Ende moete hem ewelike gheven
Al sulken loon, als si sijn waert!"
Die coninc sprac: »Owi Reinaert, 1800
Owi Reinaert, onreine quaet,
Wat condi al scone ghelaet!
Dat en can u ghehelpen niet een caf.
Nu comt uwes smekens af:
In werde bi smekene niet u vrient. 1805
Hets waer, ghi sout mi hebben ghedient
Van ere sake in den woude,
Daer ghi qualic in hebt ghehouden
Die vrede, die ic hadde ghesworen."
--»Owi, wat hebbic al verloren!" 1810
Riep Canticleer, die daer stont.
Die coninc sprac: »Hout uwen mont,
Here Canticleer, nu laet mi spreken:
Laet mi antworden sinen treken.
Ai, here dief, Reinaert, 1815
Dat ghi mi lief hebt ende waert,
Dat hebdi, sonder uwe pine,
Minen boden laten scinen,
Aerm man Tibert, here Brunen,
Dien noch bloedich es die crune! 1820
Ic ne sal u niet vele scelden:
Ic waent u kele sal ontghelden
Noch heden, al up ene wile."
--»Nomine Patrum, Christum File!
Sprac Reinaert, oft mijn here Brunen 1825
Noch al bloedich es die crune,
Was hi teblouwen, oft versproken,
Waer hi goet, het ware ghewroken,
Eer hi noint vlo int water.
Banderside Tibert die cater, 1830
Dien ic herberghede ende ontfinc,
Oft hi ute om stelen ghinc
Tes papen, sonder minen raet,
Ende hem die pape dede quaet,
Bi Gode, soudic dat ontghelden, 1835
So mochtic mijn gheluc wel scelden!"
Vort sprac Reinaert: »Coninc lioen,
Wien twifelt des, ghine moghet doen
Dat ghi ghebiet over mi?
Hoe goet mine sake si, 1840
Ghi moghet mi vromen ende scaden;
Wildi mi sieden, ofte braden,
Ofte hanghen, ofte blenden,
Ic ne mach u niet ontwenden;
Alle diere sijn in u bedwanc. 1845
Ghi sijt groot, ende ic bem cranc;
Mine hulp es clene, ende duwe groot:
Bi Gode, al sloeghedi mi doot,
Dat ware ene cranke wrake;
Lichte men daer ave hilde sprake." 1850
Doe spranc up Belijn, die ram,
Ende sine hie, die met hem quam,
Dat was dame Hawi:
Belijn sprac: »Gawi
Alle vort met onser claghe!" 1855
Brune spranc up, met sinen maghen,
Ende Tibeert die felle,
Ende Isengrijn sijn gheselle,
Forcondet dat everswijn,
Ende die raven Tiecelijn, 1860
Pancer die bever, ooc Bruneel,
..............
Dat watervar, dat butseel,
Ende dat eencoren, here Rosseel,
Dieweline, die vrouwe fine, 1865
Cantecleer ende die kindre sine,
Makende groten vederslach,
Dat foret, Clenebejach,
Liepen alle in dese scare:
Alle dese ghinghen openbare 1870
Vor haren here, den coninc, staen,
Ende daden Reinaert vaen.
Nu ghinct ghindre up een plaidieren.
Nie horde man van dieren
So scone tale als nu es hier 1875
Tusscen Reinaerde ende dandre dier;
Vort bringhen dat men seide daer,
Het ware mi pijnlic ende swaer;
Daer omme corte ic u die wort.
Die beste reden ghinghen vort. 1880
Die claghen, die die diere ontbonden,
Proefden si met orconden,
Als si sculdich waren te doene.
Die coninc dreef die hoghe baroene
Te vonnesse, van Reinaerts sake. 1885
Doe wijstsi, dat men soude maken
Ene galghe, sterc ende vast,
Ende men Reinaert, den fellen gast,
Daer an hinghe, bi siere kele.
Nu gaet Reinaerde al uten spele. 1890
Doe Reinaert verordeelt was,
Orlof nam Grimbert die das,
Met Reinaerts naesten maghen:
Sine consten niet verdraghen,
No sine consten niet ghedoghen, 1895
Dat men Reinaert vor haren oghen
Soude hanghen alse enen dief.
Nochtan wast hem somen lief.
Die coninc, die was harde vroet,
Doe hi mercte ende verstoet, 1900
Dat so menich jonghelinc
Met Grimbert uten hove ghinc,
Die Reinaerde na bestoet,
Doe peinsdi in sinen moet:
Hier mach in lopen ander raet. 1905
Al es Reinaert selve quaet,
Hi hevet meneghen goeden maech.
Doe sprac hi: »Twi sidi traech,
Isengrijn ende here Bruun?
Reinaerde es cont menich tuun, 1910
Ende hets den avonde bi;
Hier es Reinaert, ontsprinct hi,
Comt hi III voete uter noot,
Sine list soe es so groot,
Ende hi weet so meneghen keer, 1915
Hine wert ghevanghen saermeer.
Salmen hanghen, twine doet ment dan?
Eer men nu ghereden can
Ene galge, so eist nacht."
Isengrijn was wel bedacht, 1920
Ende sprac: »Hier es een galghe bi."
Ende met dien worde versuchte hi.
Doe sprac die cater, here Tibeert:
»Here Isengrijn, u es verseert
U herte, in wancans u niet; 1925
Nochtan Reinaert di tal beriet,
Ende selve mede ghinc,
Daermen u twee broeders hinc,
Rume ende Widelanke.
Hets tijt, wildijs hem danken. 1930
Waerdi goet, het ware ghedaen;
Hine ware niet noch onverdaen."
Isengrijn sprac tote Tibeert:
»Wat ghi ons al gader leert!
Ne ghebrake ons niet een strop, 1935
Langhe heden wiste sijn crop
Wat sijn achterende mochte weghen."
Reinaert, die langhe hadde ghesweghen,
Sprac: »Ghi heren, cort mine pine.
Tibert heeft ene vaste line, 1940
Die hi bejaghede an sine kele
Daer hi vernois hadde vele,
Int huus daer hi den pape beet,
Die vor hem stont al sonder cleet.
Here Isengrijn, nu maect u vore! 1945
En sidi niet daertoe vercoren,
Ende ghi Brune, dat ghi sult doden
Reinaert, uwen neve, den fellen roden?"
Doe sprac hi ten coninc saen;
»Doet Tibert mede gaen; 1950
Hi mach clemmen, hi mach die line
Updraghen, sonder uwe pine.
Tibert, gaet, ende maect ghereet!
Dat ghi iet let, dats mi leet."
Doe sprac Isengrijn tote Brunen: 1955
»So helpe mi die cloostercrune,
Die boven up mijn hoofd staet!
In horde nie so goeden raet,
Alse Reinaert selve ghevet hier.
Hem langhet omme cloosterbier: 1960
Nu gawi ende bruwen hem!"
Brune sprac: »Neve Tibert, nem
Die line; du sels mede lopen.
Reinaert hi sal nu becopen,
Mijn scone liere, ende dijn oghe! 1965
Gawi, ende hanghene so hoghe
Dats lachter hebben al sine vrient!"
--»Gawi, hi hevets wel verdient,"
Sprac Tibert, ende nam die line,
»Inne dede nie so lieve pine." 1970
Nu waren die drie heren ghereet.
..............
Dats Isengrijn ende Tibeert
Ende her Bruun, die hadde gheleert
Honich stelen tsiere scade. 1975
Isengrijn was so beraden,
Eer hi vanden hove sciet,
Hine wilde des laten niet,
Hine vermaende nichten ende neven,
Ende alle die binden hove bleven, 1980
Beide ghebure ende gaste,
Dat si Reinaert hilden vaste.
Vrouwe Hersinde sinen wive
Beval hi, bi haren live,
Dat soe stonde bi Reinaerde, 1985
Ende soene name biden baerde,
Ende van hem niet ne sciede,
No dor goet, no dor miede,
No dor niede, no dor noot,
No dor sorghe vander doot. 1990
Reinaert antworde in corten worden,
Dat alle die daer waren horden:
»Here Isengrijn, half ghenade!
Al ware u lief mijn grote scade,
Ende al brincti mi in vernoie, 1995
Ic weet wel, soude miere moien,
Te rechte ghedinken ouder daet,
Soene dade mi nemmer quaet.
Her Isengrijn, soete oom,
Ghi nemt uwes neven cranken goom, 2000
Ende here Brune ende here Tibeert,
Dat ghi mi dus hebt onneert.
Ghi drie ghi hebbet ghedaen al,
Dat men mi ontliven sal.
Daer toe hebdi ghemaket, 2005
Dat so wie mi ghenaket,
Sceldet mi dief, oft hevet leet.
Daer omme moetti, God weet,
Geonneert werden alle drie,
Ghine haest, dat ghescie 2010
Al dat ghi begheert te doene.
Mi es die herte noch also coene:
Ic dar wel sterven ene warf.
Ne wart mijn vader, doe hi starf,
Van allen sinen sonden vri? 2015
Gaet, ghereet die galghe hier bi:
Een twint mi langher niet ne spaert
(Oft varen moetti hinderwaert)
Alle uwe voete ende uwe been!"
Doe sprac Isengrijn: »Ameen! 2020
Amen, ende hinderwaert
Moet hi varen, die langher spaert!"
Tibert sprac: »Nu haestewi!"
Ende met dien worden spronghen si,
Ende liepen vort harde blide, 2025
Ende pijnden hem te stride
Te springhene over meneghen tuun,
Isengrijn ende here Bruun.
Tibert volghede hem naer:
Hem was die voet een lettel swaer 2030
Vander linen, die hi droech;
Nochtan was hi rasch ghenoech:
Dat dede hem al die goede wille.
Reinaert stont ende sweech al stille,
Ende sach sine viande lopen, 2035
Die hem dat strec an waenden cnopen.
--»Maer het sal bliven," sprac Reinaert,
Die stoet ende scouwede derwaert
Hoe si springhen ende keren.
Hi peinsde: »Deus, wat joncheren! 2040
Nu laetse springhen ende lopen:
Levic, si sullent noch becopen,
Hare overdaet ende hare scampie,
Mine ghebreke reinaerdie;
Nochtanne sijn si mi 2045
Liever verre danne bi,
Die ghene die ic meest ontsach.
Nu willic proeven, dat ic mach
Te hove bringhen een baraet,
Dat ic, vor die dagheraet, 2050
In groter sorghe vant te nacht.
Hevet mine list sulke cracht
Als ic noch hope dat soe doet,
Al es hi listich ende vroet,
Ic wane den coninc noch verdoren." 2055
Die coninc dede blasen enen horen,
Ende hiet Reinaert uutwaert leden
Reinaert sprac: »Laet teerst ghereden
Die galghe, daer ic an hanghen sal;
Ende daer binnen so salic al 2060
Den volke mine biechte conden,
In verlanesse van minen sonden.
Hets beter, dat al tfolc verstaet
Mine diefte ende mine ondaet,
Dan si namaels eneghen man 2065
Mine overdaet teghen an."
Die coninc sprac: »Nu segghet dan!"
Reinaert stont als een droeve man,
Ende sach al omme, harentare.
Dus so sprac hi al openbare: 2070
»Helpe, seit hi, Dominus!
Nu nes hier niemen in dit huus,
No vrient no viant, ic ne bem
Een deel mesdadich jeghen hem.
Nochtan, horet alle, ghi heren: 2075
Laet u wisen ende leren,
Hoe ic Reinaert, aerminc,
Eerst die boosheit anevinc.
In allen tiden, spade ende vroe,
Was ic een hovesc kint nochtoe. 2080
Doe men mi spaende vander mammen,
Ghinc ic spelen metten lammen,
Dor te horne dat ghebleet;
So langhe, dat ic een verbeet:
Ten eersten lapedic dat bloet: 2085
Het smaecte so wel, het was so goet,
Dat ic dat vleesc mede ontgan.
Daer leerdic leckernie an
So vele, dat ic ghinc ten gheten
Int wout, daer icse horde bleten: 2090
Daer verbetic hoekine twee.
So dedic derdes daghes mee,
Ende ic wart bouder ende coener,
Ende verbeet haenden ende hoener,
Ende gansen, daer icse vant. 2095
Doe mi bloedich wart mijn tant,
Was ic so fel ende so wreet,
Dat ic suver up verbeet
Al dat ic vant, ende wat mi dochte
Dat mi bequam, ende ic vermochte. 2100
Daer na quam ic ende Isengrijn,
Te wintre in enen couden rijm,
Bi Besele onder enen boom:
Hi rekende hi ware mijn oom,
Ende began ene sibbe tellen. 2105
Aldaer worden wi ghesellen.
Dat mach mi te rechte rouwen!
Daer gheloofden wi, bi trouwe,
Recht gheselscap manlic andren.
Doe begonsten wi te gader wandren. 2110
Hi stal tgrote, ende ic dat clene:
Dat wi bejaechden wart ghemene;
Ende als wi delen souden doe,
Ic was in hoghen ende vro
Mochtic mijn deel hebben half. 2115
Alse Isengrijn bejaghede een calf
Oft een weder, oft een ram,
So grongierdi, ende maecte hem gram,
Ende toochde mi ghelaet,
Dat so suur was ende quaet, 2120
Dat hi mi met van hem verdreef,
Ende hem mijn deel al gader bleef;
Nochtan achtic niet van dien.
So menich warve hebbic versien,
Alse wi een grote proie lagheden, 2125
Die ic ende mijn oom bejagheden,
Enen osse, oft enen bake,
So ghinc hi sitten met ghemake
Met sinen wive, vrouwe Harsinde,
Ende met sinen VII kindren; 2130
Sone mocht ic cume dene hebben
Vanden alreminsten rebben,
Die sine kindre en wouden cnaghen.
Dus nauwe hebbic mi bedraghen.
Nochtan dat was mi lettel noot; 2135
Ne waer dat mijn sin so groot
Die lieve droech te minen oom,
Die mijns nemet cranken goom,
Ic hadde wel ghewonnen tetene.
Coninc, dit doe ic u te wetene: 2140
Ic hebbe noch selver ende gout,
Dat al es in miere ghewout,
So vele, dat cume een waghen
Te VII werven soude ghedraghen."
Alse die coninc dit verhorde, 2145
Gaf hi Reinaerde selke andworde:
»Reinaert, waen quam u dese scat?"
Reinaert andworde: »Ic segghe u dat,
Wildijt weten, alse ict weet:
No dor lief, no dor leet 2150
Sone salt danne bliven verholen.
Coninc, die scat was bestolen:
Ne waer hi ooc ghestolen niet,
Daer ware die mort bi ghesciet
Ane u lijf, in rechter trouwe, 2155
Dat uwen vrienden mochte rouwen."
Die coninghinne wart vervaert
Ende sprac: »Owi, Reinaert!
Owi, Reinaert! owi! owi!
Owi, Reinaert, wat sechdi? 2160
Ic mane u bi der selver vaert,
Dat ghi ons secht, Reinaert,
Die u siele varen sal,
Dat ghi ons secht die waerheit al
Openbare, ende bringhet vort: 2165
Oft ghi weet van enegher mort,
Oft enen mordeliken raet,
Die jeghen minen here gaet,
Dat laet hier openbare horen!"
Nu hort, hoe Reinaert sal verdoren 2170
Den coninc entie coninghinne,
Ende hi bewerven sal met sinne
Des coninx vrientscap ende hulde;
Ende hoe hi buten haerre sculde
Brune en Isengrijn bede 2175
Up hief in groten ongherede,
Ende in veten ende in ongheval
Jeghen den coninc bringhen sal.
Dien heren, die nu waren so fier,
Dat si Reinaerde waenden bier 2180
Te sinen lachter hebben ghebrouwen,
Ic wane wel, in rechter trouwe,
Dat hi sal weder mede blanden,
Dien si drinken sullen met scande.
In enen ghelate van droeven sinne 2185
Sprac Reinaert: »Edele coninghinne,
Al haddi mi nu niet ghemaent,
Ic bem een die sterven waent:
In laet niet ligghen up mine siele;
Ende waert so, dat mi gheviele, 2190
Mi stonder omme in der helle te sine,
Daer torment es ende pine.
Indien dat die coninc milde
Een ghestille maken wilde,
Ic soude segghen, met ghenade, 2195
Hoe jammerlike hi was verraden,
Te mordene van sinen lieden.
Nochtan, diet alre meest berieden,
Sijn som van minen liefsten maghen,
Die ic node soude bedraghen, 2200
Ne daet die sorghe vander helle,
Daer men seit, dat si in quellen,
Die hier sterven, ende mort
Weten, sine brincse vort."
Dien coninc wart die herte swaer, 2205
Ende sprac: »Reinaert, sechstu mi waer!"
--»Waer?" sprac Reinaert, »vraechdi des?
Jane weet ghi niet hoet met mi es?
Ne bewaent niet, edel coninc,
Al bem ic een aerminc, 2210
Hoe mochtic sulke mort ghetemen?
Waendi, dat ic wille nemen
Ene loghene uptie langhe vaert?
In trouwe neenic," sprac Reinaert.
Bi der coninghinne rade, 2215
Die sere ontsach des coninx scade,
Gheboot die coninc openbare,
Dat niemen daer so coene en ware,
Dat hi een wordekijn iet sprake,
Tottien, dat Reinaert met ghemake 2220
Hadde volseit al sinen wille.
Doe sweghen si alle gader stille.
Die coninc hiet Reinaerde spreken.
Reinaert was van fellen treken:
Hem dochte scone sijn gheval, 2225
Hi sprac: »Nu swighet over al,
Na dien dat es den coninc lief:
Ic sal u lesen, sonder brief,
Die verradenesse openbare,
So dat ic niemene en spare, 2230
Dien ic te wroeghene sculdich bem.
Dies lachter hevet, scaems hem!"
Nu vernemt alle gader,
Hoe Reinaert sinen ertscen vader
Met verradenesse sal bedraghen, 2235
Ende een van sinen liefsten maghen,
(Dat was Grimbert, die das,)
Die hem hout van herten was.
Dat dede Reinaert omme dat,
Dat hi wilde, dat men te bat 2240
Sinen worden gheloven soude,
Van sinen vianden, oft hi woude
Dien verranesse tien an.
Nu hort, hoe hi dies began:
»Wilen tere stonde 2245
Hadde mijn here vonden
Des coninx Hermelinx scat,
In ere verholenre stat.
Doe mijn vader hadde vonden
Den scat, wart hi in corten stonden 2250
So overdadich, ende so fier,
Dat hi veronwerde alle dier,
Die sine ghenote te voren waren.
Hi dede Tibert, den cater, varen
In Ardennen, dat wilde lant, 2255
Aldaer hi Brune den bere vant:
Hi ontboot Brunen Gods houde,
Ende in Vlaendren comen soude,
Oft hi coninc wilde wesen.
Brune wart vro van desen, 2260
Hi hadt meneghen dach begheert:
Doe maecte hi hem te Vlaendrenweert
Ende quam in Waes, int soete lant,
Daer hi minen vader vant.
Mijn vader omboot Grimberte, den wisen, 2265
Ende Isengrine, den grisen,
(Tibert, die cater, was die vijfte)
Ende quamen tenen dorpe, hiet Hijfte.
Tusscen Hijfte ende Ghent
Hilden si haer parlement, 2270
In ere belokenre nacht;
Daer quamen si bi sduvels cracht
Ende bi des duvels ghewelt,
Ende swoeren daer an twoeste velt
Alle vive, des coninx doot. 2275
Nu horet wonder harde groot:
[Si swoeren up Isengrijns crune,
Alle vive, datsi Brune
Coninc ende here souden maken,
Ende settene in den stoele tAken,] 2280
Ende hi crone soude draghen.
Wilde iemen van des coninx maghen
Dat wedersegghen, mijn vader soude
Met sinen selvere ende sinen goude
So den ghenen steken achter, 2285
Dat sijs souden hebben lachter.
Dit wetic, ende segghe u hoe.
Eens maerghins harde vroe
Gheviel, dat mijn neve, die das,
Van wine een lettel dronken was, 2290
Ende dien verholnen raet minen
Wive, vrouwe Harmelinen,
Al van pointe te pointe seide,
Daer si liepen an der heiden.
Mijn wijf es ene vremde vrouwe, 2295
Ende gaf Grimberte hare trouwe,
Dat verholen bliven soude.
Ten eersten dat soe quam te woude,
Daer ic was, ende soe mi vant,
So telde soet mi te hant: 2300
Newaer het was al stillekine.
Ooc seide soe mi sulke lijctekine,
Die ic kende al so waer,
Dat mi alle mine haer
Upwaert stonden, van groten vare. 2305
Mine herte wart mi openbare
Also cout alse een ijs.
Dies sijt seker ende wijs,
Ic kinde Brune valsc ende quaet,
Ende vul van alre overdaet. 2310
Ic peinsde: worde hi onse here,
Dat ontvruchtic harde sere,
Dat wi alle waren verloren.
Ic kinde den coninc so wel gheboren,
Ende soete, ende goedertiere, 2315
Ende ghenadich allen dieren.
Het dochte mi bi allen dinghen
Eene quade manghelinghe,
Die ons ne mochte comen
No tere, no te vrome; 2320
Mine herte grote sorghe doghede.
Hier omme pijndic ende poghede
Hoe so erge ene sake,
Testoret worde, ende ic brake
Mijns vader bosen raet, 2325
Die een dorper, enen vraet,
Coninc ende here maken waende.
Emmer badic Gode, ende maende,
Dat hi den coninc, minen here,
Behilde sine wareltere. 2330
Bedi ic kinde wale dat,
Behilde mijn vader sinen scat,
Si souden wel des raets ghetelen,
Onder hem ende sinen ghespelen,
Dat die coninc worde verstoten. 2335
In diepen ghepeinsen ende in groten
Was ic dicke, hoe ic die stat
Soude vinden, waer die scat
Lach, die hi hadde vonden.
Ic wachte nauwe tallen stonden 2340
Minen vader, ende leiden laghen
In meneghen bosch, in menegher haghe,
Beide in velde ende in woude,
Waer mijn vader, die listighe oude,
Henen trac ende henen liep: 2345
Was het droghe, was het diep,
Wast bi nachte, wast bi daghe,
Ic was emmer in die laghe;
Wast bi daghe, wast bi nachte,
Ic was emmer in die wachte. 2350
Up ene stont gheviel daer nare,
Dat ic mi decte met groten vare,
Ende lach ghestrect neven derde,
Ende vanden scatte, die ic begherde,
Gherne iewet hadde vernomen: 2355
Doe saghic minen vader comen
Ute enen hole ghelopen.
Doe began ic ten scatte hopen
Bi den barate die ic hem sach
Driven, als ic u segghen mach: 2360
Want doe hi uten holen quam,
Sach ic wel, ende vernam,
Dat hi omme sach. Doe merkedi,
Oft hem iemene ware bi;
Ende als hi niemene en sach, 2365
Doe queddi den sconen dach,
Ende stoppede dat hol met sande,
Ende maectet ghelijc den andren lande.
Dat ic dat sach ne wiste hi niet.
Doe saghic, eer hi dane sciet, 2370
Dat hi den steert liet nedergaen
Daer sine voete hadden ghestaen,
Ende decte sijn spore metter moude.
Daer leerdic an den vroeden ouden
Een lettel meesterliker liste, 2375
Die ic te voren niet ne wiste.
Aldus voer mijn vader dane
Ten dorpewaert, daer die hanen
Ende die vette hinnen waren.
Teerst dat ic mi dorste baren, 2380
Spranc ic up, en liep ten hole:
Ic wilde niet langher sijn in dole,
Ende ic gheraecter toe te hant.
Sciere scraefdic up dat sant
Met minen voeten, ende croop in 2385
Aldaer ic vant groot ghewin;
Daer vandic selver ende gout:
Hier nes niemen nu so out,
Dies nie so vele te gader sach.
Doe ne spaerdic nacht no dach, 2390
In ghinc trecken ende draghen,
Sonder kerre ende sonder waghen,
Over dach ende over nacht,
Met algader miere cracht.
Mi halp mijn wijf, vrouwe Hermeline: 2395
Des dogheden wi grote pine,
Eer wi den overgroten scat
Brochten in een ander gat,
Daer hi bet lach tonsen ghelaghe.
Wi droeghene onder ene haghe 2400
In een hol verholenlike:
Doe was ic van scatte rike.
Nu hort, wat si hier binnen daden,
Die den coninc hadden verraden.
Brune, die bere, sendde uut 2405
Verholenlike sijn saluut
Achter lande, ende omboot
Al den ghenen rijcheit groot,
Die dienen wilden omme tsout:
Hi beloofde hem selver ende gout 2410
Te ghevene met milder hant.
Mijn vader liep in al dat lant,
Ende droech des Brunen brieve:
Hoe lettel wiste hi, dat die dieve
Te sinen scatte waren gheraect, 2415
Dies hem quite hadden ghemaect.
En ware die scat niet ontgonnen,
Hi hadder met die stat van Lonnen
Al te gader moghen copen.
Dus wan hi an sijn omme lopen. 2420
Doe mijn vader, al omme ende omme,
Tusscen dier Elve entier Somme
Hadde ghelopen al dat lant,
Ende hi meneghen seriant
Hadde ghewonnen met sinen goude, 2425
Die hem te hulpe comen soude,
Alse die somer quame int lant,
Keerde mijn vader daer hi vant
Brune entie ghesellen sine.
Doe teldi die grote pine 2430
Ende die menichfoude sorghe,
Die hi vor den hoghen borghen
Int lant van Sassen hadde leden,
Daer die jagheren na hem reden
Alle daghe met haren honden, 2435
Die hem vervaerden te menegher stonde.
Dit telde hi te spele al gader.
Daer na so toghede mijn vader
Brieve, die Brunen wel bequamen,
Daer XII.c al bi namen 2440
Ser Isengrijns maghe in stonden,
Met scerpen claeuwen, met diepen monden;
Sonder die catten, ende die baren,
Die alle in Bruuns soude waren,
Ende die vosse metten dassen 2445
Van Doringen ende van Sassen.
Dese hadden alle ghesworen,
Indien dat men hem te voren
Van XX daghen gave haer sout,
Si souden Brunen met ghewout 2450
Seker wesen tsinen ghebode.
Dit benam ic al, danc Gode!
Doe mijn vader hadde ghedaen
Sine bodscap, soude hi gaen
Ende scouwen sinen scat; 2455
Ende als hi quam ter selver stat,
Daer hine ghelaten hadde te voren,
Was die scat al verloren,
Ende sijn hol was uptebroken.
Wat holpe vele hier af ghesproken? 2460
Doe mijn vader dat vernam,
Wart hi serich ende gram,
Dat hi van torne hem selven hinc.
Dus bleef achter Brunen dinc
Bi miere behendichede al. 2465
Nu merct hier mijn ongheval:
Here Isengrijn ende Brune, die vraet,
Hebben nu den nauwen raet
Metten coninc openbare,
Ende arm man Reinaert es die blare!" 2470
Die coninc ende die coninghinne,
Die beide hopeden ten ghewinne,
Si leden Reinaert buten te rade,
Ende baden hem, dat hi wel dade,
Ende hi hem wijsde sinen scat. 2475
Ende alse Reinaert hoorde dat
Sprac hi: »Wijsdic u mijn goet,
Here coninc, die mi hanghen doet,
So waer ic ute minen sinne."
--»Neen Reinaert, sprac die coninghinne, 2480
Mijn here sal u laten leven,
Ende sal u vriendelike vergheven
Algader sinen evelen moet;
Ende ghi sult vortmeer sijn vroet
Ende goet, ende ghetrouwe." 2485
Reinaert sprac: »Dit doe ic, vrouwe,
Indien dat mi die coninc nu
Vaste ghelove, hier vore u,
Dat hi mi gheve sine hulde,
Ende Brune alle mine sculde 2490
Wille vergheven; ende omme dat
So willic hem wisen minen scat,
Den coninc, al daer hi leghet."
Die coninc sprac: »Ic ware ontweghet,
Wildic Reinaerde vele gheloven: 2495
Hem es dat stelen ende dat roven
Ende dat lieghen gheboren int been."
Die coninghinne sprac: »Here, neen,
Ghi moghet Reinaerde gheloven wel:
Al was hi hier te voren fel, 2500
Hi nes nu niet dat hi was.
Ghi hebt ghehort, hoe hi den das
Ende sinen vader hevet bedreghen
Met morde, die hi wel beteghen
Mochte hebben andren dieren, 2505
Wildi meer sijn arghertiere
Ofte fel, ofte onghetrouwe."
Doe sprac die coninc: »Gentel vrouwe,
Al waendic dat mi soude scaden,
Eist dat ghijt mi dorret raden, 2510
So willict laten up u ghenent,
Dese vorworde ende dit covent,
Up Reinaerts trouwe staen:
Newaer, ic segghe hem, sonder waen,
Doet hi meer archede, 2515
Alle die hem ten tienden lede
Sijn belanc, sullent becopen!"
Reinaert sach den coninc belopen,
Ende wart blide in sinen moet,
Ende sprac: »Here, ic ware onvroet, 2520
Ne gheloofdic niet also."
Doe nam die coninc een stro
Ende vergaf Reinaerde algader
Die wanconst van sinen vader,
Ende sijns selves mesdaet toe. 2525
Al was Reinaert blide doe,
Dan dinct mi gheen wonder wesen:
Jane was hi vander doot ghenesen!
Doe Reinaert quite was ghelaten,
Was hi blide utermaten, 2530
Ende sprac: »Coninc, edel here,
God moete u lonen al der ere
Die ghi mi doet, ende mine vrouwe.
Ic secht u wel, bi miere trouwe,
Dat ghi mi vele ere doet: 2535
So grote ere, ende so groot goet,
Dat niemen nes onder die sonne,
Dien ic alse wale soude onnen
Mijns scats ende miere trouwe,
Als ic u doe, ende miere vrouwe." 2540
Reinaert nam een stro vor hem
Ende sprac: »Here coninc, nem,
Hier geve ic di up den scat
Die wilen Ermelinc besat."
Die coninc ontfinc dat stro, 2545
Ende dancte Reinaerde so,
Als quansijs: »Dese maect mi here!"
Reinarts herte loech so sere,
Dat ment wel na an hem vernam,
Doe die coninc so gehorsam 2550
Algader was te sinen wille.
Hi sprac: »Here, swighet stille;
Merket, waer mine redene gaet:
Int oostende van Vlaendren staet
Een bosch, ende heet Hulsterlo. 2555
Coninc, ghi moghet wesen vro,
Mochti onthouden dit:
Een borne, heet Kriekepit,
Gaet suutwest niet verre dane;
Here coninc, ghine dorft niet wanen, 2560
Dat ic u der waerheit iet messe:
Dats een die meeste wildernesse,
Die men hevet in enich rike.
Ic segghe u ooc ghewaerlike,