fjöldi þeirra tvöfaldaðist þar t.d. á hverjum 25 árum, sem vel mætti verða
og ugglaust yrði í svo hagfeldu landi, þá væru þeir eftir 3 til 4 aldir
orðnir 100 miljónir, og mundu þá þekja alt meginlandið frá Hudson-flóa til
Kyrra-Hafs. Þeir gætu geymt tungu sína, aukið hana og auðgað af hennar
eigin óþrjótandi rótum, og, hver veit, ef til vill sem erfingjar ins mikla
lands fyrir sunnan sig, smátt og smátt útbreitt hana með sér yfir þessa
álfu, og endrfœtt ina afskræmdu ensku tungu.
Já, þetta sýnist ráðleysu rugl og viltir draumórar; og ég segi heldr eigi
að svo verði; en ég segi svo MEGI VERÐA. Það er ALSENDIS MÖGULEGT! Meira
segi ég eigi. Íslenzka og enska eru af sömu rótum runnar; og þó enskan sé
mannsterkari NÚ, þá höfum vér hvergi lesið það drottins lögmál, að hún
skuli svo verða að eilífu. Og, ef svo mættí um tungur segja, þá hefir sú
fagra íslenzka mær meira siðferðislegt afl, en in enska portkona, er lagt
hefir lag sitt við allar skrælingja- og skrípa-tungur þessa heims.--En svo
að enginn bregði mér um ópraktiskar skálda-grillur í svo mikilsverðu máli,
skal ég þess geta, að hugmyndin um þennan mögulegleika á sigri íslenzkunnar
er ekki mín, heldr heyrir til amerískum vísindamanni, er stundað hefir bæði
engil-saxnesku og norrœnu, þótt eigi sé málfrœði aðal-iðn hans.
Ég þykist nú hafa réttlætt vestrfarirnar bæði frá sérstaklegu og almennu
sjónarmiði. En sé svo, að vér hvorki höfum siðferðislegan rétt á að hindra
né GETUM hindrað vestrfarirnar, hvað er þá annað til, en að reyna að beina
straumnum í sem bezt horf, svo að sem bezt megi af leiða bæði fyrir þá, er
út flytja, og fyrir ina íslenzku þjóð yfir höfuð og fyrir mannkynið alt?
* * * * *
II.
NAUÐSYN ÍSLENZKRAR NÝLENDU.
Þegar á alt er litið, má segja, að til sé TVENS KONAR VESTRFARAR. Það eru
nl. fyrst og fremst einslyppir menn, karlar og konur, menn, sem fara úr
landi til að leita sér betri atvinnu, eða til að leita sér frama og
mentunar í framandi landi; menn, sem eigi eru öðrum böndum bundnir, en að
dvelja þar, sem þeim vegnar bezt, þar sem atvinna er nœgust og hentust
fyrir þá, eða þar, sem þeir af einhverjum orsökum una bezt lífi sínu og
högum; það eru "guðs og kóngsins lausamenn" í veröldinni, eins og ég og
mínir líkar. Slíkir farfuglar eru eigi bundnir við stað né stund, en flögra
hingað og þangað til að baða sig í sólskininu eða svala svala sér í
forsœlunni, rétt eftir því hvernig veðrið er og á þeim liggr. Það liggr í
augum uppi, að það er næsta torvelt að gefa margar almennar reglur um slíka
menn. Þó má þess geta, að fyrir karlmenn, er ætla að lifa sem daglaunamenn
í annara þjónustu, annað hvort við útivinnu eða iðnað, er útlitið til
atvinnu miklu lélegra nú, en verið hefir nokkru sinni áðr í Ameriku yfir
höfuð; og er því eigi ýkja-fýsilegt hingað í því tilliti; en þó er hér enn
betra yfir höfuð, en víðast í Evrópu. Fyrir námsmenn, er eigi geta eða
vilja unnið líkamlegu vinnu, að minsta kosti í byrjuninni, er alveg
óálitlegt hingað að koma. Ameríka hefir nóg af slíkum mönnum sjálf, og þarf
eigi að sœkja þá til Norðrálfu; enda hafa innlendir námsmenn það fram yfir
aðkomendr, að vera fœrir í málinu. Það er varla einn af hundraði, sem getr
brotið sér hér braut á þennan hátt; þar með vil ég eigi segja, að þeir sem
á einn eða annan hátt eru sérlegt afbragð að þekking eða gáfum geti ekki
fundið hér rúm fyrir sig við sitt hœfi. Slíkir menn eru alstaðar velkomnir;
en þeir eru svo--fáir! Hending, atvik og "hamingja," er vér köllum, geta
líka gjört á þessu undantekningar; en á það er valt að stóla.
Hinn hlutr vestrfara verðr fjölmennastr; það eru kvæntir menn og barna-
menn, menn með fjölskyldu. Það verðr ávalt valt líf og magrt til lengdar
fyrir þá, að ætla að lifa sem annara þjónar. Tilgangr slíkra manna er yfir
höfuð ugglaust sá, að verða sjálfum sér ráðandi, sjálfra sín menn í óháðum
kjörum; en það verðr yfir höfuð að eins með því, að taka sér land og byrja
búskap.
Það er eðlilegt, að menn frá sama landi, aldir upp í sama loftslagi, við
sömu störf og lífs-kjör, með sama máli og þjóðerni og venjum, þurfi sömu
skilyrði fyrir vellíðan og velvegnan á sál og líkama. Krafir nattúrunnar
neyða þá alla til að velja sér bólfestu í plássum með líku ytra
ásigkomulagi; en krafir andans vekja hjá þeim löngun og þörf til að búa
fremr saman við þá, er sömu andlegum skilyrðum eru bundnir, sem hafa sömu
endrminningar, sömu vini, kunningja og skyldmenni, sömu ættjörð kæra og
sama innihald andlegs lífs, heldr en að búa fjarri öllum, er skilja
minningar þeira, langanir og þrá, skilja sorg og gleði þeirra. Þetta veldr
nauðsyninni til að halda saman fyrir Íslendinga í framanda landi, myndar
nauðsynina á að finna stað, þar sem þeir geti búið nálægt hver öðrum, en
eigi á dreif innan um útlendinga--veldr í einu orði nauðsyninni á íslenzkri
nýlendu. Þetta á sér því fremr stað um Íslendinga, en aðra, sem fjall-
landa-búar unna ávalt, meir en aðrir, frelsi og fóstrjörð.[21] Og ástin á
fóstrjörðinni heimtar fullnœgju, eins og hver önnur eðileg og réttmæt
tilfinning í brjósti mannanna. En vestrfarinn, er eigi getr fullnœgt henni
beinlínis, fullnœgir henni bezt og eðlilegast með því að elska þeim mun
heitara þær dýrustu leyfar fóstrjarðarinnar, er hann hefr með sér flutt, en
það er þjóðernið. Þess vegna hangir fjallbúinn fastara en aðrir við
þjóðerni sitt, af því in meðfœdda ást á frelsi og óhá kemr honum til
hjálpar. Hann finnr það, að ef hann gefr upp þjóðerni sitt fyrir inu
útlenda þjóðerni, þá lætr hann það þjóðerni kúga sitt eigið. En þar rís
hugr hans og hjarta öndvert á móti. En vér erum fámennir, Íslendingarnir,
og verðum að halda saman ALLIR, ef vér viljum geyma þjógernið í framanda
landi. Þess vegna verðum vér að halda saman í EINNI nýlendu. En þjóðernið
geymist bezt í landi, sem í útliti, atvinnuvegum og loftslagi, þ.e. í öllu
eðlisfari er LÍKT voru forna fóstrlandi, þó BETRA sé. Ekkert huggar
fjallbúann eins og fjöllin hans. Hann á ekki heima á sléttunum, framar en
fiskrinn uppi á reginheiðum. Í fjöllunum finnr hann þá hvíld augans, er
andi hans þráir. Það er er ekki til neins að einsetja sér heima, að sakna
eigi fóstrjarðarinnar; slíkum góðum ásetningi þyrlar í burtu eins og reyk
fyrir vindi, þá er til þess kemr að reyna lífið á sléttunum. Það er ekki
til neins að ætla að láta skynsemina fara að rekja föðrlandsástina í sundr,
og sýna að hún sé á engu bygð. Sál vor er ekki gjörð af tómri, kaldri
skynsemi; í hjartanu býr önnur jafnborin systir hennar, sem heitir
tilfinning; hún er skörungr mikill og lætr aldrei sinn rétt að fullu. Ég
hefi reynt þetta; ég hefi eins mikið af skynsemi og fólk flest, og ég hefi
orðið að margvenjast því í lífinu, að beygja tilfinningar mínar, kann ske
stundum ofbjóða þeim. En alt á sín takmörk, þar sem á stendr: hingað, en
ekki lengra. Og ég hefi fundið það rœtast hér.--Það er enn satt, sem Óvíð
gamli segir:
Eigi veit ég hverjum
alla dregr
ættjörð unaðs-böndum
og sínum sín vera
sonum leyfir
óminnugum aldrei.[22]
Ég veit SVO mikið um þetta "Nescio quid," að það er sterkt afl og strangt,
og líklega fæstra fœri að brjóta á bak aftr.
En hví skyldu menn og reyna að pynda og plága sjálfa sig, ef þeir fá við
því gjört?
Ef vér höfum fundið land, sem samsvarar kröfum vorum og þörfum, og þar sem
vér getum fundið svo líka ímynd fóstrjarðarinnar, sem orðið getr--þá sýnist
eigi hikunarmál fyrir þá, er út vilja fyltja, að velja það allir einhuga
til nýlendustaðar.
Ég vil nú nefna hér þær kröfur, er nanðsynlegt sýnist að gjöra til íslenzks
nýlendustaðar, og getr svo hver, sem vill, borið þær saman við lýsinguna á
Alaska hér að framan, og dœmt svo um, að hverju leyti það land fullnœgir
þeim.
* * * * *
III.
UM LANDVAL.
Ég skal þá hér fyrst stuttlega nefna þær kröfur, er gjöra verðr til þess
lands, er vera ætti hentugt nýlendu-stœði fyrir Íslendinga. Síðan skal ég
fara fám orðum um hverja fyrir sig.--Kröfur þær, sem reynsla vor hefir sýnt
og skynsemin segir oss að sé ómissandi, eru þá þessar helztar:
1º Að landið hafi frjálsa stjórn og sem rýmst borgaralegt frelsi að verða
má;
2º að það sé frjórra og bjargræðissamara en Ísland;
3º að þar sé gnœgð lands, er nýkomendr geti numið ókeypis;
4º að þar sé atvinna svo nœg, eða þá land svo agnsamt, að nýkomendr þurfi
eigi að liða nauð í byrjuninni;
5º að skógr sé nœgr til húsagjörða, smíða og eldsneytis; en þó eigi eintómt
skóglendi, er torvelt sé að yrkja;
6º að loftslag sé eigi alt of ólíkt því, sem á sér stað á Íslandi; vor og
haust blíðari, sumur lengri, en eigi miklum mun heitari, en þar er;
7º að landið liggi við sjó;
8º að það sé lagað til kvikfjárrœktar, og að atvinnuvegir sé yfir höfuð
eigi gjörsamlega allir aðrir og ólíkir því, er á sér stað á Íslandi.
Eigi nokkur von að vera í framtíð íslenzkrar nýlendu, þá er ómissandi:
9º að svo hagi til, að Íslendingar geti setið einir að landinu, án þess
framandi þjóðir dreifi sér innan um þá.
Ég skal nú fara fám orðum um hvert af þessum atriðum með tilliti til þeirra
Bandaríkja og þeirra hluta af Canada, er enn hafa til tals eða reynslu
komið sem framtíðarbústaðr Íslendinga.
1. Canada er að vísu allfrjálst land, en þó eigi lýðveldi, og eigi svo
frjálst sem Banda ríkin. En það varðar mestu um Alaska, að ef Íslendingar
næmu þar land nú, þá væru þeir in eina þjóð mentuð, er þar bygði, og gæti
því gjört sér öll lög sjálfir og haft sjálfir alla stjórn sína í höndum sér
að eins undir sambands-skránni.
2. Um þetta skilyrði er fátt að tala; það á sér víðast stað; þó hefir
nýlega til tals komið um Nova Scotia í Canada; en á því er mér vafi, hvað
það land hefir fram yfir Ísland.
3. Hvað snertir gnœgð ónumins lands, þá á hún sér að vísu stað í Canada; en
það land hefir þá annmarka, er sumpart gjöra það ófýsilegt fyrir efnalitla
nýkomendr, hvaðan sem þeir eru, sumpart alveg óaðgengilegt fyrir
Íslendinga. Sumarhitar eru þar geysi-miklir, vetrar harðir og grimmir,
skógr víða ofmikill svo landið verðr torvelt að yrkja, og jörðin sjálf víða
ófrjó. Atvinna er þar og víða fremr stopul. Í Wisconsin er eigi annað eftir
ónumið, en það úrkast úr landi, er enginn hefir viljað nýta. _Shawano-
county_ eða Ljósavatns-hreppr, sem það nú er kallað meðal landa hér, er
lélegt land, og þar að auki svo lítið, að um það er ekki að tala. Atvinna
er nú orðin svo ill og lítil og stopul í Wisconsin, að innlendir menn
margir eiga fult í fangi með að hafa ofan af fyrir sér þar, og sjá þá
allir, hvers nýkomendr eiga að vænta. (Þess bes að geta um atvinnu, að
einslyppar stúlkur geta alstaðar fengið góð laun í öllum Banda-ríkjunum.)--
Til Nebraska hefir helzt þótt vert að líta í þessu efni; en þar er
heimbúðarland eigi orðið að fá nema í vestrhlutanum. Atvinna virðist þar
éigi eins torfengin og í Wisconsin; en in síðustu ár hefir ríki þetta verið
plágað af engisprettum, er öllum gróðri hafa eytt; sá ég ófögr merki þess í
haust, er leið (1874), og er eigi ólíklegt, að þó sé verra eftir enn.
Bœndr, er nýlega höfðu reist þar bú, hafa flúið ríkið ekki hundruðum, heldr
þúsundum saman.
4. Um atvinnu er það að segja, að hennar er oftast skortr þar, sem mest er
gnœgð óbygðs lands. Atvinna var góð og gnœg fram að síðustu árum í
vestrríkjunum; en er nú alstaðar í Ameríku (nema, ef til vill, í
California) rýrari miklu en áðr var. Sama er að mestu um Canada að segja. Á
sumrin má viðast eitthvað fá að gjöra fyrir einhverja borgun, og sumstaðar
góða atvinnu; en á vetrna eru þúsundir manna útlendra og innlendra
verklausir og sumpart brauðlausir. Þó þetta sé nú mest að kenna verka-mönum
sjálfum, þá er það nú svona samt; og vér skulum eigi í þessu efni ætla
Íslendingum meira en öðrum. Þeir hafa eigi sýnt sig sumir svo ófúsa að
halla sér upp á hreppinn hér og leggjast á sveit; þó býðr sannleikrinn að
segja, að þessir eru fáir. Í Nebraska er góð sumar-atvinna, en tregt verðr
þar líklega um vetrar-atvinnu nema maðr ráði sig til árs, og verðr þá lítið
úr fyrir nýbýlingnum að vinna á sjálfs síns landi. En sá, er heimbúðarland
("homestead") tekr, verðr að búa á jörð sinni minst 6 mánuði á ári; ella
missir hann rétt sinn til landsins.
5. Skóg skortir eigi í Canada; en þar er heldr mikið af honum, svo landið
verðr þungt að yrkja; svo er og í Michigan, enda er land þar ófrjótt. Aftr
er skógarhögg og viðarsala þar atvinna. Í Nebraska er víða meinlegr skortr
skógar, og verðr allan við að kaupa. Nýbyggjendr grœða þar skóg, og verðr
það bót með tímanum.
6. Loftslagið er fjarskalega áríðandi atriði. Íslendingar eru eigi
afarhitum vanir og verðr því illa vært við stritvinnu í afarhitum; enda er
lífi og heilsu af slíku hœtta búin; en í öllum þeim ríkjum, er nefnd hafa
verið (nema Alaska), eru sumarhitar fjarskalegir. Sólstunga ("sun-stroke")
er eigi neitt óvenjuleg enda í Wisconsin. Það eru langt frá ekki sælustu
löndin þar sem alt "brennr og frýs" eins og í helvíti. Í Wisconsin (og
Canada) og vestrríkjunum öllum vestr að Steinafjöllum eru vetr grimmari og
harðari miklu, en þá er verst er á Íslandi. Í Illinois, sem þó liggr suðr
af Wisconsin, hefir komið -58° á Fahrenheit (þ.e. -40° á Réaumur) og er það
meiri grimd, en Íslendingar hafi hugmynd um. Mér virðist auðsætt, að oss
verði affara-bezt sumur, er eigi sé miklum mun heitari, en heima, en
töluvert lengri, og þetta er einmitt það, sem á sér stað í Alaska; en
vetrar eru þar styttri, staðviðrasamari og mildari, en á Íslandi.--Umskifti
hita og kulda eru mjög snögg í Wisconsin og þeim ríkjum; á eftir afarheita
daga koma frostkaldar nætur; því er þar kölduhætt, ef eigi er því varlegar
farið. Á Nova Scotia koma vetrar verri miklu, en á Íslandi tíðkast.--
Loftslagið er svo þýðingarmikið, að það er ekki ástœðulaust að efa, að
nokkur talsverðr fjöldi Íslendinga geti lifað til lengdar í þessum
landsplássum.
7. Þá er þess er gætt, að ekkert land, er liggr langt frá sjó, hefir eins
temprað loftslag og hin, er við sjó liggja, og þess er enn framar gætt, að
vestrstrendr allra meginlanda eru tiltölulega miklu heitari, en
austrstrendr, þá liggr í augum uppi, eigi að eins, að œskilegt væri að hafa
nýlenduna við sjávarsíðu, heldr og að Alaska er eina land í álfu þessari,
sem um er að gjöra til þessa. Nova Scotia er verra land og harðara, en
Alaska; en í Banda-ríkjunum er eigi um neitt land að gjöra við austrsíðu
sjávar, nema Maine; og satt að segja væri Maine ugglaust langbezt fyrir
Íslendinga næst eftir Alaska. En í Maine er engi von að vér höldum þjóðerni
voru.--Íslendingar margir eru líka aldir upp við sjó og fiskiveiðar, svo að
það má kalla að sjórinn sé önnur náttúra sumra þeirra.--Maine er ið eina af
þeim ríkjum Banda-ríkjanna, er við sjó liggja, sem enn er eigi fullbygt.
Svíar margir flytja þangað árlega.--Vetrarríki er þar mikíð, en þó eigi svo
sem í Canada.
8. Öll þau landspláss í Banda-ríkjunum eða Canada, sem enn hafa til mála
komið (að Alaska undan skildu), eru svo löguð, að akryrkja er aðal-
atvinnuvegrinn, og verða því fullorðnir menn að heiman að læra hér alt af
nýju sem börn, er til verka heyrir. Alaska eitt veitir fœri á að stunda
sömu atvinnu sem heima. Í engu þessara landsplássa, nema Alaska, er
veiðiskapr svo mikill, að nýkomandi geti við það lifað í fyrstu. Í Alaska
er hverjum auðgefið að lifa, þó hann stígi fœti á land þar alslaus að öðru
öllu, ef hann hefir skotfœri og fœri og öngul, öxi og tálguhníf með sér.
Það segir sig sjálft að það sé betra, að hafa meiri útbúnað. En sá, sem
þetta hefir, ÞARF ekki að deyja úr harðrétti og hefir vísinn til komandi
velmegunar í hendi sér.
9. Nálega allar, eða enda allar þær þjóðir, er til Ameríku flytja aðrar, en
Íslendingar, eru að meiru eða minnu leyti akryrkju-þjóðir. Þannig enda
Norðmenn og Svíar; þeir hafa nokkra akryrkju heima, og gefa sig alla við
henni, er þeir koma hingað. Í Noregi og Svíþjóð eru og sumur heitari og
vetrar kaldari, en á Íslandi, og það að miklum mun. Allar þessar aðrar
þjóðir leita því akryrkju-landa hér, og þau finna þær miklu austar og munu
enn finna um langan aldr; þær hafa enga ástœðu til, að leita svo langt
vestr, sem til Alaska. Íslendingum er því anðgefið, að byggja einir landið
nú um sinn. En nái þeir þar fótfestu, þá eru þeir sjálfráðir, hvort þeir
vilja halda því einir eða ekki; þeim eru nefnilega ótal löglegir vegir
opnir til að halda öðrum þjóðum frá sér; ef þeir byggja þar nú í fyrstu, þá
fá þeir alt löggjafarvald landsins í hendr sér, því engir aðrir menn byggja
þar nú, nema ómentaðir skrælingjar, er eigi hafa borgaraleg réttindi. Þá er
þeir hafa löggjafarvaldið (og það fá þeir þegar), þá gjöra þeir íslenzku að
þjóðtungu þess ríkis, og þeir hafa rétt til að gjöra þau lög, að enginn
hafi atkvæðisrétt sem borgari í landinu, nema hann kunni íslenzku; þetta
neyddi þá hvern útlending, sem inn kœmi, til að taka upp tungu og þarmeð
þjóðerni þeirra, og verða Íslendingr. Þeir mundu líkt og önnur ríki gefa
land af eign ríkisins til eflingar skólum og mentun; þeir geta gjört alla
þessa skóla íslenzka. Þeir mundu styrkja til innflutnings fólks í landið;
en þeir gætu á kveðið að styrkja að eins íslenzka menn til innflutnings,
o.s.frv. Þeir hefðu alveg í höndum sínum að búa um sig eins og þeir vildu
eins og frjálst ríki. EKKERT ANNAÐ LAND VEITTI ÞEIM FŒRI Á ÞESSU! Og þetta
er stórmikið atriði--já, í mínum augum verðr það eigi vegið upp með neinu!
* * * * *
IV.
NIÐRLAG.
Það liggr í augum uppi, að það er nauðsynlegt, að finna einn nýlendu-stað
fyrir íslenzka vestrfara. Það þykist ég hafa sýnt að framan. Það vaknaði
fyrir mér þegar, er ég hafði skamma stund hér í landi verið. Það var
auðséð, að Wisconsin var í engan máta til þess hœft; og Ólafr Ólafsson, inn
gáfaði og mentaði landi vor, frá Espihóli, hafði ferðazt um Canada vítt og
breitt, til að leita að hentum stað. Við séra Jón Bjarnason og ég
skrifuðumst mikið á um þetta í fyrra vetr, og ráðfœrðum okkr við ýmsa
helztu landa umþað, fremst af öllum við Ólaf. Varð niðrstaðan sú, að sent
var til Nebraska. Fóru þeir þangað Sigfús Magnússon og Jón eldri
Haldórsson, báðir greindarmenn og gætnir. Ég hélt altaf fram Nebraska fram
yfir Iowa; því ég sá þetta, að því vestar sem vér nemum land, því minna
þurfum vér að blanda oss innan um aðrar þjóðir. En það varð oss þó skjótt
ljóst, að aldrei gæti íslenzkt þjóðerni geymzt í þessu ríki heldr. Svo
fréttist nú síðar um landpláguna miklu, engispretturnar; og að öðru leyti
fullnœgði Nebraska eigi öllum kröfum. Um þetta leyti vakti vinr minn einn
og vinr Íslands hérlendr athygli mína á Alaska; ég bar málið undir aðra, og
leizt öllum vel á. Ég las bók Dalls um Alaska og leitaði allra upplýsinga,
er ég gat, um landið; kvaddi síðan landa í Milwaukee á fund og skýrði fyrir
þeim málið; stakk upp á, að velja menn þrjá til að fara og skoða landið, og
skyldi þeir gjöra það á sjálfra sín kostnað. Banð ég lið mitt þeim, er
kosnir yrðu, til að reyna fyrir aðstoð vinar míns Niles í New York, að
útvega þeim að minsta kosti létti í förinni eða fría ferð að nokkru leyti.
Var ég kosinn með öllum atkvæðum til fararinnar, og Ólafr Ólafsson og Árni
Sigvaldason voru og kosnir. Árni gat síðar eigi fárið; en við Ólafr tókum
Pál Björnsson í hans stað. Íslendingar í Wisconsin sendu þá bœnarskrá
forseta Banda-ríkjanna og báðu hann styrkja og aðstoða skoðunarför vora.
Svaraði hann því máli vel og léði oss herskip albúið í San Francisco til að
sigla á til Alaska; var það seglskip, og hafði als 18 fallbyssur og yfir
200 manna. Segir skýrsla vor að framan frá árangri ferðarinnar. Þeir Ólafr
og Páll urðu eftir á Kadíak og eru þar.--Að við, sem fórum vestr, höfum
kostað fé og tíma í förina, er varla þörf að geta. Vér hefðum eigi gjört
það, ef vér hefðum eigi haft traust á því, að við gjörðum með því þarft
verk löndum vorum. En um alt fram ber mér að geta þess, að það lítið, sem
við höfum lagt í sölurnar fyrir gott málefni, þá álítum við það ekki annað
en uppfylling ljúfrar skyldu við landa vora og þjóðerni; en hitt er meira
vert, að útlendingr, sem ekkert á að rœkja við þjóð okkar, og sem eigi
hefir aðrar hvatir haft, en göfuglyndi sitt og rœkt, er hann hefir tekið
við þjóðerni vort af því að stunda mál vort og sögu, hefir lagt miklu meira
í sölurnar, en vér, til að styðja mál vort. Það er Marston Niles (frb.
Næls), lögfrœðingr í New York og fyrrum foringi í sjóher Banda-ríkjanna,
sem ég á við; það er sami maðr, sem samdi og sendi inn á banda-þingið í
fyrra laga-frumvarpið um bóka-gjöf frá þinginu til Íslands, og peninga-
veitingu til að borga flutning þeirra. Hvað gott og gagnsamlegt, sem af
þessu má leiða, þá er það honum að þakka.
* * * *
Það eru tveir agnhnúar á Alaska sem nýlendustað, er fœra má til á móti því.
Og því er ekki að leyna, að ANNAR þeirra er mjög verulegr. Ég ætla nú að
nefna hann fyrst; það er VEGALENGDIN og þar af leiðandi HÆÐ
FERÐAKOSTNAÐARINS. Það er víst, að ætti að fara á járnbraut þvert yfir
Ameríku, og svo á gufuskipi frá San Francisco til Alaska, þá yrði ferðin um
130rd til 140rd danska fyrir alla leið frá Íslandi til Alaska; þó mætti
líklega fá hana, ef til vill, nokkru ódýrari. Þetta er óneitanlega mikill
ókostr, mesti ókostrinn og eini; því væri hann eigi, þá gæti ekki verið
augnabliks áhorfsmál að velja Alaska. En ég ætla, að kostirnir sé þó svo
miklir, að þeir ætti meira en að vega upp þennan eina ókost. Að geta haldið
þjóðerni sínu og myndað sjalfstœtt íslenzkt ríki, er svo mikils vert, svo
stór hugmynd og fögr, að 20-30 danskir dalir ættu að vega létt móti því.
Auk þessa er athugandi að þeir, sem fara til Canada eðr Wisconsin eðr
annarstaðar í ríkin hér, verða altaf að búast við að fá eigi atvinnu þegar
í stað og verða því að vera út búnir með peninga til að lifa við, ef til
vill nokkrar vikur fyrst eftir að þeir koma. En á Kadíak þufa þeir eigi að
gjalda húsaleigu; húsin standa og bíða þeirra, og það, sem mest er um vert,
þeir geta unnið fyrir sér fyrsta daginn sem þeir koma í land, og það ekki
með því að gjörast daglaunamenn annara, heldr með því, að taka björgina á
sjó eða landi.
Alt um það hefi ég gjört mér alt far um, að reyna að byggja brú yfir þessa
torfœru: ferða-kostnaðinn. Ég fór því hingað til Washington (höfuðborgar
sambandsins) til að reyna að fá aðstoð löggjafarvaldsins til að létta
ferðakostnað landa minna til Alaska eða enda flytja þá frítt. Forseti
Banda-ríkjanna og ráðherrarnir eru því hlyntir mjög; en þingið hefir verið
mjög í önnum með fjölda fyrir liggjadi eldri mála, svo að óvíst er, að
þetta mál nái að komast að á þessu þingi; en ef það kemst eigi að í vetr,
þá kemr það ásamt fleiri laga-frumvörpum að Alaska lútandi, er ég hefi fram
að leggja, fyrir á næsta þingi; og ef mér auðnast að verða hér þá aftr og
fylgja málunum (sem nauðsynlegt er hér í landi að gjöra), eða einhver betr
hœfr í minn stað, þá er eigi stór efi á, að nokkuð má vinna til léttis í
þessu efni.--En vér ættum að byrja þegar í stað, ef unt er, að flytja vestr
til Alaska, allir, sem það geta, og sem á annað borð ætla að flytja úr
landi. Því ekkert styrkir eins málið á þinginu, eins og það, að geta sýnt
þó ekki sé nema lítinn vísi til nýlendu--nokkra menn!
Hinn annmarkinn, sem talinn hefir verið á Alaska, er samgönguleysi við hin
ríkin. Þessi viðbára þýðir lítið. Fyrst og fremst er, að verzlunar-skip
kaupmanna (er verzla við ina innlendu menn) ganga nú svo oft milli Kadíak
og San Francisco, að Kakíak hefir nú eins miklar samgöngur við heiminn, og
Reykjavík hefir. Í öðru lagi gengr gufuskip frá San Francieco til Sitka í
Alaska 30. hvern dag árið í kring, og mundi það verða látið ganga til
Kadíak þegar, er þar kemr bygð hvítra manna. Auk þess ber oss að minnast
þess, að í Alaska er efniviðr nógr í skipin og nœgr eldiviðr, svo efnið
kostar ekkert; það er ekki nema verkið að byggja þau; og mundum vér þar
skjótt hafa vorn eigin skipa-stól og reka sjálfir verzlun vora.
Um verzlun á Kadíak nú er það eitt að segja, að þar eru þrjár sölubúðir; má
fá þar allar nauðsynjar víð líku verði og í San Francisco. Ég hefi lagt svo
undir við eigendr einnar af þeim verzlunum, að þeir flytji salt til Kadíak
eftir þörfum og taki fisk í verzlun sína.
Ég þykist nú hér með hafa getið kosta og ókosta allra, svo sem mér er
ljósast unt. Menn geta nú metið þá og vegið.
En vér ættum að minnast þess ávalt, að vér vinnum eigi oss að eins, heldr
framtíðinni og niðjum vorum:
"Nos numerus sumus, et fruges consumere nati."