orientalis_, _Salmo proteus_, _Salmo alpinus_ og rauðfiskinn (_Salmo
sanguineus_). Það þykir lágt í lagt, að telja að innbornir menn í Alaska
veiði tólf miljónir laxa á ári. Að eins á Kadíak og við Cooks-flóa er veidd
hálf miljón árlega. "Öll mannleg mælska þrýtr og málin vantar orð" til að
lýsa fjölda laxins í Alaska. Ógrynni laxíns eru þar svo, að ég get ekki
gefið lesandanum betri hugmynd um það með öðru, en því, að segja að það sé
meira en nokkur getr gjört sér hugmynd um, nema hann sjái það. Ég verð að
játa, að ég gat ekki ímyndað mér annað, en að sögurnar um þetta væru ýkjur,
þangað til ég sá það með eigin augum. Við Cooks-flóa er MEÐALVIGT laxins 50
til 60 pund; það eru reglulegar stórskepnur!
Hvítfiskr er, einkanlega norðan til, nærri eins gnœgr og laxinn.
Ég sleppi hér að minnast inna annara tegunda af fiski, þar ég ætla nóg sagt
til að gefa lesandanum hugmynd um auðlegð Alaska í þessu tilliti.
Skelfisks-tegundir als konar (nema ostrur), krabba og múslinga er nálega
alstaðar að finna.
Eigi skal heldr meira en að eins geta inna miklu hvala, rostunga og sela
veiða, er nemr miljónum dala árlega.
* * * * *
VII. KAFLI.
LOÐSKINN, DÝRAVEIÐAR OG FLEIRA.
Loðskinn frá Alaska hafa verið fræg um allan heim í meira en öld. Saga
loðskinna-veiðanna er saga landsins. Þau voru nálega eina orsökin til þess,
að landið hefir verið að nokkru kannað; þau hafa verið ið eina, er hingað
til dróg hvíta menn þangað, þótt fáir hafi verið. Þetta er inn eini
bjargræðisvegr, er kalla má að verið hafi að nokkru hagnýttr; og inn
feyki-mikli ágóði af loðskinnunum hefir dregið svo gjörsamlega alla
eftirtekt og ástundun til sín, að engu öðru hefir verið skeytt að neinu.
Þau hafa verið gullnámr Alaska. Skinna-takan hefir verið drifin af þeirri
áfergju og fyrirhyggjuleysi, að hún hefir stórum rýrnað, en er þó enn
gullnámum dýrmætari; en auðgefið er að vernda hana með skynsamlegri
lagasetning, og er nú verið að reyna það.
Til auðveldara yfirlits skal hér fyrst nefna þau loðskinna-dýr, er í sjó
lifa; en það er þelselrinn (_Callorhinus ursinus_) og sæ-otrinn (_Enhydra
marina_).
1. _Sæ-otr og þelselr._
Rússar nefna sæ-otrinn sæ-bjór. Sæ-otrinn er stór skepna; skinnið er mjúkt
og dökkt, en löngum hárum hvítum í broddinn skýtr út í milli og eykr það
fegrð skinnsins. Feldr af vöxnum sæ-otri er um 6 feta langr og 4 feta
breiðr.--Sæ-otrinn er rotaðr, en eigi má skjóta hann, því það fœlir hann.
Áðr var gnœgð af sæ-otrum alt frá Kamchatka og hringinn í kring með
ströndunum alt suðr að syðri hlut California. Nú veiðast fáeinir við
Kamchatka, um 5 eða 6 þúsund við Katrínar- og Alexanders-eyjar og þar á
milli, en varla neitt að ráði sunnar.
Sæ-otrskinn kostaði fyrrum $200.00 til 500.00, en þau hafa nú fallið í
verði, og kosta nú um $100.00. Aleutum eru borgaðir $20.00 í gulli eða
vörum fyrir gott skinn. Ég sá þó skinn á Kadíak, er eigandinn vildi ekki
selja fyrir $400.00 til 500.00; hann hafði gefið $20.00 fyrir það.
Þelsela-veiðin var fyrr meir minna um verð, en sæ-otra-veiðin; en nú er hún
í raunini miklu meira verð. Nú er það á Pribyloff-eyjum (Girgis-ey og
Páls-ey) að mestallr þelselr er veiddr. Þelselrinn er náskildr sæljóninu;
mynda þau til samans ættflokk þann, er _Otariidæ_ nefnist á lærðu máli, en
það þýðir eyrnaselir; þau hafa útvaxin eyru og þríklóa hreifa, og eru
þannig auðgreind frá hárselnum (_Phocida_). Aleutar veiða þelseli svo, að
þeir reka þá á land upp, og geta tveir menn rekið 4 eða 5 hundruð eins og
sauða-hjörð; jafnótt og hver þeirra þreytist, er hann rotaðr. 1868 voru
þel-skinn verð $7.00 í gulli óverkuð í Lundúnum. Meðalverðið mun vera frá
$7.00 til $5.00. Aleutar fá $0.35 fyrir hvert skinn!
Þó það sé fróðlegt í sjálfu sér, að lýsa þessum dýrum smásmuglega, þá er
hér eigi rúm til þess, enda varða þau oss hér eigi svo miklu.
2. _Land-dýr._
In helztu land-dýr, er dýrmætir feldir fást af, eru þessi: refir, merðir,
"mink," bjórar, otrar (land-otrar), "lynx," svarta-birnir og "wolverine."
Þessi dýr veiða innlendir menn í tréboga (slagboga, fellu). Auk þessa eru:
"whistler," bjórbróðir, hreindýr, villi-sauðfé, geitr, úlfar (í norðr-
Alaska), moskus-rottur og hermelín; eru skinn þeirra nokkurs virði, þó eigi
sé það að telja í samanburði við hin.
Flest af þessum dýrum finnast á Kadíak og við Cooks-flóa. Fleiri orðum skal
eigi um þau eyða.
3. _Fleira bjargræði._
Sæljónið (_Eumetopias Stelleri_) og rostungrinn eru og mikilsverð dýr. Af
þeim getr húðir, lýsi og tennr. Árlega vinnast um 100000 pund rostungs-
tanna. Bustirnar og gallið af sæljóninu er og fémætt. Sínverjar kaupa það
og gefa vel fyrir; hafa þeir bustirnar fyrir tannstöngla, en gallið er haft
til silki-tilbúnings.
Fugl og eggtekja er óþrjótandi nálega hvervetna í Alaska, sér í lagi á
öllum eyjum. Æðarvarp er víða í norðrhlut landsins; svanir, gásir og als
konar fuglar, sem nöfnum kann að nefna; eru yfir 200 ýmislegar
fuglategundir í landinu.--Hver vara æðar-dún, svana-dún, fiðr, vængir,
fuglshamir, egg, fugla-kjöt o.s.frv. sé, þarf eigi að segja. Íslendingum.
Enn mætti margt og margt til týna, og sumt merkilegt og mikilsvarðandi, er
telja mætti til bjargræðis í Alaska, t.a.m. þangtegundir, sem eru svo
miklar og góðar þar, að það er sumra manna mál, að hvergi í heimi muni
þangbrensla svo arðsöm, sem þar. En einhvern enda verðr hér á að gjöra; og
vona ég að ég hafi líklega ritað nóg til að gefa dálitla, en þótt
ófullkomna hugmynd um landið og kosti þess. Ég hefi lýst því þannig, að ég
skal ábyrgjast að ekkert verulegt sé mishermt; ég hefi lýst því svo, að
þeir gallar, sem á því kunna að vera, sjást eins ljóst og kostirnir. En ég
vona lýsingin beri með sér, hvort sé meira vert, kostir eðr ókostir.
* * * * *
VIII. KAFLI.
SKÝRSLA ÍNNAR ÍSLENZKU SENDINEFNDAR UM FERD HENNAR TIL ALASKA.
Landar góðir!
Vér[15] undirskrifaðir, er kjörnir vorum á fundi Íslendinga í Wisconsin til
að ferðast til Alaska, eðr sér í lagi Kadíak-eyja, til að skoða landið þar
og skýra frá, hvort það mundi eigi vel fallið til nýlendustaðar fyrir
Íslendinga, og hvort lýsing sú, er W.H. Dall hefir gefið á landinu, sé sönn
og rétt, fullnœgjum hér með loforði voru um, að skýra yðr frá árangri
ferðar vorrar, með því að gefa yðr fylgjandi skýrslu, er vér höfum í skyndi
samið í dag og sem við Ólafr og Páll felum Jóni að flytja ykkr og birta.
Eftir 24 daga ferð með stöðugu andviðri sáum vér land 9. október. Það var
Kadíak; og vorum við um hádegis-bil austr af St. Paul. Þá er við komum á
þiljur upp á laugardags-morguninn, inn 10. okt., vorum við komnir í mynnið
á Cooks-flóa og höfðum Barren-eyjar skáhalt að baki, en Elizabetar-höfða á
hœgri hönd. Fjöllin að austan voru þakin snjó á tindum, og var það gamall
snjór; sýndust oss þau mjög lík fjöllunum á Íslandi einkum á norðrlandi og
austrlandi. Vindr var á móti og urðum við að beita og gekk seigt. Merki
sáum vér til bygðar á austrströndinni, 3 timbrhús; þar voru skógar miklir á
land að sjá. Þó sýndust oss stœrri skógarnir á vestrströndinni; þar mœndi
við himin ið mikla eldfjall Iliāmna 12 066 feta hátt, og var skýkápa á
tindinum hæsta, líkt sem einatt er á Heklu. Miklu minni snjór var í fjöllum
þessa megin flóans; þeim megin er og undirlendi miklu minna, en
austanmegin, og sumstaðar varla neitt.
Sunnudag, 11. okt., vorum við um 40 mílur suðr af Nikulásar-vígi; var fagrt
land á hœgri hönd að sjá (sunnan og austan megin). Við urðum enn að beita
og miðaði lítið þann dag; við gátum séð yfir landið til beggja handa; var
það alt skógi þakið og meira undirlendi austan megin. Við lögðumst um
kvöldið undan bygð þeirri, er Munina heitir; þar eru nokkur býli.
Mánudag, 12. okt., var þoka og dimt uppi yfir; vér gátum því lítið á fram
haldið og lítið af landi séð. Regn um kvöldið.
Þriðjud., 13. okt. Vér höfðum austrströndina á hœgri hönd, en Kalgin-ey á
vinstri. Vér gátum lítið siglt áðr vér urðum að leggjast sakir rigningar,
myrkrs og andstreymis. Straumr er gríðar-harðr hér. Kalgin-ey er öll þakin
stórviðar-skógi.
Miðvikud., 14. okt., hélzt sama veðr. Náðum að leggjast undan Nikulásar-
vígi.
Fimtudag, 15. okt., var kalt, 32-33° Fahr. (um 0° á Réaumur) á þiljum uppi
um morguninn. Snjór féll um nóttina, en þó festi eigi á þiljum né á
jörðinni á landi. Þennan morgun var hreinviðri og fagrt haustveðr. Kl. 12,
15' e.m. fórum við frá skipi í inum litla gufubát, er við höfðum, og komum
á land í Nikulásar-vígi kl. 2. Komu skrælingjar á mót oss í skinnbátum; en
sumir biðu vor í fjörunni. Þar mœtti oss Wilson, amerískr maðr, er hefir
verzlun þar og umsjón yfir húsum þeim, er stjórnin á. Hann fylgdi oss ½
mílu austr til bygða skrælingja og útvegaði oss skrælingja einn fyrir
fylgdarmann. Buðum við honum að vera til taks næsta morgun er sól roðaði.
Wilson sagði oss að yfir undirlendið upp til fjalla væru 40 mílur, og mundi
það taka langan tíma, ef til vill hálfan mánuð, að fara þangað fram og
aftr, sakir þess að vegr væri illr og ógreiðfœr; en háskaför væri nú að
fara upp eftir Kaknu-á á skinnbát, þareð vatn væri svo lítið í ánni. Vér
höfðum tekið með oss vistir af skipinu, og fengum eitt af húsum
stjórnarinnar til íbúðar; hvorki var eldstó, ofn né stólar í húsinu; en vér
höfðum ullar-ábreiður og bjarnarfeldi nokkra, er Wilson léði oss.--Vér
hittum að máli Rússa einn; mælti hann tiltakanlega vel á enska tungu; hann
hefir verið í Alaska um nærfelt 20 ár; mest í Sitka og á Kadíak. Á yngri
árum hafði hann farið víðast um Ameríku; hann var gullnemi, og mátti það á
honum sjá. Hann sagði lítið um dýr og fugla í nágrenninu, fyrr en 10 mílur
frá; fœlast dýrin skot Vígis-manna. Þó var gnœgð þar af villigásum. Hann
sagði oss, að enginn sjófiskr gengi í Cooks-flóa; kemr það líklega til af
því, að svo mikið jökulvatn fellr í hann; svo er og botn leirugr og sjór
oftast gruggaðr af straumum eða vindi, er rótar upp sandi og gruggi frá
botninum. Lax fyllir öll vötn, ár og lœki á sumrin, og vegr frá 60 til 50
pund að meðallagi. Maðr getr staðið á bökkunum og stungið þá, og fengið svo
marga, sem maðr vill. Fyrsti lax kemr í byrjun apríl-mánaðar; er laxinn
beztr og feitastr ina fyrstu mánuði. Eigi fer hann burtu fyrri en í lok
ágúst-mánaðar. Vetr sagði hann oss væri talinn að byrja í miðjum nóvember,
eða enda 1. nóv., og endaði í miðjum marz eða í marz-mánaðar lok. Eigi kvað
hann nú annað rœktað við Nikulásar-vígi, en kartöflur, kálhöfuð og aðra
garðávexti; væri engin tilraun gjörð með annað. Naut voru þar og voru vel
útlítandi. 40 mílum sunnar sagði hann væri bygð sú, er hann nefndi
Noodshick; mun það vera Munina öðru nafni; þar kvað hann rúg yrktan.--Rússi
þessi var í húsi hjá sœnskum Finna og konu hans. Þeir eru gullnemar báðir
og eru komnir til að ransaka gullnámana í Kaknu-fljóti, er rennr rétt hjá
Nikulásar-vígi, og einkum, hvort eigi muni meira gull í legi árinnar uppi í
fjöllum. Finni þess hafði komið í haust eðr sumar, er leið. Hann hafiði
farið upp um fjöll á Kenai-skaga; hann sagði, að þá er hann fór ofan eftir
ánni á skinnbát, hefði verið svo fult af laxi í henni, að bátrinn hefði
sumstaðar mist skrið í torfunum. Áin kemr úr inu mikla stöðuvatni, er
kallað er Skillokh. Wilson, sem þó gerði sér far um, að draga úr öllum
kostum landsins, sagði oss, að hann hefði eittsinn á minna en klukkustund
stungið 63 laxa í ánni; og inn stœrsti 95 pund, en meðalvigtin upp til hópa
varð 51¼ pund. Rússinn (Tom Jones) sagði land-gœði miklu betri í Noodshik.
Finninn (Fred. Holm) sagði að uppi í fjallinu hefði gras verið víða á
brjóst upp og í öxl, og sumstaðar meira en hæð hans.--Við áttum kalda nótt
í einhýsinu. Næsta morgun kl. 6½ ,
föstud., 16. okt., var 26° á Fahr. (-2.7 R.) inni þar sem við sváfum, en
18° Fahr. (-6.2 R.) úti. Við fórum og hittum leiðsögumann vorn, og lögðum á
stað austr með ánni, en þó nokkuð frá henni. Var land fyrst stórhæðótt og
óslétt og þakið þykkum skógi; jarðvegr var mosakendr og graslítill, en
talsvert af lyngi og buska. Trén eru allhá, sum um 80 fet og yfir það og 2
fet og meira að þvermáli. Þá er við höfðum gengið 4 eða 5 mílur komum við
að mýrar-flóum skóglausum. Eigi var þar grasmikið, en þó var vatnið eigi
djúpt; jarðvegr var 8 til 12 þuml. djúpr, ef til vill sumstaðar dýpri.
Auðsætt er af landslaginu að þessar mýrar má vel skera fram allar, og mundi
þar þá grasvöxtr góðr. Við gengum nokkrar mílur út í mýrarnar og snérum þá
við; var vatn tekið að dýpka og fœrð að verða ill.--Á heimleiðinni fórum
við norðar og því um lengra veg gegn um skóginn; gjörðum við bál í skóginum
og tókum miðdegisverð. Mestr viðrinn í skóginum var skrúðfura; þó var
nokkur pílviðr og baðmr. Meiri var undirskógr þar, en verið hafði þar er
við fórum um morguninn; mosi var og minni; en þó var lítið um gras, og
gróðr allr mjög fábreyttr. Nóttin var mjög köld.
Laugardaginn, 17. okt, kl. 6½ um morguninn, var 16° Fahr. (-7.1 Réaumur)
úti. Þennan dag gengum við norðr á við, og gengum enn í gegn um skóg; hér
voru tré stœrri, undirskógr jafnmeiri, jarðvegr þurrari, mosaminni og
grasgefnari, en í austr frá víginu. Vér beygðum út úr skóginum niðr til
strandar; þar var rjóðr og gras hátt. Vér gengum niðr í fjöruna og svo inn
fjörur unz vér komum að lœk þeim eðr á, er Salamākha heitir. Eftir eitthvað
7 mílna gang gjörðum vér bál og tókum snœðing og hvíld. Þá snérum við aftr,
en eigi sama veg; gengum við upp úr fjörunni sunnan við lœkinn; var þar
stórt rjóðr og mikið gras; enda þótt grasið væri þá sölnað tók það oss í
brjóst og sumstaðar vel það. Gengum við nú gegn um skóginn nokkrar mílur,
áðr við snérum út úr til sjávar og niðr í fjörur. Bakkarnir eru hér
fjarska-háir. Skoðuðum við jarðlögin í bakkanum og var efst fúið jurta-efni
um fet eða 1½ fet á dýpt; þar undir kom svört mold og blandin ofr
smágjörðum sandi; það lag var 6 þuml. til 1 fet á dýpt; þar undir er lag af
rauðbrúnum límkendum leir, ljósari en kaffibrúnum; þar undir kemr sandr
sams konar og er í fjörunni; þar undir er oftast sandberg eða móhella, og
þar undir deigulmór; deigulmór er mjög blandaðr innan um öll lögin meira og
minna og milli þeirra. Víða fundust merki til kola og surtarbrands, en
hvervetna í mjög þunnum lögum. Bakkinn var hér margar mannhæðir. Síðan
gengum við heim yfir fjörurnar.
Sunnudag, 18 okt., var veðr kalt og ilt og snjófall talsvert; kom enginn
bátr í land. Vér héldumst eigi við í húsi voru, en gengum í ina fornu
virkisbygging. Þar var gamall ofn brotinn; og gjörðum við eld í honum,
matreiddum rjúpur handa oss, sem bezt við kunnum, og hituðum te-vatn.
Á mánudag fórum við á skip út; var þá snjóbleyta, dimt og ilt veðr. Á
sunnudags-nóttina höfðum vér mist eimbát vorn; hafði hann sokkið í
sjógangi; en eimvélin var laus í honum, og hvolfdi hann henni úr sér, svo
við héldum bátnum, en mistum vélina.
Bezta landið við Cooks-flóa virðist vera með ströndunum fram, og aftr fyrir
ofan mýrlendið, næst fjöllunum og uppi í þeim. Mýrarnar má þurka með því að
skera þær fram. Minna undirlendi er vestanmegin flóans, og er það
sameiginleg ætlun vor allra, að þar muni heldr betra land. En eigi var oss
kostr yfir um að fara eftir að vér mistum eimbátinn. Als konar dýr eru í
fjöllunum: björn, refr, land-otr, hermelín, mörðr og safali, o.s.fr.
Alit vort á landinu við Cooks-flóa er, að það mundi víðast vel fallið til
bygðar fyrir Íslendinga; en að það sé þó eigi hentugr staðr til að BYRJA
nýlendustofnun á. Byrjunin yrði þar erviðari fyrir frumbýlinginn, en á
Kadíak. Laxveiðin yrði að vera aðalbjargræði nýlendumansins, áðr hann fengi
ágróða af jörðinni; en til að hafa þeirrar veiðar full not ætti nýlendumaðr
að koma þangað í apríl eða maí. Í öðru lagi, þó að eigi sé efi á að
kvikfjárrœkt og akryrkja hljóti vel að gefast með tímanum þar, þá þarf þó
jörðin undirbúning af manna höndum áðr en mikils árangrs verðr vænzt. Sumur
verða hér afar-heit, þó stutt sé; mælt er að Fahrenheit hafi komizt yfir
100 mælistig (yfir 30° á Réaumur); en á vetrum koma grimdir miklar (alt að
-40° Fahr., þ.e. -32° Réaum.). 6 feta snjór kvað falla á láglendinu, en 12
til 14 feta á fjöllum.
Kenai-skagi og öll löndin kring um Cooks-flóa eru líka svo lítt kunn enn,
og þarf að kanna þau gaumgæfilega, til að kynnast öllum kostum og ókostum
þeirra. En þetta mundi skjótt verða, er bygð mentaðra manna kemr á Kadíak.
Suðr- og austr-strönd Kenai-skaga er metamorfisk; ströndin austanmegin
flóans fram með Chugachik-firði og norðr að Kaknu-fljóti er _tertiary_, og
eru þar kola-námar. Fyrir norðan Kaknu-fljót finst deigulmókent töflugrjót
með æðum af gullblöndnum diorit.
Eftir 3 daga ferð komum vér inn 24. október til
_Kadíak._
Eftir miðdegisverð fórum við í land og hittum tollheimtumann stjórnarinnar-
Sendi yfirforingi skipsins einn af undirforingjum í land með oss ásamt
bréfi til tollheimtumans, til að tjá honum vort erindi og biðja hann að
vera oss innan handar.
Tollheimtumaðr skýrði oss frá, að eigi væri tiltök að fara nú yfir þvera
eyna, eins og vér höfðum ætlað oss; væri hætta að ganga langt á land upp,
helzt fylgdarlaust, sakir veiði-véla inna innlendu manna. Eru það bogar
þeirra, er svo eru kœnlega faldir, að stundum falla þeir sjálfir í þá, er
lagt hafa. Bjarnar-bogar meiða menn stundum til dauðs.--Hann sýndi oss garð
sinn, og hafði hann rœktað þar hvítkál, næpur og rófur af ýmsum tegundum,
grœnkál, salat, redikur, kartöflur og margt fleira. Kartöflurnar voru
stórar og góðar. Hvítkálið var fullþroskað og væn kálhöfuðin, og hafði þó
eigi sáð verið til þeirra fyrri en í ágúst, svo líklegt er að tvær
uppskerur mætti af þeim fá á sumri.--Stjórnin á mörg hús á Kadíak; eru það
forn herforðabúr Rússa, og ýmis hús, er höfð voru til bústaðar fyrir
foringja þeirra, embættismenn og hermenn; stendr það nú autt alt. Við
fengum að velja úr þeim hvert, er við vildum, til bústaðar fyrir þá af oss,
er eftir kynnu að verða. Rússneskir hituofnar eru í flestum þeirra, en eigi
eldstó nein,--Mikið lét tollari yfir ómensku og leti innlendra manna; kvað
þá betligesti tíða, en þó versna hvívetna, er þeim væri nokkru vikið. Eigi
lofaði hann kaupmenn mikið; enda ljúka flestir upp um þá einum munni. Þó
hefir verzlunarstjóri Commercial-kompanísins reynzt oss í öllu vel. Hann
heitir Smith og er rússneskr gyðingr.[16] Þetta var á laugardag að við
komum, og fórum við til skips aftr um kvöldið.
Sunnudag, 25. okt., vórum við á skipi til kl. 3. e.m. að við fórum í land
og höfðum vistir með oss. Gengum við austr í holtin um kvöldið með axir
vorar og hjuggum við til eldsneytis. Við bjuggumst svo um í húsi voru.
Mánudag, 26., var rigning og ófœrt út að fara. Héldum vér kyrru fyrir, nema
hvað einn af oss (P.B.) gekk niðr á bryggju-sporða og dróg þorska úr sjó
til matar.--Eigi þarf annað, ef mann langar hér í fisk, en að skreppa ofan
á bryggju-sporð og sœkja hann með fœri sínu; má beita hverju því, sem rautt
er, reyktum laxi eða rauðri klæðispjötlu.
Þriðjudaginn, 27. okt., var þoka um morguninn og ýrði úr lofti með köflum
fyrra hlut dags. Við Ólafr og Páll fórum upp eftir fjallinu fyrir ofan
bœinn, en eigi þó upp á háfjallið, og inn eftir því til vestrs og suðrs uns
vér komum í dal einn, er gengr til vestrs (og norðrs). Dalrinn er eigi
allvíðr, hæðóttr og tjarnir á milli í lautum, og lœkir margir smáir. Á rann
eftir dalnum (_English River_). Birkirunnar voru hér og hvar í dalnum, en
eigi annar skógr; en grösugr er hann, og hæðir allar þaktar grasi og lyngi
og ýmsar tegundir berja á því; sunnan til í honum er vatn eigi all-lítið.
Við tókum dagverð á hól einum og nefndum Dögurðar-hól, en dalinn Dögurðar-
dal. Eigi gengum við inn í botn hans. Við gengum síðan út fjörur og komum
heim kl. 4. e.m.
Ég, Jón Ólafsson, gekk beint upp á fjallið að krossmarki því, er reist er á
hæð einni, og svo vestr eftir háfjallinu og upp á hæsta hnjúkinn, síðan
vestr og nokkuð norðr á við yfir fjallið; þar er það flatt fyrst, en svo
ýmist hæðir eða djúpar lautir; gekk ég svo unz vötn féllu til vestrs; þá
var niðaþoka; en ég hafði með mér áttavita, er Páll átti. Ég fylgdi
lœkjargili niðr af fjallinu og niðr að sjó; þá er ég gekk niðr hlíðarnar
rofaði upp í svip, og sá ég í fjörðinn og sýndist hann ganga frá norðri (og
austri) til suðrs (meira en vestrs). Þess ber að gæta við áttavita hér, að
_declination_ nálarinnar er í St. Paul á Kadíak vel 26°; er norðr þeim mun
austar, en nálin vísar til. Ég gekk lítið eitt með sjó fram til suðrs, og
kom ég því innar á fjallið er ég kom til baka aftr, en ég hafði áðr verið.
Síðan kom ég niðr af fjallinu og kom niðr í fjörur, skamt fyrir innan St.
Paul. Fjörðr þessi hefir verið Marmot-fjörðr. Þá var af nóni, er ég kom
aftr. Gekk ég því aftr upp á fjall til norðrs, og kom þar til, er ég sá
yfir fjörð og gekk þar niðr að sjó; mun það verið hafa botninn á Devils
Bay, er vér síðar nefndum Króksfjörð; síðan gekk ég sama veg til baka. Hæst
á fjallinu, er upp á það er komið, er sumstaðar bert, melar eða
klappir,[17] en þó víðast lyng, en gras, þegar er niðr dregr beggja vegna.
Skógr er minni norðanmegin á fjallinn, en birkirunnar víðast í lautum og
með giljum fram. Bláber voru svo mikil uppi á fjalls-brúnum, að eigi varð
um gengið nema troða á berja-torfum í hverju spori; einnig voru þar ýmsar
aðrar berja-tegundir. Gras var kafgnœgt hvervetna, er niðr af blá-brúnum
dróg. Þá er upp rofaði sá ég af háfjallinu austr á Skóg-ey (_Spruce
Island_) og suðr á Viðey (_Woody Island_) og eyjarnar í kring. Það hygg ég,
að þá er veðr er bjart og gott, sé þaðan af fjallinu svo fögr útsjón, sem
mannlegt auga má líta. Ég kom niðr að St. Paul laust fyrir miðaftan.
Miðvikudag, 28. okt., gengum við norðr og austr á tanga þann, er gengr út
frá bœnum. þar er alt þakið skógi stórum og víða jarðvegr grasi vaxinn
milli trjánna; gnœgð er þar og tjarna og stöðuvatna. Vér gengum út á odda
til sjóvar og snérum þá inn í skóginn aftr, en snérum til norðvestrs.
Skógrinn er hér geysi-þykkr og stórvaxinn og víða fögr rjóðr og grösug, en
hvervetna tjarnir og lœkir með köldu, svalandi, góðu vatni. Við gengum þar
til, er við komum til _Devils Bay_ (Djöfuls-fjarðar); skýrðum við hann um
og kölluðum Króks-fjörð. Vér gengum inn með firði; þar er grösugt mjög
milli skógar og sjávar, og land ið frjósamasta og fegrsta að sjá. Er það ið
björgulegasta land, er við höfum enn séð í landi hér. Vér sáum norðr yfir
Skógey. Hinu megin fjarðarins og inn með honum var lítill skógr að sjá, en
alt grösugt, fjöllin há og grasi þakin upp úr gegn; fjörðrinn er
tiltakanlega víkóttr og krókóttr.--Vér snérum svo heim yfir hálsana, og
komum heim í myrkrí að St. Paul, kl. 7½ e.m.
Fimtudag, 29. okt., var rigning mest af; en er upp rofaði um hádegisbil,
fórum við á bát út með landi svo sem mílu og höfðum eitt fœri með oss.
Drógum við á skammri stund 19 þorska, 1 grjót-þorsk (_rock-cod_) og 1
smálúðu.
Föstudag, 30. okt., fórum við Jón og Páll á báti út um eyjarnar inar
smærri, er liggja fyrir utan St. Paul; eru þær sumar þaktar smáum skógi, en
sumpart grösugar með tjörnum og lœkjum; allar eru þær byggilegar og
björgulegar. Síðast fórum við yfir á Viðey, hittum formann ísfélagsins og
höfðum tal af honum. Hann hefir 5 hesta og tvo múla; sáir hann höfrum og
þroskast þeir því sem næst; en eigi er mikil rœkt við þá lögð; eru þeir
eigi þresktir, heldr skornir sem hey handa hestunum, svo sem siðr er til að
gjöra í California. Við gengum suðr eftir eyju og þar inn í skóginn og
lengi gegn um hann, unz hann varð svo þykkr, að okkr þótti torfœrt lengra.
Undirskógr er þar meiri, en nokkurstaðar annarstaðar er vér höfum hér
komið, og skógrinn sjálfr geysi-stór. Mældum við digrð á mörgum trjám, er
voru tvo feðminga ummáls og talsvert þar yfir; hæðin gizkum við á að verið
hafi að minsta kosti 100 fet. Þetta, voru skrúðfuru-tré. Þá er við komum
aftr, skoðuðum við ísvatnið og sögunar-mylluna, er þar er; komum síðan við
í leiðinni á skipinu, og fengum vistir í viðbót við það, er vér höfðum áðr
fengið og þá var mjög upp gengið.
Ég, Ólafr Ólafsson, fór þennan dag upp á fjall og inn eftir háfjallinu til
suðvestrs. Þá var veðr bjart og útsýni ið fegrsta yfir firði, dali og
eyjar. Ég sá suðr yfir flóann, og sá, að inn úr honum ganga þrír firðir og
dalir af fram til fjalla, eigi langir, að því er ég fékk séð. Fjöll vóru há
til lands að sjá og luktu fyrir dalina; voru sum þeirra með snjósköflum í;
heldr virtust þau ógreið til yfirgöngu. Gróðr á fjöllum þeim, er ég fór
yfir, var líkr því, er áðr er lýst.