui ad latus ejus

jacebat, et alter, qui etiam in camera illa jacebat, interrogaverunt,

quid haberet? Qui respondit: heu me, non videtis virum hic stantem, qui

mihi molestiam inferre conatur? Illi autem nihil videntes dicebant,

quod somniorum illusio esset. Ille vero fortius clamabat, invocans

adjutores contra molestantem. Ad haec surrexit frater ejus et lumine

allato invenit fratrem quasi semimortuum jacentem, lugubrem habentem

vultum et collum recurvatum et nos omnes accurrimus et illum miserum

castigatum graviter invenimus et afflictum; sed a quo, usque modo

ignoro (#b#). Puto tamen accepisse suis sollicitudinibus diurnis

nocturna phantasmata. Solent enim nocturna phantasmata conformia esse

diurnis cogitationibus et sollicitudinibus, passi enim anxias

tribulationes in passionem, maniam, faciliter incidunt, vel pressi

curis et nimiis sollicitudinibus; ex talibus enim imaginationes tam

firmiter solidantur in mente, ut homo non aliter credat rem esse, sicut

cuidam viro prudenti aevo nostro in Colonia contigit, qui quocumque se

vertit, putabat se factum duo, et hoc tam pertinaciter tenuit, ut nec

medicis nec clericis crederet contrarium asserentibus.

Sed et ego ipse novi quendam sacerdotem honestum, cui nullus in ratione

erat defectus, et omnia considerabat, et domum suam gubernabat, hac

tamen mania laborabat, in quam propter superfluam sollicitudinem

incidit, quod omnino credidit et firmissime tenuit, se rapiendum et

super bigam ligandum et cum tormentis inauditis in Constantiam ducendum

et ibi crudelissime consumendum. Ab hac phantasia nemo ullis rationibus

poterat eum avertere. Quando enim in domo sedit, si in vico audivit

currum aut bigam, statim putabat adesse suum cruciatum et die noctuque

in ista tristi exspectatione stabat, unde noctibus in caligis,

calceamentis, et vestibus dormiebat, ne raptores subito intrantes eum

nudum super bigam ponerent. Sic etiam aestimo factum fuisse isti

homini, de quo loquimur; fuerat in Sarracenorum vinculis, et ibi gravi

sollicitudine pressus in maniam incidit et phantastice virum ad se

ingredi vidit; nisi sequi antiquorum errores placeret, qui quosdam deos

putabant perambulare domos, et hunc laetificare, alium vero perturbare

satagebant. Et hodie multi illius sensus sunt, quod credunt, in lectis

jacentes et vigilantes se premi ab diis dictis _Schretteli_, qui tanto

pondere premunt, quod nec gemendi nec vix spirandi datur locus. Constat

autem, tales pressuras saepe fieri ex naturali indispositione et ex

humorum intemperato concursu, vel etiam ex nimia stomachi repletione

aut ex ejusdem nimia evacuatione. Porro vulgus vera gravamina sentiens,

et non intelligens, quid intra se habet, putat ab extra adventare, et

dicunt, esse parvos homunciones, qui super lectum scandunt et

quiescentem premunt, et ita ad vera gravamina[TR58] accedit phantasia.

Nominant autem istos homunciones nostri vulgares et vetulae

Schretellos, quos antiqui dicebant Emactes et Ephyactes. Rationes

nominum ignoro. Verum non negamus, multa multis accidere quietis

tempore ex diabolica illusione. Abominor enim quid dicere de Incuborum

et Succuborum importuna violentia, quam persaepe experiuntur inclusae

virgines, num usque ad penetralia cellarum earum perveniunt, et quid et

quantum bonae et devotae personae patiantur, usque ad nauseam quottidie

querimonias accipimus. Hos diabolos nos nominamus Incubos et Succubos.

Antiqui dicebant deos transformatos id agere. Aliqui dicebant, (#100

a#) quod dii silvarum et desertorum, Satyri, Fauni et Epyani de

solitudinibus egrederentur et innuptas quaererent eisque si possent

commiscerentur.

Sunt autem Satyri, Fauni et Epyani quaedam bestiae monstruosae,

effigiem quidem hominis habentes et in multis hominibus similes, etiam

in voce, sed humanae rationis non sunt participes, et nec natura nec

arte sunt docibiles ad loquendum. Ferum et belluinum habent animum et

bestialem appetitum, et sunt in venerem valde pronae, et mulieres coitu

inficiunt, si quam in deserto vel nemoribus oberrantem invenerint. Ideo

dicuntur Satyri, quia non possunt libidine satiari. Dicunt etiam, quod

tanto aestu quandoque venerem appetunt, quod noctibus de nemoribus

exeunt et per muros ascendunt, cubicula intrant, et foeminas quaerunt,

et ad solas jacentes se ponunt et mirabili applausu ad sui admissionem

eas inducunt. Sed an verum sit, dubito, imo non credo sic esse, cum in

nostris nemoribus nusquam Satyros visos fuisse legantur. Credo tamen,

quod diabolus assumta forma Satyrorum multa mala conetur facere circa

incautas moniales, et quod bestiae non sint, patet ex eo, quia

loquuntur, et voluntatem ac consensum requirunt, quod utique ex ratione

procedit. Et tantum de illo.

Igitur cum dies illuxisset ascendimus asinos, et Tanguardinomet duce

castrum domini Soldani intravimus, ubi mirabilem ordinem et numerum

maximum servorum Soldani vidimus, multitudinem etiam ingentem equorum

et stabula grandia et habitacula magna, de quibus omnibus taediosum

esset scribere, et forte etiam creditu difficile. Ibi primum vetus

illud palatium, hodie desolatum, nobis fuit ostensum, quod quidam

Graeci inhabitabant tempore Machometi, exstructum fortissimis muris et

aedificiis, ut ruinae demonstrant. Inde in aliud castrum, quod Soldanus

inhabitat, processimus, ubi per XII portas ferreas ingredi oportet,

antequam ad Soldanum venitur. Per has introducti ipsum in throno regio

vidimus residentem in vestitu candido, et plurimos Mamalucos in ordine

suo cum multa disciplina reverenter ipsum circumstantes. Ibi etiam

plures antiqui, graves et maturi viri circa eum astabant. Post modicam

horam venit Tanguardinus, qui propius ingressus fuerat, et eductis

nobis venimus in forum, amplum valde, sub monte castri, ubi cameli,

asini, et equi venduntur, quorum ibi tunc maxima copia erat, aderantque

plurimi ex Mamalucis, qui equos venales contemplabantur. Tandem autem

cum labore eodem, sicut heri dictum est, folio 98. a., in locum nostrum

revenimus ad prandium, post prandium balneum sive aestuarium ingressi

sumus, et corpora nostra lavimus. Quam pretiosa autem sint aestuaria,

et sedula servitia, vide supra fol. 17. A. Post balneationem domum cum

servo exivimus, et per pategas mercatorum transivimus, et ita diem

illum deduximus.

(#b#) Die XVI., quae est Galli Confessoris, paululum post noctis medium

facta fuit eclipsis lunae. Hanc eclipsin non vidissemus, dormitioni

vacantes, nisi Sarraceni in turribus clamantes et ululantes nos

excitassent. Incipiente enim luna eclipsari altissimis vocibus paene in

omnibus turribus clamabant et horribiliter ululabant suis

superstitionibus vacantes et ad eas alios excitantes. Quamvis autem

semper superstitiosi sint, praecipue tamen temporibus, quibus vel sol

vel luna eclipsantur: aestimant enim, ut imprudentes, sidera animata

fore et passionibus affici et peregrinis immutationibus subiri.

Singulariter tamen lunam honorant ejusque simulacrum super omnes

moscheas ponunt, non rotundam, ut plena luce apparet, sed cornutam, et

pro majori parte eclipsatam. Credo, quod hoc acceperint a cultu Dianae,

quae luna esse dicebatur, in cujus templis lunae signum ponebatur, et

culminibus tectorum, sicut in moscheis. Vel ex eo acceperunt, quia in

ecclesiis Christianorum gallus est extento collo et cauda, in formam

quasi mediae lunae eversae; converterunt gallum in lunam, et illa est

quasi principalis causa.

Cum autem dies illuxisset, venerunt ad nos quidam Christiani dicentes,

quod naves Alexandrinae jam onerarentur, et citius essent recessurae.

Hoc cum audivissemus, statim Tanguardinum accessivimus eumque

rogavimus, ut citius nos duceret Alexandriam, antequam naves Venetorum

inde abirent, quia, si eas negligeremus, hiemare in Alexandria

oporteret, quod nobis molestissimum fuisset, et in corporibus et

animabus et rebus nocivum. Ad hoc respondit Tanguardinus: educam,

inquit, vos, quo vultis, non tamen consulo, ut in Alexandriam eatis

sine littera testimoniali et promotoria a domino Soldano habita. Si

enim veneritis Alexandriam sine littera, mox in civitatis porta usque

ad pellem nudabimini, et omnia vestra perscrutabuntur usque ad intima,

ut nihil importetis, de quo theloneum non reddatis. Si autem litteram

habueritis, liberos[TR59] vos intromittent. Hoc audito petivimus,

quatenus de littera nobis provideret ex cancellaria Soldani. Hoc autem

consilium dedit nobis vir ille fallax, ut pecuniis nos spoliaret, et

non ut nostrae utilitati consuleret, quia ad nihilum littera nobis

utilis fuit, sicut patebit.

Decima[TR60] septima die inquietam noctem habuimus etiam, post

cessationem Sarracenorum a suis nocturnis insolentiis, quas faciunt in

suo jejunio, ut saepe praefatus sum. Silentibus enim paganis bubo

quidam advolavit et ex opposito camerae nostrae sedens bubilare coepit

voce plena, et non modicum terrorem nobis intulit. Licet enim, ut

Christianum decet, ad auguria non attenderemus, ex natura tamen homo

terretur nocte audiens garritus avium, et praecipue buborum, cujus

bubilatio nocte hominibus adeo est odiosa, sicut ejus volatus

volucribus in die. Est enim avis funesta, et semper sinistri augurii,

et mali venturi nuntia. Unde Ovidius L. V. Metamorph.

Foedaque fit volucris, venturi nuntia luctus,

Ignavus bubo, dirum mortalibus omen.

Dicunt enim, quod dum apparet et vociferatur, praesagium sit mortis.

Ideo secundum poetarum dicta Ascalaphus ex Acheronte et Nympha sub

undis genitus mutatus (#101 a#) est a Cerere in bubonem, eo quod

Proserpinam tria grana mali punici gustasse de viridario Plutonis apud

inferos prodidit, propter quod Proserpina non ex toto Plutoni, qui eam

rupuerat, oblata fuit. Sed et Jupiter cantum bubonis horruit, ideo

cornicem a laeva, el corvum ad dextram suam canere fecit, quia corvus

est aptissimus ad auguria, et praetendit felix augurium, cornix vero

infelix, si a dextris est, similiter corvus, si ad sinistram crocitat;

bubo autem, a quacumque parte se teneat, infelix nuntia est. Contra

haec disputat Augustinus Lib. IV. de Civitate Dei, cap. 30. An autem

bubo praesenserit mortem peregrini praestantioris, qui statim de post

obiit, dicere non audeo, mortem tamen ejus bubulationem consecutam

scio, nequaquam tamen causam mortis clamorem bubonis fuisse credo.

Cum autem dies factus esset, sollicitavimus Tanguardinum, ut litteram

promissam libertatis nobis afferret[TR61] citius, incepimus enim longas

habere horas et taedium, et habitatio nostra inter infideles nimis

protrahebatur et vehementissime timuimus recessum navium ab Alexandria

sine nobis. Idcirco unum de militibus tertiae societatis petivimus, ut

cum negotiatoribus Christianis, qui descendere parati erant,

Alexandriam descenderet et ibi hospitium pro nobis disponeret et de

recessu navium, si necesse foret, nos per nuntium avisaret. Haec autem

occulte practicavimus cum milite socio nostro et negotiatoribus, et

nihil Tanguardino diximus, dolositatem enim suam intelligere incepimus,

et timuimus, quod forte studiose eductionem nostram protraheret, ut

naves negligeremus et per hiemem in manibus ejus essemus. Post meridiem

ergo venerunt duo Mauri cum asinis, ut tollerent militem cum sua

suppellectili et in balacrum ducerent ad Nili portum, in quo stabat

navis pro descensu ejus et mercatorum parata. Dum ergo miles sacculos

suos aptaret, imponens asinis, et jam paratus exire vellet, non potuit,

quia portae serratae erant, et nullus de familia apparuit, qui aperire

posset; absconderant enim servi se cum industria. Currit ergo miles

ille per curiam et domum, clamans et vociferans, sed dissimulabant se

audire. Tandem post horam servus familias de conclavi prodiit, dicens

cum impatientia: et quare tu recedere vis, cum nondum satisfeceris eis,

quorum debitor es? Qui cum diceret, se nulli esse debitorem, asserebat

Mamalucus contrarium, et dure simul contendebant. Post multa verba

dixit Mamalucus, eum cuidam Judaeo esse debitorem, quem oportebat

exspectare, vel currere ad quaerendum Judaeum. Currebant ergo ambo

simul ad Judaei domum, et invento Judaeo, quem prius Mamalucus

nominaverat, fatebatur, eum suum debitorem non esse. Mamalucus autem,

videns Judaeum fateri veritatem, nominavit quendam alterum Judaeum,

quem etiam diu quaesiverunt, et eo non invento in domum redierunt.

Interea Tanguardinus latuit, quem scivimus esse in domo, et non

apparuit, et servus ille et alii famuli peregrinum illum militem multum

vexaverunt, et post multas vexas dedit miles non paucos madinos

familiae pro valete et pro portariis, et bene castigatus emissus fuit.

Pervenit ergo ad Nili portum et ascensa cum aliis navi descendit in

Alexandriam cum multa quiete, et hospitium pro nobis disposuit in loco,

ubi peregrinos hospitari solitum est.

(#b#) Decima octava die, quae est Lucae Evangelistae, iterum inquietam

noctem habuimus, nam insolenter valde celebraverant sua nocturna

convivia Sarraceni usque ad noctis medium, et post omnem dissolutionem

cum ad loca quietis se singuli recepissent, incepit una de uxoribus

Tanguardini cum ululatu flere, et lamentabiles emittens voces virum,

maritum suum, deprecatoriis verbis supplicabat, ut a percussionibus

cessaret, percutiebat enim eam, et minabatur ei, quod eam repudiare

vellet; quae autem causa fuerit illius castigationis intelligere non

potui. Duo suspicabar ex querelis castigatae: primum, quod cum altera

uxore litigabat, eamque cum esset praegnans perturbaverat et hoc

flagellationibus emendare studebat. Credo enim, quod in domibus, ubi

sunt plures uxores unius viri, requiratur magna severitas ad

conservandum pacem, quam nec sanctae foeminae, uxores Jacob, habere

inter se poterant, ut habetur Genes. 30. Secundum, propter quod

castigavit eam, fuit zelotypia, aliqua enim in ea notaverat de

adulterio, et ideo eam sic publice confudit eique repudiationem minatus

fuit; sunt enim maxime zelotypi, et mirabilibus poenis castigant uxores

etiam pro minimo respectu, nam statim ad ictum oculi spiritus

zelotypiae eos invadit, et durissime castigant ad placitum sine lege.

Ne autem spiritus ille severus zelotypiae nimis excedere virum faceret,

datur ecce et ordinatur sacrificium Num. V. Est enim spiritus ille ita

severus, quod non sinit virum, quem possederit, quiescere, nisi uxorem

confuderit, sicut patet in Vulcano. Qui cum invenisset Martem cum

Venere sua uxore in lecto, simul ambos catenis invisibilibus detinuit,

quousque aliis diis eos in derisionem ostendisset. Spiritus ille

Zelotypiae est filius Discordiae, Discordia autem est prima filia

Demogorgonis primi dei, secundum poetarum fictiones; vel filia Jovis,

qui eam de coelo in terram projecit, ubi perpetuo incurrit et omnibus

nuptiis interesse cupit, et si ad nuptias vocata non fuerit,

nihilominus se ingerit et semina suae perniciei derelinquit. De hoc

occurrit poeticalis fabula: nam dum Peleus desponsasset sibi callide

Thetim, Jupiter ad eorum nuptias omnes deos invitavit, praeter

Discordiam. Quae indignans venit cum pomo aureo, quod projecit in

locum, ubi tres deae, foeminae speciosissimae, Juno, Pallas et Venus,

sedebant, dicens: id deberi digniori et speciosiori. Quae dum

corrixarent pro pomo, Jupiter Paridem adduxit judicem. Paris autem id

Veneri dedit, propter quod Venus illi raptum Helenae concessit, ex quo

consecutum est Trojanum bellum, et innumeri populi occisi, inter quos

etiam Achilles occubuit, qui in nuptiis illis, ad quas vocata Discordia

non fuit; (#102 a#) natus est, quia filius Pelei et Thetis erat. Et sic

expiata est injuria. Haec Discordia adeo infesta est paci conjugum, ut

etiam nonnunquam in conjugiis Christianorum inveniatur, quamvis contra

eam eorum conjugia sint sacramentis et benedictionibus coelestibus

sancita et non nisi inter duos ordinata. Non ego miror, quod

Tanguardinus duarum uxorum vir sine sacramento conjugatus discordiam

sociam sui conjugii passus fuit.

Cum autem factus fuisset dies, sollicitavimus Tanguardinum pro littera

Soldani et virum durum ad nos invenimus, quem domina Discordia

corruperat; victus tamen precibus nostris ad curiam domini Soldani

equitavit, et litteram pretiosam, nobis tamen inutilem, imo

praejudicialem, attulit, ut patebit sub porta civitatis Alexandrinae.

Cum enim peregrini tales litteras portant, putant exactores, eos

thesaurum eportare, et intimius visitant tales.

Accepta littera promisit nobis Tanguardinus, quod in crastinum nos

vellet mittere in Nilum, in Alexandriam, sicut et fecit, ut patet fol.

101 a.

Eodem die misit Tanguardinus litteras Uriae contra nos Alexandriam ad

Trutschelmannum, prodens nos esse divites et liberales, et ideo

fortiter mulctandos et excoriandos. Hanc viri fallaciam postea experti

sumus.

Descriptio vel circumscriptio illius maximae

urbis totius mundi, Cairi et Babyloniae novae,

quae alias dicitur Babylonia Aegypti. Et

implicantur multa in hac circumscriptione de

Sarracenorum vita, et moribus et ritibus.

Solent descriptores regionum longe positarum a legentibus persaepe

argui et derisionem pati, quia aut legens invidus est, cui aliorum

dicta et facta placere non possunt; aut est legens inexpertus, qui

nihil credit esse in mundo praeter ea, quae videt in suo angulo; aut

est legens curiosus vel plus quam oportet studiosus, quia omnia dicta

diligenter perlegit, et dum discrepantias invenit, accipit quod placet,

caetera vero non judicat, nisi in pejorem partem. His tribus generibus

legentium hucusque Evagatorium meum exposui rodendum, nunc autem in

descriptione Cairi civitatis eum corridendum et dilacerandum exponam,

propter monstruosam illius urbis dispositionem, et insolitam

magnitudinem et incredibilem quodammodo hominum multitudinem et propter

varietates de hac urbe scribentium et loquentium. Ponam ergo primum

nomina antiqua et nova illius urbis; deinde ejus magnitudinem et

moschearum multitudinem et contratarum et hominum officialium,

sacerdotum et Mamalucorum et caeterorum aestimatorum numerum.

Laboriose evagatus sum et transcurri legendo, quae ad manus habere

poteram, invenique multa hujus ingentis urbis nomina. Dicitur enim

Chayrum, Chayrus et Chayra et Chayris, in tribus declinationibus, a

modernis latinis. Vulgares Teutonici nominant eam Alkyr, vel Alkari et

Alkaria. Aliqui Latini dant ei graecam terminationem, nominantes

Chayron, sicut dicimus Ascalon. Dicitur etiam Babylon aut Babylonia,

quia secundum Diodorum, cum Sesostris rex Aegypti universas debellasset

gentes, plurimas de magna Babylonia gentes in Aegyptum duxit, qui

civitatem suae civitatis nomine aedificarent Babyloniam. Eadem ex causa

appellatam Trojam ferunt hanc, quam Menelai exercitus in Aegyptum

ductus construxit et patrio nomine Trojam appellavit (#b#). De his

verum scrutari difficile est; nos, quae scriptores tradiderunt,

retulimus, quo posteri verum judicium sequi possunt. Haec Diodorus

Antiquarum historiarum.

Insuper Babylonis nominatur nonnumquam et Babylonia nova Aegypti, ad

differentiam veteris, quae est in Chaldaea supter fluvium Chobar in

terra Sinear, de qua saepe fit mentio in Biblia, praecipue tamen 4.

Reg. 15. et Ezech. 1. et Daniel 1. et consequenter. Et dicitur haec

nova Babylonia distare ab illa XXXVI. dietis.

Ex his duobus nominibus, Chayrum et Babylonia, quidam unum conficiunt

nomen et civitatem, vocantes Chayrobabylonia.

Dicitur haec urbs Infimis, et sic eam nominat Joh. Andreae[TR62] in

Apparatu 22. q. 1 movet. Dicitur et Cadrum et Carium, et Carras et

Tarra. Sunt et alia nomina in Biblia vulgata et apud poetas, quae

videntur esse aliarum civitatum, sunt tamen illius urbis, prout

conjicere potui ex situ et ex fundatoribus. Dicitur enim Busiris,

civitas juxta hortum balsami, ut dictum est fol. 64. Haec erat huic

civitati contigua vel ejus principium. Heliopolis, civitas solis, de

qua habetur Genes 41., ubi nominatur Eliopoleos. Et Esaiae 19. dicitur

civitas solis, quia in ea sol colebatur. Haec civitas sita erat inter

hortum balsami et Cairi, in medio Busiris et Cairi, et ita videtur

fuisse una. Hanc condidisse dicitur Epaphus, qui et Aegypti Babyloniam

construxit. Thebae Aegypti civitas vetustissima, centum portarum, quam

etiam Busiris construxisse dicitur. Haec in tractu Thebaico condita

dicitur supra pyramides regum Aegypti. Hanc nominant aliqui Thebam,

alii Joven, Graeci vero Eliopolim. Ex his videtur, quod Thebae,

Heliopolis et Cairum et Busiris una fuerit civitas, quia pyramides

prope urbem Babyloniam sunt trans flumen, ipsum autem flumen per medium

urbis Thebae fluxisse perhibetur. Et ita Babylonia esset tantum pars

antiquae Thebae in una parte fluminis; alia vero pars ex alia parte

fluminis destructa in ruinis cernitur.

De hac Theba miranda leguntur. Nam centum portas habuit, et ambitus

murorum erat centum XL stadiorum, magnis aedificiis et pretiosis Deorum

templis praedita. Hanc Plinius totam pensilem fuisse scribit, quae non

solum Aegypti, sed orbis etiam totius felicissima civitatum fuit. Haec

etiam Jovis dicebatur, quia contra ejus infestationes dii in eam

refugiebant. Videtur etiam, hanc esse Memphim, de qua saepe mentio fit,

quam Apis, filius Jovis, condidit, quae caput Aegypti et sedes regni

fuit, ut Joh. Andreae[TR63] in praeallegato loco habet, et eadem cum

Theba asseritur in registro super Ptolemaeum. Multi etiam scribentes

dicunt, hanc fuisse Thanis, vel Thamnis vel Tafnis, civitas a

gigantibus constructa, qui ab Hebron descenderunt in Aegyptum, ut

habetur Num. 13. et supra fol. 9 B., de qua Psalm. facit mentionem,

loquens de campo Thaneos Ps. 77. Et in hac Moyses cuncta signa fecit

coram Pharaone, et fuit caput Aegypti, nec alia esse creditur ab illa,

de qua loquimur, quae semper Aegypti caput fuit. Aliqui vero dicunt,

eam nominari Magnum Delta, propter ejus figuram, quae Deltae

similitudinem habet. Quidam autem nominant eam Massara (#103 a#).

Putant etiam quidam, hanc esse Samii, vetustissimam Aegypti civitatem,

quamque Solon, inter septem sapientes insignis, dicit stetisse octo

millibus annorum, et sapientiam apud Aegyptios viguisse XL millibus

annorum, ut refert Thomas Anglicus fi. Cap. 30. li. p. de Civitate Dei.

Ex his omnibus colligitur, haec nomina significare eandem civitatem,

scilicet: Chayrus, Chayrum, Chayra, Chayris, Chayron, Alkyr, Alkari,

Alkaria, Babulis, Babylonia, Chayrobabylonia, Infimis, Cadrum, Karium,

Carras, Tarra, Busiris, Eliopolis, Theba, Jovis, Memphis, Troja,

Thaneos, vel Thamnis aut Thanis, Taphnis, et Samii, et Delta Magna, et

Massara. Si cui autem aliter videtur esse, nolo de his contendere, nec

nocet aliquid me in hoc errasse, feci tamen diligentiam quaerendo in

diversis libris, et non aliter invenio in vetustioribus, quamvis aliqua

peregrinalia alium sensum habeant.

Quamvis autem haec civitas antiquitus multo major fuerit, quam modo

sit, ut ruinae ostendunt, hodie tamen sub coelo non amplior et major

invenitur, nec aliqua ei aequatur magnitudine, populositate, potentia

et divitiis, aedibus et templis. In historia trium regum, quae Coloniae

habetur, dicitur, quod Cayrum septies majus sit civitate Parisiensi,

accipiendo Parisias cum tota circumferentia castrorum et antiquorum

palatiorum, etiam trans flumen cum campis et planitiebus intermediis.

Sic accipiendo constat, eam in triplo majorem esse quam Coloniam, et

Coloniam in triplo majorem esse, vel in quadruplo, quam Ulmam. Sic

ergo, si Cayrum esset per circuitum murata, possint in ipso muro stare

Ulmae civitates octoginta quatuor simul. Dicitur enim, quod tanta sit,

sicut de Ulma usque in Memmingen directe sursum per vallem Ileris, et

hoc est verum; accipiendo mensuram Cayri ab horto balsami usque ad duo

milliaria supra Pyramides, regum Aegypti sepulchra, ubi ruinae immensae

sunt civitatis Thebae, et ab eo loco usque ad hortum balsami sunt vel

aedificia vel ruinae vel plateae ad sex milliaria germanica. Habet

autem tria non parva milliaria allemannica longitudinis in actu

stantibus structuris cum suis plateis, et in latitudine unum et

dimidium milliare. Quidam enim, qui id certum habebant, asserebant,

civitatem illam jam actu stantem in latitudine duodecim millia centum

septuaginta duos passus habere, in longitudine vero quindecim millia

habere centum et septem passus, absque parte magna urbis, quae dicitur

Turbii, in qua sunt sepulchra Soldanorum et Primatum, ut dictum supra

fol. 98., quae pars apud nos ingentem faceret urbem, et absque castro

Soldani, quod tantum in magnitudine spatium occupat cum sua

circumferentia, quantum fere oppidum Ulmense,[TR64] vel pars altera

oppidi Nurenbergensis. Nam Turbii sola dicitur habere quatuor millia et

octingentos passus: eques enim sub quatuor horarum intervallo sine

intermissione iter faciens longitudinem civitatis forte posset

transire, ipsam vero totam in decem horis circuire cum equo currente.

Si vero volumus ad urbis magnitudinem etiam computare suburbia, multo

major erit, nam (#b#) ab horto balsami sunt horti pulcherrimi cum

magnis palatiis et continuis usque Cayrum.

Haec urbs hodie tam magna est, quod Roma capere suis moenibus non

posset solas moscheas vel Sarracenorum ecclesias, quae in ea sunt.

Dicitur enim, quod in ea sint scilicet sexaginta millia moscheae cum

turribus, inter quas XXIV-or[TR65] millia parochiales et contratae

divisae, de quibus quatuor decem millia vectibus et seris et catenis

ferreis de vico ad vicum protensis noctibus singulis clauduntur et

ferreis portis secluduntur, ne populus contra populum insurgere valeat.

Haec et quaelibet ecclesia suos sacerdotes et quaelibet contrata suos

judices et consiliatores (habet).

Ecclesiae vel moscheae sunt quam plurimum pretiosissimae de polito et

vario marmore intus et extra ornatae, et turres singulis moscheis

coedificatae altae, rotundae et noctibus luminosae. Sunt enim turres

illae, ut dixi, altae, et aliquae quatuor camerarum habent in

altitudine, et semper in fine unius camerae est ab extra per gyrum

turris unus circuitus, in quo circumeunt sacerdotes loco campanarum

clamantes, ut dicetur; et de illis circuitibus sunt protensae

phalangae, in quibus pendent lampades superius opertorio acuto

contectae, ne ventus lumina exstinguat, et sole occidente accenduntur.

In una autem turri plures, in alia pauciores lampades pendent. In

aliqua pendent XL, in aliqua LX, in alia XX, secundum aliqua moschea

dotata est. Tot autem lampades noctibus ardent in turribus et intra

moscheas in illa civitate, quod paene in omnibus vicis illustratio

sufficiens est, depellens tenebras, et videtur noctibus urbs ipsa esse

ignea propter multitudinem luminum. Ascendi aliquando nocte in altanam

domus et per urbem prospexi et nonnunquam propter excessivum ignem

lampadum inhorrui. Dicunt pro vero viri Christiani experti, qui hoc

viderunt, quod nullus rex in Christianitate, sive ille sive iste,

possit per annum suis proventibus oleum solvere, quod in illa civitate

consumitur in lampadibus.

Civitas habet in aliquibus suis partibus moenia alta de quadris et

pretiosa, sed non ubique. Aedificia vero caetera, praeter moscheas et

domus regias et palatia magnatum, sunt de foris satis exilia et turpia,

utpote ex luto et latere exstructa, sed de intus comptius disposita

sunt et ornata mansionibus et habitaculis, distincta picturis, et vel

marmore vel gypso polita; non enim habent domus illae formas domorum

nostrarum, quia non sunt aedificatae contra pluviam, vel contra nivem,

nec contra frigora, quia haec numquam Aegyptum tangunt, sed contra

solis aestum duntaxat prohibendum et contra furum et latronum incursum

sunt factae: ideo communiter sunt domus superius apertae contra coelum,

a parte tamen illa, qua sol illucet, est paries ductus sursum in altum

contra solis radios. Notum est autem, si in nostris partibus nunquam

timeretur pluvia vel nix, quod alio modo et leviori fierent aedificia.

Aedificant autem lapidibus luteis, non in clibano sed solum ad solem

decoctis, qui lateres, quam cito aqua exigua profunderentur, mox

resolverentur; nam si contingeret pluviam fieri super Cairum ad duos

continuos dies, sicut apud nos quandoque ad sex durat, tota quodammodo

civitas sicut cera liquesceret et fieret cumulus fimi et limi de

domibus depictis et deauratis, demtis moscheis et domibus regiis; caret

enim regio illa lignis, ideo non sunt ibi structurae (durantes) sed

luteae, nisi templa et palatia.

Olim erant in illa urbe monstruosa aedificia pretiosissima, unde

tempore Augusti Caesaris Gallus poeta Foroliviensis, ibidem praetor, ex

hac urbe abstulit obeliscos tres admirandos, quorum unus nunc in

Vaticano ante templum divo Petro dicatum stat; alter in Circo Maximo;

alius in Campo Martio locatus est, ut habet Jacobus Philippi in supp.

Chronicorum sub temporibus ... Imperatoris. Quod autem superius dixi,

hanc urbem majorem esse, quam aliquam civitatem orbis, non negavi, quin

possibile sit, adhuc majorem in aliqua parte orbis esse, sed nobis non

constat, nec aliquem vidi, qui majorem viderit, nec de majore in

perigrinalibus legi, nisi in notula novae mappae mundi, quae supra

Ptolemaeum multos orbi adjicit gradus. Et de quadam Orientis insula

refert maxima Sypantya nomine, in qua dicunt urbem esse in triplo

majorem quam nostra Cahirus. Dicunt autem chiromantici, geometrae (#104

a#) et mathematici nostri moderni, quod si illa Sypantya insula est in

mundo in ea regione alta, sicut praedicta mappa habet, tunc necesse est

ibi habitantes esse respectu nostri antipodes, quos tamen Augustinus de

Civitate Dei Lib. XVI. c. 9. omnino negat esse in orbe, nec homines

esse circumfusos orbi propter oceani impedimenta, quod in oppositam

partem navigari nequaquam potest. De his vide in Spec. natur. L. VII.

c. 10. Sed et frater Odorius ordinis Minorum in suo narratorio de

multis civitatibus Orientis loquitur majoribus Cahiro, praesertim de

Kansy, quae dicitur civitas coeli, ob sui incredibilem[TR66]

magnitudinem, de qua mira dicit et rationem excedentia.

De Sarracenorum sacerdotibus et eorum ecclesiis.

Muscheae multae valde sunt in hac urbe, sicut supra patet folio

praecedenti. Dicitur autem templum Machometi nunc communiter moschea,

quia ipsi Sarraceni haec sua oratoria muschheas[TR67] nominant, quos

sacri canones nominant mesquitas, et aliquando inveni scriptum meskida

pro mesquita, aliquando reperi mameria pro moschea. Hoc enim, quod nos

basilicas aut ecclesias vocamus, hoc Sarraceni mesquitas vocant. De Ju.

et Sar. Eccles. (?) in ele... ubi vide 5to,[TR68] et invenies multa de

sacerdotibus Sarracenorum et de ritibus eorum.

Multitudo ergo tanta moschearum requirit multitudinem sacerdotum, sicut

apud nos; ubi multae sunt ecclesiae, ibi sunt multi sacerdotes. Sunt

autem moscheae templa, communiter rotunda, testudinata, interius vacua,

sine altaribus, sine imaginibus sicut patet Parte 1. fol. 260, cum

multis lampadibus in eis pendentibus et de turribus prominentibus et

sunt istae moscheae per divites et potentes aedificatae, et cum

provisione sacerdotum, pro quibus praebendae et beneficia sunt ordinata

et urna lampadum. Sic etiam habent gymnasia ordinata, in quibus

leguntur leges quaedam civiles, a regibus conscriptae et lectores

beneficiis sunt provisi. Similiter et hospitalia bene provisa habent

pro pauperibus et peregrinis; morituri enim hujusmodi ordinant et

legant pro sua salute et ut memoria eorum maneat, quod potiorem esse

aestimo causam.

Sunt autem inter eos triplices sacerdotes. Aliqui praesunt gymnasiis,

et legunt in scholis jura et leges eorum, et quia doctiores sunt, ad

regendum populum ordinantur, et vocantur Muderis. Docti vero et non ad

regendum apti dicuntur Minetschum. Sunt autem aliqui docti ad hoc, ut

pueris legant eosque in Alcorano instruant et hi vocantur Tamsman. Et

omnes isti sunt liberi a servitute et oneribus communis populi, non

tamen intromittunt se de moscheis.

Secundi sacerdotes inter Sarracenos dicuntur Sancti et non sunt docti

nec stabiles, sed evagantur et mira faciunt in naturalibus actibus

virtutum. Sanctiores tamen dicuntur Alhages, qui fuerunt ad sepulchrum

Machometi in Meccha, qui viso sepulchro statim eruunt sibi oculos, ne

post hoc alia videant, ne memoria sepulchri et Mahometi diminuatur.

Aestimant etiam, quod res aliae non sunt dignae videri oculis illis,

quibus datum est videre, sepulchrum Machometi.

Tertii sacerdotes ministri moschearum dicuntur Soqui et Vecten. Soqui

sunt quasi plebani, Vecten autem quasi adjutores et capellani.

Quaelibet autem moschea habet unum Soqui et plures Vecten, secundum

moscheae solemnitatem.

Porro occupatio sacerdotum non est circa curam animarum in audientia

confessionum et ministratione sacramentorum et visitatione infirmorum

vel sepultura mortuorum, nec habent curam (#b#) multam de moscheis cum

reliquiis et paramentis et sacrorum vasorum et altarium, de quibus

omnibus nihil habetur apud eos, nec possunt pollui eorum templa, nec

perdere sanctitatem, quam non acceperunt, sicut nec sacerdotes ordines

aliquos sacros habent, sed committitur eis cura moschearum, qui

doctiores et honestiores reputantur et illa commissio spectat ad

patronum moscheae. Nullam enim differentiam sacerdotes eorum a communi

populo nec ecclesiae eorum a domibus communibus habent. Orationum

numerum statutum omnibus sicut alii complent etiam laborando; non

vacant meditationibus, nec studio litterarum, sed solatio uxoris et

filiorum et communis familiae, jumentorum quoque et possessionum

mercantiae, usuris, venationibus et hujusmodi, sicut alii, vacant.

Officium Soqui est, in moschea sextis feriis praedicare et consilia

poscentibus dare. Officium autem Vecten est, in turribus lampades

accendere, in moschea et horis statutis professionem fidei eorum in

turribus proclamare. Officium vero Alhages, qui et Nefes Ogli et

Czaknuttar et multis aliis nominibus vocantur, secundum differentiam

status eorum est, circumire patriam et exempla et verba hominibus

praebere eosque in amore legis Machometi solidare. Hoc autem

facientibus favet diabolus operibus eorum permittente Deo in

damnationem infidelium, et in tribulationem ac tentationem fidelium.

Nam per eos inaudita et admirabilia ac supernaturalia signa fiunt,

qualia in Christianismo umquam facta legimus, tantaque potentia diaboli

est in eis, ut videantur potius diaboli incarnati, quam homines. Et de

his mendosis, vanis falsisque signis etiam dixi supra fol. 91. a et

praecedenti. Ad tantam namque perfectionem patientiae, vel potius

defectionem, aliqui eorum perveniunt, ut percussionibus,

punctationibus, stimulationibus cum ferreis stimulis, incisionibus cum

cultellulis, adustionibus, minus moveantur, quam lapis insensibilis, et

illi patientiam suam venalem portant, eamque omnibus probandam

exponunt. Alii ex eis magnam praeferunt virtutem abstinentiae, quorum

aliqui rarissime comedunt aut bibunt. Aliqui autem, quod auditu

horribile est, sine omni cibo et potu corporali vivunt sicut frater

Nicolaus in Suecia:[TR69] Aliqui in extrema paupertate degunt, minus

temporalia curantes, quam si non essent. Aliqui perpetuum silentium

servant et illi nec cum Deo nec cum hominibus loquuntur nec orant et

homines fugiunt. Aliqui Rinschler vocantur, qui visiones, revelationes,

raptus, exstases percipiunt, et horum aliqui in civitatibus, aliqui in

nemoribus morantur et ea, quae percipiunt, aliis dicunt et mira

loquuntur et tales uxores non habent contra legem Machometi, qui

omnibus praecipit matrimonium. Non enim legem curant, nec operibus, nec

orationibus statutis instant, sed impulsus spiritus eorum sequuntur.

Sunt etiam inter eos multi coecati, quos Sanctos vocant, qui

peregrinantes ad Machometi sepulchrum se ibi sponte excoecant eruentes

oculos, putantes, caeteras res mundi indignas esse aspectu oculorum

illorum, quibus sepulchrum Machometi, quod dignius coelo aestimant, est

inspectum. Hoc nunquam legimus fecisse aliquem Christianum peregrinum

in aspectu sanctissimi sepulchri Christi, sed bene legimus coecos ad

tactum ejus illuminatos. Nec admitteret Christiana religio hujusmodi

horridam devotionem, ut aliquis sibi eruat oculum, quo dominicum

vidisset sepulchrum, sed admittit eruitionem oculi scandalizantis,

Matthaei XVIII., ad debitum tamen intellectum. Democritus, Atheniensis

philosophus, sibi ipsi eruisse oculos legitur propter tres causas: 1)

ut vegetatiores cogitationes haberet et sine impedimento visus et rerum

corporalium contemplationi liberius insisteret; 2) ne videret bene esse

malis hominibus, quorum prospectum tantum invidit; 3) se excoecavit,

quia mulieres sine concupiscentia adspicere non potuit; 4) tamen causam

praecipuam esse puto, quia sic excoecari meruit, qui magicas tenebras

oculis humanis invexit, easque post Zoroastrem ampliavit et dilatavit.

Sic tanto desiderio videntes Machometi fanum merentur justo Dei judicio

perdere visum. Dicunt etiam, imo (#105 a#) fabulose confingunt, quod

inter eos sint quam plures utriusque sexus homines, qui concepti et

nati sint sine virili semine, Deo insufflante in venires quarundam

foeminarum, ex quibus sancti generentur pueri Sarraceni. Idcirco, quia

beatam Mariam Virginem sic concepisse credunt, Christum Dominum nostrum

Ruchella appellant, quod idem est, quod flatus Dei; corporalia enim non

transcendunt, ideo Deum corporali flatu in quasdam foeminas sufflare

dicunt et eas sic impraegnari; propter quod non est insolitum apud eos,

quando audiunt a Christianis, Christum conceptum et natum ex Maria

Virgine, sine humano semine. Satanas enim solutus est et permissus a

Deo operari maxima et mendacissima, de quibus pulcher tractatus

compositus est.

Redeundum ad propositum de officiis illorum, qui praesunt moscheis.

Soqui sacerdotes praedicant et consilia dant. Nam sextam feriam

celebrem habent Sarraceni in Veneris honorem et in ea ad orationem

conveniunt in principalem moscheam tempore meridionali et oratione

peracta surgit Soqui et praedicat de commendatione legis Machometi, vel

de pace civium et de Christianorum feritate animando eos ad bellum

contra eos et hujusmodi. Post sermonem fiunt elemosynae pauperibus.

Post haec, si qui habent dubia, accedunt ad Soqui et eis resolvit.

Officium autem Vecten est lampades ascendere, aedem mundare, in

turribus quinque vicibus per diem naturalem professionem fidei, supra

quam tota eorum lex est fundata, proclamare et populum ad orationem

invitare clamore suo. Statuit enim Machometus, ut populus suae sectae

quinquies oraret per diem, accipiens medium numerum Christianorum et

Judaeorum orationum. Christiani enim septies orant, Judaei trinies; ne

ergo videatur christianizare aut judaizare, alium numerum orationum

instituit. Sic etiam, quia Christiani diem solis celebrant et Judaei

diem Saturni, ipse diem Veneris accepit, ne cum eis conveniret. Et quia

Christiani ad sua divina convocant populum campanis et Judaei cornibus,

ipse medio uti volens sacerdotum clamore convocari populum mandavit. Et

quia Christiani orant ad ortum solis, Judaei vero ad occasum, ideo, ne

conveniret, ordinavit, suos orare ad meridiem. Et ita in omnibus

quaesivit extranea media inter Christianos et Judaeos.

Porro tempus primae orationis Sarracenorum est ortus solis; tum enim

Soqui vel Vecten turrem ascendit et obstructis auribus cum digitis, ut

altius clamare valeat, magno ululatu sine omni melodia clamat haec

vociferans: la yllahah illalach Mehemmet rezullach. Hoc vult dicere

secundum communem opinionem: Deus est verus et Machomet est propheta

ejus major. Statim autem, ut auditum fuerit, surgunt omnes et orationem

faciunt per quatuor erket et duo czalamat. Erket est geminata

inclinatio[TR70] cum totidem prostrationibus. Czalamat autem est ipsa

secreta oratio, quam facit sedendo post quodlibet Erket cum salutatione

a dextris et sinistris et impressione pacis, quam utraque manu in

faciem obducendo facit. De hoc etiam dixi P. 1. fol. 86. A.

Tempus secundae orationis est circa meridiem, et iterum Vecten

adscendit turrem, clamans sicut prius et invitans ad orationem, dicens:

haya la sala hahya la fala. Quod tantum est: Venite ad orationes

vestras, ad praefectum vestrum. His auditis iterum singuli ad

genuflexiones consurgunt et illa oratio habet decem Erket et quinque

Czalamat.

Tempus tertiae orationis est in declinatione solis, tempore vespertino;

tunc iterum, sicut in principio proclamata fidei professione addit: Zog

(#b#) hinhalla bille dille etc., quod tantum est: Sit honor et laus deo

et sibi gratias referimus, quia non est alius praeter eum.. Haec oratio

vespertina habet octo Erket et quatuor Czalamat.

Tempus quartae orationis est in occasu solis, ad quem adscendit Vecten

turrem et praemissa clamosa professione annectit: Aldama hylmetzem

hallahu hakybar etc. id est: magnus est Deus et non est alius nisi

Deus. Ad hunc clamorem cuncti surgunt et orant; et habet haec oratio

quinque Erket et tria Czalamat.

Tempus quintae et ultimae orationis est post coenam hora tardiori,

ingruentibus tenebris, et tunc clamat prolixius, post confessionem

multa addens de morte recogitanda, dicens: Sanga caffil olma janar

gissi gelle hax se dule halla hullala le hylle hyllala et caetera. Quod

tantum est: Non est alius, nisi unus Deus, ejus Machometus nuntius

verus, hoc testicamur semper, et aperi oculos et considera, quia

mortalis es etc. Haec oratio prolixior est et habet XV Erket et VIII

Czalamat. Hae exclamationes in omnibus moschearum turribus fiunt

praefatis horis simul et semel. Unde Cairi in illis horis tantus clamor

est, quod audiens Christianus turbatur, et ad clamorem unusquisque in

sua parochia, tenetur surgere et orare modo praedicto, nec aliquo

labore aut occupatione dimittunt, nisi labor non patiatur et tunc

postea complent. De his sacerdotibus et eorum officiis, et de horis

orationum et de clamoribus in turribus, de turrium dispositione, vide

de Jud. et Sarrac. Cedit(?) quaedam in Clem. et ibidem in glo., ubi

etiam sacerdotes Sarracenorum nominantur Zabazalla, quod tamen

correctum est per thesaurarium, et pro dicto (?) Soqui vel Soqua

aliquando reperi Faqui vel Faqua.

De nominatis autem sacerdotibus et aliis secundum morem eorum

religiosis est Cairi maxima multitudo, quia in nullo loco mundi viget

tantus cultus Machometi, sicut ibi. Unde Soldanus inter Machometistas

reputatur sicut Papa inter Christianos et Cairus sicut Roma. Turcus

vero sicut Imperator et Constantinopolis sicut urbs Imperatoris. Item,

Cairus est universitas studentium in lege Machometi, ad, quam confluunt

de universo paganismo studere volentes, nec est in mundo universitas

tot suppositorum, sicut illa. Ibi disputant[TR71] de Alcorano, et sunt

duae viae inter eos diversae, Alhagesitarum et Soquitarum. Primi

exponunt Alcoranum spiritualiter, secundum phantasias, quas percipiunt

in suis raptibus, et dicunt se non obligatos ad observantias Alcorani

communes, utpote de accipiendis uxoribus et de orationibus etc.,

similis in hoc Beghardis nostris haereticis, de quibus habetur in

Titulo de haeret. C. ad nostram etc., qui dicunt, se legibus evangelii

et ecclesiae non adstrictos. Soqui vero omnia praedicant servanda ad

litteram, ipsam tamen litteram Alcorani, quia in plerisque locis

turpis, bestialis et inhumana est, modificant et exponunt. Utraque

autem via in multas est sectas divisa, et praeter communem

infidelitatem haereses multae sunt inter eos, nec potest Alcoranus

exponi, quin appareant fatuitates, quas praetendit. Est enim Alcoranus

quaedam inordinata compilatio de diversis sumta divinis libris, mutatis

verbis et sententiis veritatis, in quadam venustate sermonis. Nam ubi

de propriis agit compilator, nefanda et turpia continet contra Dei

leges et naturae honestatem, ita ut hominum aures audire talia

abhorrescant et ipsa natura abominetur. Sed ubi de divinis auctor

loquitur, verba continet ita pia et devota, quod ad lachrymas excitat

devotionem et fidem. At vero ubi de Domino Jesu occurrit sermo, ita

devota narrat et pia, quod semper possem credere, verba illa veriora

esse, quam sancti evangelii textum. Multa commendabilia loquitur de

Christo Domino, nominans eum frequenter Ruchella, i. e. Dei verbum, Dei

spiritum etc., et de beata Virgine, de Apostolis et de Evangelio, de

quo XIX habet fidelissima testimonia, quae habentur in libro de notitia

Alcorani; et alia multa in fidei nostrae exaltationem. Quapropter

omnibus modis praecavent Sarraceni, ne liber ille ad manus

Christianorum deveniat et ne intremus templa eorum. Et in hoc imitantur

gentiles idololatras, de quibus Augustinus Lib. 10. de Civitate Dei c.

31. dicit, quod theletas et mysteria incluserint parietibus, nec licuit

de eis loqui, quia deprehensi fuissent errores, si publice de eis

disputassent (#106 a#) et origines deorum in notitiam populi

devenissent, quia fuerunt puri homines, ut Jupiter, Saturnus etc., quos

homines e coelo venisse credebant. Et ideo Aegyptii in omni templo

habebant simulacrum Isis et Serapis, digitum ori habens impositum, ad

innuendum silentium, ne quis eos homines diceret fuisse, et qui hoc

diceret, capite privaretur. Et Valerius Libro 1. narrat, quod

Tarquinius rex jussit Marcum in aquam projici, pro eo, quia librum suae

custodiae commissum, in quo mysteria sacrorum gentilium continebantur,

transscribendum cuidam credidit. Sic et illi Sarraceni librum Machometi

occultant. Et quamvis omnibus modis occultent eum a Christianis, dudum

tamen Christiani eum habuerunt. Nam quidam frater ordinis

Praedicatorum, Ricoldus nomine, nescio quo colore diu moratus in

Baldach, ubi praecipuum studium Sarracenorum est in lege Mahometi, ad

plenum eruditus in lingua Arabica Alcoranum, contra ejus ineptias

pulchra scripsit, ut habet dominus Nicolaus de Cusa Cardinalis in

prologo libri de cribratione Alcorani. Sed et Sanctus Thomas contra eum

scripsit ad cantorem Antiochenum de rationibus fidei. Et Cardinalis

ordinis nostri de Turrecremata etiam contra Alcoran tractatum

composuit. Et quidam frater minor in libro de fortalitio fidei multa

contra eum invehit. Sed ultimo dominus Nicolaus de Cusa Cardinalis

ineptias Alcorani et stultitias omnes detexit, librum nobilem contra

eum scribens trium partium et multorum capitulorum, in quo, qui

voluerit, poterit videre fatuissimos errores inter eximias laudes

Christi, beatae Mariae, Johannis Baptistae, Elizabeth, Apostolorum et

Evangelii, quae omnia valde in eo laudantur, cum immixtis pestiferis

erroribus. De vita aeterna loquitur, de Inferno et Paradiso et saepe de

extremo judicio et de miraculis Christi et sanctitate eum imitantium.

Sed in tota serie Alcoran numquam fit mentio de passione et cruce

Christi, in quo tamen est salus, vita el resurrectio nostra et omnium

sacramentorum efficacia, et scripturarum adimpletio. Ex quo patet

falsitas. Sicut autem abscondunt illum librum a nobis, ne eorum

fatuitates deprehendamus, sic eorum doctores praecavent et prohibent

Sarracenis, ne Evangelium legant et ne philosophiam addiscant, quia per

utrumque recessus ab Alcorano pararetur. Sed et hoc compertum habemus,

quod eorum prudentes Evangelium et Pauli epistolas frequenter et

libenter legant occulte tamen et clam; tamen nulla ratione illam sectam

retinent, et sub poena mortis prohibent, ne quis Evangelium legat aut

praedicationem audiat, sed praedicantes mox trucidant.

Moscheas etiam vel ecclesias suas nobis claudunt et nequaquam

intromittunt et intraeuntes Christianos perimunt, maxime quando quis

ingreditur tempore, quando orant et praedicant, ne audiamus eorum

fatuitates et videamus eorum turpitudines. Credo enim, quamvis non

legerim, ex quo ita occultant res suas a nobis, quod aliqua turpia ibi

agantur, quae nos latere volunt. Sicut Augustinus, ubi supra, refert de

gentilium sacerdotibus, qui celabant vulgo theletas, i. e. purgationes

quasdam; faciebant enim in occulto sacrificia quaedam nefanda omnino,

quae populus horruisset si ad ejus notionem pervenissent. Immolabant

enim in occulto saepissime infantes et mulieres praegnantes et multa

talia horrenda in occulto faciebant. Sicut legimus de Juliano Caesare,

qui hic apud Carras occulte in templo suspendit mulierem ad capillos,

eamque divisit per medium et in jecore ejus quaesivit scientiam futuri

eventus belli. Et Eusebius narrat de Maxentio, qui quaesivit mulieres

nobiles praegnantes, easque per medium scidit et in extis infantum

divinationes quaesivit. Sic profecto suspectos habeo Sarracenos de

aliquibus occultis turpitudinibus, quamvis ritus in se manifeste sit

pessimus et turpissimus.

Porro patres Veteris Testamenti etiam habebant quaedam occulta, ut

Sanctum Sanctorum, ad quod non nisi summus sacerdos ingrediebatur semel

in anno, ut dicitur Hebr. IX. 25. Et arcam testamenti, quae prohibita

fuit communi populo videri sub poena mortis, ut habetur Numer. 4. Sed

ibi nulla fuit turpitudo, sed insignia fiebant. Apud nos nihil occultum

est et omnia patent, sacramenta, omnia mysteria aperta sunt, leges

nostrae omnibus praedicantur. Sed hoc est bene verum, quod nostra

sanctissima sacramenta sunt nimis communia, in tantum ut pereat quasi

omnis reverentia saecularium ad ea; quod praecavent Graeci, quos in hoc

laudo, quia missas suas celebrant circumdati cortinis et conclusi

ostiis, ne populus irreverentiam concipiat, sicut apud nos contingit.

Ecce, frater, quomodo iterum per diversa evagatus sum, cum tamen solum

hoc intenderim demonstrare, quod multitudo moschearum arguit

magnitudinem ingentem civitatis Cairi et multitudinem populorum ex

multitudine sacerdotum. Si enim sunt, ut dicitur, sexaginta millia

moscheae, ut dictum est supra fol. 93., et quaelibet moschea habet ad

minus duos sacerdotes, Soqui et Vecten, ecce quantus numerus

sacerdotum, demtis Algahes (Alhages) et Nefes et caeteris judicibus,

magistris et studentibus resultat.

De Mamalucis, qui sunt quasi principales in

Cahiro et de eorum moribus et vita.

(#b#) In hac urbe Cairi est multitudo maxima hominum de omni gente,

quae sub coelo est, primi tamen et domini urbis dicuntur Mamaluci, id

est, armati, qui potentia et armis subjectam habent patriam; modo autem

omnes Mamaluci sunt abnegati Christiani, quorum, heu, tanta est

multitudo facta, quod omne dominium Aegypti et Syriae de Sarracenorum

manibus subtraxerunt, nec est amplius aliquis Mamalucus in patria, nisi

abnegatus Christianus, nec sinunt Sarracenos militare aut arma ferre,

quantumcunque sint bellicosi. Insuper ad hoc deventum est, crescente

multitudine abnegatorum Christianorum et apostatarum, quod nullum

Soldanum aut Aegypti regem constituunt, nisi abnegatum Christianum,

quod non multo tempore fuit, nec est eis statutum, sed multitudo maxima

apostatarum id fecit, quod est Sarracenis maxima poena et Christianis

ingens et vituperabilis ignominia et fidei nostrae gravis ruina.

Ordinaverunt ergo, quod sit nullus Soldanus, nisi fuerit prius

Christianus et post abnegationem fidei fuerit bis venditus, ut nullus

homo vilis trepidet venire ad eos. Verum ne regi et eis ignominiosum

videretur haec vilis conditio Soldani, factum ornaverunt historia sic

paginis: dicunt enim, quod Soldanus, rex Aegypti, sit successor Joseph,

quem Pharao constituit dominum terrae, postquam recessit a fratribus

suis et postquam bis venditus fuit, 1. Ismaelitis, 2. Potipharo

principi exercitus Pharaonis, ut habetur Geneseos 37. et 39. Sic

dicunt, nullum debere esse Soldanum, nisi qui a fratribus suis

Christianis recesserit et bis venditus fuerit. Puto autem, quod hanc

binam venditionem addiderint ad quietandum Sarracenos, quia de primo

non fuissent contenti. Insuper ordinaverunt isti apostatae, quod nullum

officium reipublicae notabile committitur, nisi alicui Mamaluco, unde

praefecti, advocati et principes, vel duces exercituum et comitatuum

rectores per totam terram Soldani sunt omnes Mamaluci. Unde[TR72] haec

dominatio, libertas et spes ad altiora veniendi multos Christianos

abducit, sed et emolumentum et quottidianum stipendium, otium et

carnalitas et uxorum pluralitas plures emigrare a fide facit. Quam

statim enim quis fidem abnegat, provisionem habet et stipendium, et

dominus est caeterorum. Unde[TR73] creduntur Cairi esse ultra XXX

millia Mamalucos, servos Soldani, quorum omnium ipse Soldanus haeres

est, nec filius Mamaluci succedere in bonis paternis permittitur, nec

pro Mamaluco tenetur nisi Christianus fuerit et negaverit. Ideo ex

industria natos suos baptizari baptismo Christi permittunt Mamaluci et

grandiusculos in fide Christi instrui faciunt, et dum ad discretionis

annos perveniunt, inducuntur per praeeuntem ad publice abnegandam fidem

et hoc facto succedere potest patri, et esse Mamalucus; unde juvenes

hoc scientes cum magno desiderio optant citius advenire tempus suae

abnegationis, ut possint equitare et arma ferre. Et ex hoc crescit in

dies numerus Mamalucorum.

(#107 a#) Isti Mamaluci sunt in armis promptissimi, nam omni septimana

tribus vicibus in planitie grandi sub castro Soldani in rebus bellicis

se exercitant diversis modis et quasi torneamenta quottidiana ibi

celebrant, illi gladiis dimicant, isti simul cursitant equestres et

pedestres, isti arcubus sagittas jaciunt, jactantur lapidibus, levant

onera, congressiones jocosas faciunt, cum exercitibus sibi invicem

occurrentes sicut inimicis, et in his jocis non habent nec loricas, nec

thoraces, nec galeas, sed tamen clipeos et scuta habent, quibus ictus

contrafactos recipiunt; clipei autem eorum sunt fortissimi, longi et

depicti cum signo Soldani, quod est calix aureus in campo blavio et cum

scriptura hujusmodi: Legala piste ha lala. Quod tantum sonat: Non est

alius victor, nisi solus deus.

De calice dicunt, quod quidam Christianus rex captus quondam a Soldano

hoc modo redemit se, quod promisit Soldano, quod sibi suum Deum tradere

vellet pro pignore, quousque solvere posset debitum, tradiditque ei

eucharistiae sacramentum in calice. Rex autem Soldanus in Christianorum

improperium depingi fecit calicem in clipeos, quibus expugnare

conabatur Christianos, et ab illo tempore usque hodie omnes Soldani

utuntur illo signo, nec aliud signum apparet in quocumque clipeo, sed

omnes eadem pictura rutilant. Non sic apud Christianos armatos, quorum

clipei mulierum formas continent et leonum, ursorum, canum, asinorum et

aliarum bestiarum et nihil divinum nec in picturis nec in scripturis

relucet.

Porro non omnes Mamaluci aulici simul congrediuntur, sed sunt divisi in

tres exercitus secundum tres dominos, ad quorum nutum dependet tota

respublica regni. Primus et principalis Soldanus est, cui semper adsunt

et serviunt XVI millia Mamaluci. Hi in campo praedicto latissimo locum

proprium habent sui exercitii. Secundus est dominus Diodar, qui habet

tria millia Mamalucorum sibi obsequentium et illi etiam habent planum

proprium, ad se probandum. Tertius est Miraldus cum duobus millibus

Mamalucis, qui plateam etiam habent singularem pro suis jocis. Jocantur

autem simul cum maximo periculo, nec est dies exercitiorum, in quo non

plures succumbant in illis animosis congressibus; ibi autem minor cura

est de hominis exstinctione, quam si pullus occidatur. Statim autem uno

Mamaluco pereunte subrogatur alius apostata. Caeteri vero inferiores

domini cum suis Mamalucis quottidie ad spectacula procedunt jam

dictorum trium dominorum, servientes Soldano, qui omnibus praefatis

stipendia distribuit.

De Sarracenis.

Dicto de sacerdotibus Cairi et Mamalucis et Soldano nunc de Sarracenis

veris civibus urbis restat dicendum, quibus praecipue Machometus legem

suam dedit. Sunt enim triplices Sarraceni, veri, praesumti et additi.

Veri Sarraceni sunt illi, qui de Sara uxore Abrahami sunt exorti, sicut

solum Judaei de semine Isaac et Jacob et XII patriarcharum. (#b#)

Sarraceni dicuntur tamquam de Sara procreati, qui appellantur filii

Israël et non Sarraceni, licet sint. De quibus jam non loquimur; dum

autem de eis locutio fit, a nominibus aliis denominantur, ut Israelita

ab Israel, vel Judaei a Juda, nec consueverunt dici Sarraceni a Sara,

quamquam de ea sint. Secundi Sarraceni sunt Sarraceni praesumti, qui

sibi usurpaverunt hoc nomen, seque jactant genitos a Sara et sine re in

nomine gloriantur, cum Agar eorum fuerit genetrix et potius ac verius

sint et dicantur Ismaelitae, a patre eorum Ismaële, vel Agareni ab

Agar, sicut habetur Genes. 17. De hoc habetur Galat. 4. et Psalm 82.

loquitur de Agarenis, et Baruch 10. et in multis locis de filiis Agar

fit mentio. Quod autem Agareni sint aut Ismaëlitae, patet ex ritu

circumcisionis, non enim circumcidunt secundum legem Moysi die VIII.

sed anno XIV., ut Ismael pater eorum, ut habetur Genes. 17. Sed nec

praeceptor eorum Machometus circumcisus legitur fuisse, ut dicitur de

Cribrat. Alcorani cap. 18. lib. 3. Qui tandem in superbiam elati, eo

quod essent filii Abraham, verecundabantur se denominari ab ancilla

legitimae uxoris, ancilla Abrahae, videruntque, quod nulla gens a

legitima sortita est nomen, hoc nomen sibi Sarraceni acceperunt abjecto

nomine suae naturalis matris. Et ita illi Agareni dicuntur et multo

tempore dicti sunt Sarraceni praesumti.

Tertii Sarraceni additi sunt Mamaluci, qui fuerunt Christiani et

abjecto nomine Christi cum fide ad errores Sarracenorum sunt conversi

eisque additi. Sic et aliae gentes eis adhaerentes relictis propriis

ritibus dicuntur Sarraceni additi. Hi Sarraceni cum secundis in tantum

multiplicati sunt, quod repleverint Asiam totam quasi Minorem et magnam

partem Europae et dicuntur Sarraceni Turcomanni, quos nos Turcos

dicimus, sub imperatore Turcorum degentes et partes fidelium sine

cessatione invadentes. Asiam etiam majorem nobis notam undique

occupaverunt, Cappadociam, Syriam, Palaestinam, terram sanctam,

Mesopotamiam, Chaldaeam, Assyriam, Persidem, Mediam, Arabiam et

Aegyptum, maximas regiones Orientis. Et illi dicuntur Sarraceni

Soldanini, quia subsunt imperio Soldani regis Aegypti. Sed et Africam

totam possederunt jam multis temporibus. Et illi Affri dicuntur

Sarraceni Marrochiani, Austrum occupantes. Sic ergo maledicta gens illa

per Machometi industriam possidet Aquilonem, Austrum et Orientem, quae

omnia de manibus Christianorum avulsit et in suam ditionem redegit,

mansitque duntaxat angulus Occidentis tantum fidelibus.

Hi praefati Sarraceni omnes subditi sunt Machometi legibus

spurcissimis. Quamvis enim idola non adorent eaque et cultum eorum non

patiantur, aeque tamen mali sunt sicut idolatrae et peccatores non

minus coram Domino, et autoritatibus sacris firmatus dicere audeo, quod

Machometi sectatores Sarraceni sunt pejores, quam idolorum manifesti

cultores et gravius peccant, magisque Deum offendunt. Quod aequentur

idololatris in peccato, patet auct. Jeronym. Serm. 1. Gal. IV. Quomodo

convertimur iterum ad infirma et aegra elementa legis dicentis:

Observantia legis veteris, cui tunc dediti erant, peccatum paene par

servituti idolorum. Et alio verbo ibidem: Non distat lex post Christum

ab antiqua idololatria. Et si dicatur, ibi colitur Deus, hic vero

diabolus. Deinde, quod quamvis hic, s. in lege, colatur Deus, tamen non

eodem modo, quo debet. Et doctor sanctus 22. qu. 14. ar. 3 ad 3 dicit:

quod observatio legis non est omnino aequalis idololatriae secundum

genus peccati, sed aequalis paene, quia utrumque est species pestiferae

(#108 a#) superstitionis. Ex quibus sic procedo: si Judaeorum peccatum,

quo observant veterem legem tempore gratiae, est par et aequale paene

peccato idololatriae et servituti idolorum, sequitur de necessitate,

quod peccatum et infidelitas perfidorum Sarracenorum, observantium

legem Machometi, non modo aequiparatur idololatriae, sed in malitia

excedit. Constat nimirum, sectam Sarracenorum perversissimam non fuisse

a Deo umquam datam, nec pro aliquo tempore bonam, sed superstitiosam et

falsam semper, legi quoque tam veteri quam novae contrariam et

blasphemantem, atque a cultu Dei et vera fide abducentem. Quae omnia

longe excedunt observantiam legis veteris Judaeorum, quam tempore

gratiae adhuc observant, utpote quorum lex a Deo est data, pro tempore

suo bona et necessaria illi populo tunc observanda, vera semper et legi

novae non contraria, nec ipsa lex vetus blasphemat, sed figurat legem

gratiae et veritatis, nec quantum in se est avertit a cultu divino,

neque abducit, sed potius inducit, si vere intelligatur ad veram fidem

catholicam. Sed si perlustretur lex Machometi in Alcorano, omnia

praedicta et plura nefanda reperiuntur quibusdam bonis permixta et

laudibus Christi et beatae Virginis Mariae et Evangelii, sed et fidem

Christi dicit solam in finem mansuram in mundo, ut patet de Cribrat.

Alcorani LIII. c. 17., et infinitos errores implicat, ut patet P. 1.

fol. 291. B. Est enim secta illa quasi caput omnium praeteritarum et ad

effectum malitiae in tantum pervenit, ut jam ecclesiae preces ei ad

salutem nequaquam prosint. Indicium divini odii ad sectam illam est,

quod Deus promisit, ut cultoris Dei nomen usurpare sibi praesumeret,

quod quantum apparet in hoc, quod potius voluit, ut idola colerentur,

quam quod a reprobis coleretur Deus, cujus mysterium ignorant: minor

est enim culpa idololatriae, quam Deum ficte colere, unde plures

idololatrae fidem Christi receperunt, de ficte autem Deum colentibus

rarissime convertuntur. De his vide latius in Tract. Fratris N. inter

Turcos captivi Ordinis Praedicatorum, qui de vita, moribus et cultu

Sarracenorum et Turcorum mira expertus scribit.

Porro unam observantiam servant de qua nostri plurimum mirantur, quia

scilicet vino pro potu non utuntur in omnibus suis regionibus et

utentes eo pro tempore tamquam transgressores habentur legis Machometi,

qui hoc mandavit. De causa autem lationis illius legis nostri multa

scribunt. Ipsi vero dicunt, quod quia vini potus ratus est usum

rationis privare et corpora sordida reddere, ideo non licet eis bibere;

abstinent enim multum diligenter ab his, quae corpora foeda et immunda

facere possunt, sicut vini usus facit. Unde sententia: Quid turpius

ebrioso, cui foetor in ore, tremor in corpore ejus, mens alienatur,

facies transformatur? Inductus autem fuit Machometus ad statuendam

illam legem primo et principaliter a diaboli persuasione, qui mediante

Machometi immanissima tentatione turbare fideles conabatur, virtuosa

scilicet apparentia et falsa sapientia, quam per vini abstinentiam in

Sarracenis radicare sciebat, sicut et vera vita virtuosa et sapientia

ac devotio faciliter in non utentibus vino crescit. Ut ergo Sarraceni

liberius animum transferrent ad illas fictiones et materialem quandam

maturitatem et corporalem aptitudinem acquirerent, qua vacare possent

virtuosis apparentiis, vinum eis, quod laetificat etiam probos et

bonos, inhibuit. Sunt enim in exterioribus multum disciplinati et (#b#)

compositi, tranquilli, benigni, inter se pacifici, patientes et humiles

in vestitu, in aedificiis et in orationibus assidui, ac si essent

regulam alicujus religionis professi. Ad haec autem omnia et hujusmodi

valde juvat vitatio potus vini. Haec ergo eorum maturitas et virtuosa

apparentia multos Christianos in fide nostra titubare fecit et multos

seduxit majusque nocumentum fidelibus intulit, quam umquam tyrannorum

persecutio fecerit. Non enim patiuntur difficultates in exterioribus

actibus virtutum, quia permissione divina diabolica virtute aguntur

magis quam agunt in sui obdurationem et in fidelium Christi terrorem ac

saevissimam tentationem. Ad hujus rei autem confirmationem inducit

Machometus in Alcorano suo phantasticam et diabolicam revelationem.

Dicit enim, se raptum fuisse in coelum quadam vice et ibi simul invenit

Abraham, Moysem et Jesum filium Mariae; instructus autem ab eis,

qualiter Sarracenos docere deberet, obtulit ei Abraham vas plenum

lacte, Moyses vas vini, Jesus vas aquae; cumque dubitaret, de quo vase

bibere deberet, vox venit dicens: si vas lactis elegeris, submergeris;

si autem vas vini acceperis, tu et omnis populus tuus peribit; si autem

vas aquae a Jesu acceperis, in perpetuum ad Deum dirigeris et filios

Jesu ad te trahes. Ex hac visione aut verius fictione dicunt Sarraceni

Jesum magis fidelem quam Abraham aut Moysen, qui Machometem fallere

volebant, quia, si cum uno eorum bibisset, periisset. Et ex hoc sunt

nobis hodie magis humani, quam Judaeis.

Aliam fatuam historiam inducit in eodem, dicens: videns Deus multam

hominum malitiam in terra misit duos angelos in terram ad faciendum

justitiam et bonitatem in terra. Qui ingressi domum cujusdam viduae

juvenis apud eam hospitati sunt, vidua autem inter fercula suis

hospitibus vinum obtulit eosque inebriavit. Quo facto negotium eis a

Deo commissum neglexerunt et in contrarium sensum versi viduam ad

commixtionem cum eis sollicitaverunt, promittentes ei dare, si

consensum praeberet, quidquid peteret. Mulier ergo petivit eos, ut

ostenderent sibi viam in coelum, quam Deus ibi videns et casum

agnoscens maledixit vino et omnibus eo utentibus et duos illos angelos

Machometo cernente ad pedes suspendit eosque durissime torsit, dicens,

consimiliter poena mulctandos omnes vino utentes.

Secundo vinum prohibuit propter stultam promissionem. Scribit enim in

Alcorano, sibi et omnibus a vino abstinentibus multa promissa in alia

vita. Asserit enim quod ultima eorum beatitudo consistat in comedendo

et bibendo, luxuriando, dominando etc., quae omnia promittuntur

abstinentibus a vino.