make York their imperial seat. 1. Because of its vicinity to the Scotch
frontiers, where they were perpetually upon their guard upon the Wall
against their incursions. 2. Because it is in a fruitful country,
upon a navigable river; but more because they could bring hither corn
from the southern countries of Northamptonshire, Huntingdonshire,
Cambridgeshire, &c. all the way by water carriage, from the river Ouse
or Nen at Peterborough, up the Cardike, the Witham to Lincoln, the
Fossdike (undoubtedly a work of theirs) the Trent, across the Humber,
up the Ouse to York; a particular not yet taken notice of. The old arch
in the bar leading to Micklegate is said to be Roman.
CALCARIA. +Tadcaster.+
We still kept on the Roman road all the way hither. A great sconce a
little way off York, called the Mount, consisting of four bastions
raised in the civil wars. It is a most delicious country, overflowing
with plenty. The Roman _castrum_ here is now called the Castle-field;
it was square, about 400 foot, and had walls round: it stands north of
the town, near the church and river: its ground within, and rampires
are high; but it must be understood withall, that the place has been
altered, and made into a castle of later form, with a keep or mount.
I heard of coins being found here; but at Newton Kyme, a mile off,
vast quantities of antiquities are discovered. The castle at Tadcaster
is called Kelkbar; a remnant of the ancient name. This country is a
lime-stone quarry, and, by reason of its convenient rivers, was a
trading place in that commodity in the time of the Romans; whence its
name. Many barrows are to be seen hereabouts, for I suppose it was
formerly a down.
LEGEOLIVM. +Castleford.+
Here the Hermen-street passes the river Aire, remarkable for its smooth
face and gentle current: it is broad and deep withall; navigable
hither: thus the river Arar, synonymous in Gaul. The place where the
Roman ford was, is a little above the cascade: the stones are in
great part left, but the mill-dam lays it too deep under water. Hence
the paved road goes up the bank to the east side of the church, and
forward through the fields, where innumerable coins are ploughed up:
one part is called Stone-acre. A man told us he had formerly ploughed
up a dozen Roman coins in a day: urns are often found: there are stone
pavements, foundations, &c. South of the church is a pasture, called
Castle garth: here were buildings of the city; but the Roman _castrum_
was where the church now stands, built probably out of its ruins: it is
very high ground, and included the parsonage-house, gardens, &c. the
low ground of the ditch that incompassed it is manifest. The country
people have a notion of its being an old city, and of the Roman road
crossing the meadows by this ford; and of great seats and palaces
having been here formerly. Here is a sweet meadow, north of the river,
of great extent. There is a ditch a little west of the old castle,
which I take to be some later work. Great coal-works here. The Romans
ran the Hermen-street through this country as much to the west as they
reasonably could, to obtain fords over the numerous rivers; because
they avoided ferries and bridges, as troublesome, and wanting frequent
reparation. Much dane-weed, or wild elder, grows here.
DANVM. +Doncaster.+
Just before we came to Robin Hood’s well, we met the Hermen-street
with a very high and perfect ridge coming from Castle-ford; it bears
north-west and south-east precisely: presently after, it makes an
angle, and goes southward. Robin Hood’s well stands upon the road in
a valley: there is a new cover made to it lately by Sir John Vanbrug.
Then the Roman road leaves us on the right a little, till at Doncaster
town-end. At the marsh-gate is an old chapel and a cross of stone,
triangular, with three niches. Doncaster church and steeple is large
and beautiful: at the east end is an old chapel, now converted to
secular uses. Near the market-place another older chapel, of St.
Magdalen, which the corporation use for their place of assembly. I
believe the Roman _castrum_ was by the river side, where the church and
parsonage-house stand. Coming out of the town is another cross upon the
road, where they fable a Roman emperor was buried. The Roman road a
little farther is very apparent, going over a fine heath, so to Bawtry,
upon the river Idle, slowly conducting its waters through a large level
moor to the Humber. Probably here was a camp formerly. They have some
trade here in lead from Derbyshire, mill-stones, and Roch-abbey stone
of a good kind. Hither comes the Hermen-street, which I call the new
branch, from _Agelocum_. We passed over a deep valley at Went, beyond
Robin Hood’s well: the northern precipice of it is rocky, as that of
Gateshead.
Having brought this journal to the edge of Nottinghamshire and
Lincolnshire, of which parts I gave my observations in former _Iters_,
I conclude this with the following reflections. The amazing scene of
Roman grandeur in Britain which I beheld this journey, the more it
occurred with pleasure to my own imagination, the more I despaired
of conveying it to the reader in a proper light by a rehearsal. It
is easy for some nations to magnify trifles, and in words gild over
inconsiderable transactions till they swell to the appearance of an
history; and some moderns have gone great lengths that way: but if
in any people action has outdone the capacity of rhetoric, or in any
place they have left historians far behind in their valour and military
performances, it was in our own country; and we are as much surprised
in finding such infinite reliques of theirs here, as that we have no
history of them that speaks with any particularity of the last 300
years that the Romans dwelt in Britain, and rendered it perfectly
provincial. The learned memoirs are very short; and it is well they
were guided with such a spirit, as left monuments sufficient to supply
that defect, when handled as they deserve: though I have no hope of
coming up to that, yet I hold myself obliged to preserve, as well
as I can, the memory of such things as I saw; which, added to what
future times will discover, will revive the Roman glory among us,
and may serve to invite noble minds to endeavour at that merit and
public-spiritedness which shine through all their actions. This tribute
at least we owe them, and they deserve it at our hands, to preserve
their remains.
RICARDI MONACHI
WESTMONASTERIENSIS
COMMENTARIOLI GEOGRAPHICI
De situ BRITTANIÆ
Et Stationum quas ROMANI ipsi in ea Insula ædificaverunt
LIBER PRIMUS.
CAPUT I.
Finis erat orbis ora Gallici littoris, nisi Brittania insula,
non qualibet amplitudine, nomen pene _orbis alterius_ mereretur.
octingentis enim & amplius millibus passuum longa porrigitur: ita ut
eam in Caledonicum usque promuntorium metiamur.
II. Veteres Britanniam, ab albis rupibus, primùm +Albionem+, postea,
vocabulo gentis suæ, BRITTANIAM cognominaverunt, cum BRITTANICÆ
vocarentur omnes, de quibus mox paulò dicemus.
III. Inter Septemtriones & occidentem locata est, Germanice, Galliæ,
Hispaniæ, maxumis Europæ partibus magno intervallo adversa, oceano
Athlantico clauditur.
IV. Habet ipsa Brittania à meridie Galliam Belgicam, cujus proximum
littus transmeantibus civitas aperit, quæ Rhutupis portus dicitur, hic
abest à Gessoriaco Morinorum, Brittanicæ gentis portu, trajectu millium
L. sive, ut quidam scripsere, stadiorum CCCCL. illinc conspiciuntur
BRITTONES quos
——_penitus toto divisos orbe_——
canit Virgilius Maro in Eclogis.
V. Agrippa, vetus orbis descriptor, latitudinem ejus CCC. m. p. credit.
Beda verò rectiùs CC. exceptis duntaxat prolixioribus diversorum
promuntoriorum tractibus quibus efficitur ut circuitus ejus quadragies
octies septuaginta quinque millia passuum compleat. Marcianus author
Græcus mecum +mdiↄↄlxxv.+ milliaria habet.
CAPUT II.
Albion, quæ Brittania Magna à Chrysosthomo authore Græco dicitur,
natura, ut refert Cæsar, triquetra & Siciliæ maxume similis est, cujus
unum latus est contra Galliam Celticam, hujus lateris alter angulus,
qui est ad Cantium, ad orientem solem; inferior, qui est ad Ocrinum
promuntorium apud Damnonos, ad meridiem & Hispaniam Tarroconensem
spectat. hoc latus tenet circiter millia passuum D.
II. Alterum latus vergit ad Hiberniam & occidentem solem, hujus est
longitudo lateris, ut fert Veterum opinio, DCC. m. p.
III. Tertium est contra Septemtriones cui parti nulla est objecta
terra, præter insulas; sed ejus angulus lateris maxumè ad Germaniam
Magnam spectat, huic à Novanto chersoneso per Taixalorum regionis
angulum Cantium promuntorium usque millia passuum DCCC. in longitudinem
esse existimatur. Ita omnes insulam computabant in circuitu vicies
centena millia passuum, sed errant, nam à Cantio Ocrinum usque m. p.
est distantia CCCC. inde Novantum M. deinde Cantium MMCC. totusi insulæ
circuitus, ut supra, MMMCCCCCC. millia passuum est.
IV. Formam totius Brittaniæ Livius & Fabius Rusticus, veterum
doctissimi authores. oblongæ scutulæ vel bipenni assimilavere, &
ut annalium conditor Tacitus, est ea facies citra Caledoniam, unde
& in universam fama est transgressa; sed immensum & enorme spatium
procurrentium extremo jam littore terrarum, velut in cuneum tenuatur,
sed Cæsar, inclutissimus Dictator, cum Mela Romanorum nobili scriptore,
pluribus eam triquetræ dixere similem. de quo supra.
V. Si Ptolemæo, orbis terrarum descriptori egregio, aliisque, coævis
illi scriptoribus habenda fides, litteram Z, sed inversam, repræsentat
hæc insula, nec tamen ex omni parte exacte quadrare hoc simile
sufficienter præbet recentiori ævo descriptarum mapparum inspectio.
Triquetra tamen figura soli Angliæ quodammodo videtur conveniens.
CAPUT III.
Cæterum Brittaniam qui mortales initio coluerint, indigenæ an advecti,
ut inter nationes cæteras, parum compertum. Solis quippe Judæis, &
per ipsos finitimis quibusdam gentibus, hoc contigit felicitatis,
ut à primo inde mundi exordio gentis suæ originem continua serie ex
infallibilibus deducere possint monumentis.
II. Habitus corporum varii, atque ex eo argumenta. namque rutulæ
Caledoniam habitantium comæ, magni artus, Germanicam originem
asseverant; Silurum colorati vultus, & torti plerumque crines, & positu
contra Hispaniam, ut author est Tacitus, Iberos veteres trajecisse,
easque & in Hybernia sedes occupasse fidem faciunt. Proximi Gallis &
similes sunt, seu durante originis vi, seu procurrentibus in diversa
terris, positio cœlo corporibus habitum dedit.
III. Heic, si luberet indulgere fabulis, notare possem Venetos ope
commercii navalis incolas religionesque his terris primùm intulisse,
imò non desunt scriptores qui Herculem huc quoque pervenisse, regnumque
constituisse, referunt; his verò tam altè reconditis antiquitatibus,
fabulis hinc inde refertis, immorari vix operæ pretium videtur.
IV. In universum tamen estimanti, Gallos vicinum solum occupasse
credibile est. eorum sacra deprehendas, superstitionum, ait Tacitus,
persuasionem. sermo haud multum diversus. pro ulteriori signo inservit
Druidum traditio, unà cum nominibus civitatum, quæ verò omnes iis
nominibus appellabantur, quibus gentes, ortæ ex Galliæ civitatibus, quæ
eò pervenerunt, atque agros colere ceperunt.
V. Hominum est, inquit Cæsar, infinita multitudo, creberrimàque
ædificia, ferè Gallicis consimilia, pecora sine numero.
VI. Omnium tamen humanissimi, qui Brittaniam austrinam incolebant,
neque multum à Gallis differebant consuetudine; ulteriores plerique
frumenta non serebant, sed lacte, fructu & carne vivebant, lanæ iis
usus ac vestium ignotus erat, & quanquam continuis frigoribus utebantur
pellibus, tamen cervinis aut ovinis vestiti erant, & lavabantur in
fluminibus.
VII. Omnes verò se Brittones olim vitro infecerunt, quod cœruleum
efficit colorem, atque, refert Cæsar, hoc horribiliore sunt in pugna
adspectu. capilloque sunt, ut ait Romanorum Dux, promisso, atque omni
parte corporis rasa præter caput & labrum superius.
VIII. Uxores habebant Brittones deni duodenique inter se communes,
& maxume fratres cum fratribus, parentes cum liberis; sed, si qui
erant ex his nati, eorum habebantur liberi, à quibus primùm virgines
quæque ductæ erant. sua quemque mater uberibus alit, nec ancillis, nec
nutricibus delectantur.
IX. Utebantur aut nummo æreo, aut annulis ferreis, ad certum pondus
examinatis, pro nummis, ut author est Cæsar Dictator.
X. Leporem & gallinam & anserem gustare Brittones fas non putabant, hæc
tamen alebant animi voluptatisque causa.
XI. Erant autem margaritæ, frena heburnea, & armillæ, & electrina atque
vitrea vasa, & gagates lapides, &, quod cæteris excellit, stannum,
magna copia merces.
XII. Utebantur & navibus, quarum carinæ primùm ac statumina ex levi
materia fiebant, reliquum corpus navium ambitus viminibus contextus
coriis bubulorum integebatur. quantocunque tempore cursus tenebant, ut
author est Solinus, navigantes, escis abstinent.
De +Re Militari+ Brittonum.
XIII. Fert ipsa Brittania populos Regesque populorum, ut Mela lib. III.
scripsit, sed sunt inculti omnes, atque ut longiùs à continenti absunt,
ita aliarum opum ignari, magis tantum pecore ac finibus dites; causas
autem & bella contrahunt, ac se frequenter invicem infestant. maxume
imperitandi cupidine studioque ea prolatandi, quæ possident. solitum
quidem, Brittones fœminarum ductu bellasse, neque sexum in imperiis
discrevisse.
XIV. Dimicabant Brittones non solum equitatus peditatusque modo, sed
etiam bigis et curribus, Gallicè armati, covinos, essedas verò more
vulgari, vocabant, quorum falcatis axibus utebantur.
XV. Equitum genus est, iis, quum est usus, atque aliquod bellum
incidit, ut Cæsar est author, quod antè Romanorum adventum ferè
quotannis accidere solebat, uti aut ipsi injurias inferrent, aut
illatas propulsarent. omnes in bello versantur, atqui eorum, ut quisque
est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos
clientesque habet. hanc unam gratiam potentiamque noverunt.
XVI. In pedite erat Brittonum robur, prœliantur autem telis &
ingentibus gladiis & brevibus cetris. erant Brittonum gladii, ut ait
Tacitus, sine mucrone.
XVII. Genus hoc erat ex essedis pugnæ, ut Cæsar in IV. narrat. primo
per omnes partes perequitant. & tela conjiciunt, ac ipso terrore
equorum, & strepitu rotarum, ordines plerumque perturbant: & quum
se inter equitum turmas insinuavere, ex essedis desiliunt & pedibus
dispari prœlio contendunt. Aurigæ interim paululum è prœlio excedunt,
atque ita se collocant, ut, si illi à multitudine hostium premantur,
expeditum ad suos receptum habeant. ita mobilitatem equitum,
stabilitatem peditum in prœliis præstant; ac tantum uso quotidiano, &
excercitatione efficiunt, ut in declivi, ac præcipiti loco incitatos
equos sustinere, & brevi moderari, ac flectere, et per temonem
percurrere, & in jugo insistere, & inde se in currus citissimè recipere
consueverint.
XVIII. Equestris autem prœlii ratio, & cedentibus & insequentibus par
atque idem periculum inferebat. accedebat huc, ut nunquam conferti,
sed rari, magnisque intervallis prœliarentur, stationesque dispositas
haberent, atque alios alii deinceps exciperent, integrique & recentes
defatigatis succederent. utebantur & telis.
XIX. Formam regiminis Brittanici, antè advectos in hanc insulam
Romanos, determinare haud facile: hoc certum, quod nullum ibi antè
hæc tempora Monarchici imperii vestigium, sed Democraticum fuisse,
potiùs videtur, nisi fortè Aristocratiam æmulari videtur. Druidem in
rebus maxumi momenti authoritas non exigua. commemorantur quidem in
antiquissimis eorum monumentis Principes nonnulli, hi verò brevioris
plerumque imperii, nec, nisi ingruente eximio quodam periculo, & more
Dictatorum Romanorum ex tempore creati videntur. nec desunt inter
ipsos, apud alias fortes gentes, rarissima exempla, electi ab illis in
futurum antisignanum ipsius hostium Duces, ut pro illis in posterum
militaret, quem nuper hostem habuerant.
XX. Proceritate corporis Gallos æque ac Romanos vincunt Brittones,
ita ut visos sibi Romæ juvenes nondumque adultos Brittones Strabo
Philosophus, orbis terræ descriptor antiquissimus, affirmet, qui
solitam Gallorum Romanorumque staturam non levi momento excedebant.
XXI. Ditiores australis Brittaniæ incolæ aureo digitorum sinistræ
medium annulo ornare in more habuerunt, aurea verò è collo suspensa
torques à vilioris conditionis hominibus discernebat optimatum
eminentiores. Septentrionales verò (hi veteres erant regni indigenæ)
vestium usus sicuti ac à longo inde tempore avi abavique, tantum non
ignari, ventrem & cervicem ferreo cingunt, ut fert Herodianus, nobilis
Græcorum scriptor, annulo. ornamentum id esse ac divitiarum argumentum
existimantes, accedente in usum potiùs quam ornatum scuto angusto,
& lancea, gladioque è nudis & pictis corporibus dependente. loricam
interim galeamque, futura nempe paludes transeuntibus impedimento,
rejiciunt atque contemnunt.
XXII. Inter cætera autem fuit & hoc Brittanicæ consuetudinis, ut
viatores & mercatores etiam invitos consistere cogerent, & quod
quisque eorum de una alterave re apud exteros memorabile audierit, aut
cognoverit, quærerent, & mercatores peregre advenientes in oppidis
vulgus circumsisteret; quibus ex regionibus veniant; quasque ibi res
cognoverint, pronunciare cogentes, his rumoribus atque auditionibus
permoti, de summis sæpe rebus consilia ineunt, quorum eos è vestigio
pœnitere necesse est, quum incertis rumoribus serviant, & plerique ad
voluntatem eorum ficta respondeant.
XXIII. Funera eorum sunt magnifica & sumptuosa, omniaque, quæ vivis
cordi fuisse arbitrantur, in ignem inferunt, etiam arma & animalia.
sepulchrum tumulus ex cespitibus erigit.
CAPUT IV.
Natio Brittonum fuit omnis, ut Gallorum, admodum dedita religionibus;
atque ob eam causam qui gravioribus affecti morbis, quique in prœliis
periculisque versabantur, aut pro victimis homines immolabant, aut se
immolaturos vovebant.
II. Ad peragenda crudelia hæc sacra, Druidum utebantur ministerio;
nec credebant placari posse Deos nisi hominis cædes humano sanguine
pensaretur. hinc instituta publicè istiusmodi sacrificia, oblataque, ut
gratissima Diis hostia, qui in furto, latrocinio, aliave graviori culpa
deprehensi, his verò deficientibus, ad innocentium quoque mactationem
descendebant, ut quocunque demum modo Dii placarentur.
III. Nisi adfuerint Druides, res sacra rite celebrari non credebatur.
hinc publica non minus quam privata sacra procurandi negotium illis
unicè incumbebat. erat penes hoc religionis cura, æque ac mysteriorum
interpretatio, corporis quoque & sanitatis sive tuendæ, sive
restituendæ curam habebant, continuò medicinæ peritissimi.
IV. Inter Deos ipsis præcipuè colebatur Mercurius, cujus plurima
prostabant simulachra. post hunc Justitiam, quæ Brittonibus Adraste
dicebatur. hinc Apollinem, Martem, qui etiam Vitucadrus appellabatur.
Jovem, Minervam, Herculem, Victoriam, Andatem vocatam, Dianam, Cybelem
& Plutonem venerabantur, eandem ferè de his Numinibus ac quidem aliæ
gentes opinionem amplexi.
V. A Dite autem, ut & Galli, gentis suæ originem deducere allaborabant
Brittones. antiquissimam hanc venditantes Druidum traditionem, eam
ob causam quælibet temporum spatia, non dierum, sed noctium numero
definiebant, dieique mensis & anni natalis initia ita numerare
consueverunt, ut capto à nocte initio dies subsequeretur, quæ
consuetudo omnino convenit cum antiquissima illa, quæ Gen. I. habetur
noctium ac dierum computatione.
VI. Ad Druides magnus disciplinæ causa confluebat adolescentium
numerus, hi quippe in magno erant apud ipsos honore, nam ferè de
omnibus controversiis, publicis privatisque, constituebant, & si quod
admissum erat facinus, si cædes facta, si de hæreditate, de finibus
controversia erat, iidem decernebant. præmia pœnasque constituerunt, si
quis aut privatus aut publicus eorum decreto non stetit, sacrificiis
interdicebant. hæc exclusionis pœna apud eos erat gravissima. quibus
ita interdictum, ii numero impiorum ac sceleratorum habebantur. iis
omnes decedebant, aditum eorum sermonemque defugientes, ne quid ex
contagione incommodi acciperent: neque iis petentibus jus reddebatur,
neque honos habebatur ullus.
VII. His autem omnibus Druidibus præerat unus, qui summam inter eos
potestatem habebat & authoritatem. hoc mortuo, successor dabatur, qui
inter reliquos excellebat dignitate. at si plures essent dignitate
pares, suffragio Druidum res committebatur; nonnunquam etiam de
Principatu armis contendebant.
VIII. Druides à bello abesse solebant, neque tributa una cum
reliquis pendebant, militiæ vacationem, omniumque rerum habebant
immunitatem. tantis excitati præmiis, & sua sponte multi in disciplinam
conveniebant, & à propinquis parentibusque mittebantur.
IX. Magnum ibi numerum versuum ediscere solebant. quod unicum apud eos
memoriæ & annalium genus: itaque nonnulli annos vicenos in disciplina
permanebant. neque fas esse existimarunt eam litteris mandare, quum
tamen in reliquis ferè rebus, publicis privatisque rationibus, Græcis
litteris uterentur. _Id mihi duabus de causis_, inquit D. Julius,
_instituisse videntur; quod neque in vulgus disciplinam efferri velint;
neque eos, qui discunt, litteris confisos, minus memoriæ studere.
quod ferè plerisque accidit, ut præsidio litterarum, diligentiam in
perdiscendo, ac memoriam remittant._
X. Inprimis hoc persuadere allaborabant, non interire animas, sed ab
aliis post mortem transire ad alios: atque hoc maxumè ad virtutem
excitari putabant, metu mortis neglecto. multa præterea de syderibus
atque eorum motu, de mundi & terrarum magnitudine, de rerum natura, de
Deorum vi ac potestate disputabant, & juventuti tradebant sollicitè.
XI. Non est omittenda de Visco admiratio. nihil habebant Druides visco
& arbore, in qua gignatur (si modo sit robur) sacratiùs. jam per se
roborum eligebant lucos. nec ulla sacra sine ea fronde conficiebant, ut
inde appellati quoque interpretatione Græca possint Δρυιδες (Druides)
videri. enimverò quicquid adnascatur illis, è cœlo missum putabant,
signumque esse electæ ab ipso Deo arboris. est autem id rarum admodum
inventu, & repertum magna religione petitur, & antè omnia sexta luna,
quæ principium mensium annorumque bis facit, et seculi, post tricesimum
annum; quia jam virium abunde habebat. nec tamen sit sui dimidia. Omnia
sanantem appellantes suo vocabulo. sacrificia epulisque rite sub arbore
præparatis duos admovebant candidi coloris tauros, quorum cornua tunc
primùm vinciantur. Sacerdos candida veste cultus arborem scandebat,
falce aurea dimetiens. candido id excipiebatur sago. tunc demum
victimas immolant, præcantes, ut suum donum Deus prosperum faceret,
his, quibus dederant, fœcunditatem eo poto dari cuicunque animali
sterili arbitrabantur, contraque venena omnia, esse remedio. tanta
gentium in rebus frivolis plerumque religio fuerat!
XII. Druidarum disciplina in nostra Brittania reperta, atque inde in
Galliam translata esse existimatur. unde Plinius eleganter declamat
lib. XXX. his verbis: _Sed quid ego hæc commemorem in arte Oceanum
quoque transgressa, & ad naturæ inane pervecta? Brittania hodieque
eam attonitè celebrat tantis ceremoniis, ut dedisse Persis videri
possit._ idem Julius Cæsar affirmat in Ephemeridis. _Et nunc, qui
diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo, discendi caussa,
proficiscuntur._
XIII. Druides certo anni tempore in finibus Brittaniæ, in insulæ
Monæ luco consecrato, considebant. huc omnes undique, quos inter
controversia, conveniebant, eorumque judiciis decretisque acquiescebant.
XIV. Præter Druides apud Gallos atque Brittones erant Bardi poetæ, qui
Deûm Heroumque res gestas heroicis expositas versibus, cum dulcibus
lyræ modulis cantitabant.