Transcriber's Notes

For this transcription, the following edition was used:

"Fratris Felicis Fabri Evagatorium in Terrae Sanctae, Arabiae et

Egypti Peregrinationem: Volumen Tertium" (Stuttgardiae, Societas

Litteraria Stuttgardiensis, 1849)

The 1849-edition this transcription is based on contains very many

typographical errors. Before amending a word I checked whether it might

not be a variant spelling. In addition, in some cases a manuscript

version from 1508 by Hartmann Schedel was consulted. This is the

manuscript referred to in some footnotes. When the correct word was not

sufficiently clear or even entirely unclear, the text itself was left

unchanged. Any changes applied by the transcriber are indicated by

"Transcriber's Footnotes" ([TR1], [TR2], etc.).

-----------------------

De termino deserti et initio terrae Aegypti et de

ingressu peregrinorum in Aegyptum, de Matarea et

Busiri, villa prima Aegypti, et de consolatione

nostra in hoc loco.

Sexto die, transacta media nocte, a Maffrach recessimus, euntes per

arentes arenas. Porro, in ipso crepusculo incidit nebula spissa cum

frigidissimo vento, in quo sensimus nos in aliud clima venisse. Post

solis ortum repulsa est nebula et venimus ad alta sabulosa montana

mobilia, noviter illuc per ventum adjecta, et circumdati sumus arena

et, si habuissemus ibi tempestatem et ventum contrarium, coacti

fuissemus redire in desertum, sicut persaepe ibi contingere solet, ut

dictum est. Est enim in loco illo arena mobilis et fluida, sicut est

ipsum mare arenarum. Arena in illo loco videbatur mineralis, quia plena

erat aureis arenulis. Pertransivimus autem loca illa arenosa cum

tranquillitate, posttergatis autem montibus istis iterum in latissimum

sterilem campum devenimus, per quem repente processimus, finem ejus

praestolantes. Ecce autem, procedentibus nobis in alto campo vidimus

longe infra nos ex opposito in regionem alterius naturae, alterius

dispositionis et formae, ad quam ista sterilis et vastissima finitur

solitudo. Vidimus enim partem terrae Aegypti, terrae habitabilis, in

qua vidimus terrae nascentia diversorum generum et aquarum flumina,

civitates et villagia. Aspectus autem ille gaudium pariter et stuporem

nobis incussit. Gaudium quidem, quia vidimus finem horribilis deserti

et hominum habitationes et aquarum copiam et alia multa, quarum

carentia nobis fuerat gravis per eremum. Stuporem autem, quia

insolitam regionem vidimus. Nam congregationem multarum aquarum

vidimus, ac si esset mare, et ex ipsis aquis excrescebant in altum

arbores procerae palmarum et aliorum fructuum quasi silvae, turres

etiam et alia aedificia excelsa de aquis consurgebant, civitates et

villae in aquis stabant mirabili modo, eratque aspectus regionis sicut

Cycladis. Erat enim tempus excrescentiae Nili, quo suum alveum

egrediens universam Aegyptum operit et irrigat, ut patebit.

Processimus ergo et contra Aegyptum descendimus versus quandam

civitatem, quam Achaciam nominabant, quae est prima Aegypti civitas

quam vidimus. Verum cum propius ad eam venissemus, eam ad dextram

dereliquimus et ad unam villam declinavimus Mathaream nomine. Cumque ad

villam venissemus, terminum deserti attigimus, nam ad villae sepes et

macerias finis erat solitudinis et extra fuit terra arida et sterilis,

intus vero fuit fructifera et paradiso (#b#) similis. Haec villa

nominatur in Ptolemaeo Busiris, a quodam vetustissimo tyranno, Neptuni

filio, qui dicebatur Busiris. Hic apud Aegyptum tyrannidem exercere

exorsus est et oras omnes Nilo adjacentes praedator ingens infestavit,

inter caetera autem suae tyrannidis fertur hospites suos diis suis

immolasse; quam ob causam, cum Hercules ad eum divertisset, ac simili

perfidia qua caeteros tentasset, regem ipsum aris impositum Hercules

interfecit, et villa, in qua haec contigisse opinari potest, nomen

Busiris retinuit.

In hac villa Busiris, quae nunc Matharea dicitur, est hortus ille

celeberrimus balsami, de quo in processu venit dicendum. In villam ergo

Busirim ingressi duxit nos Calinus ad castrum villae, in quo thermae

domini Soldani sunt et habitationes aestivales juxta fontem solis, qui

est fons beatae Virginis, cui annexus est hortus balsami. Dum autem

castro appropinquaremus, clauserunt portas habitatores curiae, sed dum

vidissent nos aperire bursas, antequam argentum viderent, ostia

patefecerunt: prostratis ergo camelis ante portam onera solvimus et

omnem nostram suppellectilem intus portavimus in unum deliciosum

solarium sive caenaculum, cujus fenestrae ad hortum balsami respectum

praestabant. Quam cito[TR2] autem res nostras composuimus, venerunt

Arabes camelarii nostri ad nos, petentes licentiam redeundi per

desertum ad loca sua, quia ibi terminus conductionis eorum exspiravit

et eorum servitium, ut patet supra P. 1. fol. 218 in tertio articulo

conventionis. Quibus diximus, ut manerent usque ad adventum domini

Tanguardini Trutschelmanni Cahirini, cum quo ingressuri essemus

Cahirum, et ipsi in suis camelis pro novo pretio res nostras illac

deferrent; sed ipsi nullatenus acquieverunt, dicentes, se non audere

nec Trutschelmannum exspectare, nec Cahirum intrare. Sic ergo miseri

illi in miseriam suam redierunt cum camelis suis, de quorum recessu non

modo nullam tristitiam, sed magnam laetitiam habuimus, ac si a magno

munere et gravi sarcina liberati essemus. Non enim ausi erant apparere

in conspectu Mamaluci Trutschelmanni[TR3] nostri, quia ipsi Mamaluci et

tota curia domini Soldani odio eos habent pro eo, quod dominium deserti

sibi usurparunt et a transeuntibus vectigalia et pedagia et ganfragia

extorquent, dicentes, se esse dominos deserti, cum tamen totum

pertineat ad regnum domini Soldani et ob id non ausi sunt Cahirum

ingredi, quia, quam cito ingrederentur cum oneratis camelis, omnia bona

illa confiscarentur et ipsi in captivitatem redigerentur. Nec ausus est

aliquis alienus oneratis camelis ingredi urbem nisi inductus

auctoritate Soldani.

Post recessum Arabum a nobis misimus nuntium in Cahirum ad Tanguardinum

Mamalucum, Trutschelmannum Christianorum, ut veniret et nos in urbem

introduceret juxta debitum officii sui et juxta promissionem nobis ab

eo factam in Jerusalem, sicut patet P. 1. fol. 234, A. Ut autem vir

audivit adventum nostrum, statim assumtis famulis suis equitavit ad nos

et blande ac curialiter nos salutavit, intendens nos eodem die in urbem

ducere. Nos autem rogavimus eum, ut hac die (#73 a#) et nocte

dimitteret nos in loco illo quiescere et in crastinum veniret cum

camelis et nos inde tolleret in civitatem regiam. Placuit autem hoc

viro et rogavit dominos peregrinos secundae societatis, ut secum

assumerent Conradum barbitonsorem, peritum in lutanis et fidulis, qui

et fiellam secum habebat, quibus et ipse Tanguardinus vacabat, cum quo

regressus est in urbem et nos ibi, ut optavimus, dimisit. Sunt enim a

Busiris sive ab horto balsami duo milliaria alemannica in Cahirum,

estque quasi continuata civitas. Instruximus ergo convivium pro bona

coena, et venerunt Sarraceni portantes recentes panes, qui erant nobis

rari, et pullos ac gallinas, ova et fructus, de quibus emimus et laetum

diem duximus in solario amoeno et umbroso. Cum autem nox adesset,

stravimus nobis in loco, prout unusquisque voluit. Porro ego cum socio

accepimus lectulos nostros et descendimus ad fontem beatae Virginis

Mariae, qui erat pulcherrimo umbraculo de arundinibus complexis

circumdatus, et supra sacri fontis marginem nobis stravimus et dulciter

ac secure quievimus. Erat enim curia bene clausa et firmata. Et ita

noctem illam cum suo die deduximus.

Septima die mane dictis horis canonicis ereximus altare super limbum

fontis beatae Virginis et ibi missas celebravimus et indulgentias in

loco accepimus (†) et post cibum et potum sumsimus usque ad adventum

Trutschelmanni, nec hortum balsami intrare permissi sumus ante

praedicti viri reditum. Ista tamen inclusione non obstante libentissime

in loco illo fuimus, quia locus sanctus erat, ut patebit, a Domino

Jesu, a Maria Virgine, a Josepho ibi degentibus sanctificatus, ut

patebit in descriptione fontis. Est etiam locus famosus et

celeberrimus, quia in orbe notus (est) propter balsamum ibi crescens et

non alibi, ut patebit in descriptione balsami. Est insuper amoenus et

sanus sicut paradisus et propter fontem et propter hortum et

delectabilem respectum per longum et latum terrae Aegypti, ut videbitur

in descriptione domus et loci.

Circa meridiem igitur venit Tangwardinus Trutschelmannus et socius

noster Conradus lutanista et fidulista cum eo et alii servi Mamaluci et

camelarii cum decem camelis, ut tollerent nos et res nostras et

ducerent in Cahirum. Rogavimus autem Tangwardinum, ut induci nos

faceret in hortum balsami ad videndum illam pretiosissimam plantulam et

celeberrimum virgultum; qui rem difficultavit et colloquium prius se

habiturum cum hortulanis habere velle respondit. Accessit itaque ad

hortulanos et finito colloquio revenit, postulans pro ingressu sex

ducatos ab omnibus simul, demtis curtosiis ostiariorum horti.

Conjecimus ergo simul pecunias et collectis sex ducatis solvimus ei.

Soluta pecunia venerunt hortulani et ostiarii cum uxoribus et ostium,

quod de nostra habitatione in hortum ducit, patefecerunt, per quod

praecedentem Tangwardinum secuti sumus et in deliciosum hortum latum et

magnum venimus, qui erat diversis generibus arborum consitus.

In hoc horto venimus ad ficum quandam ingentem, antiquissimam, altam et

latam, cujus ligna in aquam missa statim merguntur et post imbibitam

aquam emergit et natat, cum tamen contrario modo fiat cum aliis lignis.

De hoc loco Augustinus dicit de civitate Dei LXXI. c. 5.

Sed ad aliam considerationem convertamus nos, nam arboris (#b#) illius

stipes vel truncus est cavatus et duae lampades in ipsa pendebant

cavatura. Dicitur autem ficus illa arbor beatae Mariae Virginis; nam

communis fama est tam Christianorum quam Sarracenorum, quod virgo

Maria, quando in hoc loco deguit, quadam vice descendit de fonte suo in

agrum sequens rivulum, qui de fonte fluebat, gestansque in brachio

puerum Jesum. Dum ergo sub umbra illius arboris se ad sedendum aptaret,

ecce subito arbor crepuit et interioribus evacuatis locum aptissimum

sedendi dominae praebuit. Quod ergo beatissima Virgo propter se factum

intelligens arborem est ingressa et locum sibi paratum ad sedendum cum

puero accepit. Hanc arborem sicut et fontem venerantur simul Christiani

et Sarraceni ob beatissimae Virginis Mariae reverentiam, intrantes enim

reverenter habent Sarraceni beatissimam Mariam Virginem, ut omnia ad

eam pertinentia aestiment sacra, et ei maledicentes vel eam

blasphemantes sine interrogatione occiduntur duris cruciatibus, ut

habetur in Alcorano P. de Cred. L. 3. c. 17. Sicut enim arbor

miraculose Virgini sedendi locum dedit, sic fons propter eam de

cataractis terrae miraculose erupit. Nos ergo arborem ingressi

successive sumus et cum salutatione angelica loca sessionis

deosculabamur et nos ad sedendum ponebamus, quilibet paululum.

Dependebat autem arbor plena ficubus magnis et bonis, quas vocant

Pharaonis, de quibus manducavimus magis propter Virginis honorem, quam

propter necessitatem aut delectationem. Siquidem dicitur, quod arbor

illa numquam sit visa sine fructu, et septies in anno successive

fructificat. Accepimus etiam de lignis ejus ramusculos parvos, quia

Sarraceni[TR4] dicunt, quod febricitantibus prosit, dum de eo bibunt,

impositum vino vel aquae.[TR5]

Inde progressi contra aliam nobis certe mirabilem arborem, sub qua

stetimus et suspensi eam intuebamur. Hanc arborem, quia aliis

dissimilis est et insoliti crementi et formae, non bene possum

describere. Excrescit enim de terra, sicut arundo, non quod sit arundo,

nec genus arundinis, sed sicut arundo non habet ramos, sed folia in

circumferentia stipitis, ex quibus resultat, sic et arbor haec. Est

autem grandis stipitis et folia habet ingentia, habentia XVI. pedes

longitudinis et trium latitudinis, et in summitate habet magnam

densitatem foliorum, inter quae excrescunt virgulae, quae portant

fructus arboris. Sunt autem fructus illi poma longa, paullo plus quam

unius palmi, et rotunda, non multum spissa vel grossa, nisi quantum

homo manu accipiens potest stringendo digitum digito tangere. Non

crescit autem pomum quodlibet per se, sed XX et amplius crescunt in uno

cumulo, sicut multae uvae in uno racemo. Sunt autem coloris aurei gilfi

sicut cera et delectant multum videntem et appetitum alliciunt, quia

sunt pulchra ad videndum, mollia ad frangendum, suavia ad gustandum,

sana ad manducandum, rara ad inveniendum, pretiosa ad emendum, inutilia

ad reservandum, quia non remanent post depositionem, cum sint pinguia

et mollia, sed statim volunt ut manducentur. Nominat autem eos[TR6]

vulgus in Aegypto Musi. Dum autem comeduntur, scinduntur cultris, sicut

apud nos raphani, in particulas tenues et rotundas et sale condiuntur

propter dulcedinem temperantam. Hoc autem insigne habent mala ista,

quod in qualibet particula rotunda decisa est crux, quae videtur

obscure gerere Crucifixi imaginem: utique crucis (#76 a#) stigma non

est solum, sed aliquid superpositum apparet, quod nos Christiani

putamus esse imaginem Crucifixi. Habet etiam quodlibet malum morsum, ut

videtur ab utraque parte, ac si aliquis pomum integrum inter dentes

conaretur permordere. De hac arbore dicunt omnes Orientales

concorditer, Christiani scilicet, Sarraceni[TR7] et Judaei, quod sit

illius[TR8] speciei, cujus erat arbor illa in paradiso, scientiae boni

et mali, de qua praecepit Dominus primis nostris parentibus, ne

manducarent de fructu ejus, alias morte morirentur, Genes. II. Sed

mulier videns, quod bonum esset lignum et ad vescendum suave et

pulchrum ad videndum, tulit, comedit et viro praebuit, Genes. III. Et

totum genus humanum in damnationem demersit, pro quo Christus sua cruce

satisfacere de coelo descendit, unde in signum praevaricationis

retinuit nutu Dei pomum morsum dentium et in signum redemtionis

repraesentat signum crucis.

De his arboribus plures in Aegypto vidi et de pomis ad saturitatem

manducavi. Dicunt etiam aliqui, quod arbores illi sint papiri et quod

antiquitus in desiccatis foliis ejus scribebantur epistolae; habent

enim folia cum rectis lineis, quasi ad superscribendum ordinatis.

Ulterius progressi per arbusta et virgulta varia suaviter redolentia ad

unam venimus maceriam, in qua erat ostiolum parvum sed firmiter clausum

cum repagulis et seris, juxta quod stabant custodes cum fustibus et

baculis observantes, ne quis ingredi contenderet. Maceria autem illa

circumdabat aream balsami nobilissimi, quod hac tempestate non nisi in

ea crescit. Dicitur enim, quod regina Saba de India attulit Salomoni

radicem balsami, quam in monte Engadi plantavit, ut dictum est P. I. f.

246. Postea transplantatum est ad varia loca, sicut patebit in

descriptione balsami, quousque ultimo ad hunc devenit locum, et habetur

sub bona et arcta custodia tamquam thesaurus singularis. Tamen miratus

fui, tantum thesaurum non melius custodiri, deberet enim muro aureo

cingi, vel argenteo, aeneo, aut ferreo, propter auream vim eam balsami

et aurea poma horti illius. Legimus in poeticis figmentis, Jovem

habuisse auream vineam sibi utique carissimam et mira diligentia

custoditam; hanc Jupiter dedit Trojo pro raptu Ganymedis et per

successum temporis devenit ad Priamum, qui audiens virtutes Euripili ad

bellica, donavit vineam matri ejus, ut ei filium suum Euripilum

mitteret in auxilium. Quae dono suscepto filium misit et multa hominum

millia sunt occisa. Sic etiam in eisdem legitur, quod Hesperides, tres

filiae Hesperi, habuerunt viridarium, in quo aurea mala nascebantur,

cui custodem praefecerunt ingentem draconem pervigilem. Cumque hujus

viridarii fama ad Euristheum pervenisset, pomorum desiderio tractus

misit Herculem, ut mala illa surriperet. Qui veniens interemit

draconem, hortum intravit et mala sustulit, atque Euristeo detulit. Hoc

factum inter virtutes Herculis numeratur esse XIV. Sic profecto hortus

ille meretur esse clausus et melius munitus (#b#). Igitur ante ostiolum

stetimus ingressum praestolantes; accurrerunt autem foeminae custodum

et parvuli postulantes a nobis curtosias bibales et solvimus; deinde

Trutschelmannus divisit nos in quatuor partes, quinos et quinos simul,

nolens simul ut omnes ingrederemur, sed solum quinque simul et illis

expeditis alii quinque ingrederentur egressis illis; prohibuit etiam,

quod ingredientes non acciperent intus quidquam nec folia aut

ramusculos decerperent aut vellicarent ad deportandum.[TR9] Patefacto

ergo ostiolo assumsit Trutschelmannus quinque primos peregrinos et

introduxit in aream, claudens ostium super se et ostendit eis plantulam

pretiosam. Sic illis expeditis alios quinque introduxit et successione

omnes. Singulis autem hoc modo ostendit: adduxit nos in campum, in quo

erant arbusta balsami, dicens: ecce, isthaec virgulta sunt balsami

arbusta, videte, tangite, odorate. Quo facto nobis cernentibus

apprehendit palmitem unius arbustulae et cum osseo cultello elephantino

subtiliter corticem ramusculi superiorem scidit et eum contra solis

radios deflexit paululum, mox autem ex ipsa modica scissura erupit una

magna gutta clara et crassa, quasi oleum, et hoc erat balsamum optimum

et probatissimum; gutta autem illa exsudante tota aeris superficies

odore replebatur. Demum ipsam guttam digito medicinali levabat et

proximi peregrini manum postulabat, qua extensa eam apprehendit et

gutta manum ab intra linivit peregrini et eam jussit applicare naribus

ad odorandum, nec est reperibilis odor huic similis in mundo. Post

odorationem vertit ei, cui liniverat, manum et ostendit balsamum

penetrasse manum et unctionem in alia parte manifeste apparere. Hoc

experimentum singuli accepimus. Et hoc facto discerpsit aliquos

inutiles ramusculos de balsamis et cuilibet tradidit ramum virentis

balsami et ita reduxit nos bene recreatos de eximio odore balsami. Nam

ex odore unius guttulae efficitur homo ita plenus illo odore, quod

multis diebus nihil aliud odorat[TR10] nisi balsamum, et omnia, quae

tangit, videntur sibi esse balsamata. De illis plus dicam in

descriptione horti et balsami.

De Busiris sive Matharea villa et de fonte beatae

Mariae Virginis etc.

Busiris, ut dixi fol. 74., dicebatur antiquitus villa illa, in qua est

hortus balsami, et nunc dicitur Matharea. Est autem villa prima post

desertum et ibi incipit terra habitabilis et primum hospitium est

venientium a deserto in Aegyptum, ubi Busiris tyrannus magnus hospites

suos diis immolavit. Villa haec est satis magna, sed habitatio

solemnior est cura domini Soldani, in qua est fons et balsami hortus,

et totum simul uno muro est inclusum, quae erat hospitium nostrum.

Habet haec domus multas depictas et amoenas cameras et sunt in ea

thermae domini Soldani et loca balneandi pro trecentis hominibus simul.

Habet et altanas in quibus est respectus longe lateque per Aegyptum et

tota amoenitas naturalis non artificialis est in loco isto, quod mirum

est apud me, quod non numeratur inter paradisos terrestres, qui sex ab

autoribus ponuntur, sicut patebit. Huic domui adhaeret fons beatissimae

Virginis Mariae, de cujus ortu et virtute nunc inferam. Dicunt enim

historiae, fontem hunc non semper ibi fuisse, sed miraculose erupisse

subito (#77 a#). Dum enim Joseph Virginem Mariam cum puero Jesu de

terra Israel fugiens per desertum in siti et defectu maximo usque huc

in Busirim venisset, transivit Joseph de domo ad domum, aquae potum

postulans pro puero et Virgine, sed nemo illi dabat, habebant tamen in

domibus aquarum copiam, quia Nilus non longe ibi decurrit, a quo juxta

Aegyptiorum morem aquam in amphoris et hydriis afferebant et

reservabant. Cumque Joseph vacuus tristis rediisset, Virgo Maria pro

puero sollicita orabat. Ea autem orante, ecce, ad latus gloriosae

Mariae Virginis fons vivus erupit, de quo Virgo Maria puero et sibi

aquam, haud dubium sanissimam, hausit et Joseph ex ea sumsit ad usum

ciborum parandorum suae sacrae familiolae. Demum cibo et potu sumto

Virgo gloriosa puerum ibi balneavit et involumenta ejus lavit. Mansit

autem ibi perennis aquae fluxus; nam ante adventum beatae Mariae aqua

illa sub isto loco per cataractas terrae cursum suum habuit, in adventu

autem ejus ad orationem suam terra inspissata fuit et finem cataractae

fecit; nec ultra procedere valuit, nec propter aquas sequentes

retrocedere. Unde repente terram rupit, et emanavit fontemque perennis

aquae fecit. Porro aqua emanans decurrebat in proximum sub loco agrum,

et quantae virtutis esset, vel quantam virtutem accepisset, ab eo, qui

in ea balneatus primo fuerat, effectus subsequens ostendit. Statim enim

in ipso agro pullulare coeperunt cespites balsami et in arbusta usque

profecerunt, ut patebit. Unde bene potest dici fons hortorum et puteus

aquarum viventium, quae fluunt impetu, non de Libano, sed de profundo.

Praeter hoc autem, quod fons dicitur beatae Virginis, a nonnullis

nominatur fons solis, quia regio illa balsamitica secundum Avicenam

nominatur oculus solis, et fons ille est quasi lacrima oculi solis.

Insuper judaica perfidia, semper rodens beatissimae Virginis gloriam,

hunc fontem nominat fontem Joseph. Dicunt enim, quod in illo loco

Joseph occurrerit patri suo Jacob venienti de terra Israel ad se, ut

habetur Genes. 46., et negant fontis praedictam originem, sicut etiam

negant Mariae virginitatem. Sed falsitas dicti eorum patet in capite

praedicto, quod Joseph occurrit patri Jacob in Gessem et non ibi. Esto

tamen, quod ibi sibi occurrerit, nihil legitur tamen de fonte. Verum

tamen ipsi mendacissimi Judaei nolentes verum dicunt. Est enim pro

certo fons Joseph, sponsi castissimi intemeratae Virginis Mariae, quia

ipse serviens et Virgini et puero primo aqua hujus fontis usus est;

ideo non incongrue nomen ab ipso sortitur, sicut plerumque loca

nominantur ab illis, qui ea primo incoluerunt. Ex his patet, quod fons

hic habet tria nomina congruentissima. Gentiles nominant eum fontem

solis; Christiani fontem Virginis Mariae; Judaei fontem Joseph. Fons

solis optime dicitur, quia Christus, sol justitiae, primo de eo

potatur, a quo etiam de terrae visceribus evocatur in sui obsequium;

non enim est fons illius solis, qui dulces aquas decoquit et salsas

facit, sed illius, qui omnem amaritudinem tollit, ex quo similis est

fonti dicto Alis, qui adeo dulces eructat aquas, quod qui biberit, nec

vinum nec siceram appetit. Similis etiam est Lino, fonti Boeciae, de

quo dum mulier bibit sterilis foecunditatem tribuit, in hoc solis

officium assumens, quia secundum Aristotelem homo hominem generat et

sol. Alius fons potatus in eadem provincia abortivum fieri non

permittit, dum mulier praegnans de eo bibit, quod etiam virtute solis

in aqua agente fit. Est etiam alius fons solis in oriente, ex cujus

aquis accenditur graecus ignis, qui postquam vehementer accensus (#b#)

fuerit, vix aut numquam exstingui poterit, nisi aceto aut hominis urina

aut injectione arenae; nec potest haec virtus aquae inesse ex propriis

conditionibus, nisi a calore solis et virtute ejus. Est et alius fons

solis sic dictus, in Cyrenaica regione, qui mirabilior est quidem fonte

nostro, sed non virtuosior. Hic fons sole surgente incipit habere aquas

tepidas, calescente meridie habet aquas frigidas, ad vesperam

inclinante iterum tepescit aqua, nocte autem intempesta habet aquas

fervidas, et dum dies appropinquat iterum in tepiditatem revertitur et

sic cottidie perenniter mutatur actione mirabili solis. Est etiam fons

solis apud Garamantes, qui ita frigidus est sole lucente, ut a nullo

bibi possit, sole vero occidente ita fervescit, ut nemo possit manum

sine adustione immittere. De hoc fonte habetur Augustinus de civitate

Dei II. Haec sol naturalis sensibiliter in praedictis fontibus

operatur, sol vero aeternalis Christus Jesus in hoc fonte invisibiliter

mirabiliora[TR11] operatus est et operatur.

Secundo dicitur hic fons a Christianis fons beatae Virginis, cujus

meritis de terrae penetralibus erupisse creditur, qui omnibus pro

diversitate aegritudinum praestat remedium salutare, et opitulans

infirmitatibus variis excedit fontes caeteros inclita fama, sicut Virgo

beata a nullo illustrium vincitur, secundum Damas. Excedit hic fons

Mesopotamiae celeberrimum apud veteres fontem, qui carminibus poetarum

ingentium virtutum esse praedicatur, utpote quia aquae ejus salutares

et jocundae erant super omnes mundi aquas, cujus causam assignabant,

quia Juno quae regina deorum dicebatur in eo fonte se laverit. Si ergo

lavacrum Junonis, quae erat regina falsorum deorum, hominum vitiosorum

et damnatorum, et cum hoc erat coitu incestuoso proprii fratris Jovis

inquinata, tantae credebatur virtutis ex contactu corporis meretricis;

quid nos credere decet de illo fonte, in quo lota est regina vera

caelorum? Quantam virtutem accepit ex contactu virgineae carnis Dei

genetricis? Credo hunc fontem ex contactu virginei corporis accepisse

virtutem fontis Cizionis, quem etiam nominant fontem Cupidinis, de quo

qui biberit, incendia Veneris in eo exstinguuntur, refrigeratis

cestibus carnis; in illo vero extinguuntur incendia Veneris et

incentiva voluntatis.

Tertio dicitur fons Joseph, quia eo primus usus in domestica provisione

et primo post puerum Jesum et Virginem matrem virtutes hujus aquae

expertus est. Puto enim hunc fontem non minoris esse virtutis, quam

fontem Tima, qui in specu Apollinis originatur, de quo dicitur, quod

qui ex eo biberit, ei miranda revelantur oracula, sed ejus breviatur

vita. Et quis dubitat, castissimum Josephum plurimum illustratum de

secretissimis caelestium arcanis, ita, ut sibi nihil in hoc mundo

placeret, ac si bibisset de fonte Arcadiae, Clites dicto, de quo

fertur, quod qui ex eo biberit, odium praesentis vitae habere incipit.

Sunt et in eadem regione duo fontes in uno campo, unus habens aquas

oblivionem omnium facientes, alter habet aquas, quae memoriam

tenacissimam faciunt. Sic Joseph, obliviscens quae retro erant, ad

anteriora se extendit, Philipp III., ac si duobus illis fontibus

potatus fuisset. Juxta hunc fontem tam Joseph quam Maria in eximias Dei

laudes creduntur erupisse, ac si bibissent de Zama fonte, de quo

dicunt, quod ex eo bibentes incipiunt canere claris vocibus, etiamsi

ante raucas habuerint voces. Omnium ergo fontium virtutes in hoc (#78

a#) unico fonte sunt collectae. Sunt nihilo minus plurimi fontes

vitiosi, habentes pessimas qualitates, a quibus fons ille alienus

existit. Sicut in Achaja dicitur esse fons, qui de saxis salit, cujus

aqua potata illico interficit. In Suesione est fons, de quo si quis

bibit, dentes amittit. In Chaja, insula Cycladis, est fons, qui ex eo

bibit, rationem perdit et fatuus fit. Alius fons est in Macedonia, quem

qui biberit, incitationem luxuriae sentiet. Alius ebrietatem inducit;

alius febrem; alius pestem; alius paralysin etc. Fons autem ille, de

quo jam est verbum, omni caret vitio, aqua multa virtute. Creditur

autem, quod in praesentia Virginis gloriosae et pueri dilectissimi Jesu

et Joseph, copiosius aquas effuderit, et abundantius emanaverit, quasi

exsultans cum exsultantibus, sicut legitur in Spec. Nat. lib. V. c. 30.

de fonte in regione Ophir, qui est tranquillus in emanatione et cum

silentio et quiete decurrunt ab eo aquae et hoc, dum silentium et quies

juxta eum servatur. Dum autem cantare incipiunt circa eum et buccina

concrepare, quod mirum dictu est incipit fons cum sonitu erumpere et

elevantur aquae, ut videantur gaudentibus congaudere. Juxta fontem est

unus paries lapideus, in quo est una fenestra non perspicua, sed quasi

capsa vestita politis tabulis marmoreis, in qua pendet lampas ardens,

in honorem beatae Virginis, quia dicunt, eam ibi locum orationis

habuisse; optimus autem odor est in eadem coeca fenestra, ac si esset

balsamo repleta.

Porro post decursum temporum videntes terrae habitatores aquae istius

virtutes, optabant esse rivum magnum, qui campum latum posset irrigare,

solum enim parvus rivulus a fonte descendit; foderunt ergo in loco

emanationis foveam profundam et latam, rotundam, quae quidem aqua

abundabat, sed non super effluebat. Unde fabricata rota grandi desuper

labore bestiarum extrahitur aqua de puteo et hodie sunt ibi semper XXX

boves ordinati ad trahendum aquam, qui successive ad laborem ponuntur.

Decurrit autem aqua per canalia in agrum balsami et in hortum aromatum

et in viridarium arborum et ea irrigat. Dirigitur etiam ad loca, ubi

sunt de excisis lapidibus muratorum opere facta grandia aquarum

retinacula pro balneare volentibus. Est enim aqua haec, ut ex

praedictis patet, salubris et in eam Sarraceni a longinquis veniunt

tamquam ad thermas naturales et balneantur ibi maxime, ut mundentur a

teterrimo foetore, quo squalent. Sed et nos ipsi in ea balneati sumus

et mundiores facti atque validiores. Et tantum de fonte illo.

Descriptio Horti Balsami.

Balsami hortum nunc describere volo et ipsum balsamum. Hortus balsami

est valde magnus, muro circumdatus; ager autem, vel locus in horto, in

quo balsami crescunt, non est magnus, non enim ultra quingentas cypros

vel balsamos habet; et dicitur hortus ille ab Avicena oculus solis, eo,

quod sol eum foecundissimis radiis inspiciat. Arbustum autem balsami

dicitur vel balsamus vel cyprus; liquor vero vel unguentum vel aroma de

balsamo pressum dicitur Balsamum. Porro ita terra horti illius

proportionata est balsamo et balsamus terrae, quod nunc non crescit in

mundo, nisi in loco illo, nec potest transplantari. Transplantatur

quidem, sed non crescit; hanc autem (#b#) proportionem horti et

balsami, balsami et horti, causat fons beatae Virginis et respectus

solis singularis, ita, quod terra ipsa translata in alium locum et aqua

de fonte solis allata eique infusa, adhuc non virescit inserta

balsamus, nec virescere potest in alio agro, nisi quis terram illam,

aquam istam, locum hunc et coeli aspectum simul transferre posset.

Porro de ipso balsamo, quae legi, inducam. Allata est primo de India.

Inter praecipua enim munera, quae regina Saba attulit Salomoni, obtulit

sibi radicem balsami, ut dicit Magister in Spec. hist., nusquam in

illis terris visam prius. Hanc accipiens Salomon, eam plantavit in

monte Enggadi et multiplicatae sunt arbustulae, ut etiam dixi de

montibus Engaddi P. 1. fol. 246. Post hoc transplantaverunt eam ad

hortos Jericho et ad alia loca apta in montibus Israel, quae

respiciebant orientem et habebant aquam. Nec fuit terra, ubi cresceret

balsamus, quam terra sancta, unde Salomon suae delictae carmen cecinit,

de hac dicens Cantici 1.: Botrus cypri dilectus meus mihi in vineis

Engaddi. Cyprus, ut dixi, est arbor balsami et fuerunt ergo horti

balsami in montibus Engaddi et in hortis Jericho, nec sunt remotae ab

invicem illa duo loca, quia sunt in eadem regione et potest videri a

Jericho in montes Engaddi, suntque duo calidissima terrae sanctae loca

et humida. Ab his locis, dicunt aliqui, quod etiam ad alia loca sint

cypri transplantati, sed tamen etsi viruerunt, non tamen fructum nec

succum portaverunt. A Salomone ergo usque ad tempora Herodis Magni, qui

fuit anno 49 ante Domini nativitatem, manserunt horti balsami. Eo

tempore fuit constituta super Aegyptum regina Cleopatra, filia Dionysii

Auletis, regis Aegypti, scelestissimi viri, nec fuit filia eo melior.

Cum enim esset regina et favorem Antonii acquisivisset, qui eo tempore

rempublicam in oriente gubernabat, sicut Octavianus Augustus in

occidente, commovit Antonium contra reges orientis, praecipue tamen

contra Herodem, regem Judaeae et contra regem Arabum et hoc ideo fecit,

ut illis interfectis posset etiam in illis regionibus regnare. Sed cum

Antonium inficere contra Herodem non posset, ipsamet cum exercitu

adscendit in Judaeam et quaedam loca vastavit, alia cepit, in odium

autem Herodis ascendit in montes Enggadi et in hortos Jericho intravit

et omnia arbusta balsami radicitus evulsit et excidit, non delinquens

ibi nec unam radicem. Portavit autem secum in Aegyptum quosdam palmitas

cum radicibus et ibi in quodam loco plantavit. Dicunt quidam, quod eos

plantavit in Busiris, in loco, ubi hodie est hortus balsami, et quod ab

illo tempore usque nunc ibi manserit. Et hoc Judaei, inimici Virginis

Mariae tenent. Nos vero dicimus, quod Cleopatra quidem plantaverit

hortum balsami, transferens eum de terra sancta in Aegyptum, sed non

crevit, nec viruit, sed exaruit. Dum autem Maria Virgo ad locum venit

Busiris, fontem impetravit et balsami hortum in totius Christianitatis

perpetuam consolationem. Ex eo enim horto solo habemus balsamum, quod

oleo mixtum et ab episcopo sacrificatum fit chrisma, quo in baptismo

inungimur et in confirmatione in sacri ordinis susceptione. Eo etiam

papa, episcopi, imperatores et nostri reges inunguntur. Colendissimus

est ergo hortus ille, de quo aromata illa pretiosissima fluunt, quae in

nostra transfunduntur sacramenta, quibus abluimur et sanctificamur (#79

a#). Eximium ergo opus esset, hanc nobilissimam plantulam etiam in

nostras transplantari regiones et modos excogitari, quo conservaretur.

Si enim Cleopatra illa vitiosissima meretrix huc transtulisset cypros,

quare non posset transplantari ad alia loca rationem non video.

Singularitatem ergo illam habet locus iste a beata Virgine, ut pie

credimus, a cujus tempore usque ad hunc diem mansit ibi hortus balsami,

in cujus signum, ut dicitur, non colitur, nec irrigatur, nec putatur

nisi a Christianis, et si alii non baptizati curam horti acceperint,

arescerint statim arbustae. Dicunt etiam, quod hoc pluribus vicibus sit

compertum ita se habere. Sed quid hoc veritatis habeat non plene

intelligo. Vidimus hortulanos Christianos et Sarracenos, nec bona

potest discretio haberi inter Christianum orientalem et inter

Sarracenum.

De ipsis virgultis balsami hoc sciendum, quod vix ad mensuram hominis

porriguntur in longum, similia paene illis virgultis, in quibus botri

crescunt, qui dicuntur vulgato nomine inter nos botri Sancti Johannis

et hoc quod ad ipsum crescendi modum, sed differentia est in ligno.

Habent enim cypri stipites albos et prae pinguedine molles et folia

rutae similia, septem tamen angulorum. Omnia autem, quae sunt in illa

virgulta, sunt medicinalia et eximio odore redolentia et folia ejus

numquam decidunt. Prima et praecipua virtus illius arboris est in

succo, qui dicitur opobalsamus; secunda in uvis, sive in semine, quod

dicitur carbobalsamus; tertia in cortice, quod dicitur lachobalsamus;

quarta in ligno, quod dicitur xylobalsamus. Et illa est minima ejus

virtus. Balsami virgulta non seminantur, sed transplantantur omni anno

in agro suo de loco in locum. In Majo enim accipiunt ramusculos novos

parvos de loco suo et in alium locum terrae bene paratum, mundatum et

irrigatum ponunt, et saepe, immo cottidie irrigant et ingenti

diligentia curant usque ad mensem Novembrem. De modo autem colligendi

et de tempore diversi diversos modos scribunt et diversa tempora

assignant, quia diversa balsama ex uno et eodem balsamo vel cypro

exprimuntur diversis modis et temporibus. Sunt enim tria balsama,

bonum, melius, optimum et optimus est succus destillans a stipite et

ramusculis, de quo supra patuit in practica, fol. 66. b. Hoc balsamum

primum et optimum, dum tempus collectionis advenerit, mittit rex

Soldanus nobiliores suae curiae de Cahiro in Busirin, ut observent,

quod cultores et collectores fideliter agant, nec quidquam agere

permittunt, nisi praesentes sint et videant et furem vel infideliter

agentem sine mora occidunt. Satrapis ergo missis praesentibus in mense

Decembri incidunt cultores acutis lapideis vel osseis cultellulis

stipites, solum in superiori vel exteriori cortice, quae tenuissima

est, et si incisio non caute fiat, ita, quod cultellulo stipitis corpus

nudum tangatur, mox arbustum exarescit; nec quicquam exstillat, si

incisio ferreo vel metallico instrumento fiat, quia contactus metalli

noxius est illi arbori.

Incisione facta suspendunt ad ramos incisos vitra parva sub vulneribus,

e quibus pulchrae rorant suavissimae lachrymae in ipsa vitra et

paulatim (#b#) stillicidias recipiunt, quibus repletis accedunt

satrapae et liquorem in aureas phialas fundunt et hoc singulis diebus

faciunt per mensem illum, in quo tribus vicibus inciduntur cypri. Et

hoc est balsamum primum et probatissimum, quod omne praesentatur domino

Soldano, cujus ipsemet dispensator est et cui vult praebet et

communicat.

Hoc balsamo sic destillato consequenter in sequenti mense accipiunt

cultores arbustulas incisas et radicitus evellunt et magna vi ac multis

modis adhuc balsamum extrudunt per ignem et per pressuras sub prelo.

Sed et de semine liquorem evocant pressuris et actione ignis. Et ideo

balsamum est valde inaequale, primo, quia in his pressionibus et

exustionibus distillant liquores alii, longe a natura balsami, etiamsi

odorem participent. Hoc solum est balsamum probatissimum, quod purum de

camera domini Soldani venditur et raro nisi sophisticatum invenitur

alias.

De hoc balsamo quatuor potentissimis regibus suis convicinis encaenia

transmittit, scilicet Magno Cham de Catheji, Presbytero Johanni de

India, Xanssa domino Tartarorum et Magno Turco, imperatori Turcorum, et

si quem alium principem magnifice honorare vult, mittit ei tamquam

pretiosius auro, argento et lapide de pretioso illo nobilissimo

liquore, sicut legimus in chronicis, quod Soldanus, audiens famam

Friderici primi, Imperatoris, misit sibi vas aureum, smaragdinum,

balsamo plenum, quod accipiens imperator cum plurimum munus

appretiasset et miratus vasis pulchritudinem multum laudasset ac

Soldani liberalitatem commendasset, subjunxit: cum, inquit, sim mundi

dominus, non decet me possidere tantum thesaurum solum, dividam ergo

cum aliis. Et hoc dicto vas cum impetu projecit in terram et in multa

confregit frusta et circumstantes ad colligendum effusum et per

pavimentum dispersum balsamum invitavit. Mirabantur autem Soldani

ministri rem factam, nescientes, an ex animi libertate, vel ex

liberalitate, aut ex passione vel aliqua ratione, vel ex ruditate aut

crudelitate id fecisset. Audiens autem Soldanus rem gestam virum

vehementer timere coepit cum omni regno suo.

Sunt autem aliqui Mamaluci Cahiri, quibus Soldanus communicat etiam de

primo balsamo et illi honoratis et nobilibus peregrinis vendunt et eis

videntibus multipliciter probant esse de vero et primo balsamo. Una

proba est, quod accipiunt carbonem vivum et totaliter ignitum et ei

superfundunt unam duntaxat guttulam balsami, quae statim totum ignem

depellit et carbonem extinguit. Quod si esset balsamum sophisticatum

per aliquod oleum vel unguentum, facere non posset, sed magis

accenderet. Alia proba: aquam puram et frigidam in vase ante se ponunt

et in aquam guttam unam cadere permittunt, et si est balsamum verum,

repente fundum petit, si falsum, supernatat sicut aliae pinguedines.

Alia proba: accipiunt vas cum lacte et duas vel tres guttas in hoc

projiciunt et dispergunt guttas in parvissimas guttulas per superficiem

lactis; et si est verum balsamum, omnes guttulae fundum petunt et in

unum concurrunt, si est sophisticum, non cadunt ad fundum nec

concurrunt. Alia proba: pannum candidum accipiunt et super eum guttam

balsami projiciunt et si est verum, nullam maculam panno infert, si

sophisticum, pannus maculam contrahit propter pinguedinem. Alia proba:

lac caprinum accipiunt et guttam in eum projiciunt, statim autem lac

coagulatur et gutta fundum petit, falsificatum vero hoc non facit. Item

probatur aquae purae inpositum; si ipsam totam aquam albidam facit,

verum balsamum est. Hoc optimum balsamum dicitur opobalsamum, ab opo,

quod est caverna vel scissura, quasi per incisionem corticis destillat.

Cujus balsami alia probatio est, quando gutta manu imponitur et ad

solem manum penetrat, sicut practica nos docuit, et quando gutta in

palato ponitur, ita calidum cerebrum facit, quod videtur succendi.

Efficacissimum est hoc balsamum ad multas infirmitates: frangit lapidem

vesicae; menstrua provocat et foetum mortuum educit; est et contra

iliacum dolorem stomachi; contra omnes passiones capitis; contra omnes

cicatrices; contra vitium aurium; contra dolorem dentium et oculorum,

nam oculo impositum, quomodo oculum invenit, ita perpetuo eum servat;

contra febres; contra venenum et morsus venenatorum; corpora mortuorum

integra conservat et odor ejus dulcissimus omnibus prodest, qui magis

videtur coelestis quam terrestris. Et quia carissimum est hoc balsamum,

raro invenitur purum (#80 a#). Quidam enim vendunt pro eo therebintheum

oleum; quidam therebinthum ei admiscent; alii oleum nardinum admiscent

therebinthino. Diversis enim modis adulteratur, nam seminis sui succo

vitiatur et oleo rosae cypri, lentisci, balani, therebinthi, myrti,

resina, galbano, cera et caeteris variis modis his in terris vitiatur,

in coelo vero purum erit; de sanctis enim canit ecclesia: Sancti tui,

Domine, florebunt sicut lilium et sicut odor balsami erunt ante Te. De

Sapientia aeterna et de beatissima Virgine Maria canit Eccles. 38.:

Sicut cinnamomum et balsamum aromatizans odorem dedi. Et iterum ibidem:

Sicut balsamum non mixtum odor meus.

De balsamo vero et probato aliqui de meis dominis peregrinis emerunt et

principibus terrae nostrae propinaverunt, coram omnibus comprobantes

aliquibus modis praedictis. Sic fuit factum coram Archiduce Austriae

Sigismundo in Insprugg et coram Archiepiscopo Moguntino et coram domina

... relicta Ducis Burgundiae Caroli. Et tantum de illo.

De ingressu peregrinorum in Cahirum, civitatem

maximam totius mundi.

Octavo die Octobris, dum nox praecedens eum advenisset, oneravimus

camelos nobis de Cahiro adductos nostros, quorum usum a Jerusalem

habuimus, ascendimus et praecedentem Trutschelmannum secuti sumus,

egredientes de Busiris in crepusculo serotino, ut in tenebris

ingrederemur Cahirum propter insultum hominum vitandum; non enim

potuissemus clara luce nisi cum multis percussionibus et vexationibus

populum penetrare. Assumsimus autem nobiscum Calinum ductorem nostrum

per desertum, cujus ministerium etiam impletum erat, et asinarios

nostros, et nova pretia eis constituimus, uti manerent nobiscum usque

in Cahirum. Egressi autem Busirim habuimus ad sinistram desertum,

solis ardoribus terram adustam, sterilem et inutilem, ad dextram vero

hortos, agros, pomaria, viridaria et voluptuosos paradisos perfusos

Nilo foecundissimo fluvio, sine cujus beneficio tota Aegyptus arida et

inhabitabilis esset, sicut in tractatu de Nilo dicetur.

Deinde in processu venimus, ubi in utraque parte viridaria et hortos

habuimus, repletos aquis Nili. Stabant autem in ipsis hortis arbores

praecellentes et domus magnae et munitae, depictae sicut castra, et in

medio processimus, sicut in civitate inter habitationes. Nam a Busiri

usque Cairum videtur esse una continua civitas, nec possum ex

scripturis et historiis aliud intelligere, nisi quod Memphis, Busiris,

Cahirum, Babylonia, Eliopolis et Thebis vel Theba sit una eademque

civitas omnium mundi civitatibus maxima et celeberrima, ut clarius

patebit in descriptione Cahiri. Processimus ergo diu per vicos,

aestimantes, nos esse in civitate, sed Trutschelmannus dixit quod non.

Tandem ingressi urbem (#b#) illam maximam, toti mundo formidabilem, cum

magna festinantia processimus duabus horis continuis et hominum turmas

penetravimus stantium et ambulantium in vicis in infinito numero cum

luminibus, lucernis et faculis; erat enim hora laetitiae eorum,

comestionis et solatii propter jejunium, quod de die servant, ut patet

supra fol. 74, et currebant omnes vici pleni. Juvenes autem videntes et

cognoscentes, nos esse peregrinos Christianos, cum clamoribus currebant

post nos et homines concitabant contra nos spargentes pulverem; verum

nostra festinatio liberavit nos a prosequentibus. Erat autem tantus

clamor et hominum compressio, quod non est dicibile, tot lumina et

candelae, tantum tripudium, ac si esset ibi totum mundi gaudium et hoc

non in uno loco, sed in omnibus vicis. Tandem autem in Tanguardini

Trutschelmanni curiam ingressi sumus et occurrit familia cum luminibus,

et bestias exoneravimus cunctasque res nostras in unum cumulum

jactavimus usque mane. Compositis rebus introducti fuimus in quoddam

grande coenaculum, stratum, pulchrum, depictum et marmore polito

vestitum, sed sine lectis, sine pannis, sine scamnis et sedimus super

pavimentum, reclinantes nos ad parietes, et dormitare coepimus, sed

quietem capere non potuimus propter tripudiantes in curia. Venit autem

Tanguardinus, dicens: oportere nos sic manere usque ad diem et tunc

vellet provisionem nobis facere de habitaculis. Dum autem dies

illucesceret, cessaverunt ab inquietudine et factum fuit silentium

magnum in domo, nos vero more nostro surreximus et laeti de adventu

diei fuimus; erat autem mane et sol ortus fuerat, nec vidimus nec

audivimus hominem in toto palatio. Interea cunctis paganis adhuc

soporatis, venit secrete ad nos unus gemmarius et aurifaber de

Mechilinia, Christianus catholicus, teutonicus, nomine

Franciscus,[TR12] qui viderat in nocte ingressum nostrum in sua patega,

quia residet ibi negotians; hic adjuravit primo nos, ut hoc, quod nobis

dicere vellet, celatum habere vellemus, ne ad aures Tanguardini

deveniret, dicens: ecce domini peregrini, in domo dolosi hominis et

spoliatoris estis, nec, ultra hunc diem si manseritis, non exibitis

nisi excoriati et spoliati, non manifeste, sed fraudulenter et dolose;

suadeo vobis omnibus modis, ut non maneatis in hac domo, ego providebo

vobis, inquit, de securo et bono hospitio, et addidit, nobis recitans

statum Tanguardini hospitis nostri satis terribilem, dicens: homo iste

natus Judaeus est de Sicilia et Rabbi in Judaismo factus, derelicto

autem Judaeorum errore ad ecclesiam Christi convolavit et scholas

frequentans doctus in latina lingua factus est, fuit et in theologia

instructus, ad clericatum pervenit, in quo per tempus officio functus

aufugit et ad Sarracenos se contulit et abnegata fide Christi Machometo

juramentum praestitit et ad curiam Soldani receptus factus est dives et

potens Mamalucus et emit a Soldano omnes Judaeos et Christianos in

terras suas venientes, quos excoriat astutiis et calliditatibus et

mirabilibus adinventionibus (#81 a#). Recipit enim pecuniam per fas et

nefas et scit mira suavitate affectum peregrinorum sibi attrahere, ut

possit ex consequenti eorum bursas evacuare et de sic male acquisitis

pecuniis ditatus est homo et emit curiam istam et emit pulchras uxores

et emit officia aliqua reipublicae et in malum suum factus est

fortunatus. His auditis rogavimus Franciscum, ut aliud hospitium pro

nobis disponeret et reveniret. Sic ergo a nobis recessit. Interea

Tanguardinus[TR13] surrexit et per circuitum domus suae discurrit cum

servis et ancillis, cameras et habitacula pro nobis parans. Advocavimus

ergo virum et diximus ei latina lingua:[TR14] ecce, domine

Trutschelmanne, timemus vobis esse gravamen, ideo nolumus, quod domus

vestra per nos occupetur, ne aliis impedimentum praestemus, liceat ergo

nobis, quaesumus, quaerere Francos Christianos, cum quibus manere

possumus sine alicujus praejudicio. Hoc cum audisset vir ille astutus,

immutatus est facie et cum magna furia licentiavit nos dicens: vos,

inquit, estis mei et omnis salus vestra in mea manu est et, si vellem,

possem vos vi retinere et in compedes ponere, sed quia non placet

manere mecum, ite ad locum placentem, verum tamen, si aliqua molestia

vobis illata fuerit et aliquid passi fueritis, sicut pro certo fiet,

non mihi conqueramini, nec me invocetis, quia tutor vester in alia aede

non ero, nec possum vos defendere nisi in mea domo, quae est quasi

asylum Christianorum et Judaeorum. Insuper in alia domo captivi

stabitis, nec apparere audebitis extra, nisi per me ducti in publicum

fueritis, quod ego non faciam, stabitis ergo conclusi et nihilo minus

solvetis mihi solvenda, quia mei estis. In illa locutione fuit factus

tranquillus et addidit: quid quaeso displicuit in hac domo vobis? Ecce,

ampla, spatiosa et decora est, et similem inter vestros Christianos non

reperietis.[TR15] Habitationes meae habitationes vestrae; servi mei

servi vestri. Si placet, manete securi in hac domo, si non, exite et de

securitate vobis providete. Haec ut audivimus, intelleximus nos

irretitos et captos et necessitatos ad manendum cum eo; submisimus ergo

nos ei et commendavimus nos ipsos sibi et manere promisimus. Dedit ergo

nobis tria habitacula, cuilibet societati unum, et loca ad coquendum

ostendit et Mamalucum nobis junxit unum, qui conduceret procuratores

nostros ad loca, ubi emuntur necessaria, et dedit nobis licentiam

undique ambulandi[TR16] per domum, sed prohibuit nos exire domum sine

comitiva famuli alicujus de domo. Exivit ergo procurator noster et

necessaria emit optata in bono foro, demtis lignis, quae carissima ibi

sunt, emimus enim pro uno ducato ligna, quae quis in Ulma, ubi tamen

etiam sunt cara, emeret pro uno plaphardo, vinum autem nullum nec apud

Christianos invenire poteramus et vinum in Jerusalem totum erat

consumtum et incepimus aquam paradisi bibere de Nilo, sed nullus

dubitet, quin melius (#b#) vinum Rheni quam aqua paradisi sapuisset

nobis. Emimus illo die multa et omnia ad libram mensurantur ibi, panes,

pisces, carnes, sed et ligna pondere librae comparantur. Emimus enim

plus quam pro ducato ligna, non tanta, quanta Ulmae habere possem pro

uno bohemico grosso; nam ab antiquo fuit terra Aegypti lignis carens,

quod poetae referunt accidisse temporibus Vulcani regis, qui dicitur

ignem invenisse. Cum enim arbor ictu fulminis in montibus incensa

propinqua omnia inflagravit ligna, sicque ignis discurrens omnia

succendit et ita Aegyptus privata dicitur lignis. Illum ergo diem

deduximus laborando in compositione habitaculorum nostrorum et notitiam

familiae accepimus et domum lustravimus, demtis habitaculis uxorum

Tanguardini. Sic autem locati fuimus, quod domini peregrini primae

societatis ad unum ignem coquebant et domini mediae societatis et

tertiae societatis simul communem coquinam habebant et quaelibet

societas singulariter pro se provisionem faciebat. Noctem inquietam

habuimus propter strepitum et insanas vigilias paganorum propter

jejunium suum diurnum, nec solum illam noctem, sed singulas noctes

illius mensis inquietas et quasi insomnes duximus.

Nona die, quae est Dionysii et sociorum ejus martyrum cum mane

illuxisset et cuncta familia domus dormiret, nos surreximus et in

habitationem dominorum secundae societatis ascendimus, quia in alto

erat, ibique in eorum camera altare ereximus et missas cottidie

celebravimus ibi. In die autem illa, cum disponeremus altare, invenimus

nos defectum panis sacrificii, quem de Jerusalem nobiscum tuleramus,

habere, nec amplius erat hostia in scrinio et accersito ad nos

Tanguardino quaesivimus, an aliqui sacerdotes latini essent in urbe, et

comperto, quod sic, diximus sibi defectum nostrum et statim directo

nuntio ad quendam sacerdotem latinum de Venetiis panes sacrificii apud

eum invenimus; nam sacerdos ille noviter venerat de Alexandria cum

domino consule Alexandrino, magno Venetiano, cui missas celebrabat.

Alias enim nullus latinus sacerdos, nec aliqua ecclesia latina, heu, in

tanta urbe est, et si ille casu non affuisset, omnibus his diebus sine

missae officio mansissemus. Igitur omnibus dispositis ad celebrandum

requisitis cum convenissent filii Dei, ut assisterent coram Domino,

affuit inter eos et Satan, Job. 1. Nam officio inchoato et peregrinis

devotius inclinatis, ecce, advenit Satan; uxores enim Tanguardini,

meretricio cultu ornatae more dominarum nobilium, cum mirabili alto

capitis ornamento, auro et gemmis circumdatae, ad nos intravere,

volentes interesse officio nostro, locantes se in partem ad manendum.

Nos vero territi trepidavimus et submurmuravimus, nescientes, quid

esset faciendum. Sed et sacerdos in altari stans substitit et eis

praesentibus legere cessavit, non fuimus autem ausi eas ejicere,

timentes indignationem domini. Caetera etiam familia promiscui sexus

cum eis adscenderat et ante ostium camerae stabat. Cumque sic suspensi

staremus, et dominae nos trepidantes propter se conspicerent, incepit

principalior uxor patroni domus, mulier grandis et virilis ac eloquens,

loqui lingua italica, dicens: cur, inquit, domini mei trepidatis ad

ingressum nostrum? Sumus et nos Christianae mulieres, (#82 a#) indignae

et criminosae, fatemur, Christi famulae, sacro baptismate renatae el

fide catholica insignitae, quam numquam abnegavimus, nec abnegaturae

sumus, et subjunxit: ego, inquit, sum italica mulier Christiana et de

Christianis parentibus nata. Consodalis autem mea est foemina graeca,

de Christianis graecis progenita, sumusque invitae contorales viri

Christum abnegantis; caeterae puellae sunt nostrae pedissequae

emtitiae; servi isti sunt nostri eunuchi; officio ergo vestro adesse

volumus et Deum nostrum sub sacramento una vobiscum videre et adorare

cupimus, utinam manducare et communicare liceret! His dictis officium

incoeptum perfecimus, cunctis astantibus, inter quos erant Mamaluci et

Sarraceni. Officio finito et alienis egressis deliberavimus amplius

occulte officiare propter infidelium aspectum vitandum. Nobis autem

congregatis in loco venit Tanguardinus, domus patronus, et omnes nos

secum duxit in suam habitationem, ut eam videremus. Primo ergo in unam

cameram venimus, quae plena erat ornamentis equorum et mulorum. Ibi

pendebant sellae plures, obductae laminis argenteis, deauratis, cum

scansilibus et strepis argenteis et antelae et postelae et subtelae, ac

frena et capistra cum capulis cum argenteis bullis ornata erant, sicut

straphia nobilium dominorum.

Ab hac camera intravimus aliam cameram, in qua stabat cavea magna et in

ea saeva bestia, in quantitate vulpis, colore tamen lupo similior et

breviora habens crura et faciem quasi cattus et dicitur bestia illa

Saweta, fuitque foemella. Hanc bestiam ostendit nobis vir, dicens, quod

de ea haberet omni septima ducatum, quia gereret quandam pretiosam

materiam, quam singulis hebdomadibus ei detraheret, et mox alia

succresceret. Rogavimus ergo virum, ut illam practicam nobis

ostenderet. Accepit ergo bacellum, cum quo bestiam pupugit et vexavit,

eamque currere et fremere fecit in cavea, diligentius observans, ut

currentis caudam in cursu per caveam dependentem apprehenderet. Qua

comprehensa traxit bestiam cum cauda ad parietem caveae et jussit, ut

servi sui bestiam fortiter tenerent cum elevata cauda et cum

posterioribus pedibus, quos etiam extra caveam extractos tenebant ita,

quod turpitudo posteriorum totaliter apparebat. Habebat autem juxta

vulvam naturalem aliam scissuram, quasi esset secunda vulva, per quam

tamen nihil recipit nec egerit, nisi ut dicetur. Dum ergo sic bestia

teneretur, sibilabat et stridebat ac spumabat prae iracundia, ea autem

furente protulit Tangwardinus cochlear parvum argenteum et intrusit eum

secundae vulvae bestiae, ex cujus sensu movit bestia vulvam et

interiorem carnem emisit extra, in qua materia turpis, coloris

cinericei, dependebat. Hanc materiam rasit Tangwardinus cum cochleari

de carne, et cochlear plenum protulit et bestiam dimisit. Praebuit

autem nobis ad odorandum hanc turpem materiam et erat suavissimi

odoris, quasi muscum, pretiosior tamen musco fuit, quia non venditur,

nisi aequali pondere aurum remetiatur. Plures ducatos recepit a

peregrinis militibus pro illa materia, quae erat sicut pulmentum de

avena bene spissum. Interrogavimus ergo virum de masculo (#b#) illius

speciei, an etiam esset ferax talis materiae, qui dixit, quod per

oppositum ab eo extraheretur materia consimilis, sed tanti foetoris

abominabilis, ac si esset recens swibulum. Hanc foetidam materiam emunt

truffatores et liniunt vestimenta eorum, quos deludere volunt, et

ubicumque tales transeunt, stant, aut sedent secum existentes,

circumspiciunt, nares obstruunt, putantes esse ibi recens stercus

humanum in caligis et vestimentis eorum, quorum vestes modicum tactae

de illa materia. Sic etiam inimici dominarum volentium ad nuptias vel

choreas ire, ut ibi confundantur, occulte accedunt et in quantitate

unius pisi eis apponunt, a quibus propter foetorem omnes fugiunt. Ideo

masculi illorum animalium non sunt alicujus pretii, sed foemellae sunt

pretiosissimae.

Inde eduxit nos in thalamum suum, qui erat camera pulcherrima, marmore

vestita et tapetiis pretiosis obtecta tam pavimentum quam parietes, et

ne illa calceamentis nostris foedaremus, ea ante ingressum camerae

solvimus et nudis pedibus, ut moris est omnium Orientalium, ingressi

sumus. Erat autem thalamus ille in una singulari turre palatii, plumbo

camerato opere tecto, culmen habens mediam vel cornutam lunam, sicut

muscheae omnes habent et erat turris rotunda, vitreis fenestris per

gyrum ornata, per quas lumen in ipsum thalamum spargebatur. Sedebant

autem duae uxores ejus cum puellis suis in eo et operabantur acu

muliebria; ambae autem foeminae erant juvenes pulchrae et Christianae,

ut fol. 81 dixi. Accepimus autem a quodam nobis referente, quod illam,

quae fuit principalior uxor et senior, accepit vel eripuit de lupanari

in Alexandria, in quo prostituta tenebatur. Alteram autem juniorem

puellam emerat in Graecia et adolescentulam factam duxit uxorem. Non

autem curant Sarraceni aut Mamaluci, quod eorum uxores sunt Christianae

de hoc vel de illo ritu. Porro nobis in thalamo stantibus et ornatum

aspicientibus dixi ego latine ad dominum domus: ecce, hic est paradisus

vester, quid quaeso habebitis in alia vita? Antequam autem responderet,

extulit vocem senior uxor, ad loquendum satis promta, quia verba mea

intellexerat, dicens: imo, inquit, et hic et in futuro paradiso

fruemur. Cui cum dicerem, hoc impossibile fore, illa in contrarium

reclamabat. Ego vero suis multiplicibus verbis respondere dedignabar.

Juxta hanc cameram erant aliae camerae pulchrae, ad quas intravimus et

vidimus.

Post hoc descendimus in curiam. Per ejus circuitum multae erant

cellulae et cavernae, una autem bene clausa seris ferreis et repagulis

nobis aperuit et introduxit, in qua sedit unus Christianus catenatus

compedibus. Ad introitum autem nostrum surrexit et ad pedes nostros

cecidit, petens, ut opera misericordiae in eum faceremus, quatenus de

istis catenis liberari posset, duobus enim fere annis sic in

captivitate deguerat pro eo, quod in Alexandria emerat duos pueros a

quodam paupere Sarraceno, cujus erant, eosque in Cretam, unde oriundus

fuerat, detulit et baptizari fecit. Vetat autem lex Machometi, quod

Christiani non debent emere Sarracenos, nec Sarraceni debent subdi

quovis modo Christianis. Cum autem (#83 a#) redisset[TR17] in

Alexandriam, venit ad eum quidam Mamalucus, qui emtioni interfuerat,

dicens ei: ecce, Christiane, contra legem Sarracenorum emisti duos

Sarracenos me vidente et eos abduxisti in locum tuum, nisi ergo me

aliquo munere placaveris, domino Soldano accusaberis et hinc absque

castigatione non evades. Has minas mercator ille parvi pendit et malis

verbis Mamalucum a se repulit, qui statim abiens praefecto Alexandriae

eum accusavit, qui eum statim missis servis captivavit et vinctum

Cahirum transmisit judicandum. Traditus autem fuit Tangwardino, ut

custodiret illum et sententia in eum lata talis fuit, ut e tribus unum

eligeret, vel daret quingentos ducatos, vel Christi fidem abnegando

circumcisionem acciperet, vel morti alicui se submitteret. Dixit ergo

nobis, primum sibi esse impossibile propter tenuitatem suae

substantiae; secundum intolerabile; tertium horribile. Impetravimus

autem ei libertatem a Tanguardino, ut catenatus incedere posset in

curia et aliqui milites pecuniam sibi participaverunt, qua se redemit.

Hunc postea liberum in Alexandria deambulantem vidimus. Deinde in alium

carcerem venimus, in quo sedebat quidam moestissimus juvenis, per omnia

modo sarracenico vestitus, qui fidem quidem Christi abnegaverat et

circumcisionem acceperat, sed ad poenitentiam conversus ad Tanguardinum

confugit et apud eum absconditus mansit inclusus, quousque sine nota

pateret sibi descensus in Alexandriam, a qua in Cataloniam, unde

fuerat, remeare posset per mare. Quendam alium juvenem invenimus, de

Genua, qui Mamalucus factus fuerat et cum Tanguardino de reditu

tractatum habuit. Hic cum vidisset nos, prorupit in lachrimas prae

laetitia, videns signatos nos esse cruce, et accurrens in amplexus

nostros cecidit et cruces vestimentorum nostrorum deosculabatur et

magnis gemitibus ad partes fidelium adspirabat, optime autem latinum

loqui novit, cum quo saepe posthac collocutionem habui et multa ab eo

didici de vita Sarracenorum, Mamalucorum et sub lege Machometi

degentium, de quibus enormia et inhumana, quae non licet homini loqui,

audivi.

Post hoc egressi sumus in curiam et ibi vidimus unum saevissimum

leopardum, catena alligatum, ad quem suus magister solus accedere ausus

fuit, cum baculo tamen, cum minis et clamoribus. Est enim leopardus

bestia saevissima, de leonis et pardi adulterio nata, colorem habens

varium ut pardus et caput, cauda vero et pedibus leoni assimilatur; est

alias praeceps, sitiens sanguinem et bestia fera, quae quidem aliquando

domesticatur, sed numquam ad plenum, ut suae crudelitatis obliviscatur.

Domesticatur autem ad venationem. Itaque cum ad praedam in venatione

ducitur et relaxatur, tunc saltando, non currendo, praedam insequitur,

quam si quarto vel quinto saltu capere nequiverit, ferociter iratus

subsistit et nisi statim venator furenti bestiam aliquam obtulerit,

cujus sanguine placetur, mox in ipsum venatorem vel in quoslibet obvios

irruit, nec potest placari nisi sanguine. Ideo venatores semper secum

ducunt agnum, quem in hoc casu irato lacerandum tradunt, ut placetur.

Ungues habet acutissimos, venenosos, similiter et dentes diabolicos

habet et non tantum periculum est in laesione et vulneratione, quantum

est in intoxicatione (#b#) veneni ejus, habet enim dentes venenatos et

hoc, quod mordet, praeter vulnus intoxicat. Hae bestiae capiuntur juxta

Cahirum et Alexandriam et datur unus juvenis pro uno ducato. Capiuntur

autem cum humanis stercoribus; habet enim quasdam naturales

infirmitates, quibus dum se gravatum sentit, stercus humanum quaerit,

comedit et convalescit. Suspendunt ergo venatores vas cum stercoribus

in altam arborem, quam dum bestia ascendit, illico a venatoribus

capitur. Recitatur in Chronica martyr. sub Heinrico tertio. Dum

leopardus hominem vulnerat, tunc infinita multitudo murium accurrit, et

super ipsum mingunt, donec moriatur, nec potest protegi a muribus.

Dolosus est leopardus, ita, ut etiam leonem dolo vincat: fodit enim

sibi specum in terram cum duobus foraminibus, ita quod per unum foramen

intrat et per alterum exit, et ista foramina lata et patentia facit, in

medio autem ipsum specum strictum facit. Dum autem leo ipsum

insequitur, currit in specum, quem leo sequitur, etiam intromittit se

et, dum in medium venerit, per strictum ire non potest, sed captus

tenetur et leopardus, qui prius per foramen evasit, reingreditur per

aliud, sequens leonem in stricto laborantem et ipsum a tergo laniat,

mordet, lacerat et occidit.

Deinde duxit nos in atriolum septum, in quo vidimus tres struthiones

grandes, quos capiunt in deserto, quorum saepe vestigia vidimus in

eremo. Est autem struthio avis paene bestialis, grande habens corpus,

paene ad magnitudinem asini, ut dicit Vincent. in Speculo Natur. Ita

magnos tamen nos non vidimus, sed ut oves. Habet pennas, sed numquam

eis utitur ad volandum, alas habet tenues et plumas sicut lanam, in

eundo alas erigit, adeoque in terra currit, ut equos celeritate

praecedat, quos etiam prosequitur et fugat, nec eos videre potest

propter naturalem inimicitiam. Habet ungulas bisulcas, ad

comprehendendos lapides, quos emittit in fuga contra insequentes.

Calidissimae naturae est, ita, ut ferrum comedat et digerat, calvescit

etiam ita, ut totaliter nudus fiat, sed habet pellem durissimam contra

frigus. Dum venit tempus, ut ova pariat, ad stellas plejades oculos

levat, nec ovat, nisi ipsos videat, ova autem in sabulo abscondit et

eorum obliviscitur in arena, solis autem calore excubantur; egressis

autem pulliculis cum gaudio mater eos suscipit et quos in ovo

contemserat, de ovo egressos recolligit et magna cura nutrit. Et ideo

dicitur Job: Induratur struthio ad filios suos, quasi non sint sui. Et

Threnor. IV.: Fiunt populi mei crudeles, quasi struthio in deserto; nam

in desertis locis sunt, ut patet Jesaiae 13. et 34.

De[TR18] hoc in aliam habitationem nos induxit et ibi in caveis

pendentibus erant pulcherrimi psittaci, mira humanitate se nobis

ostendentes, nam communes sunt in illis regionibus illae aves, quia de

littoribus indici maris, in quibus gignuntur, ducuntur in Aegyptum. Est

autem psittacus avis nobilis, quam veterum error tradit fuisse hominem.

Erat enim temporibus Moysi in Thessalia vir Psittacus, prudentissimus,

Deucalionis et Pyrrhae filius; hic ad Aethiopes abiit, ubi in maxima

veneratione habitus, cum in longissimum evasisset, oravit, ut rebus

subtraheretur humanis, cujus precibus dii faciles eum in avem sui

nominis mutaverunt et inde omnes psittaci sunt geniti, nec alibi in

mundo reperiuntur, nisi in locis, ubi Psittacus regnavit. Haec avis est

viridis coloris tota, torque tamen puniceo collum habet ornatum, (#84

a#) grandem habet linguam et latam, unde articulata verba exprimit,

ita, ut si eam non videris hominem locutum putes, loquitur autem

muliebriter. Ex natura autem imperatores salutat, dicens: Chere, ave.

Sed caetera verba dicit instructione, unde quidam sub persona psittaci

dicit:

Psittacus a vobis aliorum nomina disco;

Hoc per me didici dicere: Caesar ave.

Rostri ejus tanta est duritia, ut cum e sublimi praecipitatur in saxum,

nisu se oris excipiat. Caput vero habet tam validum, quod non sentit,

nisi virga ferrea percutiatur, unde, quando instruitur ad loquendum,

virga ferrea caput ejus caeditur. Avis luxuriosa est et vino

inebriatur, quod libenter bibit et se ipsam pede cibat, sicut homo

manu; aquas omnes sustinet, sed pluvia perfusa moritur. Est mirae

calliditatis ad excitandum hominum risum. Domesticos sibi deosculatur,

nonnumquam tamen osculum simulando morsum rostro tribuit; hoc enim mihi

in navi super mare contigit, in qua juxta me pendebat psittacus, mihi

factus familiarissimus, qui etiam aliqua teutonica verba a me didicit,

quadam vice gestibus petivit osculum a me, dum autem sibi vultum

praeberem, arripuit rostro suo unco nasum meum et graviter me

vulneravit. Eadem bestia didicerat a me quaedam verba alemannica;

consuevi enim ei dicere: _Bübli, kum her zu mir._[TR19] Sic et avis me

accedente dicere solita erat: _kum her zu mir._[TR20] Propter quam

causam fuit mihi factus Italicus inimicus, quod corrupissem sibi avem

et removit eam a me. Insuper admoto sibi speculo propria forma

deluditur et nunc gaudenti nunc dolenti similis efficitur. In aspectu

virginis plurimum delectatur, propter humanitatem earum efficiuntur

valde cari dominis suis. Vidi unum psittacum, qui scivit nominatim

vocare omnes de familia domini et ipsum dominum vocare solebat mane, ut

surgeret ad missam. Hanc avem idem non vendidisset pro C ducatis. Alium

psittacum album vidi et majorem caeteris, quem pretio valde magno

aestimabant. Dicunt quidam, quod psittaci sint aves paradisi et dum

pulli de nidis in Nilum cadunt, extra paradisum fluunt et capiuntur ab

Aethiopibus in flumine. Sed hoc est puerile. Diodorus historiagraphus

dicit Libro III., quod psittaci diversorum colorum in Arabia felici

generentur, quae est supra Aegyptum. Dicuntur autem psittaci vulgariter

papagogi, item aves regales et nobiles.

De psittacis in aliam habitationem ingressi sumus, in qua erant stabula

equorum domini Tanguardini, et ibi vidimus pulcherrimos equos, alipes,

dextrarios, palefredos et gradarios. Abundat enim Aegyptus equis

optimis, plus quam aliqua alia regio mundi, unde inter ea, quae de

gloria Salomonis scribuntur, fit mentio de equis Aegypti, 3. Reg. X. et

2. Paral. I., ubi dicitur: et educebantur equi Salomonis de Aegypto et

de insula Choa et egrediebatur quadriga de Aegypto sexcentis siclis

argenti et equi centum quinquaginta. Et Ezech. XVII. improperatur regi

Jerusalem a Deo, eo, quod misit ad Aegyptum pro equis. Et Esaiae 31.

clamat propheta contra populum ex ore Domini, ne in Aegyptum pro

equitatura descendant, dicens, vae, qui descendunt in Aegyptum ad

auxilium in equis sperantes et habentes fiduciam super quadrigis, quia

multae sunt, et super equitibus, quia praevalidi sunt nimis. Aegyptus

homo et non Deus est et equi eorum caro et non spiritus. Tanto enim

impetu currunt, quod videntur volare quasi spiritus, non solum in

plano, sed de praecipitiis clivorum currunt, et in scopulis et rupibus

et locis (#b#) asperrimis sine laesione et casu, ac si essent equi

alati Persei, vel equi Boreae, quos genuit ex equabus Dardani. Vidimus

alia vice in ista urbe quingentos equos in uno stabulo, ut patebit.

Monstra bestiarum.

Facto prandio dum deambulaverimus in curia, ecce, quatuor Mauri

venerunt, ducentes secum ingentem bestiam de curia domini Soldani, quam

nominant Seraph, quam exhibebant nobis videndam. Haee bestia Seraph est

multo major camelo et procerior et quadrupes est, ita tamen, quod

anteriores pedes sunt longiores posterioribus, in tantum, quod super

dorsum bestiae nec homines sedere, nec onera manere possunt propter

declivitatem dorsi. Longum habet collum ut camelus et caput parvum ad

modum equi cum acutis cornibus caprinis, caudam habet quasi canis, non

ita pilosam, et ungulam dividit ut bos, colorem habet rubeum cum albis

maculis, ac si essent stellae. Est autem pulchra et mansueta bestia,

magis ad videndum delectabilis, quam ad aliquem usum humanum habilis

propter crura disproportionata. Quamvis enim longum habeat collum,

tamen ore suo terram contingere non potest propter longitudinem crurum.

Ideo omnem suum cibum de alto sumit, de terra colligere nihil potest,

sed de arboribus capit folia et a clivis et praecipitiis et petris

sumit gramina, dum ipsum stat inferius; in parte anteriori per crura

est in tantum elevata, quod homo potest sub ventre ejus sine

inclinatione transire.[TR21] Si staret haec bestia in foro Ulmensi ante

domum Zecharum dominorum civium et se erigeret, cibum capere posset de

fenestra stufae. Dum concipit foetum, non crescit in ventre, nec

intumescit sicut alia praegnantia animalia, sed per genitale incipit

dependere et extra crescere, in tantum, quod foetus dependens lambit de

terra suum nutrimentum et comedit gramina; mater autem contra naturam

paene omnium bestiarum maxime odit pullum, sed ei nocere non potest,

multos enim cruciatus sustinet interim, quod eum portat. Dum autem

tempus pariendi advenerit, subito in terram cadit, sicut malum de

arbore, dum maturitatem debitam adeptum fuerit, quam cito autem

ceciderit, repente fugit, quia mater, ut sentit se liberatam, convertit

se, quaerens ipsum extinguere. Hanc bestiam cum amiratione vidimus et

ejus ductoribus curtosias dedimus, propterea enim nobis illam

adduxerant, ut denarios acciperent. Illis abeuntibus venerunt duo

juvenes Aegyptii, ducentes secum leonem magnum, pinguem et ferocem, ad

catenam, qui erat domesticatus, in nostro autem conspectu luserunt cum

leone, ita tamen, quod semper uno luctante cum eo, alter adstabat cum

fuste et quando leo incipiebat severius agere percutiebat cum fuste et

nisi ille sic adstitisset, leo colluctantem in joco discerpsisset,

nimia enim fortitudine pollet et jocando strangulat. Ideo Samson dixit:

quid fortius leone? Judic. XIV. Horribilis fuit mihi aspectus illius

ludi, quia in momento instabat hominis exstinctio; non recepissem[TR22]

Cahirum, quod ad bestiam accessissem, (#83 a#) silere volo de

colluctatione et congressione. Si autem congressio leonis domesticati

est ita periculosa, quid est de leone fero? Samson aggressus leonem

silvestrem ipsum dilaceravit, quod tamen facere non ausus fuisset, nisi

spiritus sanctus prius in eum irruisset, ut habetur Judic. XIV. Sic

David cum leonibus lusit, quasi cum agnis, Sirac. 41., adjutus tamen et

protectus a Domino, ut habetur I. Reg. 17. Sic Benajas, vir fortissimus

magnorum operum, percussit duos leones Moab, et unum in cisterna 2.

Reg. 23. Sic Daniel inter leones mansit vivus, Dan. 14. Et Lysimachus

philosophus ab Alexandro M. leoni objectus manu se defendit a bestia.

Et sanctus Ignatius leonibus a Domitiano traditus ipse bestias

provocabat, quae eum quidem suffocaverunt, sed carnes ejus

nullatenus[TR23] laeserunt. Et Gottfridus, primus rex Latinorum in

Jerusalem, leonem strangulavit. Et inter strenuissima opera Herculis

gigantis commendatur interfectio leonis. Erat enim in quadam regione

leo, omnibus terribilis, quem aggressus Hercules ipsum interfecit, et

eo excoriato pelle ejus (pro) pallio usus est semper, et omnibus ut leo

in hac veste formidabilis fuit. In amorem vero cujusdam foeminae Jolae

dictae incidit, quae ei suasit, quod pellem leonis deposuit, purpuram

et annulos induit, sertis se ornavit et unguentis inungi se permisit,

et ita effoeminatus est factus, quod inter pedissequas amatae suae

sedit et muliebria fecit opera et omne robur amisit, qui tamen inaudita

gesserat ante. Egressis igitur illis cum leone advenit quidam, ducens

secum cum catena ursum, et super ursum sedit una simia canina, quam nos

nominamus Coppin in vulgari. Haec simia cum fistula fistulabat et ursum

ad saltandum et chorizandum stimulabat et postea de urso saltabat et

cum eo per curiam chorizabat, fistulante magistro, et plures alias

fatuitates faciebat, quibus risus excitabatur, ac si ex ratione ageret.

In fine, joco terminato, circuivit bestia erecta, sicut homo, et ad

quemlibet de circumstantibus transivit, extendens manum, postulans

denarios, et acceptos ori imposuit, et collectis denariis ad magistrum

suum eos detulit. Nunquam vidi bestiam ita rationabiliter agentem.

Plura alia vidimus hac die, quae procurante Tanguardino fuerunt nobis

adducta.

Decima die, dicta missa, venit ad nos noster Calinus, ductor de

Jerusalem, et recepit licentiam recedendi a nobis et remeandi in terram

sanctam; venerant enim quidam Sarraceni de Africa, volentes ascendere

Jerusalem in templum, quos conducere volebat. Licentiavimus ergo virum,

et non sine dolore et moerore eum a nobis misimus. Quamvis enim esset

ethnicus et gentilis, obstinatus Sarracenus, fuit tamen probus et

fidelissimus Christianis et sibi commissis peregrinis. De hoc viro

saepissime facta est mentio per totam peregrinationem. Vide de eo P. 1.

fol. 222 A. Diligentem enim curam de nobis habuit semper, usque in

horam sui recessus. Valde autem rogavimus eum, ut dignaretur, nobiscum

descendere in Alexandriam, et munera sibi promisimus, sed non

profecimus. Pudet me dicere, quod in ejus recessu propter tristitiam

aliqui peregrini lachrimati sunt, quia erat nobis sicut pater, et in

ejus recessu quasi orbati patre mansimus. Post hoc advocavimus

Mamalucum, famulum domus, (#b#) quaerentes, an aliquis barbitonsor

Christianus esset in urbe, et non potuit nobis dicere. Venit autem

Franciscus aurifaber, de quo supra facta est mentio, et duxit nos per

longum vicum in curiam, in qua hospitabatur dominus consul Alexandrinus

Venetus, qui habebat barbitonsorem; in ejus habitaculum ingressi sumus,

et capita lavimus, et comam ac barbam mundavimus et composuimus: nam a

Gazara usque huc non ascendit novacula caput nostrum, et corona capitis

mei fuit paene pilis obtecta, quam ibi renovavi; barbas tamen semper

servavimus.

Porro dominus consul prospiciens per fenestram de sublimi deorsum cum

nos vidisset et peregrinos catholicos et latinos cognovisset, mandavit

per servum, ut ascenderemus ad eum. Ingressi ergo ejus triclinium et

cum multa veneratione ab eo suscepti sumus ad osculum more Italorum.

Induxit deinde nos in capellam suam et calicem aureum ostendit, librum

et alia paramenta missae, offerens capellam suam et omnia in usum

nostrum, dum placeret, et se ipsum obsecuturum. Interrogavit etiam nos

de itinere nostro et libenter audivit nos. Interrogavimus et nos eum de

navibus Alexandrinis, an cito recessurae essent? Et intelleximus ab eo,

quod in eisdem navibus in Italiam navigare intenderet, de quo laetati

sumus, quia maxime timuimus, quod eas negligeremus, ut patet supra fol.

56. b. Interrogavimus deinde virum, an semper in illa urbe degeret, et

respondit, quod non, sed vestri, inquit, Teutonici mercatores fecerunt

me nunc de Alexandria in Cairum ad Soldanum ascendere, nam ipsi veniunt

Venetias et species aromaticas recipere a nobis nolunt, nisi purgatas

et electas et exquisitas, et quidquid eis non placet rejiciunt, nos

vero in Alexandria cogimur recipere naves plenas a Sarracenis, sine

purgatione et sine electione, nec sinunt nos aliquid rejicere, sed

sicut de India veniunt, sic oportet accipere, nec permittunt, ut

videamus prius, quam emamus. Sum ergo hic, ut querimonias proponam regi

Soldano, tam contra Orientales, quam contra Occidentales. Contra

Orientales quidem, quia dant nobis species inutiles nec volunt, ut eas

probemus; et contra Occidentales, quia nolunt a nobis recipere nisi

species probatas et electas. De his diu cum viro contulimus, erat enim

vir amicabilis et valde veneranda canitie ornatus, longam habuit barbam

et frontem calvitie depilatam, quae calvities eum plurimum honestabat

et decorabat. Et ego non dubito, si Caesaris primi calvities sic eum

decorasset, non tantum apud senatores laborasset pro obtinenda perpetua

laurea ad contegendam calvitiem. Si lectori placet legere de Calvis,

quorum fautor ego sum, videat P. 1. fol. 203. B. Fuit etiam vir

personatus et eloquens, longa tunica de rubeo Damasco indutus, et mulus

ejus, in quo per civitatem ibat, phalera serica tectus erat. Hunc virum

vidi XLII die post hoc scindi per medium et exenterari sicut piscem et

omnia interiora ejus projici, ut patebit fol. 175 a. Commendavimus ergo

nos ei, et ad domum nostram reversi sumus.

Post prandium ducti sumus in curiam filii regis Siciliae, qui curialis

est domini regis Soldani (#86 a#) illo tempore, et cum aliis Mamalucis

comparet horis statutis ante Soldanum, non tamen abnegaverat fidem, nec

Mamalucorum portat vestem, sed manifestus Catholicus fuit cum omnibus

servis suis; hunc pater suus, rex Neapolitanus, misit ad serviendum

regi Soldano, pro quadam gloria saeculari. In illa curia vidimus

mirabiles bestias et simias raras et nobis ignota animalia de genere,

ut puto, satyrorum, faunorum et epyganorum. Et his visis regressi sumus

in curiam nostram. Post coenam nostram ascendimus cum Tangwardino in

altanam domus suae, ut videremus festum Sarracenorum, et primum

stupendum, quod vidimus, fuit multitudo lampadum ardentium in turribus,

de quibus tota urbs ignea videbatur, et multitudo sacerdotum in

turribus clamantium, et multitudo populorum in domibus et in vicis

tumultuantium, et hoc per totam noctem illius jejunii eorum, et

multitudo moschearum et ecclesiarum gentilium, quarum numerus inferius

patebit, quae omnia vidimus in altitudine domus stantes.

Mamaluci multi.

Undecima die venerunt in curiam nostram Mamaluci, abnegati Christiani,

de diversis linguis, quaerentes inter peregrinos compatriotas, inter

quos erant multi Siculi, et de Arragonia, et de Catalonia. Venit inter

eos tantum unus Teutonicus de Basilea, cujus consanguineos novi, sed et

eum prius Basileae videram. Cum eo habui longam collocutionem de

multis, et promisit, quod redire ad ecclesiam Christi vellet, quia male

sensit de secta Machometi, sicut paene omnes Mamaluci male loquuntur de

secta Machometi et redire se dicunt, ut patebit. De nulla autem gente

Christiana tot Mamaluci erant in curia Soldani sicut de Ungaris, de

quibus multi potentes et notabiles venerunt ad dominum Johannem socium

nostrum de Septem Castris, quos novit et cognitus fuit ab eis. Causa

autem, quare tot de Ungaria sunt abnegati Christiani, haec est: quia

Turcus Magnus Ungaros multos in bello capit, et quos non libenter

occidit, mittit Soldano, quia secum Constantinopoli non manerent, sed

nacta opportunitate redeundi in patriam remearent et fugerent, quod non

possunt facere bene missi in Aegyptum. Inter Ungaros illos fuit unus

potens et magnus in curia Soldani, vir longus, personatus, et sine

dubio probus, quem dum Turcus capere vellet cum aliis quos ceperat,

contra totum exercitum Turcorum se opposuit et hinc inde interficiens

multos stravit, tandem autem captus pro monstro et gigante fuit Turco

praesentatus. Turcus autem hortabatur eum negare Christi fidem et

sumere circumcisionem, et multa sibi promisit, si hoc faceret; et etiam

mortis minas fecit, si facere nollet. Sed dum nec promissis nec minis

acquiesceret, misit eum Soldano. Soldanus autem multo majora promisit,

sed vir constans mansit, unde privilegium sibi dedit, quod nullus de

omnibus Mamalucis habet, supportavit eum de circumcisione et de

abnegatione Christi, rogans, ut se saltem gereret tamquam Sarracenus in

vestibus et moribus, et hoc facit, quamvis ad salutem sufficiens (#b#)

fidei Christianae confessio non esset. Istis Ungaris Mamalucis

praedicavit dominus Johannes Archidiaconus, vir utique religiosus et

doctus, conversatione quoque benignus et jucundus, et multa apud eos

bona operabatur suo exemplo et hortatu; nam plures eorum data fide in

manibus ejus juraverunt, quod quantocius ad sanctae matris ecclesiae

sinum redire et super apostasiam condignam agere poenitentiam vellent;

ipse etiam matrimonia eorum more Sarracenico contracta sacramentali

ritu rectificavit et infantes quosdam baptizavit. Haec autem omnia clam

in domo praefati Ungari fecit, me ei coassistente. Gavisus profecto fui

de fructificatione domini Johannis, in qua partem meriti non minimam

spero me habiturum; per me enim in hanc peregrinationem venit, et

nunquam eam aggressus fuisset, nisi ego eum animassem et juvissem. Ob

gratiam ergo domini Johannis is praefatus Mamalucus humaniter se nobis

exhibens ad multa nos loca per civitatem duxit, et secreta pleraque

ostendit.

Duodecima[TR24] die, quae fuit XX post Trinitatis, more fidelium missam

audivimus in loco nostro et post missam ad mensam accessimus. Porro

intra prandia nostra venerunt in equis Mamaluci praefati de Ungaria,

cum propinis[TR25] et muneribus, dominum Johannem et nos omnes

honorantes; portaverunt enim nobis in apophoretis pretiosos terrae

fructus, dactylos, et panes confectos speciebus, uvas et alia hujusmodi

intulerunt in cameram dominorum peregrinorum tertiae societatis.

Clausimus autem cameram super nos, et produximus omnia, quae habere

potuimus, et reliquum vini, quod reservavimus ad casum, si aliquis de

nobis infirmaretur, ut eo reficeretur, infudimus, et Mamalucis mensam

posuimus: comederunt autem nobiscum cum jucunditate et biberunt vinum,

contra legem Machometi et cum objurgatione et detestatione ac

blasphemia Machometi. Et diem illam deduximus cum illis Mamalucis. In

eorum recessu promiserunt nobis, quod in crastinum ad nos vellent

venire et per urbem circumducere. Fuimus illo die occasio, quod illi

Mamaluci commiserunt multa peccata contra Machometi legem; fregerunt

enim jejunium suum, vinum biberunt, Machometum blasphemarunt, legem

ejus deriserunt, Sarracenis detraxerunt, et Christum Dominum ac

evangelium professi fuerunt. Haec in camera nostra occulte fecerunt,

nec pro toto mundo hoc facere ausi fuissent audientibus aliis. Cum

autem advesperasset et tempus quietis adesset, posuimus nos dormitum;

vix autem oculos clausimus, inceperunt Sarraceni insanire in domo et

cum clamoribus, cantibus et musicis (#87 a#) instrumentis discurrere

per domum; sed et Trutschelmannus Tangwardinus hilarior solito factus

venit cum luminibus, ducens secum ambas uxores suas ad commodum

nostrum, in quo in lectulis jacuimus, et ibi coram nobis chorizabant et

se in lascivis ornamentis suis nobis ostentabant, arridebant et more

daemonum tentationes carnis suis precationibus nobis concitare

satagebant, foeminae enim erant ita petulantes, si non timuissent

Tanguardinum, non dubito, quin omnis verecundiae oblitae aliquam

inhonestatem et turpitudinem exercuissent in nostris conspectibus. Sic

ergo nox illa transivit.

Tertio decimo die mane venerunt Mamaluci Hungari et nos de tertia

societate circumduxerunt per varia loca, de quibus in generali omnium

circumductione dicam, et ad prandium in curiam nostram revenimus. Post

prandium volebat generosus dominus Comes de Solms exire in civitatem ad

aliquid emendum, et conduxit unum Mamalucum, qui eum duceret. Comitati

sunt autem eum tres peregrini tertiae societatis, scilicet dominus

Heinricus de Schomberg, miles, et dominus Petrus Velsch, et ego frater

Felix. Exivimus ergo curiam, et Mamalucus conductus praecessit nos cum

fuste, tamquam ductor, protector et defensor et viae factor; nam tanta

multitudo hominum est undique in vicis, tantaque compressio populorum,

et tam multi mercatores et emtores, quod est stupor videre et

incredibile audire, nec potest aliquis ibi ire, sed continue oportet

cum conatu vulgum occurrentem penetrare. Sic ergo Mamalucus praecessit,

condensatum populum divisit, faciens nobis viam; interea in forum

venimus, in quo venales habebantur multi homines, juvenes et pueri

utriusque sexus, nigri et albi, foemellae et masculi. Stantibus autem

nobis in illo foro cum nostro Mamaluco aestimabant multi, quod

Mamalucus noster venales[TR26] nos haberet et quod mercator esset, unde

multi accurrebant ad videndum nos, tandem venit unus in equo, homo

magnus, et interrogavit Mamalucum nostrum, quanti pretii essemus nos

quatuor? Ego, inquit, hos quatuor emam, et sufficiens pretium dabo,

exprime, quantum tibi justum videtur. Cui respondit Mamalucus: in hoc

foro nemo dabit mihi sufficiens pretium pro illis quatuor sclavis; sunt

enim sine defectu, integri et sani, mittam ergo eos Alexandriam, et ibi

ducentur ad transmarinas partes, ubi magni pretii erunt. Hac

responsione non fuit contentus Sarracenus, et produxit de pera sua X

ducatos, volens in promptu sine proba emendorum dare pro quolibet

decem, ut sibi eos dimitteret. Inter haec magnus fuit concursus factus

ad nos, quia, quando aliquis emit hominem, accurrunt multi, ut pretium

et appretiatum videant. Cum magna jucunditate sic stetimus venales: et

dum Sarracenus cerneret nos laetos et corridentes Mamaluco,

consideravit nos non esse venales et abiit. Nos etiam transivimus ad

locum, ubi et (#b#) Aethiopes venales erant: dominus enim Comes juvenem

Aethiopem emere cupiebat, sed nullus ei vendere voluit, eo, quod

Christianus fuit. Nullum enim hominem Christianis vendunt, sed

Christianos emunt. Deinde ad alia loca transivimus, et ibi emit Comes

simiam caudatam et pannos pretiosos sericos et vestes Sarracenicas et

alia hujusmodi. Et ita in domum nostram reversi sumus.

Quarta decima die, quae est Calyxti papae, mane adscendit

Tangwardinus[TR27] equum, et exiens curiam prohibuit nos egredi domum,

et post modicum revertens adduxit secum duos Mamalucos equestres, et

Sarracenos cum tot asinis, quot erant peregrini. Adscendimus ergo

asinos et egressi domum per longum et populosum vicum transivimus. Ad

unam autem portam ferream venimus magnam et vetustissimam, per quam

intravimus alium vicum populosissimum, ita, quod non poteramus nos in

asinis movere nec pertransire: Mamaluci ergo nostri praecedentes

elevatis fustibus suis clamoribus et minis populum obsistentem fugabant

ad faciendum nobis viam, et hoc saepe nobis contigit, nonnunquam autem

tantus fuit populi tumultus et concursus in aliquo loco, quod nec

clamor nec minae Mamalucorum advertebantur, et tunc cum fustibus

incipiebant caedere et percutere in vulgus, et via fiebat populo ab

ictibus declinante et ab equorum impetu; cum equis enim suis irruebant

in populum, et elevatis fustibus, minus curantes laedere homines, quam

si quis nostrum transiret per gregem porcorum. Sunt enim Mamaluci

civitatis et gentis illius rectores, ut patebit, et eorum clamores et

minas omnes pavent, nec percussi, trusi, laesi, tacti audent

repercutere aut reclamare nec murmurare, imo nec torvum vultum

ostendere. Cum ergo sic cum populi injuria via daretur et populus

notaret, quod propter nostrum transitum illum sustinuit insultum,

currebant post nos multi, inclamantes, irridentes, linguas in nos

protendentes, et pulverem spargentes, quia non sunt ibi lapides; aliqui

trahebant nos cum vestibus, aliqui caudas asinorum apprehendebant, et

circulariter currentes crebrius evertebant bestiam cum sessore, nec

curavimus injurias non laesivas, sed cum aliquis peregrinus laedebatur

percussionibus, aut de bestia trahebatur, alii socii clamabant ad

praecedentes Mamalucos, qui conversi laedentes fugabant. Penetravimus

ergo populum ibi et in locis aliis cum labore et periculo.

In processu venerunt nobis obviam duo Sarraceni, viri maturi,

procedentes in asinis per multitudinem, et videbantur esse honorabiles

personae. Contra hos duos insurrexerunt duo Mamaluci ductores nostri

eosque fustibus exciderunt et dejecerunt de asinis in terram, et longis

clamoribus simul litigaverunt accurrente multo populo, de quo nos

mirabamur, quia mysterium (#88 a#) facti ignoravimus primo. Illa autem

fuit causa, propter quam illi duo detrusi fuerunt de asinis, quia legem

curiae Soldani transgressi fuerant: statutum enim est, quod quando

Sarracenus habet obvium curialem Mamalucum equestrem, quod ipse

Sarracenus, si in asino aut equo sedet, extrahat pedes de strepis et

dimittat dependere; si hoc facit, bonum; si non, de asino incunctanter

dejicitur. Nec possunt bene equitare Sarraceni in strepis, quia

continue transeunt Mamaluci, et quia illi strepati incedebant, fuerunt

vexati. Si autem penitus alieni homines sedentes in asinis habent

Mamalucos obvios, non sufficit, ut pedes a strepis solvant, sed

oportet, quod totaliter de asinis descendant et stent, quousque

transierint; si non fecerint, graviter molestabuntur. Sarraceni non

curiales possunt in bestiis transire soli ubi placet, sine tamen usu

streparum, sed Christiani et Judaei, ubicunque reperti fuerint in

civitate in equis, asinis aut camelis, dejiciuntur, nisi habeant de

curia Soldani ductores comites, et tunc in equis possunt incedere, et

in strepis se sustentare; quilibet tamen potest ibi libere pedes

ambulare, cujuscumque conditionis homo fuerit, sed grave et periculosum

est ibi ambulare propter nimium populi tumultum, et bestiarum,

camelorum, dromarum, equorum, asinorum, mulorum concursum, de quibus

intollerabilis excitatur pulvis, et propter Mamalucorum improvisam

percussionem; ideo ubique in biviis stant asinarii cum asinis paratis,

vel cum equis stratis et ornatis sellis, strepis et phaleris sericis,

et qui vult bonam et ornatam bestiam, potest accipere, sed oportet

melius solvere, quam si reciperet simplicem et rusticosam. Sicut enim

Venetiis stant in rivis canalium et lacunarum barcarii cum ornatis

barcis et invitant homines, ut ad se intrent, sic et hic est cum

bestiis.

Consequenter per populum progressi habuimus obvium Sarracenum cum fuste

et gladio, qui ducebat per multitudinem sex homines seminudos

concatenatos, manicis ferreis ad unam manum. Hi captivi dum nos

vidissent, clamabant italicis verbis ad nos pro elemosyna, dicentes, se

esse captivos Christianos, ratione delictorum detentos; siquidem hanc

pagani habent cum suis captivis pietatem, quod tribus vicibus in

septimana de custodiis concatenati educuntur per populosos vicos, et in

magnorum dominorum curias ad mendicandum, et si quid datum eis fuerit,

dimittitur eis, seque redimunt cum illis pecuniis; suam enim causam

proclamant et paupertatem lamentantur et culpam vel innocentiam

pronunciant. Si veniunt eis obviam Christiani, petunt ab eis elemosynam

in nomine Christi et beatae Mariae Virginis et aliquorum Apostolorum

vel Sanctorum, quos nominant.[TR28] Si Judaei obviant, petunt eos in

nomine Dei et Abrahae et Moysis. Si Sarraceni, clamant ad eos in nomine

Machometi. Et ita omnem hominem interpellant. Datur etiam eis facultas,

quod dum per vicos ducuntur, quidquid de pategis mercatorum rapere

possunt manu illa, qua ligati non sunt, hoc eorum est, et si mercator

(#b#) vult rehabere, oportet cum pecunia redimere. Similiter si quis in

canistro vel sporta aliquid defert, fructus, panes, carnes, pisces et

hujusmodi, si possunt illi captivi attingere, ad se rapiunt, non tamen

sinuntur currere et insequi homines, sed solum id, quod improvise

accurrit, invadunt. Hoc homines scientes se ab eis custodiunt. Et isto

modo saepe vidimus multa paria colligata in civitate ambulare; sunt

enim Orientales ex natura pii, et invitissime effundunt sanguinem

humanum, nec faciliter occidunt etiam pessimos ribaldos, nisi grande

periculum reipublicae immineat, et si aliquis occidendus est, si venit

homo volens plectendum emere, datur ei pro pretio in perpetuum servum.

Ulterius processimus et in unum forum plenum hominibus venimus, ubi in

quodam fori loco vidimus magnum hominum concursum; quidam enim Tartaros

venales adduxerat, XIII pueros promiscui sexus, et ita levi caro illos

homines vendebat, ac si eos furto rapuisset; verum tamen erant

turpissimi homines quasi bestiae, si quidem caeteris hominibus, quos in

Oriente vidi, Tartari sunt turpiores, sunt enim parvi, et grossos

habent oculos multum prominentes, coopertos palpebris, ita, quod parva

est apertura in eis. Habent insuper latas facies latasque frontes, et

sunt imberbes, nisi in superiori labio, et in mento raros habent pilos

et quasi volatiles. Ridiculosam habent rasuram capitis per medium

capitis ab aure ad aurem, ita, quod ambae aures patent, et ab utraque

parte aurium capilli longi dependent. Sunt etiam in posteriori parte

capitis rasi sursum contra rasuram per medium ductam, sicut nostri

stulti raduntur aliquando, nec videntur mihi vigentes multa ratione,

quia habent stultissimos gestus, ideo forte sunt vilioris et levioris

pretii aliis hominibus.

Inde progressi venimus ad pontem lapideum, arcuato opere constructum,

altum et vetustum, iter praebens per Nili brachium, quod mediam secat

urbem. De illo ponte et aliis pontibus urbis plures infantes Hebraeorum

sunt praecipitati tempore Moysis, ut habetur Exodi I. In ipso autem

ponte existentes vidimus in utraque parte fluminis laborantes in luto

et latere homines miseros, servos emtitios et personas viles ad haec

vilia opera deputatos in magna multitudine; si quidem lutum Nili tenax

est, in quod paleas ponunt, et lateres formant, nec aliam

praeparationem requirit limus ille, et lateres formatos ad solem

ponunt, cujus calore coquuntur sine clibano et igne. Et de talibus

lateribus sunt paene omnes domus Cayri, demtis pretiosioribus et

turribus et moscheis, quae sunt de quadris saxeis. Illo duro et servili

opere conabatur Pharao, rex Aegypti, filios Israel opprimere, ne in

tantum crescerent, ut habetur Exodi I. Libentissime vidi miseros illos

stantes in illo labore, quia in ipsis filiorum Israel servitutem

manifesta similitudine intuebar.

Pertransito autem ponte ascendimus ad latus Nili, et ad unam plateam

pulchram venimus, quam circumstabant altae domus et novae, et magna

erat ibi hominum frequentia. Dixerunt autem nobis Mamaluci, quod ante

quinquennium non fuerit ibi una domus, sed nemus arundinum et

arbustorum, per quod erat via in superiorem urbem Babyloniam, in qua

quottidie plures spoliabantur a latronibus, et mulieres (#89 a#)

opprimebantur; quae propter Soldanus in loco domum magnam aedificari

fecit pro tutela viae, et in ea Mamalucum custodem posuit. Porro locus

coepit pluribus placere, qui etiam sibi ibi habitacula aedificavere, et

ita quasi subito est ibi facta hominum commoratio, quae si esset apud

nos, magna civitas reputaretur. Extra hoc forum egressis demonstrata

fuit nobis una grandis et pulchra domus, sita super litus Nili, quam

dicunt esse habitationem dominarum Nympharum, in qua dum noctibus per

loca emigrant, hic in hac domo conventionem habent, sibique eum

appropriarunt, nec aliquem sinunt in ea habitare, sicut saepe probatum

est. Nam dominus loci, in cujus praedio domus est, qui eam aedificari

sibi fecit, dum supellectilem suam et omnia quae habebat in eam

transtulisset, prima nocte venit tumultus foeminarum magnus ad domum,

ad quarum adventum omnes serae ostiorum fuerunt solutae, et

invisibiliter per omnia habitacula discurrerunt cum ingenti strepitu,

et omnia, quae fuerant illata in domum, per fenestras ejecerunt, sed

homines non contigerunt. Secunda nocte, cum homo cunctas res

reportasset in domum, venerunt iterum Nymphae cum majore strepitu, et

omni supellectili ejecta ipsos homines vi extruserunt sine nocumento

cujuscumque. Homo autem finem hujus rei videre volens, et audacia se

phantasmata vincere putans omnia reportavit in domum. Tertia autem

nocte venit foeminarum turba cum horribili strepitu et omnia tam res

quam homines rejecerunt et cuilibet nocumentum aliquod intulerunt:

aliqui fuerunt excoecati dextro oculo, aliqui sinistro, aliqui fuerunt

auditu privati, aliqui claudi facti etc. Timens autem homo, ne tandem

vita privaretur, aliam conduxit domum pro se, illam vero[TR29] alteri

locavit, cui per omnia contigit sicut de primo dictum est, et ita

pluribus contigit, quibus domus illa locata fuit. Sicque a multis annis

stat domus vacua diebus quidem, sed non noctibus, singulis enim

noctibus audiuntur in ea voces mulierum canentium. Inde nonnulli potius

credunt domum hanc novem Musis, Jovis et Memoriae filiabus,

consecratam, quam filiabus Nerei et Doris, cohorti Nympharum; Musae

enim ad lyram Apolline pulsante canunt et saltant. Sive autem sit

Musarum, sive Nympharum dominus, utique potenter eam obtinent; sed ne

homo, cujus est habitatio, nocumentum per eas habeat, singulis mensibus

in die litarum (calendarum?) domum ingrediens invenit super mensam

panniculo illigatum pecuniam tantam, quantam accepturus erat ab eo, cui

domum locasset. Quid autem hoc totum, quod dictum est de domo,

veritatis habeat, judicio legentis derelinquo, gentiles hoc nobis

dixerunt magno serio, ideo gentilium dicta de Nymphis et Musis

inseruimus. De Nymphis plus vide fol. 325.[TR30]

Deinde progressi sumus, et ad unum venimus hortum maceria circumdatum.

In illo horto stetit quondam arbor vetustissima, quam vulgus uterque

Sarracenorum et Christianorum venerabatur, quia a prioribus acceperant,

sub ejus umbra quievisse Virginem Mariam cum puero suo Jesu; ideo

quottidie fuit accessus ad arborem, et sub ea genibus flexis salutabant

Virginem (#b#) et filium benedicebant per Ave. Contigit autem in

proximis annis praeteritis, quod quinque viri seditionem magnam in urbe

concitaverunt, et plures in seditione peremti sunt homines, fugam autem

arripientes auctores comprehensi sunt per Soldani famulos in horto

illo, et statim in furia suspensi ad ramos arboris sacratae, eadem

autem hora arbor funditus exaruit; et in ea litteris Sarracenis eis

sculpserunt angelicam salutationem, et praefatum factum, et ex hoc

locus ille usque in hanc horam venerabilis habetur, et virgo Maria

honoratur etiam ab infidelibus.

Consequenter per Nili oras ascendimus, et in forum super Nili litus

venimus magnum, ubi erat infinita hominum multitudo, negotiantes juxta

naves, quae ibi onustae stabant in magna compressione. Siquidem naves

magnae et multae oneratae diversis ad usum humanum et ornatae picturis

ibi in Nilo stabant protensis rostris prorarum in terram. Ibi etiam

vidimus camelos multos valde, qui ad litus fluminis onerabantur utribus

aquae, quam per civitatem circumducebant et vicos perfundebant ad

supprimendum pulveres excitatos per discursum hominum et bestiarum;

nisi enim hoc fieret, suffocarentur homines, ut patebit clarius in

civitatis descriptione inferius.

Deinde extra urbem processimus contra desertum Africae ad admirabiles

pyramides et titulos sepulchrorum antiquorum regum Aegypti. Et quamvis

hae pyramides sint nunc longe a Babylonia nova, olim tamen erat civitas

tam magna, quod ab intra erant, sicut demonstrant ruinae per circuitum

illius loci. In hoc loco fuit coemeterium antiquorum regum Aegypti,

super quorum sepulchra erigebant aedificia quadrangularia de quadris,

in pede lata, et in altum ducta per continuum decrementum latitudinis,

ita, quod culmen remanet acutum, sicut tecta turrium. Sunt autem duae

pyramides valde eminentes, mirae magnitudinis et latitudinis, sicut

montes, ita, quod a longe visae apparent turres esse. In his invenimus

diversas litteras et scripturas nobis ignotas, in uno tamen latere hos

subscriptos invenimus versus, insculptos latinis litteris et scriptura:

Vidi Pyramides sine te, dulcissime frater..... R.

Et tibi, quod potui, lacrimas hic moesta profudi..... I.

Et nostri memoriam luctus hanc sculpo querelam..... M.

Sit nomen decimi centanni pyramis alta...... A.

Pontificis comitisque tuis tyranne triumphis..... S.

Lustra sex inter censoris consulis esse....... S.

Horum versuum expositionem et intellectum nescio, si habeam audire ab

exercitato versificatore, cupio sententiam. Tantum autem ego ex eis

intelligo, quod falsa est rudis vulgi opinio, quae dicit, has pyramides

esse granaria Josephi, ab eo ad hoc constructa, ut ibi frumentum

poneret reservandum ad VII annos (#90 a#) sterilitatis, sicut habetur

Genesis 41. Denique, si etiam versus illi continerent, ibi fuisse

reconditum frumentum, et pyramides esse horrea regionis, delusoriam

Scripturam arbitrarer, cum nullus sit locus in pyramidibus, quae non ab

intus cavatae sunt, sed unaquaeque est integra moles, maximis quadris

undique compacta per totum corpus molis, demto, quod in compositione

quadrorum est derelictum ostiolum, per quod est introitus in corpus

molis, sed ab intus non est majus spatium, nisi quod homo potest ibi

stando contineri, nec est aliquo modo ibi spatium annonae et frumenti

conservandi. Quare autem peregrini nominent in suis libellis has

pyramides horrea Joseph, aestimo hanc esse rationem, quia pyramides

illas a longe conspiciunt, et non ducuntur ad eas, quia sunt supra

Babyloniam et trans Nilum; ideo eas moles cernentes putant eas esse ab

intus spatiosas, quod non est. Nos autem de speciali amicitia

Mamalucorum de Hungaria fuimus trans Nilum ducti ad pyramides, quas si

non vidissem de prope, faciliter crederem fuisse reservacula fructuum,

sed visus de prope demonstrat, fuisse monumenta gentilium, et versus

praedicti, et Solinus, et Plinius; et Sacra Scriptura 1. Maccab. XIII.

recitat de Simone magno sacerdote, quod super sepulchra patris et

fratrum aedificavit aedificium altum, et statuit VII pyramides more

gentilium, qui super suorum carorum sepulchra vel pyramides erigebant

vel columnas altas.

Porro si sequi placet antiquorum aliquorum fictionem, dicere possumus,

has pyramides a diis factas, in quas transfugientes Jovem se

absconderunt, ne ab eo fulminarentur; ideo in eis sunt hominum

receptacula. Verum Plinius LXXXVI. Cap. 12. Naturalis historiae dicit,

has id circo pyramides a regibus factas, ut essent: 1) pecuniae

ostentatio otiosa et stulta; 2) ne posteris thesaurum relinquerent

inimicis; 3) ne plebs esset otiosa; 4) ut essent in admirationem

videntium et stuporem, et terrae divulgationem; et 5) ut essent

perpetua memoralia suorum auctorum ob insignia ingenia artificum; 6) ut

essent aeterna monumenta defunctorum regum. De sepulchris enim

antiquorum regum Aegypti mira auditu recitat Diodorus Siculus,

antiquissimus historiographus, Libr. II. historiarum antiquarum rerum

Cap. 2., ubi multis miris inductis scribit, Verum, inquit, de harum

pyramidarum auctoribus nihil certi neque apud incolas neque apud

scriptores constat; sunt autem tam mirabili opere factae, in terra

undique arenosa, ubi nulla neque aggeris neque caesi lapidis sunt

vestigia, ut non ab hominibus sed a diis tanta moles structa videatur.

Antiqui autem Aegyptii nullam aut parvam curam habebant ad

constructionem domorum suarum, quas simplicissimas habebant, quia

indignum aestimabant magnos labores, expensasque multiplicare in re

cito transitura, ut est brevis hominis vita, pro qua modicum casale

sufficit. Ad constructionem autem templorum et suorum sepulchrorum

maximos et diligentissimos habebant labores, perpetuitatem quandam in

eis esse dicentes.

Juxta pyramides vidimus ingens idolum saxeum, foeminae habens formam,

quod non dubitavimus Isidis esse columnam; si quidem Isis Promethei

graeci filia, cum virgo esset praestantissimi decoris, amata a Jove

adultero et oppressa est, quae propter perpetratum crimen fugit a

patre, et praestitis sibi a Jove auxiliis armata classe intravit

Aegyptum, et pluribus consertis bellis sibi Aegyptum subegit. Advenit

etiam eo tempore Apis potentissimus, cui Isis in conjugium nupta est,

ut patet supra fol. 44. Erat autem Isis insignis prudentiae, quae

populum Aegypti, quem rudem,[TR31] inertem et bestialem invenit,

humaniter vivere docuit, et agros colere, cultis committere semina et

fruges colligere et in cibum deducere instruxit, et quod his omnibus

spectabilius est in muliere, populum vagum collegit et legibus vivere

praecepit eisque characteres depinxit et elementa scripturarum primo

tradidit; haec adeo mirabilia insueta hominibus visa sunt, ut

arbitrarentur, non ex Graecia venisse Isidem, sed e coelo lapsam, et ob

id divinos honores adhuc viventi exhibuerunt, et dum mortua fuit, in

coelum eam reassumtam crediderunt, eique et Apidi templa per universas

Aegypti civitates condiderunt, aras et simulacra erexerunt, et legem

ediderunt, ut, quicumque Apim et Isidem hominem diceret fuisse, capite

mox puniretur.

Mirabile (#b#) profecto fortunae ludibrium, seu potius coecitas

hominum, aut melius dicerem fraus et decipula daemonum, quorum opere

actum est, ut foemina longis agitata laboribus, deinde anus mortua et

in cinerem versa et apud inferos alligata, et dea crederetur, et per

grande crimen fere ab universo orbe divinis honoraretur obsequiis. Ad

hanc enim insaniam etiam ipsi Romani prudentes et potentes devoluti

sunt, ut longe lateque per terras et maria mitterent, et collapsas

idolorum statuas tollerent et in civitatem Romam ferrent, et hoc ex

persuasu deorum, melius daemonum; miror autem, quod hoc Isidis idolum

hic collapsum remansit, cum certum sit, eam templum Romae et sacerdotes

habuisse. Sicut et Alma dea templum quidem habuit, in quod longe post

idolum ejus allatum fuit; recitatur enim de civitate Dei LVIII. C. 30.,

quod dum Hannibal Romanos et Italiam multis attrivisset bellis, et

tamen recedere nollet, sed eos assidue vexaret, ab his, qui Romae

sacris praeerant, interrogabant de remedio, qui ad idolorum oracula

tale invenerunt carmen: Vinci et pelli hostem posse, si Matris deorum

numen Romam adductam foret. Occasione ergo hujus carminis miserunt

Romani legatos in Phrygiam Asiae, ubi erat juxta Trojam nemus,

Pessimium dictum, in quo erat statua Pessimiunctae, vel Almae matris

deorum. Hanc praegrandem statuam tulerunt, et per mare[TR32] et terras

maxima pompa in Urbem duxerunt in suum fanum. Vide de hoc infra fol.

213 b. Fuit autem haec Alma filia Coeli et Vestae, et uxor fratris

Saturni, mater Jovis, et aliorum multorum deorum temporibus Moysis.

Isis vero fuit tempore Abrahae, fuerunt enim ambae paene

contemporaneae, cum Alma fuit mater Jovis, et Isis ejusdem concubina.

Creditur autem, Isidem in loco prostrati idoli sui sepultam, propter

quam et reges Aegypti suas sepulturas elegerunt et pyramides ibi, ut

dictum est, erexerunt.

Prope idolum Isidis quoddam informe saxum jacet, quod dicunt olim bovis

simulacrum fuisse, et idolum Osiridis sive Apis. Mortuo enim Osiride

dixerunt animam ejus migrasse in bovem, ideo bovem adorabant, et Isis,

uxor ejus, dilaniatum corpus ejus collegit, et membra in bovem ligneum

pelle bovina obtectum imposuit et populo adorandum exhibuit. Successu

autem temporis, computrescente ligneo idolo, Aegyptii saxum formantes

ingens Osiridi consecrarunt, quod ideo Romani non tulerunt, quia non

materiae ejusdem erat cum primo, et cum hoc erat informe et

grandissimum, inaptum duci per tanta maris spatia. Aliud tamen idolum

Osiridis fabricati sunt et templum in Romana urbe; ipsam enim urbem

tanto sanctiorem, feliciorem et fortunatiorem[TR33] fieri aestimabant,

quanto cultus idolorum diversorum ibi abundabant, unde paene omnium

mundi gentium deos in ipsam transducebant, demto Jesu Nazareno, deo

Christianorum; unde Tiberius Imperator,[TR34] lepra infectus, a

Veronica virtute imaginis vultus Christi curatus, preces obtulit

senatui, ut etiam Jesum, Christianorum deum, assumerent pro deo, (sed)

omnino eum recipere recusabant, imo, ut verius dicam, Christus ad eos

intrare nolebat, primo propter licentiam senatus, quem Christum

recipere non decebat, nullus enim ibi colebatur deus, nisi de licentia

senatus. Secundo Christus noluit Romam venire nec ibi manere, nisi

exstirpatis et ejectis omnibus aliis idolis, quod Romanis gentilibus

grave fuit. Tertio voluit Christus prius mundari civitatem martyrum

sanguine, et sic ingredi. Quarto noluerunt Romani Christum pro deo,

quia divitias damnavit, paupertatem beatificavit, gloriam mundi

sprevit, et abjectionem atque humilitatem elegit, sapientiam mundi

despexit, stultitiam praetulit etc., potentiam irrisit, mundi

subjectionem mandavit. Quae omnia intollerabilia Romanis videbantur.

Sic delectationes carnis, crapulam, luxuriam, quietem suis interdixit,

contraria praecepit. Quinto noluerunt Christum pro deo, dicentes eum

deum invidum, superbum, eo, quod nullum alium deum secum pati volebat,

sed se solum coli. Sexto, quia senatus Tiberium odio habuit, ideo

acquiescere nolebat, ut Christum colere permitteret in Roma. Sicque in

hac pertinacia stetit Roma usque ad tempora Constantini, qui prima die

sui baptismatis legem sanxit, ut Christus pro vero Deo in tota urbe

coleretur.

Supra pyramides et Isidis idolum non longe est lacus quidam modicus,

qui miraculo magis, quam aquarum copia est memorabilis. Hujus aquae

semel in anno per mensem efficiuntur sanguineae, quod Sarraceni

accidere credunt in memoriam primae plagae, qua Aegypti aquae et

flumina in sanguinem fuerunt conversae, ut habetur Exodi VIII. Similis

quidam lacus in Syria esse dicitur, Job nomine, magis tamen mirabilis;

nam, ut ajunt, colorem mutat quater in anno, pulverulentum, sanguineum,

viridem, atque limpidum, ternis mensibus unum quemque conservans.

A longe contra desertum vidimus unam moscheam solitariam,[TR35] juxta

quam est coemeterium, in quo est singularis sepultura eorum, quos

Sarraceni Sanctos fuisse opinantur. Habent enim Sanctos suos, sicut et

nos, qui miracula et in vita et post mortem fecerunt multa et magna. Ut

patet in libello captivi fratris inter Turcos, quem fecit de Turcis et

Sarracenis, inter quos 22 annos captivatus fuit.

Porro sepeliendo mortuos non projiciunt terram supra mortuos, sed in

cavatum lapidem vel in fossatum terrae ponunt, et lapidem superponunt.

Divites autem contra putrefactionem inungunt balsamo et aliis

aromatibus, et quando amicis placet, operculum deponunt, suos defunctos

respiciunt, licet non omnia sepulchra sint sic disposita, sed divitum,

potentum et sacerdotum ac eorum Sanctorum.

De hoc ergo coemeterio (#91 a#) dixerunt nobis ductores nostri

Mamaluci, quod certis diebus anni conveniente populo ad locum mortuorum

illorum corpora in sepulchris eriguntur, sine alicujus hominis

adjutorio, et erecta stant per totum diem, et finito festo decidunt

sine visibili agente in loculos suos. Obnixe rogavimus Mamalucos, ut

ducerent nos ad locum; sed non audebant, quia sacerdotes ejusdem

moscheae singularem custodiam adhibent, ne aliquis Christianus etiam de

prope accedat, timentes per nos suos inquietari defunctos. Hoc

miraculum notum et manifestum est per omnes regiones sectae Machometi,

ex quo etiam quam plurimi Christiani simplices non modicam

vacillationem et titubationem incurrerunt; sed bonus Christianus

sanctorum dicta considerans potius ex facto phantastico in fide

solidatur. Sanctus enim Augustinus de civitate Dei Libr. XX. C. 19. de

signis et prodigiis mendacibus loquens, dicit: Quod signa et prodigia

duobus modis dicuntur mendacia; uno modo, quia decipiuntur sensus

hominum virtute et arte diabolica, ut credatur fieri, quod in veritate

non fit, ut sunt phantasmata. Secundo modo, quia trahunt credentes ad

mendacium, ut scilicet credant fieri virtute divina, quod diabolus

fecit, vel ut credant sibi fieri pro salute, quod ad damnationem fieri

constat. De his vide infra fol. 224 b. Istis profecto duobus modis,

nemo ambiget, diabolus signum praetactum operatur. Primo enim corpora

illa surgunt arte diabolica, ac si aliquis vitae spiritus in eis esset,

cum tamen nihil vitae sit ibi, sicut arte diabolica defunctus agitabat

caput ad Simonis Magi incantationes, et videbatur vivere, qui tamen non

vivebat. Secundo magis proprie est in hoc facto operatio Satanae; fit

enim in veritate et realiter signum, quod corpora illa erigantur in

sepulchris, sed operatione Satanae, ut deludantur Sarraceni, credentes

divina virtute fieri, quod diabolus facit, et quod firmentur in sua

infidelitate ad damnationem. Modernum enim tempus est illud, de quo

dictum est: tunc solvetur Satanas, quia nunquam tantam potestatem

accepit in homines, quantum nunc habet. Acceperat olim potestatem,

quod ignem de coelo cadere fecit, et uno impetu totam substantiam beati

Job absumsit, et turbo ejus opere irruens domum cum filiis perdidit.

Sed in novissimis diebus his majora faciet, quia dicit Apostolus:

immittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio. Deus enim

immittet, quia dominus diabolum facere permittet ista justo judicio,

quamvis ille faciat iniquo malignoque consilio, ut judicentur omnes,

qui non credunt veritati; non enim veniet ad vivos et mortuos

judicandos Christus, nisi prius veniat ad seducendos in omnia mortuos

Antichristus, qui est Machometus, cujus praesentia erit secundum

operationem Satanae in omni virtute signis et prodigiis mendacii, et in

omni seductione his, qui pereunt. Quia enim Machometi lex

irrationabilis est, per talia fatui in ea solidantur. Est autem illa

mortuorum erectio figura resurrectionis eorum, eriguntur enim, et tamen

mortui manent: sic resurgent quidem, sed non ad vitam aeternam. Et

quales fuerint, dum viverent, ostendit illa erectio, erant enim in

anima mortui, speciem tamen habentes ventium.[TR36] Contigit aevo

nostro in dioecesi Coloniensi in quadam villa, in qua rustici erant

(#b#) partiti et discordes, capitales inimicitias gerentes. Interea duo

actores et capitanei partium uno die defuncti sunt, quos dum sepulturae

traderent, ad parcendum laboribus ambos simul in unum terrae defossum

injecerunt; quo facto, cunctis videntibus, sibi ipsis dorsa verterunt

et impatientissimis motibus ambo agitabantur, nec quies fuit in tumulo,

quousque separati fuerunt ab invicem, et mortui vitae praeteritae

rixosae testimonium tulerunt: sic et hic. Sunt enim multa prodigia

inter Sarracenos, sed falsa et mendacia, ut patet.