caput finiam.
_Vos quoque, qui fortes animas, bellóque peremptas
Laudibus in longum, vates! dimittitis ævum,
Plurima securi studuistis carmina Bardi.
Et vos barbaricos ritus, moremque sinistrum.
Sacrorum, Druidæ, positis repetistis ab armis.
Solis nosse Deos, & cœli Numina vobis,
Aut solis nescire datum: nemora alta remotis
Incolitis lucis. vobis authoribus, umbræ
Non tacitas Erebi sedes, Ditisque profundi
Pallida regna petunt; regit idem spiritus artus
Orbe alio: longæ, canitis, si cognita, vitæ
Mors media est. certe populi, quos despicit Arctos,
Felices errore suo, quos ille timorum
Maxumus, haud urget Lethi metus: inde ruendi
In ferrum mens prona viris, animæque capaces
Mortis: & ignavum redituræ parcere vitæ._
CAPUT V.
Optima frugibus atque arboribus insula, & alendis apta pecoribus ac
jumentis. vincas etiam quibusdam in locis germinans. sed & avium
ferax terra marique generis diversi. fluviis quoque multum piscosis,
ac fontibus præclara copiosis, & quidem præcipuè Isicio abundat &
anguilla.
[Illustration: Vol 2ᵈ. P 84._
_View of the Circus of the Brittons on yᵉ Bank of yᵉ Louther near
Perith. Aug. 15ᵗʰ. 1725._
_Stukeley delin._]
II. Capiuntur autem sæpissimè & vituli marini, & delphines, nec non &
ballenæ, de quo apud Satyricum mentionem inveniamus:
_Quanto delphinis ballena Brittanica major?_
III. Exceptis autem variorum generibus conchyliorum, in quibus sunt &
musculi, quibus inclusam sæpè margaritam, omnis quidem coloris optimam
inveniunt, id est, & rubicundi, & purpurei, & hyacinthini, & prasini,
sed maxumè candidi, ut scripsit venerabilis Beda in prima Eccl. hist.
ad Regem Confulfum.
IV. Sunt & cochleæ, satis superque abundantes, quibus tinctura coccinei
coloris conficitur, cujus rubor pulcherrimus, nullo unquam solis
ardore, nulla valet pluviarum injuria pallescere; sed quò vetustior
est, eò solet esse venustior.
V. Habet fontes salinarum & fontes calidos, & ex eis fluvios balnearum
calidarum, omni ætati & sexui per distincta loca, juxta suum cuique
modum accommodatos.
VI. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in
maritimis ferrum; sed ejus exigua est copia. ære utuntur importato.
gignit & aurum, & argentum. fert & lapidem gagatem plurimum optimumque.
est autem nigrogemmeus & ardens igni admotus, incensus serpentes fugat,
adtritu calefactus adplicita detinet æque ut succinum.
VII. Et quia Brittania propè sub septentrionali vertice mundi jacet,
lucidas æstate noctes habet; ita ut medio sæpè tempore noctis in
questionem veniat intuentibus, utrum crepusculum adhuc permaneat
vespertinum, an jam advenerit matutinum? utpote nocturno sole non longè
sub terris ad orientem boreales per plagas redeunte. unde etiam plurimæ
longitudinis habet dies æstate, sicut et noctes contra in bruma, sole
nimirum tunc in Lybicas partes secedente, id est, horarum X & VIII.
ut author est Cleomedes. plurimæ item brevitatis nocte æstate & dies
habet in bruma, hoc est, VI. solummodo æquinoctialium horarum: cum
in Armenia, Macedonia, Italia, cæterisque ejusdem lineæ regionibus
longissima dies sive nox XV. brevissima VIIII. compleat horas.
VIII. Sed de Brittania Brittonibusque in genere satis prolixè
commemoravi. res ipsa requirit ad particularia tandem descendere,
atque, in sequentibus, statum fatumque diversarum, quæ hanc insulam
incoluerunt, nationum, quæ eandem nobilitarunt, civitates, _cet._
quales sub ditione Romana erant, ex ordine depingere mei jam erit
propositi.
CAPUT VI.
Brittania, secundum accuratissima veterum, quæ propiùs fidem sunt,
monumenta, erat omnis divisa in partes septem; quarum sex alio atque
alio tempore imperio Romano adjectæ fuerunt, septima verò sub solis
barbaris Caledoniis.
II. Supra dictæ Brittaniæ partes erant Brittania Prima, Secunda,
Flavia, Maxima, Valentia & Vespasiana. quarum ultima non diu stetit in
manibus Romanorum, ex his Brittaniam Primam à Flavia Thamesis flumen, à
Brittania Secunda mare dividit. Flavia initium capit à mari Germanico,
continetur Thamesi fluvio, Sabrina à finibus Silurum Ordovicumque,
vergit ad Septemtriones & Brigantum regionem. Maxima ab extremis
Flaviæ finibus oritur pertinet ad inferiorem partem muri, qui totam
ex transverso percurrit insulam, spectatque in Septemtriones. Spatium
inter ambos, hunc & alium, qui ab Imperatore Antonino Pio inter Bdoram
& Clyddam exstructus est, murum occupat Valentia_na_. Vespasiana autem
à Bdoræ æstuario ad civitatem Alcluith, unde linea ad ostium fluminis
Vararis ducta. terminos ostendit. Secunda ad eam partem Oceani, quæ
ad Hyberniam pertinet, spectat inter occasum & Septemtriones. sed de
provinciis satis.
III. Necessarium verò ducimus, antequam ad accuratiorem nos conferamus
descriptionem, Regiminis in hisce Provinciis constitutionem paucis
attingere, deprehendimus adeoque, totam antiquissimis temporibus,
plurimum Regulorum Statuumque arbitrio divisim paruisse Brittaniam,
quorum nonnulli, etiam post occupatam à Romanis Provinciam, superfuisse
commemorantur, sed vix umbra Regiæ dignitatis istis Principibus
relicta, contrarium nempe dissuadente politicâ illâ, quâ Romani olim,
præ cultissimis etiam quibusque gentibus, inclaruerunt prudentia.
Victricibus Romanorum armis subjugatæ imperitoriâ authoritate
constitutus præerat +LEGATUS+, ipsa Brittania verò Provincia erat
+PROCONSULARIS+. per plures hæc Imperii constitutio duravit ætates,
licet in plures interim ipsa insula divisa fuerit partes. primùm
nempe in _superiorem_ & _inferiorem_, deinceps verò, uti antea
demonstravimus, in _septem_ dispertita _Provincias_, mutatâ regiminis
formâ. deinde diu paruit, ut imperitoria sedes, hæc insula Carausio,
eisque, quos in societatem adsciverat, Tyrannis. gloria & præsidium
Christianismi Constantinus Magnus creditur Maximam & Valentiam
+CONSULARES+, Primam, Secundam & Flaviam +PRÆSIDIALES+ fecisse,
toti verò insulæ præpositus est +VICARIUS+ vir perspicabilis sub
dispositione viri illustris Domini Præfecti Prætorii Galliæ. præter
quem in vetusto quodam volumine circa eadem tempora commemoratur
aliquis eximiæ dignitatis vir, titulô +COMITIS BRITTANIARUM+ insignis,
alius itidem, +COMES LITTORIS SAXONICI+, tertius præterea +DUX
BRITTANIÆ+ dictus, aliique plures, magnis præfecti muneribus, quæ, cum
distincta eorum notitia, injuria temporis, impetrari non potuerit,
cogimur taciti præterire.
IV. Prolixum nunc tandem iter ingredior, totam non minus insulam, quam
singulasque ejus partes curiosa lustraturus indagine, pressurusque
optimorum in hoc negotiô authorum vestigia. fiat verò ab extremâ Primæ
provinciæ orâ initium, cujus littora Galliæ objiciuntur. tres verò
laudatissimos validissimosque Status, Cantianum nempe, Belgicum &
Damnonicum complectitur hæc provincia, de quibus eâ, quâ fieri poterit,
curâ nobis sigillatim agendum. Cantium primò lustremus.
¶ V. Ad extremam Brittaniæ Primæ orientalem oram remotam CANTIUM,
Cantiis quondam habitatum, civitatibus Durobrobi & Cantiopoli, quæ
eorum metropolis. hic sepultus est D. Augustinus Anglorum Apostolus.
Dubræ, Lemanus & Regulbium, præsidiô à Romanis munita, eorumque
Primarium Rhutupi, deducta eô Coloniâ, Metropolis factam, portusque
classi Romanorum, quæ Oceano Septentrionali dominabatur, recipiendæ
factus idoneus. tanti nominis fuit hæc civitas, ut littora vicina ex ea
dicta sint Rhutupina, de quibus Lucanus poeta:
_Aut vaga cum Thetis Rhutupinaque littora fervent._
inde quoque ingentia & grati saporis ostrea Romam translata, ut author
est Juvenalis Satyricus his verbis:
————————_Circeis nata forent, an
Lucrinum ad saxum, Rhutupinóve edita fundo
Ostrea, callebat primo deprendere morsu._
Statio etiam fuit sub dispositione viri spectabilis Comitis littoris
Saxonici legionis secundæ Augustæ.
VI. Quam plurimis hoc Cantiorum regnum fluminibus rigatur, quorum
celebriora: Madus, Sturius, Dubris & Lemanus, qui Cantios à Bibrocis
discernebat.
VII. Inter tria ista præcipua Brittaniæ promuntoria, eminet illud, quod
à Cantio nomen habet, ibi Oceanus in angulum quasi redactus cursum ita
promovet, fluxionemque suam donec, ut Veteres tradunt, fretum istud
Oceani, quod jam Brittaniæ format insulam, effecerit.
VIII. A Cantio vasta illa, quæ Anterida nonnullis, aliis Caledonia
dicta sylva latè extenditur ad CL. milliaria per Bibrocorum ac
Segontiacorum terras ad Heduorum usque fines excurrens, de hac sylva
ita cecinit Lucanus:
_Unde Caledoniis fallit turbata Brittanos._
IX. Cantiis proximi, et ut putant nonnulli, subjecti Bibroci, qui &
aliis Rhemi dicuntur: natio in monumentis non penitus ignota, quibus
habitatum Bibroicum, Regentium, Noviomagumque metropolis. Anderidam
verò occupatam tenuerunt Romani.
X. Confines illis apud ripam Thamesis habitabant Attrebates, quorum
urbs primaria Caleba.
XI. Infra hos, proprius flumen Cunetium, habitabant Segontiaci, quorum
caput fuit Vindonum.
XII. Ad Oceanum, Bibrocis affines, inferius habitabant, sic dicti,
Belgæ, quorum urbes primariæ Clausentum, quod nunc _Sotheamptona_
dicitur, Portus Magnus, omniumque præcipua Venta, nobilissima civitas
ad flumen Antonam sita. Sorbiodunum verò tenebat præsidium Romanorum.
Omnes enim Belgæ Allobroges sunt, & suam à Celtis Belgisque originem
traxere, hi, non multis ante Cæsaris adventum in hanc insulam seculis,
relictâ patriâ Galliâ, à Germanorum Romanorumque populis infestatâ,
atque devictâ, illi, qui, trajecto flumine Rheni, eorum expugnatas
occupavere regiones, de quo autem prolixius M. Dictator Cæsar, sedem
heic sibi elegerunt.
XIII. Omnes regiones, quæ Thamesi, versus meridiem, adjacent, olim, uti
vetera monumenta declarant, à bellicosa Senonum gente fuerunt occupatæ;
qui, sub ductu & auspicio decantatissimi Regis Brenni, peragratâ
Galliâ, Alpibusque, adhuc inviis, sibi patefactis, Romam fastu elatam
ista incursione vastam solo facile æquassent, nisi Rempublicam Romanam,
quam more nutricis in sinu quasi gestare (dum infra destinatum ab
illis fastigium agebat) videbantur Fata, cladem aversura Manlium
clangore anseris excitassent, qui, circa montem unum pendentes, & nocte
subeuntes, Barbaros à summo Capitolio dejecit. huic eadem Numinum cura
Camillum postea auxilio misit, qui abeuntes à tergo aggressus ita
cecidit, ut Senonici sanguinis inundatione omnia incendiorum vestigia
deleret, urbemque ita ruinæ proximam ab interitu vindicaret. Senones
autem ob valentissimam hanc expeditionem natale solum, ut cultoribus
vacuum, ita prædâ refertissimum alienæ genti, quam Belgas supra
nominatos, fuisse, satis liquet, concesserunt.
XIV. Ad Sabrinam, Thamesi inferius, habitabant Hedui, urbes eorum
Ischalis & Avalonia. Thermæ, quæ & Aquæ Solis nuncupabantur, Romanorum,
qui hanc Brittaniæ oram tenebant, factæ colonia & perpetua sedes. urbs
nominatissima hæc erat, ad flumen Abonam sita, ibique fontes callidi,
opiparo exsculpti apparatu, ad usus mortalium; quibus fontibus præsules
erant Apollinis & Minervæ Numina, in quorum ædibus perpetui ignes
nunquam labascunt in favillas, sed ubi ignis tabuit vertitur in globos
saxeos.
XV. Infra Heduorum terras siti erant Durotriges, qui & Morini aliàs
vocantur. Metropolin habebant Durinum & promuntorium Vindeliam. in
horum finibus sensim coarctatur Brittania, & immensum efformare videtur
brachium, quod irruptionem minitantem commodè repellit Oceanum.
XVI. In hoc brachio, quæ intermissione Uxellæ amnis, Heduorum regioni
protenditur, sita erat regio Cimbrorum, utrúmne verò modernum
Walliæ nomen dederint, an verò antiquior sit Cimbrorum origo? non
æque constat. urbes illis præcipuæ Termolus & Artavia. visuntur
hic, antiquis sic dictæ, Herculis columnæ, & non procul hinc insula
Herculea. sed à fluminis Uxellæ finibus continuum procurrit montium
jugum, cui nomen Ocrinum, extremumque ejus ad promuntorium ejusdem
nominis extenditur.
XVII. Ultra Cimbros extremum insulæ angulum incolebant Carnabii,
unde forsitan, quod hodieque retinet nomen, obtinuit Carnubia. urbes
habebant Musidum & Halangium. cum verò has olim desertas propemodum &
incultas Brittaniæ partes Romani nunquam salutaverint, minoris omnino
momenti urbes eorum fuisse videntur, & Historicis propterea neglectæ,
Geographis tamen memorantur promuntoria Bolerium & Antivestæum.
XVIII. Memoratis modo populis in littore Oceani austrum versus affines
ad Belgas-Allobroges sedem habebant Damnonii, gens omnium validissima,
quæ ratio movisse videtur Ptolemæum, ut totum hunc terræ tractum, qui
in mare brachii instar prætenditur, illis adscripserit. urbes habebant
Uxellam, Tamaram, Volubam, Ceniam omniumque matrem Iscam, fluvio
cognomini imminentem. fluvii apud ipsos præcipui memorati modo Isca,
Durius, Tamarus atque Cenius. ora eorum maritima promuntoria exhibet
tria, de quibus mox paulò dicemus. hanc regionem, utpote metallis
abundantem, Phænicibus, Græcis & Gallis mercatoribus probe notam fuisse
constat. hi enim ob magnam, quam terra ferebat, stanni copiam eò sua
frequenter extendebant negotia; cujus rei præcipua sunt documenta supra
nominata tria promuntoria Helenis scilicet, Ocrinum & Κριοῦ μέτωπον ut
& nomina civitatum, Græcam Phœniciamque originem redolentia.
XIX. Ultra brachium in Oceano sitæ sunt insulæ Sygdiles, quæ etiam
Oestrominides & Cassiterrides vocabantur, dictæ.
XX. Cum prænominatis Damnoniis Belgisque conjunctis XXX. prœlia
commisisse narratur valentissimus ille Imperator Vespasianus. decem
hi ad australes Thamesis & Sabrinæ ripas habitantes populi, à Romanis
sensim subacti, eorumque regiones in provinciæ formam redactæ, quæ
BRITTANIA PRIMA fuit appellata, cum hic fuerit in istis terris primus
Romanorum victoriæ fructus.
¶ XXI. Succedit ordine BRITTANIA SECUNDA quæ à prioribus, interfluente
Sabrina amne, discernitur. à provincia autem Flavia, tum memoratus
amnis, tum Deva fluvius eandem sejungit, reliquum cingitur à mari
Interno. Hæc erat celebrata illa regio Silurum, tribus validissimis
habitata populis, quos inter præ reliquis celebres Silures propriè sic
dicti, quam ab ora relicta turbidum Sabrinæ fretum distinguit. cujus
homines, ut eruditissimus Solinus est author, etiam nunc custodiunt
morem vetustum, nundinas ac nummum refutant, dant res & accipiunt;
mutationibus necessaria potiùs, quam pretiis parant. Deos percolunt,
scientiam futurorum pariter viri ac fœminæ ostendunt.
XXII. Civitates Silurum, Sariconium, Magna, Gobaneum & Venta, eorum
caput, fuerunt. Iscæ verò, flumini imminentem urbem cognominem,
tenebat Romanorum Colonia, ibique per annos plures secunda legio, quæ
Augusta aliàs vocabatur, stationem habebat, donec Valentiam & Rhutupin
transferebatur. hæc erat provinciæ Secundæ primaria Romana.
XXIII. Olim ac diu potens erat hæc Silurum regio, sed, cum eam regno
Charaticus tenuit, longe potentissima. hic continuis novem annis,
omnia Romanorum arma pro ludibrio habita, sæpe evertit, donec de illo,
conjunctis viribus Romanos aggressuro, triumphavit Legatus Ostorius.
Charaticus enim, prœlio evadens, auxiliumque à vicinis Regibus petens,
per astutiam matronæ Romanæ Carthismandvæ cum Rege Brigantiæ Venutio
nuptæ, Romanis deditus est. post id temporis masculè tantum suam ipsius
ditionem idem ille populus defendit usque dum à Varionio spoliatus, ac
tandem à Frontino devictus in formam Romanæ, cui BRITTANIA SECUNDA, ut
supra meminimus nomen erat, provinciæ suum redigi pateretur imperium.
XXIV. Duæ aliæ sub Siluribus gentes fuere, primum Ordovices, qui in
septentrionali versus insulam Monam: & deinde Dimeciæ, qui in extrema
versus occidentem partem degebant, ubi promuntorium quod Octorupium
nuncupatur, unde in Hyberniam transitus XXX. milliarium. Dimeciarum
urbes Menapia, & primaria Muridunum. Lovantium verò sibi habitandum
vendicaverant Romani. ultra hos & Silurum terminos siti Ordovices,
quorum urbes Mediolanum & Brannogenium. Sabrina in montibus illorum
oriunda majoribus tribus Brittaniæ fluviis meritò accensetur, addito
nempe Thamesi & Tavo. elucet imprimis in historia nomen Ordovicum ob
sumtam de inclutissimi ipsorum Regis captivitate vindictam. hinc enim
toties redactum in angustias exercitum Romanorum tam misere vexarunt,
ut de illorum ferè imperio in hac regione actum fuisset, ni in tantæ
cladis vindictam postea surrexisset Dux Agricola, qui, victricia
circumferens arma, totam quoque hanc gentem subjugavit, maximamque
partem ferro delevit.
XXV. Huc quoque referendum illud, quod à septentrione Ordovicum situm,
ab Oceano alluitur, territorium, cum illorum regimini aliquandiu
fuerit subjectum, hoc certo constat, quod illum Cangiani quondam
inhabitaverint tractum, quorum urbs unica Segontium, promuntorio
Cangano vicina. incluta hæc erat civitas, freto Meneviaco, contra
Monam, religiosissimam insulam, ubi olim Druides habitâre, adjacet. in
hac insula plurima sita erant oppida, tota autem insula in circuitu
LX. m. p. ferè complectitur, atque, ut refert Plinius, à Camaloduno
colonia CC. m. p. abest. fluvii apud ipsos Tosibus, qui & Canovius;
pro terminis verò erat utraque Deva. in hac vero regione mons Eriri
celsissimus maxumusque invenitur. Ordovicia una cum Cangiorum
Carnabiorumque regionibus, ni fama me fallit, nomine Genaniæ sub
Imperatoribus post Trajani principatum inclarescebat.
¶ XXVI. Ordo jam ad illam nos deducit provinciam, quæ FLAVIA Romanis
vocata, unde verò hoc nomen acceperit, utrum à matre Constantini Magni
Flavia Julia Helena, ex his terris oriunda? an verò à Romanorum familia
Flavia? quominus determinari possit, obstat injuria temporum, quæ nobis
invidet genuina quæ huc facerent antiquitatis monumenta.
XXVII. Ad fluvium Devam primò siti erant Carnabii, quibus habitatæ
fuerunt Benonæ, Etocetum, Banchorium, monasterium totius insulæ
celeberrimum, quod in contentione Augustini eversum, non postea
resurrexit, & reliquarum mater Uriconium, quæ, inter Brittaniæ
civitates maxumas, nomen possidebat. in extremo hujus terræ angulo
flumini Devæ imminebat cognominis Romanorum colonia Deva, opus
vicesimæ legionis, quæ Victrix dicebatur, & olim illius erat regionis
tutela. hæc eadem esse existimatur quæ jam _West-Chester_ vocatur.
XXVIII. Infra nominatos regnum Cassium à Rege Ptolemæo Catieuchlani
appellatum extendebatur, aut Respublica potius, quæ ex binis gentibus
coaluerat. harum, quæ Sabrinæ proxima, vocabatur Dobuni, vel, ut Dio
celeberrimus scriptor annalibus inseruit, Boduni. apud hos oritur
flumen Thamesis & deinde longo spatio per fines Heduorum, Attrebatum,
Cassiorum, Bibrocorum, Trinobantum, & Cantiorum citatus fertur, &
Oceanum Germanicum influit, urbes Dobunorum erant Salinæ, Branogena, ad
sinistram Sabrinæ ripam, Alauna, & cui reliquiæ nomen laudemque debent,
Corinum, urbs perspicabilis, opus, ut tradunt, Vespasiani Ducis.
Glevum verò, in extremo regni contra regionem Silurum situm, Romana
tenebat colonia, quam deduxit Claudius Cæsar, ut scriptores de istis
temporibus affirmant. finitimi illis Cassii, quorum urbes Forum Dianæ
& Verulamium. cum verò hæc ad municipiam dignitatem à Romanis evecta,
ejus præ aliis urbibus eminentia illis omnino adscribenda. his natus
erat D. Albanus Martyr. hæc civitas ruina Camaloduni, Londiniique,
in seditione à Bondvica excitata, cujus in annalibus mentionem facit
eruditissimus Tacitus, involuta erat. hi Cassii olim, præ cæteris
insulæ gentibus, caput extulere, atque cum inclutissimo eorum Rege
Cassibellino (cui non paucæ nationes fuere tributariæ) Dictator Cæsar
multos eosdemque gravissimos, sub readventum ipsius in hanc insulam,
habuit conflictus, sed ab eadem ille gente cum Siluribus conjuncta
fugatus, unde & emendatissimus Lucanus:
_Territa quæsitis ostendit terga Britannis._
adventante autem ipso Imperatore Claudio, omnes cum vicinis fracti
sunt, eorumque regio in formam Romanæ provinciæ redacta, nomineque,
+CÆSARIENSIS+, & postea FLAVIA, nuncupata.
XXIX. Juxta Cassios, ubi se Oceano Thamesis propinquavit, regio
Trinobantum sita erat. natio quæ non modo sponte in Romanorum concessit
amicitiam, sed illis quoque ut colonias ibi ponerent metropolim
suam Lundinum & Camalodunum ad mare sita obtulerunt. in hac urbe
F_lavia_ J_ulia_ Helena, piissima conjux Constantini Chlori, materque
Constantini Magni, è sanguine Regum Brittanicorum nasci memoriæ
proditum dicunt. prima autem hæc Romanorum in Brittania coloniarum
erat, templo Claudii, imagine Victoriæ, cum aliis diversis ornamentis
insignis. Lundinum enim mundo cognita civitas erat & erit. primùm
Trinovantum, postea Londinium, dein Augusta, & nunc Londona rursum.
urbe Roma secundum chronicorum fidem, sanè antiquior est, super
ripam Thamesis fluminis posita, & ipsa multorum emporium populorum,
terra marique venientium, hæc à piissima illa Imperatrice Helena.
S. S. Crucis inventrice, circumvallata, atque, si fides sit penes
traditiones, quæ non semper erroneæ sunt, nominata est Augusta, tota
autem Brittania +Romana insula+.
XXX. Limes huic populo ad septentrionem flumen Surius, ultra quem
habitabant Iceni, celeberrima natio, in duas gentes divisa, quarum
prior, Cenomanni habitans ad septentrionem Trinobantes & Cassios, ad
orientem Oceanum spectabat. horum urbes Durnomagus & caput regionis
Venta. Romanorum colonia erat Camboricum. in mare orientem versus
procurens lingula dicitur Flavia extrema. fluminum notissima sunt
Garion, Surius & Aufona in sinum Metorin sese exonerans, ex altera
parte ad Aufonam incolebant, Carnabiis Brigantibus & Oceano vicini,
Coitanni, in tractu sylvis obsito, qui, ut aliæ Brittonum sylvæ,
Caledonia fuit appellata. de hac autem III. mentionem facit historicus
ille Florus. civitas primaria Coitannorum erat Ragæ, & præter hanc
Romanorum colonia Lindum, in extrema ad orientem provinciæ ora. totam
verò regionem bifariam secat fluvius Trivona. Hæc Icenorum gens, quæ,
utpote ferocissima bellique post hominum memoriam studiosissima,
omissis tam rusticis quam civilibus artibus, sua sponte in Romanorum
societatem accesserat, non tantum mox defecerat, sed ad sui quoque
imitationem alios quam plurimos excitaverat, ab Ostorio Duce primùm sub
jugum missa est, aliquot post annos, quum Rex ipsorum, & animo & opibus
valentissimus, Prasutagus moriens Cæsarem ejusdemque posteros heredes
fecerat. Romani autem Icenorum sic abutentes amicitia, ut nulli non se
luxuriæ dederint, ab iisdem postea sociisque, sub ductu bellicosissimæ
Bonduicæ, vidua Regis supra nominati, ita infesti ipsis sunt redditi,
ut combustis deletisque ipsorum coloniis ac municipio, civium denique
Romanorum LXXX. M. ferro miserè sint trucidati; sed postea ad officium
redegit Suetonius Legatus, multis prudentiæ nominibus suspiciendus.
¶ XXXI. Ad septentrionalem hujus regionis plagam Oceano occurrit
fluvius Abus, quondam terminorum provinciæ MAXIMÆ unus, uti alter
Seteja. dicta quoque hæc provincia fuit Brigantiæ Regnum scilicet
ejusdem nominis regionem complexa, tribusque habitata nationibus, in
extrema orientali plaga, ubi promuntoria Oxellum & Brigantum extrema
in mare procurrunt, habitabant Parisii, quorum urbes Petuaria & Portus
Felix.