TALABABA:

[257] Maningning batóng azúl ang culay.

=XXIV.=

=SA GUBAT=

Maaga, maagang maaga n~g magmisa si párì Salvî, at sa iláng sandali'y

canyáng nilínis ang may labingdalawáng calolowang marurumí, at ang

ganitóng gawa'y hindî niyá nauugalîan.

Tila mandín nawal-an n~g gánang cumain ang carapatdapat na cura, dahil

sa pagcabasa n~g iláng súlat na dumatíng na may m~ga "sello" at mabuti

ang pagcacalagay n~g "lacre;" sa pagca't pinabayâang lubós na lumamíg

ang "chocolate."

May sakít ang párì,--ang sinasabi n~g "cocinero," samantalang nagháhandà

n~g ibáng "taza" n~g chocolate;--mahábà n~g áraw na hindî cumacain, sa

anim na pinggang inihahayin co sa canyá sa "mesa," waláng dalawáng

pinggán ang canyáng sinásalang.

--Dahil sa hindî siyá nacacatulog n~g mahusay,--ang sagót n~g alilang

lalaki;--siyá'y binaban~gun~got mulâ n~g magbago n~g tinutulugan.

Nalalao'y lalong nanglalalim ang canyáng m~ga matá, at totoong

nanínilaw.

Tunay n~ga namáng nacaháhabag tíngnan si párì Salví. Hindî man lamang

sinalang ang pan~galawáng taza n~g chocolate, hindî tinicmán man lamang

ang m~ga hojaldeng Cebú; nagpaparoo't parito sa malúang na sálas at

kinucuyumos n~g canyáng mabut-ong m~ga camáy ang isáng sulat na

manacânacang binabasa. Hinin~gî, sa cawacasan, ang canyáng "coche",

nag-ayos at sacâ nag-utos na siyá'y ihatîd sa gubat na kinalalagyan n~g

nacapamámanglaw na cáhoy at sa malapit doo'y nan~gagcacatuwa n~g

paglalakbay sa caparan~gan.

Pinaalis ni pári Salví ang "coche", pagdatíng sa lugar na iyón, at

pumásoc siyang nag-íisa sa gubat.

Isáng mapangláw na landás na bahagyâ na nabucsán sa casucalan ang

pinagdáraanang patun~gó sa isáng bátis, na ang tubig na umaagos doo'y

gáling sa iláng bucál n~g malacúcong tubig, tulad sa m~ga na sa

taguiliran n~g Makíling. M~ga bulaclác na cusang sumisibol na ang marami

sa canila'y hindî pa napapan~galanan, ang siyang pamuti n~g m~ga

pangpang n~g batis na iyón; n~guni't marahil ay kilalá na n~g m~ga

doradong maliliit na háyop, n~g m~ga paróparóng sarisarì ang lalakí, at

may m~ga cúlay na azúl at guintô, mapuputî at maiitím, sal-it sal-ít na

cúlay maniningning, makikintab, may m~ga tagláy na m~ga rubí at m~ga

esmeralda sa caniláng m~ga pacpác, at n~g m~ga libolibong m~ga tutubíng

cumikinang n~g tulad sa metal, at wari nasasabugan n~g totoong mataas na

guintô. Ang tunog n~g pagaspas n~g m~ga maliliit na m~ga hayop na ito,

ang irit n~g yayay na nag-iin~gay sa araw at gabí, ang huni n~g ibon, ó

ang lagapák n~g bulók na san~ga n~g cahoy na nahuhulog at

nagcacasabitsabit sa lahat n~g lugar ang siyang tan~ging sumisirà n~g

catahimican n~g talinghagang lugar na iyón.

Malaónlaon din siyáng nagpalacadlacad sa casucalan n~g m~ga gumagapang

na damó, na canyáng pinan~gin~gilagan ang m~ga dawag na cumacapit sa

canyáng hábitong guingón na tíla mandin ibig siyáng piguilin, at

pinatitisodtisod maya't mayâ ang m~ga para ninyóng dî bihasang maglacád

n~g m~ga ugát n~g m~ga cáhoy na lumálabas sa lúpà. Biglâ siyáng

tumiguil: masasayáng m~ga hálakhakan at m~ga sariwang voces ang dumatíng

sa canyáng m~ga tain~ga, at nanggagaling ang m~ga voces at ang m~ga

halakhakan sa bátis, at nalalao'y lálong nálalapit.

--Titingnan co cung acó'y macacásumpong n~g isáng púgad,--ang sinásabi

n~g isáng magandá at matimyás na voces na nakikilala n~g cura;--íbig co

siyá makita na hindî "niyá" acó nakikita, íbig co siyáng sundán sa lahát

n~g dáco.

Nagtágo si párì Salví sa licód n~g malakíng púnò n~g isáng cáhoy at sacâ

nakinig.

--¿Sa macatuwíd ay íbig mong gawín sa canyá ang sa iyó'y guinágawa n~g

cura, na binábantayan ca saan ca man pumaroon?--ang itinugón n~g isáng

masayáng voces.--¡Mag-in~gat ca, sa pagca't nacayayayat at

nacapagpapalalim n~g m~ga matá ang panibughô!

--Hindî, hindî panibughô; cung dî pagcaibig lámang na macaalam n~g dî co

talós!--ang isinásagot n~g mataguintíng na voces, samantalang, inuulit

n~g masayá:

--¡Siya n~gâ, panibughô, panibughô!--at humahalakhak n~g táwa.

--Cung acó'y naninibugho, hindî acó ang hindî pakikita; ang hindî co

ipakikita'y siyá, n~g hindî siyá mámasdan nino man.

--N~guni't icáw may hindî mo siya makikita, at iya'y hindî magalíng. Ang

lálong magalíng, cung macacasumpong táyo n~g púgad, ay ating "iregalo"

sa cura, at sa gayo'y canyáng mabábantayan tayo, na hindî

magcacailan~gang siya'y makita, ¿anóng acalà mo?

--Hindî acó naniniwalà sa m~ga púgad n~g m~ga tagác--ang sagót n~g isáng

voces; n~guni't cailan ma't aco'y manibughô matututo acóng magbantay na

hindî acó makikita.

--At ¿paano? ¿at paano? ¿Bakit, gaya bâ n~g isáng Sor Escucha?

Nacapagpahakhak n~g masayá ang gayóng alaala sa pagcacolegiala.

--¡Nalalaman mo na cung paano ang pagdayà cay Sor Escucha!

Nakita ni párì Salví, mulâ sa canyáng pinagtataguan si María Clara, si

Victoria si Sinang na naglílibot sa ílog. Lumalacad ang tatlóng ang

tin~gin ay sa salamín n~g túbig at nan~gagháhanap n~g talínghágang púgad

n~g tagác: Basâ silá hangáng sa tuhod, na ano pa't nahihiwatigan sa m~ga

malalapad na cunót n~g canilang m~ga sáyang pangpalígo ang calugódlugód

na húbog n~g caniláng m~ga bintî. Nacalugay ang caniláng buhóc at hubád

ang caniláng m~ga bísig, at natátacpan ang catawán n~g isáng bárong may

malalapad na gúhit at masasayang m~ga cúlay. Samantalang nagháhanap silá

n~g isáng bágay na hindî mangyayaring masumpun~gan ay namumuti tulóy

silá n~g m~ga bulaclác at nan~gun~guha n~g m~ga gúlay sa pampáng.

Pinanonood n~g fraileng Acteón na namúmutlâ at hindî cumikilos ang

mahinhing Dianang iyón; ang m~ga matá niyáng numíningning sa madilím na

hungcág na kinálalagyan ay hindî nan~gapapagal n~g pagtatacá sa m~ga

mapuputî at parang linalic na m~ga bísig, yaóng magandang liig hanggang

pa pasimulâ n~g dibdíb; ang malíliit at culay rosang m~ga paang

nan~gaglálarò sa tubig, pawang pumupucaw sa abang cataohan niyá n~g

cacaibang m~ga damdamin at nagpapapanaguinip n~g m~ga bágong caisipán sa

nilálagnat niyang budhî.

Sa licód n~g isáng pag-licô sa ílat, sa guitnâ n~g masucal na cawayanan;

nan~gawalâ ang m~ga matitimyás na m~ga dalagang iyón, at hindî na

marin~gig ang caniláng malulupit na m~ga parungguít. Halíng,

nanglulupaypay, pigtâ n~g pawis umalís si párì Salví sa canyáng

pinagtataguan, at nagpalin~gaplin~gap sa canyáng paliguidliguid, na ang

m~ga mata'y hibáng. Humintóng hindî cumikilos, nagaalinlan~gan;

humakbang n~g ilán at anaki'y íbig sumunód sa m~ga dalaga, n~guni't

nagbalic at naglacad sa pampáng at ang ibáng m~ga casama n~g m~ga

dalagang iyón ang siyáng hinanap.

Nakita niya sa malayô-layô roón, sa guitnâ n~g bátis, ang isáng wari'y

paliguang magaling ang pagcacabacod, at ang pinacabubóng ay isáng

malagong cawayan; may nanggagaling doong masasayáng m~ga voces n~g

babae. Napapamutihan ang paliguang iyón n~g dahon n~g m~ga niyog, m~ga

bulaclac at m~ga bandera. Nacatanaw namán siyá sa daco pa roon n~g isáng

tuláy na cawayan at sa dacong malayo'y m~ga lalaking nan~galiligo,

samantalang nan~gagcácagulo ang caramihang m~ga alilang lalaki at m~ga

alílang babae sa palíbót n~g m~ga caláng biglaan ang pagcacágawâ at

nan~gagsusumakit n~g paghihimulmol sa m~ga inahíng manóc, nan~gaghuhugas

n~g bigás, nag-iiháw n~g "lechón" at ibá pa. At doon sa cabiláng ibayo,

sa isáng calinisang caniláng hináwan, sa loob n~g lilim n~g isáng

palapalang caniláng bagong itinayóng ang m~ga haligui'y cahoy at ang

bubóng ay "lona" na" ang isang bahagui at ang isáng bahagui'y m~ga dahon

n~g malalakíng cáhoy, nan~gagcacatipon ang maraming m~ga lalaki't m~ga

babae. Doo'y naroroon ang alférez, ang coadjutor, ang gobernadorcillo,

ang teniente mayor, ang maestro sa escuela at ang maraming m~ga capitan

at tenienteng "pasado", patí ni capitang Basiliong amá ni Sínang, na

dating caaway n~g nasírang si Don Rafael sa malaon n~g pinag-uusapan. Sa

canyá'y sinabi ni Ibarra: "Pinag-uusapan natin ang isang catuwiran, at

hindî mag-caaway ang cahulugan n~g pag-uusapín. At napahinuhod n~g boong

galác n~g loob ang balitang mánanalumpatì n~g m~ga "conservador" sa

anyaya ni Ibarra, at tulóy nagpadalá n~g tatlong payo at sacâ ipinanalim

sa capangyarihan n~g binatà ang paglilingcód n~g canyáng m~ga alilà.

Sinalúbong ang cura n~g boong galac at pagpipitagan n~g lahát, patí n~g

alférez.

--¿N~guni't saan pô nanggaling ang cagalanggalang na camahalan pô

ninyó?--ang itinanóng sa canya n~g alférez, n~g makita nitó ang canyáng

mukháng punô n~g gálos, at ang canyáng habito'y puspós n~g m~ga dahon at

n~g m~ga tuyóng san~gá--¿Naparapâ pô ba ang cagalanggalang na camahalan

ninyó?

--¡Hindî! ¡náligaw acó!--ang isinagót ni párì Salví, at ibinabâ ang

canyáng m~ga matá upang siyasatin ang canyáng pananamít.

Nan~gagbúbucas n~g m~ga botella n~g limonada, nan~gagbíbiyac n~g m~ga

niyog na múrà at n~g ang m~ga natatapos n~g paliligo'y macáinom n~g

canyáng malamíg na túbig at n~g macacain n~g canyáng malambót na lamang

higuít ang caputian sa gatas; at bucód sa roo'y pinag-aalayan pa ang

m~ga dalaga n~g isáng cuintas na sampaga, na nasasal-itan n~g m~ga rosa

at iláng-ilang, na siyang nagbibigay ban~gó sa nacalúgay na buhóc.

Sila'y naúupô ó humihilig sa m~ga dúyang nacabitin sa m~ga san~ga n~g

m~ga cahoy, ó nan~gaglilibang sa paglalaro sa paliguid n~g isáng batóng

malapad, na may nacalagay sa ibabaw nitong m~ga baraja, m~ga tablero,

maliliit na m~ga libro, m~ga sigay at m~ga batóng malilíit.

Ipinakita nila sa cura ang buaya, datapuwa't tila mandin nalílibang ang

ísip sa ibáng bagay, at cayâ lamang pinansin ang sinalita sa canyá'y n~g

sa canya'y sabihing si Ibarra ang may gawâ n~g gayóng calakíng súgat.

N~guni't hindî mangyaring makita ang bantóg at hindî napagkikilalang

piloto; bago dumatíng ang alférez ay siyá'y walâ na.

Sa cawacasa'y lumabás si María Clara sa páliguan, casama ang canyáng

m~ga caibigang babae, saríwang túlad sa isáng rosa sa únang umágang

pamumucadcad na numíningning ang hamóg na ang cawán~gis ay kisláp n~g

diamante sa caayaayang ulbós n~g bulaclác. Inihandóg niya ang únang

n~gitî cay Crisóstomo, at naucol ang únang pagdidilím n~g canyáng nóo

cay párì Salví. Nahiwatigan nitó, n~guni't hindî nagbuntunghinin~ga.

Dumatíng ang oras n~g pagcáin. Nan~gagsiupô sa mesang pinan~gun~guluhan

ni Ibarra, ang cura, ang coadjator, ang alférez, ang gobernadorcillo at

ilán pang m~ga capitan, sampô n~g teniente mayor. Hindî ipinahintulot

n~g m~ga ináng cumáin ang sinomang lalaki sa mesa n~g m~ga dalága.

--Hindî ca na n~gayón, Albino, macapag panucálà n~g m~ga bútas, pa na

gáya n~g sa m~ga bangcâ,--ani León sa nagseminarista.

--¿Anó? ¿ano iyón?--ang tanun~gan n~g m~ga matatandang babae.

--Na ang m~ga bangcâ, m~ga guinoong babae, ay páwang m~ga buong-búò na

túlad sa pinggâng ito;--ang ipinaliwanag ni León.

--¡Jesús, saramullo!--ang sigaw ni tia Isabel na n~gumín~gitî.

May nabábatid na pô bâ cayóng ano man, guinóong alférez, tungkól sa

tampalásang nagpahírap sa catawán ni párì Dámaso?--ang tanóng sa alférez

ni párì Salví, sa horas na iyón n~g pagcain.

--¿Síno pô bang tampalásan iyón, padre cura?--ang tanóng n~g alférez, na

tinítingnan ang fraile, na guinágawang pinacasalamín sa matá ang vaso

n~g álac na canyang iníinom.

--¡Abá, at síno pa pô ba? ¡Yaong tampalásang camacalawá n~g hapon ay

bumuntal cay párì Dámaso sa daan!

--¿Bumuntal cay párì Dámaso?--ang tanun~gan n~g iláng voces.

Warì'y n~gumitì ang coadjutor.

--¡Túnay pô, caya't nararatay n~gayón si párì Dámaso! Sinasapantahang

ang gumawâ n~g gayo'y si Elias ding sa inyo'y naglublób sa pusáw,

guinoong alférez.

Namulá sa hiya ó sa álac ang alférez.

--Ang boong ísip co,--ang ipinagpatuloy ni párì Salví, na ang anyó'y

warì nanglílibac;--ay nalalaman po ninyó ang nangyayari. Ang wícà co'y

alférez n~g Guardia Civil....

Nagcagát-lábì ang militar at ibinulóng ang isáng halíng na pagtaliwacás.

Sa ganito'y siyang pagsipot n~g isang babaeng namumutla, payat, abang

aba ang pananamit; sino may waláng nacakita n~g canyáng pagdaíng;

palibhasa'y lumalacad siyáng waláng imíc at napácawaláng in~gay ang

canyang paglacad, na cung naguing gabí sána'y marahil ipalagáy na siya'y

isáng "fantasma."

--¡Pacanin ninyó ang cahabaghabág na babaeng iyán!--ang sabihan n~g m~ga

matatandâ:--¡uy, pumarito cayó!

N~guni't ipinagpatuloy n~g babae ang canyáng paglácad, at siya'y lumapit

sa mesang kinalálagyan n~g cura; ito'y lumin~gón, at nákilala siyá at

nalaglág sa canyáng camáy ang cuchillo.

--¡Inyong pacánin ang babaeng itó!--ang ipinag-utos ni Ibarra.

--¡Madilim ang gabí at nan~gawáwalâ ang m~ga bátang lalaki!--ang

ibinúbulong n~g magpapalimos na babae.

N~guni't n~g makita ang alférez, na sa canya'y nagsásalitâ, náguitlá ang

babae at nagtatacbó, at nawalâ sa guitnâ n~g cacahuyan.

--¿Sino ang babaeng iyón?--ang itinanóng.

--Isáng cahabaghabág na babaeng pinílit sirâin ang ísip sa cagugulat at

cápapahírap!--ang isinagót ni don Filipo;--may ápat na áraw nang iya'y

ganyán.

--¿Iyan bagá ang isáng nagn~gan~galang Sisa?--ang tanong ni Ibarra n~g

boong pagmamalasakit.

--Ang babaeng iyá'y dinakip n~g inyó pong m~ga sundalo,--ang

ipinagpatuloy n~g sabing may capaitan n~g teniente mayor;--siya'y

inilibot sa boong báyang batíd, dáhil sa hindî co maalamang m~ga bagay

n~g canyáng m~ga anác na lalaki, na ... hindî nan~gagcaroon n~g

caliwanagan.

--¿Bakit?--ang itinanóng n~g alférez na humaráp sa cura:--¿iyán pô bagá

ang iná n~g inyóng dalawáng sacristán?

Sumáng-áyon ang cura sa pamamag-ítan n~g pagtan~gô.

--¡Na nan~gawaláng hindî man lamang guinawâ ang anó mang pagsisiyásat

tungcól sa canilá!--ang idinugtong ni Don Filipo n~g wári may poot, at

tinititigan ang gobernadorcillo na ibinabâ ang m~ga matá.

--¡Hanápin ninyó ang babaeng iyán--ang ipinag-utos ni Crisóstomo sa m~ga

alílang lalaki:--Aking ipinan~gacong pagpapagalan co ang pag-uusísà cung

saan naroon ang canyáng m~ga anac na lalaki.

--¿Nan~gawalà, ang wicà ninyó?--ang itinanóng n~g alférez.--¿Nan~gawalà

ang inyóng m~ga sacristan, padre cura?

Inúbos ininóm n~g cura ang vaso n~g álac na na sa canyáng haráp, at sacâ

tuman~gô, bilang sagót na oo.

--¡Carambas, párì cura!--anáng alférez na casabáy ang táwang libác, at

natútuwa, dahil sa siya'y nacacaganti,--pagca nawáwalâ ang iláng píso

lámang n~g cagaláng-gálang na camahalan pô ninyo'y maagang maaga pa'y

inyóng guiniguising ang aking sargento, upang hanapin ang inyóng salapî;

n~guni't nawáwalâ ang dalawang sacristan ninyo'y hindî pô cayó

nagsasabi; at cayó pô, guinoong capitán ... totoo n~gang cayó po'y....

At hindî tinapos ang canyang salitâ cung dî ang guinawa'y nagtawá,

casabay n~g paglulubóg n~g canyang cuchara sa mapuláng lamán n~g papaya.

Sumagot ang curang malakí ang hiyâ at natútulig.

--Nagcágayon acó't dahil sa acó ang nanánagot n~g salapî....

--¡Mabúting sagót, cagalanggalang na pastól n~g m~ga cáluluwa!--ang

salabat sa canyá n~g alférez na namumualan n~g kinacain.--¡Mabúting

sagót, banál na laláki!

Nag-acalang mamaguitna si Ibarra, n~guni't nagpilit si párì Salving

manag-úli sa dating catahimican n~g loob, at sumagot na caacbay ang

n~gíting pílit:

--At ¿nalalaman pô bâ ninyó, guinóong alférez, cung anó ang sabihanan

tungcól sa pagcawalâ n~g m~ga bátang iyan? ¿Hindî? ¡Cung gayo'y

ipagtanong pô ninyó sa inyóng m~ga sundálo!

--¿At ano?--ang sigaw n~g alférez na nawala ang towa.

--¡Ang sabihana'y n~g gabing iyón mawala ang m~ga bata'y may m~ga

tumunóg na ilang putóc n~g fusil!

--¿Iláng putóc?--ang inúlit n~g alférez na canyang minámasdan ang m~ga

cahárap.

Nan~gagsitan~gó ang nan~garoroon, bilang pagpapatunay na may nárin~gig

n~ga silá.

Nang magcágayo'y sumagót si párì Salví n~g madalang na pananalita,

taglay ang malupit na paglibac.

--Sa nangyayari'y aking nakikitang bucod sa hindî cayó nacacahuli n~g

m~ga gumágawa n~g masamá'y hindî po ninyó nalalaman ang m~ga guinagawa

n~g inyóng m~ga capamahay, at gayón ma'y íbig po ninyóng masoc na

tagapan~garal at magtúrò sa m~ga iba n~g canilang m~ga catungculan:

dapat po ninyong maalaman ang casabihang; lalong nacacaalam ang ulól sa

canyang sariling bahay....

--¡M~ga guinoo!--ang isinalabat ni Crisóstomo n~g canyang makitang

namumutla na ang alférez;--tungcol n~ga sa bagay na itó'y ibig cong

maalaman cung anó ang inyóng pasiyá sa isang aking panucálà. Inaacalà

cong ipagcatiwálà ang pag-aalágà sa babaeng diyáng sira ang ísip sa

isang mabúting manggagamot at samantala'y hahanapin co ang canyang m~ga

anác, sa pamamag-ítan n~g túlong at m~ga hatol ninyóng dalawá.

Ang pagbabalíc n~g m~ga alílang nan~gagsabing hindî nilá nasumpun~gan

ang sirá ang ísip na babáe ang siyáng nacalubós n~g pagcapayapà sa

dalawáng nagcacagalit, at caniláng dinalá ang salitaan sa ibang bagay.

Nan~gagbahabahagui sa iláng pulutong ang m~ga matanda't m~ga bátà n~g

matápos ang pagcain at samantalang sila'y biníbigyan n~g chá at café.

Cumuha ang ibá n~g m~ga "tablero" at ang ibá nama'y nan~gagsicuha n~g

"baraja," n~guni't lalong minagaling n~g m~ga dalagá ang man~gatanóng sa

"Rueda de la Fortuna" (gulong n~g capalaran), sa pagcaibig niláng

maalaman ang sa canila'y mangyayari sa panahóng hínaharap.

--¡Hali cayó, guinoong Ibarra.--ang sigáw namán ni cápitang Basilio, na

lan~gó na n~g cauntî. May usapín tayong labing limáng taóng taón na

n~gayón ang itinátagal, at waláng hucóm sa Audienciang súcat macahátol:

¿mangyayari bang tingnan natin cung áting mabíbigyang hanggá sa

"tablero"?

--¡N~gayón din pô, at sumasang-ayon acó n~g boong catowaan!--¡Hintayín

po ninyó acóng saglít, sa pagca't nagpapaalam ang alférez!

Nang maalaman nilá ang gayóng paglalarô, nan~gagcapísan ang lahát n~g

matatandáng lalaking marúnong n~g "ajedrez" sa palíguid n~g "tablero";

mahalagá ang laróng iyón, caya't nacaakit patí sa m~ga hindî nacacaalam.

Hinaráp n~g m~ga matatandáng babae, gayón man, ang cura, upang

makipagsalitaán sa canyá tungcól sa m~ga bagay na nauucol sa religión;

datapuwa't hindî marahil minámagaling ni fray Salví ang lugar na

kinálalagyan at ang capanahunang iyón, cayâ n~gâ't pawang m~ga malalábò

ang caniyáng m~ga isinásagot at mapapanglaw at may gálit na hálò, at ang

canyang m~ga matáng hindî tumitin~gin man lamang sa canyáng m~ga

kinacausap ay nagpapalin~gaplin~gap sa magcabicábilâ.

Nagpasimulâ ang larô n~g boong cacadakilâan.

--Cung magtablá ang larô, papagtatablahín naman natin ang áting

usapín--ang sabi ni Ibarra.

Nang na sa calaghatîan na ang larô, tumanggap si Ibarra n~g isáng

telegrama na nagpaningning n~g canyang m~ga matá at nacapagbigáy sa

canyá n~g pamumutlà. Itinagó niyá sa canyáng "cartera" ang telegrama, na

hindî binucsán, at canyáng sinulyáp ang pulutong n~g m~ga cabatâang

nagpapatuloy n~g pagtatanóng cay Capalaran, sa guitnâ n~g m~ga tawanan

at m~ga sigawan.

--"¡Jaque" sa "Hári!"--anang binatà.