einum undirforingja. Fórum við á bátnum þvert yfir allan flóann (_Chiniak
Bay_), og lentum norðan megin á nesi því eðr skaga, er gengr út fyrir
sunnan flóann (_Cape Greville_). Við komum á land kl. 10. f.m. og gengum á
land upp vestr með vatni eðr tjörn, sem þar er fyrir ofan, er vér lentum;
vorum við varaðir við, að þar væri bogar lagðir víða um nesið og urðum því
að fara varlega og þreifa fyrir oss með löngu priki. Einn af oss (P.B.)
varð viðskila við hina og gekk vestr með strönd og til híbýla innlendra
manna, er þar höfðu stöðvar skamt frá við bogveiðar. Skoðaði hann þar um
kring, og var grösug mjög ströndin; gekk hann síðan til báts aftr og beið
hinna.
Við Jón og Ólafr beygðum suðr með vestrenda vatnsins og suðr yfir
fjallhálsinn, sumpart yfir mýrar-blár alþaktar hán grasi og sumpart yfir
lyngmóa og gegnum skóga. Gengum við yfir skagann til sjávar að sunnan.
Skógr var þéttr, en eigi stórvaxinn. Við fundum þar "cranberries" auk
annara berja-tegunda. Jarðvegr var frá 1½ til 2½ fet á dýpt, feitr og
frjór. Við gengum í kring austr fyrir háls, yfir skagann nálægt ströndinni,
og komum fyrir austrenda vatnsins austan fjörur til báts. Þá var af nóni.
Héldum svo heim aftr til St. Paul, og komum þar í svarta myrkri. Hvervetna
á skaganum voru lœkir og gnœgð ins bezta vatns.
Sunnudaginn og mánudaginn, 1. og 2. nóvember, bárum við saman dagbœkr vorar
og sömdum í hasti eftir þeim skýrslu-ágrip þetta og bjuggumst á annan hátt
til skilnaðar, er það var af ráðið að við, Ólafr og Páll, yrðum eftir á
Kadíak vetrarlangt fyrir það fyrsta, en að ég, Jón Ólafsson, fœri til baka
aftr, til að skýra frá árangri ferðarinnar og reyna að vinna hvað ég gæti í
hag þeim, er fýstust að fara vestr hingað.
Laxveiði er viðlíka góð og mikil á Kadíak eins og við Cooks-flóa, nema hvað
laxinn er hér smærri. Hásetar af skipinu veiddu um 60 laxa á svipstundu með
höndunum, því þeir höfðu engin veiðarfœri, rotuðu þeir laxinn með spítum og
skutu hann með skammbyssum, er hann óð uppi í lœknum. Gnœgð er af þorski og
heilagfiski ALT ÁRIÐ UM Í KRING.--Veiðiskapr er talsverðr á Kadíak, fuglar
og dýr. Þelselr og sæ-otr kvað fást eigi langt frá eyjunni. Að dœma eftir
loftslagi og jarðvegi verðr engin ástœða séð til, að eigi geti hér þrifizt
alt, sem þrífst og grœr í Skotlandi og á Hjaltlands-eyjum og Orkneyjum.
Beitiland og heyskaparland er hér svo gnœgt og gott, að enginn efi er á, að
Íslendingar, sem fara miklu betr með skepnur, en hér er títt, mundu verða
hér inir öflugustu fjárbœndr.
Þá er vér berum saman það, er vér höfum lesið í ritum manna, sér í lagi í
bók Dalls, um Alaska, við það, er vér höfum nú sjálfir séð og á annan hátt
kynt oss og komizt að raun um, þá verðum vér að segja, að bók Dalls er í
einu og öllu verulegu sönn og rétt lýsing landsins og auðsjáanlega ritin af
inni mestu samvizkusemi. Kadíak hefir í nálega öllu STÓRA YFIRBURÐI YFIR
ÍSLAND; SÉR Í LAGI ER LOFTSLAG MILDARA Á VETRUM, EN ÞÓ EIGI HEITARA AÐ
NEINUM MUN Á SUMRUM; SUMARIÐ ER HÉR LENGRA TALSVERT OG VETR ÓLÍKU STYTTRI.
Vér hikum því eigi við, að ráða þeim löndum vorum, er þegar eru í Ameríku,
og eins þeim, er á annað borð eru einráðnir í að flytja af Íslandi, til að
koma hingað og kljúfa til þess tvítugan hamarinn; því hér er léttara að
byrja búskap með litlum eða engum efnum, en nokkurstaðar ella, er vér
þekkjum til. Og vér gefum þetta ráð eftir ná-kvæma og samvizkusamlega
íhugun á öllum málavöxtum, í þeirri fastri sannfœring, að það verði þeim
til góðs, er því fylgja. Landið sýnist beinlínis skapað handa Íslendingum
og svarar í því efni fyllilega til allra vona vorra.
Það er sannfœring vor, að Kadíak sé betr lágað land fyrir Íslendinga, enn
nokkurt annað land, er vér þekkjum, á jörðunni.
Vér svikjum þá, er oss sendu, vér svikjum sjálfa oss og vér svikjum
sannleikann, ef vér segðum annað en vér höfum sagt.
Ritað í _Saint Paul, Kadiak Island, Alaska,_
2. dag nóvember-mánaðar 1874.
JÓN ÓLAFSSON.
ÓLAFR ÓLAFSSON.
PÁLL BJÖRNSSON.
* * * * *
UM STOFNUN ÍSLENZKRAR NÝLENDU.
* * * * *
I.
SIÐFERÐISLEGT RÉTTMÆTI VESTRFARA.
Það eru eigi svo fáir enn, sem hafa á móti útflutningi fólks af Íslandi af
þeirri ástæðu, að það sé til eyðileggingar Íslandi að fólk flytjist þaðan,
og að þeir, sem fara af landi burt, drýgi því siðferðislegt afbrot gegn
fóstrjörð sinni og þjóðerni; gengr þessi skoðun svo ríkt hjá sumum, að einn
alkunnr pólitiskr klerkr fyrir austan, sem víst þykist mikill
föðrlandsvinr, kvað hafa látið það í ljósi, að réttast væri að hýða á þingi
alla vestrfara áðr en þeim væri slept út fyrir landsteinana, og láta þá svo
fara. Því er miðr, að það eru ugglaust nokkrir á Íslandi, sem eru svo
fáfróðir og andlega blindir, að þeir kunna að álíta slík heimskuleg og
illmannleg, ókristileg fjarmæli vott frelsisanda og föðrlandsástar. Þessi
heilögu orð: "frelsi" og "föðrlandsást" eru svo herfilega misbrúkuð oft af
hálfmentuðum fáfrœðlingum og ímynduðum frelsisvinum, sem ekki hafa hugmynd
um, hvað frelsi er. En svo er guði fyrir þakkandi, að hann skóp þó ekki tóm
fól og afglapa, heldr einnig skynsamar verur; og þeir, sem hafa stundað
politisk vísindi og HUGSAÐ slík málefni í þeim tilgangi einum, að leita
sannleikans, en eigi látið sér nœgja, að læra utan að orðagjálfr, sem þeir
skildu eigi sjálfir til hálfs, þeir inir sömu munu sjá, að slíkar skoðanir,
sem prests þessa, eru eigi sprotnar af sannri og réttskildri frelsisást,
heldr af inu skaðvænlegasta mentunarleysi og af inum rammasta ófrelsisanda;
þeir munu skilja, að þeir sem mest fyrirlíta þjóðerni vort, rétt og frelsi,
eru eigi hálft svo skaðvænir þjóð vorri og frelsi hennar eins og slíkir
prestar, sem þessi. Vér sjánm við þeim, er ganga skýlaust í berhögg við
oss; en síðr við þeim, er þykjast fylgja vorum merkjum, en vinna í rauninni
alt oss til meins. Þeir, sem trufla og rugla hugmyndir alþýðu um sannleik
og lygi, rétt og rangt, þeir eru vorir verstu óvinir; því þeir eyðileggja
það, sem er grundvöllr, og einasti fastr grundvöllr ALS frelsis, nl. mentun
og réttlætis eða siðferðis-tilfinningu þjóðarinnar.
En það eru líka aðrir og heiðarlegri menn, sem eru móthverfir útflutningi
fólks. Ástœður þeirra eru að mestu inar sömu; en þeir skoða þó eigi
vestrfara sem afbrota-menn, heldr að eins sem "týnda sauði." Þeir eru of
skynsamir og réttsýnir menn, til að vilja berjast móti vestrförum með öðrum
vopnum, en þeim, er ein hœfa mentuðum og ráðvöndum mönnum, nl. andans
vopnum. Þeir sjá, að laga-bann og hegningar mundu eigi stöðva útflutning,
heldr gjöra ilt verra, og að eina ráðið til að stöðva hann, er að bœta hag
fóstrjarðarinnar. En þeir álíta það þó illa gjört af mönnum, að fara úr
landi burt. Hér til liggja nú mörg andsvör. Sum þeirra hœfa bezt inum fyrr
nefndu mönnum, sum inum síðar nefndu, og sum báðum. Vona ég, að hvorir um
sig taki sitt til sín; en sér í lagi bið ég ina síðar nefndu, ina einlæegu
og heiðarlegu mótstöðumenn útflutninga fólks, að taka sér eigi til af því,
er ég kann hér að segja það sem þeir finna þeir eiga ekki, og sem því eigi
er til þeirra miðað.
Það á að sýna skort á þjóðernisrœkt, að flytja af landi, að sumir segja. En
það kemr nú undir því, hvort þeir, sem af landi flytja, leggja niðr
þjóðerni sitt, eðr þeir halda því og hasla því nýjan völl í heiminum. Það
mætti svara því, að frelsið væri meira vert, en þjóðernið. En ég vil svara
því, að ættjarðarást og þjóðernisást geta stundum komið í bága hvor við
aðra. Ef forfeðr vorir hefðu elskað ættjörð sína (Noreg) meira, en frelsi
og þjóðerni, þá væri þeirra þjóðerni dautt og dottið úr sögunni fyrir
löngu; þá væri tunga þeirra og þjóðerni, sem nú lifir hvergi nema á Íslandi
(því Norðmenn týndu því fyrir konungsvaldinu og útlendri kúgun), afmáð úr
sögu heimsins.
Því spyr ég: hvort munu feðr vorir hafa elskað meir, jörðina, er þeir
fœddust á, ættjörðina, eðr þjóðerni sitt og frelsi, er þeir flýðu eignir og
óðul, til að firrast yfir-gang konungsvalds og harð stjórnar, en endrreisa
eitt fagrt musteri frelsisins í fjalldölum Íslands? Eigi var Ísland þá
fóstrjörð þeirra, heldr var það Noregr. En fóstrjörðina flýðu þeir, til að
sjá því borgið, er meiru varðaði og þeir unnu öllu öðru fremr, en það var
frelsið og þjóðernið. En eigi hefi ég enn vitað neinn slá þann pústr á
nasir sjálfum sér, að leggja landnámsmönnum ámælisorð á bak fyrir þetta, að
þeir fluttu þjóðerni sitt og frelsi í þann reit, þar er það mátti bezt
blómgvast og sem því varð þeim sann-nefndr "sælunnar reitr."
Eigi þótti það heldr í þá tíð "óþjóðlegt" né óálitlegt fyrir einstaka menn
að fara utan. Í þann tíð voru það inir göfugustu menn af inu bezta kyni,
menn með lifandi tilfinning fyrir frelsi og óhá, með fjörugri lífsterkri
löngun á að kynnast háttum og hugum heimsins þjóða, og með brennandi áhuga,
þori og þreki til frægðar og frama, er leituðu ungir úr foreldra-húsum til
að freista hamingju sinnar og afla sér frama víða um lönd; þóttu þeir af
því ágætir drengir, en sá "heimskr,"[18] er heima ólst. En nú virðist svo,
sem sumum af prestunum í inu pólitiska kreddu-musteri Íslands þyki það
órækastr vottr um föðrlands-ást og ágætast einkenni ungra efnismanna heima,
að leggjast í öskustó og draga annað auga í pung, svo ekkert megi þeir sjá
né vita af heiminum í kring um sig, en einblína hinu auganu á golþorskinn,
er oss Íslendingum var einhverju sinni settr til virðingar í danska
ríkismerkinu, og kyrja svo í sælli sjálfs-aðdáun: "Ísland er það bezta
land, sem sólin skín upp á!" með eins dogmatískri trú, eins og uglan hefir
á því, að tunglið sé bjartara en sólin. Og eigi er þetta undarlegt, því svo
mun láta nærri, sem nokkrir Íslendingar muni síðan 2. ágúst í fyrra verða
allnæmir á að falla fram og tilbiðja inn pólitiska, hvíta, danska kross á
rauða grunninum; og skyldi mig eigi undra þótt slíkir klerkar, sem sá, er
áðr var getið, hefði þá það prédikað, að eigi mundi hann síðr ljúfr og
léttbær, en krossinn Kristí, eigi sízt þeim, er þá auðnaðist, að hljóta
annan á brjóst til að halda jafnvæginu.--Nú þykir mér það þó einsætt, að
eigi verði með rökum móti því borið, að í því sé fróðleikr nokkur og
lífsreynsla, að fara víða með þjóðum, sjá margt og reyna lífið í sem
flestum myndum, nema rit og mál merkismanna, dauðra og lifendra, kynnast
því, er merkt er og mikils vert á ýmsum stöðum heimsins, og, ef svo mætti
segja, "mæla við Míms höfuð." Þykir enn mega sannast ið fornkveðna, að "sá
einn veit, er víða ratar og hefir fjöld um farið," hafi hann greind og gáfu
til slíkt að nýta. Er og eigi því að leyna, að Íslandi má sómi verða og
gagn í góðum sonum erlendis, er flytja hróðr þess til fjarra landa. Þetta
sýna bezt in útendu blöð, og sá sómi, er ýmsar erlendar þjóðir sýndu landi
voru á þúsund-ára-hátíð þess.--Eftirtektavert er það og, að þessir miklu
"föðrlandsvinir" heima ámæla aldrei þeim löndum vorum, er flytja til
Danmerkr og lifa þar alla æfi, svo sem vorum merka og fræga þjóðhöfðingja
Jóni Sigurðssyni! En ef hann og aðrir ágætismenn breyta eigi "óþjóðlega" í
því, að flýja fóstrjörð sína, hví skal þá leggja vestrförum ámæli á bak?
Eða munu þeir, þessir heima-öldu föðrlandsvinir, ætla Danmörku fóstrjörð
Íslendinga eins vel og Ísland? Eðr mun göfugra að ala aldr sinn hjá kotþjóð
einni lítilli og vesallegri og ómerkri, sem Danir eru, en að dvelja með
inum göfugustu og merkilegustu höfuðþjóðum? Sumir munu nú svara, að þeir
hafi eigi á móti því, að einstakir fáir menn flytji úr landi; en það sé
útflutningr FJÖLDA manna, er þeir hafa á móti; það sé slíkir útflutningar,
er Íslandi verði mein að. En ég sé eigi það bœti málstað þeirra. Ef þeir
viðrkenna siðferðislegan rétt einstaklingsins, til að flytja af landi, þá
hafa þeir engan rétt til að ámæla fjöldanum. Ef EINN einstaklingr hefir
þennan rétt, þá hefir HVER EINN einstaklingur, þ.e. ALLIR einstaklingar
þann sama rétt; hér er um PRINSÍP að tala! Það er ranglátt að gjöra einum
hærra undir höfði en öðrum.--En um það, hvort Íslandi verði skaði að
útflutningi, er annað mál. Ég ætla það liggi í augum uppi að svo geti eigi
verið. Enginn sá, sem getr jafnauðveldlega unnið sér brauð heima, eins og
erlendis, mun þaðan fara, ef hana á undir frelsi og réttlæti að búa. En
geti Ísland eigi veitt öllum börnum sínum það (--og það gjörir það
eigi!--), þá er það eigi skaði þess, að þau börn, er útundan verða, létti á
því ómegðinni; þá rýmkar um hina, sem eftir eru. Meðan Íslendingar hafa ráð
á að myrða mikinn fjölda ungbarna sinna árlega, eins og þeir vitanlega
gjöra með vanhirðu og óþrifum, þá hafa þeir hvorki ástœðu né rétt til, að
hafa á móti, þó nokkrir fari burt úr landinu á annan hátt, þ.e. ómyrtir.--
Norðrlánda-þjóðir eru annars svo frjósamar, sér í lagi Íslendingar, að
þjóðin getr tvöfaldazt á hálfri öld, þrátt fýrir það þó mörg hundruð flytti
úr landi árlega, EF BJARGRŒÐISVEGIR LANDSINS EFLAST SVO, að þeir HVETJI TIL
slíkrar fjölgunar og LEYFI hana. Það sýnir Noregr, sem sendir um 13 000
manna árlega til Ameríku, og þó hefir fólkið meira en tvöfaldazt heima í
Noregi á 50 árum. 1814 voru Norðmenn 800 000 að tölu; nú eru þeir 1 800
000, og þó um 500 000 að auki í Ameríku.--En svo er um suma þessa
stokkhörðu föðrlandsvini, að vísi maðr þeim til dœma annara þjóða, t.d.
Noregs, þá leggja þeir augun aftr og vilja eigi sjáandi sjá né heyrandi
heyra, hversu útflutningar hafa einmitt eflt og styrkt framfarir og frelsi
þess lands, í stað þess að veikja það. Að vísa slíkum mönnum til rita inna
merkustu nútíðar-vitringa og þjóðmegunar-frœðinga, er til einskis, því svo
er várið pólitískri mentun þeirra, að þeir hafa numið þá frœði, er í gildum
stóð 1836 til 1848, en hafa aldrei lengra komizt, þótzt hafa gleypt allan
heimsins vísdóm, og dagað svo uppi sein steingjörvingar eða nátt-tröll, er
blinduðust af uppruna þeirrar saltvíkr-týru, er brá döpru skini yfir
danskar sálir 1848. Þeir þekkja eigi og vilja eigi um vita neitt það, er
síðan hefir gjörzt í stjórnvísindum, þjóðmegunarfrœði eðr öðrum
heimspekilegum frœðum.
Ég vil enn framar spyrja: Ef Íslendingar geta flutt til þess lands, þar sem
þeir og niðjar þeirra um ókomnar aldir geta haldið tungu og þjóðerni, og
orðið einir íbúar landsins, sett sjálfir rétt með sér og ráðið lögum og
lofum, þ.e. myndað frjálst íslenzkt þjóðveldi, frjálst og fullmyndugt og
engum háð, að eins frjálst sambandsríki í voldugu og merku ríkja-sambandi,
eins og þeir geta, ef þeir vilja, í Alaska, svo að þeir missi einskis
annars í, við að fyrirláta fóstrjörð sína, en að leggja þar af sér hlekki
fornrar ánauðar,--ef þeir gera þetta, segi ég, ef út fluttir Íslendingar
geta endrreist þjóðveldi Íslands í nýrri og betri mynd í framandi og nýju
landi, er með tímanum gæti, ef til vill, orðið sakir landrýmis og landgœða
aðalaðsetr íslenzks þjóðernis í heiminum--eins og óneitanlega má verða í
Alaska--hvaða ástœðu munduð þér þá fœra móti útflutningi fólks frá Íslandi
til slíks lands, þér miklu þjóðernis og frelsis-vinir?--Hvers er þá í mist
við útflutninginn, ef vér höldum öllu því, er oss er kært og dýrmætt og
mikilsvert í andlegu tilliti, og flytjum það með oss þangað, er það má betr
þroskast, dafna og blómgast? Hvers er þá í mist, segi ég?--Jú, nokkurs er í
mist, segið þér; það er eitthvað óljóst, einhver töfrandi draummynd,
eitthvert lokkandi yndi og andans unaðr, er heillar vorar gagn-íslenzku
sálir, og sem þær mega hvergi finna nema á Íslandi--og í Kaupmannahöfn! Jú,
þar kom það! Þér sjáið ekki gegn um glámskygnis-gleraugu yðar ímynduðu
föðrlands-ástar, hvað það er? Ég skal segja ykkr það, dúfurnar mínar! Það
er: ekki flatti golþorskrinn; því hann getið þér flutt með yðr, ef yðr er
all-annt!--en það er ... danski krossin á rauða grunninum! Það er DANSKAN
og KONUNGS-VALDIÐ! Það eru hlekkirnir, sem rakkinn er orðinn svo vanr að
bera, að hann kann eigi við sig án þeirra. Þessi eru þau súrdeig, sem hafa
gagnsýrt yðar íslenzku sálir og gjört þær að illa dönskum súrmjólkr-sálum,
svo að alt, sem þér vitið og skynjið, er danskt. Þér kunnið ekki annað en
dönsku, og hana lélega. Þér kunnið ekki einu sinni að elska fóstrjörð yðar
nema upp á dönsku! Föðrlandsást yðar og frelsis-ást er ekki annað, en
pólitísk kredda, er þér lærðuð utan að af Dönum 1848; af frelsi þekkið þér
ekki annað, en danskt frelsi. Stjórnarskrá Dana er yðar œzta hugsjón, já
afgoð yðar, það vesala pappírsblað! Og þá má nærri geta, hvílíkir garpar
frelsisins þér séuð, þar sem þér hafið læert að elska frelsið af þeirri
þjóð, er aldrei þekti frelsi og aldrei vissi hvað það var, því Danir hafa
ávalt verið þrælar í anda. Það játa inir vitrustu og beztu menn sjálfrá
þeirra.[19] En óþarfi er um það að þreyta! Þeir, sem heima verða eftir, og
það yrði þó ávalt mestr hlutinn, að líkindum, þeir halda flagginu danska!
Það eru að eins þeir, er út flytja, sem segja við það skilið; en hinum, er
eigi fá slitið það frá hjartarótum sínum, er vænst að fara hvergi; enginn
óskar eftir þeim!
En það er eigi nóg með þetta. Það má sýna það frá víðsýnna sjónarmiði, en
frá sjónarmiði Íslands eins, nefnilega frásjónarmiði mannkynssögannar og
mannfrœðinnar (anþropologia), að útflutningar fólks sé í sjálfu sér
réttmætir og sé als herjar heimsnauðsyn. Verðr það þá ljóst, að ef þeir eru
það (eins og þegar skal sýnt), þá VERÐR eigi við þeim spornað. Er því bæði
illmannlegt, ókristilegt og heimskulegt, að leggja ámæli á vestrfara. Það
er illmannlegt og ókristilegt af því að þeir hafa, eins og vér höfum sagt,
siðferðislegan rétt á, að flytja út; og enginn meiri réttr er til að hamla
þeim frá því, heldr en til þess að innleiða ættstétta-skipun ("kasta"-
skipun) eðr átthaga-band (_"stavnsbaand"_); en það er ókristilegt að ámæla
meðbrœðrum sínum að sakleysi. Það er heimskulegt, að ætla að stöðva þá rás,
sem er bundin lögmáli mannlegs eðlis, eins og það opinberast í sögunni; það
er eins heimskulegt, eins og að ætla að stöðva flóð og fjöru:
_"Rusticus exspectat dum defluat amnis; at ille labitur, et labetur in
omne volubilis aevum!"_
Þar að auki er það óhyggilegt; ást vestrfara til ættjarðar sinnar er
ugglaust svo sterk, að slík ámæli geta eigi komið inn hjá þeim kala til
hennar; en það er ugglaust, að hver sá pólitiskr flokkr heima, sem gjörir
sig sekan í þeirri heimsku og því ranglæti, að leggja ámæli á vestrfara,
hann ætti eigi að búast við samhuga eðr styrk frá þeim, hvorki
siðferðislegum né öðruvísi; og er það óhyggilega gjört að hrinda þannig frá
sér með ranglæti og hranaskap miklum flokki landa sinna, er í mörgu tilliti
geta verið til beinlínis og óbeinlínis styrktar og aðstoðar. Þetta vildi ég
óska að allir hefðu í huga heima; það er ómögulegt að neitt gott geti leitt
af því, að leggja ámæli á bak vestrförum; það sjá allir. En margt getr ilt
af því leitt, og ætti það að vera nœg ástœða til, að unna þeim réttlætis og
sannmælis. Vér erum svo fámennir, Íslendingar, að inn sterkasti flokkr má
eigi við því, að hrinda neinum frá sér, er ætti og vildi flokkinn fylla og
styðja. Þetta hefir höfðingi ins frjálslynda flokks vors séð, og þó hann
hafi eigi mikinn gáning á útflutningi fólks, þá hefir hann varazt í ritum
sínum að leggja ið minsta áfellis eða rýrðar-orð á vestrfara; væri vel, að
allir þeir, sem þykjast frelsismenn heima, vildu vera eins samvizkusamir og
réttsýnir í þessu efni; þeir hafa, því miðr, eigi allir verið það hingað
til.
* * * *
Veraldarsagan og mannfrœðin sýna oss, að inar norrœnu þjóðir eru inir
eiginlegu ERFINGJAR JARÐRÍKISINS, ef svo mætti segja.
Þetta er eigi nein tilviljun; það má meðal annars telja sér í lagi þrjár
aðal-ástœður til þess:
I.--Maðrinn þarf að eiga í stöðugri baráttu við náttúruna, ef hann á að
halda þrótti sínum og manndómi óskerðum; alveg á sama hátt, eins og
heljarmennið þarf aflraunir af og til, ef hann á að halda fimleika og
hraustleika sínum óskerðum. Hjá meira eða minna mentuðum þjóðum eða hjá
þjóðum, er meðtœkilegar eru fyrir mentun, er atorku-semi og dugnaðr
fólksins oftast í öfugri tiltölu við frjósemi jarðarinnar í þeim löndum er
þær byggja. Því betra sem landið er, því daufari, latari og ónýtari er
þjóðin; því hrjóstrugra sem það er, því atorkusamari og harðsnúnari er
þjóðin. Berum saman Holland og Ítaliu, Ísland og Spán. Í norðlægu löndunum
er loftslag óblíðara og harðara, jarðvegrinn er ófrjórri, en í heitu
löndunum. Þessi óblíða náttúrunnar REKR manninn til að vinna meira og hafa
forsjá á efnum sínum. Þetta styrkir þrótt hans og íhugunar-semi.[20] Í
hitabeltis-löndunum og öðrum heitum löndum, þar á móti, leggr náttúran
nærri því alla hluti upp í hendrnar á manninum; hann vinnr lítið erviði
þar, af því að þörfin rekr hann eigi til þess og því úrættist hann og
veiklast. Þess vegna er öll veraldarsagan saga um innhlaup frá norðri.
II.--Óblíða náttúrunnar í norðrlöndum heimsins neyðir manninn til að sjá
fyrir vetrar-híbýlum; menn verða að lifa meira innan-húss og saman;
samlífið innanhúss vekr og elr tilfinningar hjartans; það tengir
heimilisfólkið nánari böndum og eykr ást hjóna og ættfólks og allra
skyldmenna. Þetta ásamt góðri heilsu og þrótti, sem norðrbúinn nýtr sem
afleiðingar af einfaldri, nærandi fœðu og svölu, hreinu og hollu loftslagi,
veldr því, að þessar þjóðir eru frjósamari, en suðrlanda-búar; börnin verða
fleiri að tölu að jafnaði. Því vex íbúa-talan skjótlegar þar, en meðal
annara þjóða, er sunnar byggja.
III.--Samfara þessu rekr löngunin eftir léttu lífi og hœgu stöðuglega fólk
að norðan suðr eftir; og þannig er stöðugr straumr í mannkyninu frá norði
til suðrs. Þetta hefir ávalt svo verið; þannig óð inn ariski kynflokkr inn
á Indland í myrkri fornöld, áðr en sögur hófust og lagði undir sig ina
innlendu þjóð.--Þannig átti ið sama sér stað í Norðrálfunni, áðr sögur
hófust; og frá því innhlaupi er að rekja orsakirnar til ins tevtónska
eðlis, sem er svo ríkt í grísku og latnesku.--Þannig lögðu hjarðkonungar
frá norðri Egiptaland undir sig.--Þannig lögðu Makedónar undir sig Grikki,
er sunnar bjuggu.--Þannig kollvörpuðu inar norrœnu tevtónsku þjóðir inum
rómversku ríkjum.--Þannig steyptu fylgismenn Genghis Khans sér yfir þjóðir,
er suðlægari vóru.--Þannig lögðu Tartarar undir sig Sínland.--Þannig leggja
Englar undir sig Indland.--Þannig í Ameríku leggja norðr-ríkin suðr-ríkin
undir sig.--Og þannig mætti telja upp alla veraldarsöguna.
Það sýnist að vera ráðstöfun og regla guðlegrar forsjónar, að jafnskjótt
sem þjóðflokkr fer að úrættast og veslast upp sakir langvarandi aðsetrs í
suðrœnu loftslagi, skuli inn streyma nýtt fjör, táp og manndáð frá norðri.
Hingað til hefir þetta oftast orðið fyrir blóðugar styrjaldir og ófrið. En
hvað er eðlilegra, en að hugsa sér, að það megi eftirleiðis verða á
friðsamlegan hátt fyrir innflutning fólks? En að það verði á EINHVERN hátt,
virðist óumflýjanlega nauðsynlegt fyrir velferð inna suðrœnu þjóða.
Í inum siðferðislega heimi eða andans ríki svarar þetta til innhlaups
SKILNINGSINS eða skynseminnar í VILJANS ríki. Skilningrinn eða skynsemin
kemr og leggr viljann undir sig; þar við sefast og kœlast ástríðurnar, og
maðrinn verðr settari og íhugunarsamari í eftirsókn sinni að uppfylla óskir
sínar. Því inar norðlægu þjóðir hafa meira af SKYNSEMI eðr íhugun í
eðlisfari sínu; og inar suðrœnu þjóðir hafa meira af VILJA eðr girnd í sínu
eðli.
Sæl er því sú þjóð, er á að minsta kosti RŒTR sínar í inu fjarlæga norðri;
því þá getr in nauðsynlega endrfœðing eða uppynging þess hluta, er sunnar
er, átt sér stað smátt og smátt á friðsamlegan hátt og án þess að kollvarpa
þurfi með ofríki stjórnarháttum eðr konungs-stólum, ef alt er undir einni
og sömu stjórn. Fyrir því er það mjög svo œskilegt fyrir Banda-ríkin, að ið
nyrzta land þeirra byggist mentaðri þjóð. Þörfin á þessu er, ef til vill,
eigi svo brýn, rétt NÚ sem stendr, meðan innflutnings-straumrinn heldr enn
á fram frá Evrópu og þjóðin er enn svo ung og blönduð; en eftir fá hundruð
ára verðr þörfin komin; og ef norrœnn og mentaðr kynflokkr er gróðrsettr
þar NÚ, þá eykst hann og margfaldast; en alt það, er um of verðr af þeim
kynflokki, mun smám saman streyma suðr og fœra DÁÐ, ÞRÓTT OG KALT BLÓÐ eðr
STILLINGU til inna suðlægari íbúa.
Í þessum skilningi virðast því inir norrœnu (þ.e. norðlægu) kynflokkar (að
minsta kosti inir mentuðu) að vera LÖGARFAR þessa heims. Þeir eru eigi svo
mjög óðalsbœndr hans, eins og ERFINGJAR; þeir ná umráðum arf síns eða verðá
handahafar hans, setjast á óðal sitt, þá er þeir flytja suðr; en þá eru
þeir eigi lengr NORRŒNIR úr því; og eftir nokkra mannsaldra þarf nýjan
lífstraum norðan að aftr, og svo framvegis.