fagrt er vindar blása frá suðri, suðvestri, vestri, norðvestri eða norðri;
en alt hvað vindar eru austanstœðari en hánorðr eðr hásuðr, veldr það þokum
og rigningum. Í desember-mánuði var veðrið fremr milt, þó vindr væri á
norðan. Hitamælir vísaði aldrei lægra en +38° Fahr. (+2° 7 Réaum.) þar til
24. desbr.; þá féll hann til +26° Fahr. (-2° 7 Réaum.). Þá féll snjór á
jörð, og hélzt hann um nokkra mánuði. Eigi er þó talið að vetr byrji
reglulega fyrri en með janúar. Meðan vetr stóð yfir var loft alt af þurt og
hreint (að frá teknum fám dögum í febrúar) og vindar léku milli suðvestrs
og vestrs. Mestr kuldi var 22. janúar, þá féll hitamælir niðr á 0° Fahr.
(-14° 2 Réaum.) Síðustu dagar í febrúar og fyrstu dagar í marz voru og svo
kaldir, að hitamælir féll niðr á milli 13° og 14° Fahr. (-8° til 8° 4
R.)--Um þessa daga mældi ég þykt íssins á vatninu í Viðey, og var hún 18
þuml.--9. marz byrjaði vorið." [Lisiansky, 171. bls.] "Vetrinn, sem ég
dvaldi hér, var þurrari en í meðallagi." (Sami, 190. bls.) "Dagana, sem vér
dvöldum á Kadíak, frá 26. til 31. ágúst (1867), var meðalhiti loftsins 49°
5 F. (+7° 8 R.), og sjóarins 45° 8 F. (+6° R.)" (Davidson: "_Coast Pilot of
Alaska_," Washington, D.C., 1869, 27. bls.)
_Veðr-tafla_, dregin saman úr dagbók, haldinni á Kadíak-ey 1/10 1872 til
30/9 1873.
| Meðalhiti | Mestr hiti. |
Mánuðir | Klukkan | Klukkan |
1872-73 |8.f.m|12.m.|6.e.m|Medaltal|8.f.m|12.m.|6.e.m|
---------------------------------------------------------
Október R|+ 2.7|+ 5.3|+ 4.4| + 4.1|+ 6.2|+ 8.0|+ 7.1|
F| 38.1| 43.9| 42.0| 41.3| 46. | 50. | 48. |
Nóvember R|+ 1.6|+ 4.4|+ 2.3| + 2.7|+ 5.3|+ 6.2|+ 6.2|
F| 35.7| 42.1| 37.2| 38.3| 44. | 46. | 46. |
Desember R|+ 0.3|+ 1.0|+ 0.8| + 0.7|+ 4.4|+ 5.3|+ 4.9|
F| 32.7| 34.3| 33.7| 33.6| 42. | 44. | 43. |
Janúar R|- 4.1|- 3.3|- 3.2| - 3.5|+ 2.7|+ 4.4|+ 6.2|
F| 22.8| 24.5| 24.7| 24.0| 38. | 42. | 46. |
Febrúar R|- 2.1|- 0.1|- 1.0| - 1.1|+ 2.7|+ 3.5|+ 5.3|
F| 27.2| 31.8| 29.8| 29.6| 38. | 40. | 44. |
Marz R|- 4.8|- 1.8|- 1.8| - 2.8| 0.0|+ 1.8|+ 1.8|
F| 21.2| 28.0| 27.9| 25.7| 32. | 36. | 36. |
Apríl R|+ 0.7|+ 3.5|+ 2.8| + 2.3|+ 3.5|+ 8.0|+ 8.9|
F| 33.5| 40.0| 38.5| 37.3| 40. | 50. | 52. |
Maí R|+ 3.4|+ 5.5|+ 4.9| + 4.6|+ 4.4|+ 9.8|+11.5|
F| 39.7| 44.5| 43.0| 42.4| 42. | 54. | 58. |
Júní R|+ 6.6|+10.4|+10.2| + 9.1|+10.7|+16.9|+16.9|
F| 46.9| 55.3| 55.1| 52.4| 56. | 70. | 70. |
Júlí R|+ 9.8|+13.0|+13.2| +12.0|+10.7|+16.9|+17.8|
F| 54.0| 61.2| 61.8| 59.0| 56. | 70. | 72. |
Ágúst R|+ 9.3|+13.5|+13.9| +12.2|+11.5|+16.0|+16.9|
F| 53.0| 62.4| 63.2| 59.5| 58. | 68. | 70. |
September R|+ 7.1|+ 9.8|+ 9.0| + 8.6|+ 8.0|+11.5|+10.7|
F| 47.9| 54.1| 52.2| 51.4| 50. | 58. | 56. |
---------------------------------------------------------
Alt árið R|+ 2.5|+ 5.1|+ 4.6| + 4.1|+11.5|+16.9|+17.8|
F| 37.7| 43.5| 42.4| 41.2| 58. | 70. | 72. |
| Minstr hiti |
Mánuðir | Klukkan |
1872-73 |8.f.m|12.m.|6.e.m|Heidríkir|
| dagar |
----------------------------------------
Október R|- 2.7| 0.0| 0.0|\ 13½ |
F| 26. | 32. | 32. |/ |
Nóvember R|- 1.8| 0.0| 0.0|\ 13 |
F| 28. | 32. | 32. |/ |
Desember R|-10.7|- 8.0|- 8.9|\ 8½ |
F| 8. | 14. | 12. |/ |
Janúar R|-10.7|- 9.8|- 9.8|\ 11½ |
F| 8. | 10. | 10. |/ |
Febrúar R|-10.7|-10.7|-11.5|\ 11 |
F| 8. | 8. | 6. |/ |
Marz R|- 9.8|- 8.0|- 7.1|\ 16½ |
F| 10. | 14. | 16. |/ |
Apríl R|- 3.5|- 1.8|- 2.2|\ 11½ |
F| 24. | 28. | 27. |/ |
Maí R|+ 0.9|+ 2.7|+ 1.8|\ 8 |
F| 34. | 38. | 36. |/ |
Júní R|+ 3.5|+ 7.1|+ 6.2|\ 16 |
F| 40. | 48. | 46. |/ |
Júlí R|+ 8.0|+ 9.8|+ 8.9|\ 15 |
F| 50. | 54. | 52. |/ |
Ágúst R|+ 7.1|+ 9.8|+ 9.8|\ 21 |
F| 48. | 54. | 54. |/ |
September R|+ 4.4|+ 8.0|+ 7.1|\ 5 |
F| 42. | 50. | 48. |/ |
Alt árið R|-10.7|-10.7|-11.5|\ 150½ |
F| 8. | 8. | 6. |/ |
1872-73 | Skýjað loft |
| Úrkoma |Urkomu-|Dagar| Meðalhiti |
|Snjór|Regn.| laust | als.| árstiða. |
------------------------------------------------------
Október R| 2 | 8 | 7½ | 31 |\ |
F| | | | | \ |
Nóvember R| 2 | 8 | 7 | 30 | Haust: 37.7 |
F| | | | | (= +2.5) |
Desember R| 4 | 11 | 7½ | 31 | / |
F| | | | |/ |
Janúar R| 8 | 1 | 10½ | 31 |\ |
F| | | | | \ |
Febrúar R| 8½ | 3½ | 5 | 28 | Vetr: 26.4 |
F| | | | | (= -2.5) |
Marz R| 7 | 0 | 7½ | 31 | / |
F| | | | |/ |
Apríl R| 2 | 6 | 10½ | 30 |\ |
F| | | | | \ |
Maí R| 1 | 16 | 6 | 31 | Vor: 44.0 |
F| | | | | (= +5.3) |
Júní R| 0 | 3 | 11 | 30 | / |
F| | | | |/ |
Júlí R| 0 | 5 | 11 | 31 |\ |
F| | | | | \ |
Ágúst R| 0 | 3 | 7 | 31 | Sumar: 56.6 |
F| | | | | (= +11.0) |
September R| 0 | 8 | 17 | 30 | / |
F| | | | |/ |
------------------------------------------------------
Alt árið R|34½ |72½ | 107½ | 365 |\ +4.1 |
F| | | | |/ 41.2 |
Vér sjáum af þessari töflu enn fremr, að af öllum dögum ársins eru 150½
heiðríkir, en 214½ dagr hafa skýjað eðr þykt loft (þ.e.: meira en hálfan
himin skýjaðan); af þessum 214½ skýjuðu dögum eru 107 úrkomu-dagar (regn
eða snjór), en 107½ úrkomu-lausir. Þannig verða als á árinu 107 úrkomu-
dagar, en 258 úrkomu-lausir (heiðríkir og skýjaðir). Þetta ár (1. okt. 1872
til 30. sept. 1873.) sýnir einmitt meðal-ár á Kadíak. Veðrtafla, sem þeir
Ólafr og Páll hafa sent yfir nóvember og hálfan desember 1874, sýnir mjög
áþekt veðrlag um þann tíma sem um tilsvarandi tíma hér í töflunni.
Mesta auðlegð suðrhluta þessa fylkis er falin í timbrinu. Hér skal nefna
nokkrar inar helztu trjátegundir, og eru þær taldar í þeirri röð, sem þær
hafa eftir verði sínu, inar dýrmætustu fyrst o.s.frv.
GULR SEDRUS-VIÐR (_Chamœcyparís nutkatensis_).--Þetta er inn dýrmætasti
viðr, sem vex nokkurstaðar á ströndum Kyrra Hafsins; hann er smágjör í sér
og þéttr, allharðr og frábærlega endingargóðrog hefir sœtan ylm. "Enginn
viðr jafnast við hann til skipsmíða; hann er svo léttr, þéttr, auðunninn og
dœmalaust endingargóðr." (Kellogg.) Hann vex hvergi nema í Alaska, og er in
eina viðartegund á ströndum Kyrra Hafsins, sem er góðr efniviðr í skip. Ef
menn gæta þess, að öll skip, sem nú eru bygð á Kyrra Hafs ströndum
(mestmegnis úr Oregon-greni) verða að svara talsvert hærra ábyrgðar-gjaldi
en vanalegt er, og fá að-eins ábyrgð um stuttan tíma, þá bendir það
ljóslegar, en nokkur löng rakaleiðsla, til þess, hverja þýðing þessi viðr
hlýtr að fá fyrir sjóverzlunina á öllum Kyrra Hafs ströndum, þá er menn
fara að byggja Alaska og nota viðinn. Efniviðr í skip er og verðr ávalt
mjög útgengileg og arðsöm vara til að selja í öllum ríkjum við Kyrra Hafið.
Þvermál sedrustrjánna hér er venjulega frá 3 til 5 feta, en nær þó stundum
alt að 8 fetum.
SKRÚÐFURA eða HVÍTGRENI (_SPRUCE_, _Abies Sitkensis_).--Þessi viðr er vel
kunnr í timbrverzluninni á Kyrra Hafs ströndunum nú; hann er hár og bolrinn
þráðbeinn. Það er góðr viðr, þó eigi jafnist hann við sedrusviðinn.
FURA (_HEMLOCK_, _Abies mertensiana_).--Þessum viði er oft blandað saman
við inn siðast nefnda. Sumir grasafrœðingar álíta það sé aðeins afbrigði af
sömu tegund. Timbrkaupmenn blanda þeim oft saman; og er þó skrúðfuran
endingar-betri.
BALSAM-FURA (_Abies Canadensis_).--Viðrinn sjálfr er lélegr, en börkrinn af
honum og inum síðast nefnda við er hafðr til að barka (garfa) leðr með.
Balsamið hafa læknar til meðala, og listamenn nota það einnig.
SKRUBB-GRENI (_SCRUB PINE_, _Pinus contorta_).--Þessi viðr verðr sjaldan
hærri en 40 fet af heilvöxnum bol, og 18 fet að gagnmáli.
Júníper og ýms önnur tré, er minna þykir um vert, vaxa og í þessu fylki.
(Um Kadíak er meira sagt í skýrslu sendi-nefndarinnar.)
Flestallar þær berja-tegundir, sem vaxa í Yukon-fylkinu, eru og algengar í
Aleuta-fylkinu og norðvestr-hlut Sitka-fylkis.
Um syðri hlut Sitka-fylkis segir Dall: "Það er eigi unt að hugsa sér betra
skógland; alstaðar eru samgöngur og flutningsvegir auðveldir á sjónum, og
fjöllinn svo brött, að eigi þarf annað, en að slá bjálkum úr lélegasta
timbrinu undir viðar-flekana og setja þá á stað (um vetrartímann), og renna
þeir þá sjálfkrafa niðr fannirnar til sjóar."
"Margt hefir verið ritað um Alaska af mönnum, sem ekkert þektu til, og eru
því rit þeirra þar eftir--hégóminn einber."
"Þar sem ríkið Massachusetts[11] hefir frá upphafi sínu til þessa dags
ALDREI FLUTT ÚT til annara ríkja ANNAN AFRAKSTR AF LANDI SÍNU, EN ÍS OG
GRJÓT,[12] þá getum vér vænzt með tímanum að fá inn flutt frá Alaska
skipavið, smjör, ost, ull og alskonar kjötmeti; og þar sem ýmsar berja-
tegundir eru nú fluttar þaðan til San Francisco, þá má ætla að fleiri
ávextir bœtist þar við." [Dall.]
* * * * *
V. KAFLI.
STEINA OG MALMA TEGUNDIR.
Því er miðr, að hvorki er hér rúm til að skýra frá jarðarfrœði Alaska, enda
mun mentun flestallra lesenda þessa kvers vera á því stigi, að þeir hefðu
þess lítil not; ég verð líka að játa vankunnáttu mína í þessu efni svo
mikla, að þó ég hafi rit annara til að fara eftir í þessu efni, þá er svo
margt, sem mönnum ber eigi saman um í inni vísindalegu kennig um uppruna
jarðlaganna, myndun þeirra og aldr, að eigi verðr skynsamlega dregið saman
úr því neitt ágrip, nema maðr hafi nœgilega þekking á jarðarfrœði
(_geology_), til þess að meta sjálfr rökin og gjöra sér glöggva hugmynd um
efnið sjálfr; en kunnátta mín í þessu efni er sára-mögr; og mér er ekki um
gefið að hætta mér staflaust á hálan ís, og reyna að kenna öðrum það, er ég
hefi eigi glögt skyn á sjálfr; hafði ég og það ætlað, að ég skyldi ekkert
það fullyrða í þessu kveri, er ég væri eigi sannfœrðr um sjálfr.
Svo mikið er víst, að endr í árdaga hefir verið miklu heitara á jörð vorri
en nú er; þá hafa grös og tré gróið í heimskauta-löndunum og dýr lifað þar,
sem nú lifa og þróast að eins í tempraða beltinu og hita-beltinu. Finnast
leifar þeirra nú steingjörðar. Þetta var áðr eignað því, að jarðhitinn
hefði þá verið meiri; en nú þykjast menn vita að sú tilgáta sé hégómi.
Sumir hafa sagt, að t.d. fílar þeir, er leifar hafa af fundizt í Síberíu,
gæti hafa borizt norðr þangað í sjóflóði, en hefðu aldrei lifað þar. En í
Alaska finst slíkr urmull af leifum fíla og annara slíkra dýra innan um
leifar af gróðri (_vegetation_) sem samsvarar eðlisháttum þeirra og að öðru
leyti á þeim stöðvum og í því ástandi, er fullkomlega sýnir, að slík dýr
hafa lifað þar, og gróðr jarðar og loftslag vorið þar eftir. Síðan hefir
komið tímabil, þá er kuldi var miklu meiri á jörðinni, en nú er; þá hefir
allr norðrhluti Ameríku verið þakinn einlægum jökli, svo sem Grœnland er
nú; síðan hefir aftr orðið mildara, og er svo nú á jörð vorri.--Vísindin
hafa enga skýlausa fullnœgjandi úrlausn enn á því, hvað valdið hafi þessum
breytingum á loftslagi. Ein in nýjasta og, að mér virðist, sennilegasta
getgáta þessu viðvíkjandi er sú, er Dr. Oswald Heer hefir fram sett. Dr.
Heer kvað hafa ransakað steingjörvinga ins heita tímabils gaumgæfilegar en
nokkur annar jarðarfrœðingur fyrr eða síðar. Hans kenning er þessi:
Það er stjörnufrœðingum kunnugt, að sólkerfi vort gengr í afarstórum hring
um einhvern fjarlægan miðpunkt, og að það kemr þannig ávalt inn í nýtt og
nýtt rúm; oss ber frá ókunnu rúmi, og oss kastar inn í ókunnugt rúm; en það
vitum vér með óyggjandi vissu, að sólkerfi vort er sem stendr í rúmi í
himingeiminum, sem er strjál-bygt af stjörnum. Það er engin ástœða til að
efast um, að sólkerfi vort hafi einhvern tíma gengið í gegn um eitthvert af
þeim héröðum himingeimsins (ef svo mætti að orði komast), sem vér sjáum í
sjónglerum að eru miklu þéttskipaðri af stjörnum, en það rúm, sem sólkerfi
vort er í nú sem stendr. En allar þessar stjörnur eru skínandi sólir, og
inn meiri eða minni fjöldi þeirra hlýtr því að hafa nokkur samsvarandi
áhrif á hita loftsins í rúminu umhverfis þær í himingeiminum. Vér getum
þannig ætlað, að á heita (_miocene_) tímabilinu hafi sólkerfi vort verið í
rúmi í himingeiminum, sem var þéttskipað stjörnum, og hafi þannig jörð vor
orðið aðnjótandi heitara loftslags, er þar af leiddi, svo að jafnvel löndin
við heimskaut hennar fengu gróðr þann, sem nú finst að eins um miðbik
hennar. En sól vor hélt á fram sinni óstöðvandi rás og fylgdi henni allr
hennar herskari af plánetum, og svo sem aldir liðu fram, bar sólkerfi vort
inn í ný héruð í himingeiminum, er voru þunnskipuð mjög af stjörnum og því
köld; það olli því, að eftir MIOCENE-tímabilið kom ísöldin eða ið kalda
tímabil; en sólkerfi vort hélt á fram, og loks kom það í rúm í
himingeiminum, er var þéttskipaðra stjörnum en ið síðasta, en þó
þunnskipaðra en það, er það hafði fyrst í verið, og þar sem hitinn því var
í meðallagi milli þess, er verið hafði á inum fyrri tveim tímabilum, og á
þessum stað er það nú sem stendr, og af því leiðir loftslag það, er nú er á
jörðinni.[13]
En hversu sem er nú um þetta alt, þá er það víst og vafalaust, að jöklarnir
í Alaska eru alt af að mínka og loftslagið að verða þurrara og heitara.
Hver sem orsökin er, þá er þetta svo ljóslega reynt og auðsætt, að það er
hafið yfir allan efa; svo þó menn gefi lítið út á allar getgátur
vísindanna, þá verða menn þó að játa, að reynslan er ólygin.
Það þykir nú engum efa bundið, að alt Alaska (og eyjarnar) fyrir vestan
150° v.-l. fr. Gr. sé að hefjast og hækka smátt og smátt; sama er að segja
um austrstrendr Síberíu; og ið sama virðist eiga sér stað að minsta kosti í
öllum austrhlut Bærings-hafs og Bærings-sunds og enda norðr í Íshaf, að
sjóinn er að smágrynna. Er það þannig eigi ósennileg spá, að sá tími geti
komið, þó fjarri sé, ef til vill, enn, að Ameríka og Asía vaxi saman að
norðan, og yrði þar þá efni í allra-fallegasta landa-þrætumál handa
einhverjum ókomnum þrándi vefara til að skera úr, því eigi mundi af veita
"tólf-kónga-viti" til þess!
Eldfjöll eru mörg í Alaska, en mörg eru nú útbrunnin, og sýnist þeim altaf
vera að fækka. Um 50 eldfjöll hafa gosið þar síðan Rússar námu landið; en
nú eru að eins 11 þeirra, er eigi eru álitin út brunnin.
Jarðskjálftar eru tíðir, en engar sögur eru af, að þeir hafi nokkru sinni
verið svo miklir að neitt hafi kveðið að þeim; þeir eru rétt svo, að þeir
merkjast. Þeir eru ávalt að verða fágætari og fágætari ár frá ári. Helzt
verða menn þeirra varir í október. Það varð vart við einn ómerkilegan í
Viðey (við Kadíak) meðan við dvöldum þar (í lok október-mánaðar 1874).
Hverar eru ótalmargir í Alaska; er hiti þeirra ýmislegr; sumir eru að eins
94° Fahr. (+27° 5 Réaum.); aðrir eru 167° F. (+60° R.) og ef til vill þar
yfir. Sumir þeirra eru sagðir "nálega jafnir inum stœrstu og merkustu
hverum annarstaðar í heiminum."
* * * * *
Kol finnast mjög víða í Alaska, en beztir eru þó námarnir við Cooks-flóa.
Kolin eru hér frá _miocene_-jarðmyndun (_tertiary_) eins og flest kol í
vestrhlut Ameríku. Flest kol af þeirri myndun eru rýrari, en þau kol, er
kölluð eru "_carboniferous_." Taflan hér á eftir sýnir gœði þeirra í
samanburði við önnur kol í Vestr-Ameríku og við beztu "_carboniferous_" kol
í Pennsylvania og á Englandi:
------------------------------------------------------------------------
Stöðvar. |Vatn- |Fast | Skjót-|Aska. |Brenni-| Einkunn.
| sefni.|kolefni, | brenn.| |steinn.|
| |(carbon.)| andi | | |
| | | efni.| | |
------------------------------------------------------------------------
CARBONIFEROUS. | | | | | |
Pittsburgh, | 2.34 | 55.82 | 34.31 | 7.16 | ? |Bituminous.
Pennsylvania | | | | | |
Ormsby, | 4.00 | 66.56 | 26.93 | 2.50 | ? |Bituminous.
Pennsylvania | | | | | |
Kentucky | 2.00 | 56.01 | 37.89 | 4.10 | ---- |Cannel.
Lehigh, | 2.34 | 88.05 | 2.94 | 6.66 | ---- |Anthracite.
Pennsylvania | | | | | |
Newcastle, | 0.99 | 61.70 | 33.55 | 3.75 | 0.23 |Bituminous.
England | | | | | |
------------------------------------------------------------------------
CRETACEOUS | | | | | |
Nanaimo, | 2.98 | 46.31 | 32.16 |18.55 | ? |Lignitic.
Vancouver Island.| | | | | |
Bellingham Bay | 8.39 | 45.69 | 33.26 |12.66 | ? |Lignitic.
Mount Diabolo, | 14.69 | 46.84 | 33.89 | 4.58 | ? |Lignitic.
California, | | | | | |
beztu svört | | | | | |
demants-kol | | | | | |
------------------------------------------------------------------------
MIOCENE TERTIARY | | | | | |
Goose Bay, | 20.09 | 41.98 | 32.59 | 5.34 | ? |Lignitic.
Oregon | | | | | |
Carbon Station } | 11.60 | 51.67 | 27.68 | 6.17 | 2.90 |Lignitic.
(Pacific-járnbr)} | | | | | |
Weber River } | 9.45 | 26.21 | 58.32 | 3.64 | 2.40 |Lignitic.
Cook's Inlet, | 1.25 | 49.89 | 39.87 | 7.82 | 1.20 |Lignitic.
Alaska | | | | | |
------------------------------------------------------------------------
Þessi tafla sýnir betr, en nokkur lýsing, að kolin við Cooks-flóa eru betri
en öll "miocene" eða "cretaceous" kolin í Vestr-Ameríku; hún sýnir og að
kolin við Cooks-flóa innihalda að eins 0.37 hundruðustu pörtum minna af
brennanlegu efni og að eins 0.66 hundruðustu pörtum meiri ösku, en góð,
"bituminous" Pittsborgar-kol, og er það meira en unnið upp aftr við það, að
Pittsborgar-kol innihalda 1.09 hundruðustu pörtum meira af vatni. Í kolunum
við Cooks-flóa er og minna af brennisteini en í beztu kolum við Kyrra-Hafs-
brautina, og vatnsefni þeirra er minna, er nokkurra annara kola í Ameríku,
sem töflur taka yfir.
En þess ber að minnast, að verð kola liggr eigi eingöngu í gœðum þeirra. Sé
kolalagið minna, en 3 feta þykt (af hreinum kolum), þá eru þau einskis
virði til verzlunar, og svarar þá að eins kostnaði að hafa þau til
heima-brúkunar. (Kolalögin við Cooks-flóa kváðu vera 3 til 7 feta þykk);
fjarlægð frá markaði, ástand og lengd flutnings-vegarins, ýptin ofan á
þeim, og margt fleira hefir áhrif á verð þeirra og verðr að taka þetta alt
til greina.
Eigi er annað auðið að sjá, en að kola-námarnir við Cooks-flóa muni vel
borga fyrirhöfnina við að vinna þá; en að hve miklu leyti, verðr reynslan
að sýna. Þeir hafa eigi verið svo kannaðir til hlítar enn, að um það verði
sagt með vissu; en vel er af þeim látið.
Rafr finst víða í kola-lögunum, saman með surtarbrandi. Það er algengt á
Alíaska-skaga, finst og á Kadíak og víða í Alaska; sumstaðar mikið af því.
Steinolía (_petroleum_) hefir fundizt í Alaska. Finst hún fljótandi í
þykkri brá ofan á vatni einu nálægt Katmai-vík á Alíaska-skaga, gagnvart
Kadíak-ey. In "specifiska" vigt hennar er 25° (Beaume); hún er alveg
lyktarlaus og ágætr áburðr á verkvéla-málm óhreinsuð, eins og hún finst.
Það er enda sagt það megi brenna henni óhreinsaðri.
Hvítr marmari finst við Sitka, góð tegund og dýrmæt.
Gull og silfr finst í Alaska, en smátt er um það, að því er menn enn þekkja
til. Silfrið er oft blandað saman við kopar. Gull hefir fundizt víða, meðal
annars í Kaknú-fljóti við Cooks-flóa og á Kadíak; en eigi hefir það þótt
vera svo mikið, að borgaði að verka það. En athugandi er að enginn
praktískr gullnemi hefir enn reynt það né ransakað; svo lítið er um það
kunnugt.--Töflugrjót, sumt með æðum af kvarz, finst á Kadíak.
Kopar finst á ýmsum stöðum; en ugglaust er mest af honum við Attu- eða
Kopar-fljót, sem fyrr er um getið í kveri þessu. Þar hlýtr að vera
fjarska-mikið af honum.
Blý hefir fundizt nálægt Sitka, og líka skamt frá St. Paul á Kadíak; en að
eins er það lítið eitt.
Járn finst víða, en hvergi svo, að menn ætli það borgi sig að vinna það.
Graphit hefir fundizt á Kadíak, á Alíaska-skaga og víðar.
Brennisteinn finst víða gnœgða-gnógur; meðal annars kvað hann hafa fundizt
á Kadíak (?). Fyrir brennistein mundi góðr markaðr í California og víðar á
Kyrra-Hafs-ströndum.--"Nitrum" finst og í Alaska.
Ýmsir aðir málmar finnast í Alaska, þótt hér sé eigi nefndir.
Landið má enn heita alveg ókannað að kalla, og enginn kann að segja, hver
óþrjótandi uppspretta af málmum þar kann að felast. Jarðlögin og myndunin
benda til, að Alaska muni auðugt land af málmum.
Ýmsir gimsteinar finnast og þar í landi; má þar til nefna amethyst, zeolit,
tourmalin, spinel, kristall o.m. fl. Sagt hefir verið að demant hafi
fundizt á Únga; en það kvað eigi satt vera. Ýmsar marmara-tegundir finnast
allvíða.
Ís hefir lengi verið verzlunarvara þaðan. Á vatni einu í Viðey (Woody
Island) við Kadíak er ís skorinn; þó er það stundum í góðum vetrum, að
ís-uppskeran bregzt. Ís hefir og tekinn verið úr jöklunum á suðr-
ströndinni. Árið 1868 var fluttr til San Francisco ís fyrir $28 000. Eigi
hefir eftirsókn eftir ís vaxið að mun síðustu árin. En enginn efi er á, að
selja má mikið af ís í Mexico og Suðr-Ameríku og eins í Asíu, ef hann væri
þangað fluttr. Eins og nú stendr er ís fluttr frá austustu ríkjunum í
Ameríku til Indlands og Sínlands í Asíu; er það vegr miklu lengri, og
lengri ferð gegn um heit lönd, og hlýtr því flutningr að verða dýrari og
meira að spillast á leiðinni, en ef flutt væri frá Alaska. Er því efalaust,
að ísverzlun getr orðið mikil auðsuppspretta fyrir landið, ef einhverjir
koma til að nota sér það.
* * * * *
VI. KAFLI.
FISKIVEIÐAR.
Meðal allra þjóða eru miklar fiskiveiðar álitnar einhver in ríkulegasta
auðs-uppspretta og velmegunar.
Fiskiveiðar Breta er mælt að séu virði 25 miljóna dollara árlega.
Fiskiveiðar Frakka eru virði $3 000 000 árlega, og fiskiveiðar Ameríku-
manna við austr-strendrnar á álfunni virði $2 000 000 árlega.
In ýkja-mikla gnœgð fiskjar við strendr Alaska vakti þegar forundran inna
fyrztu ferðamanna, er þar komu, og allra síðan til þessa dags. Billing,
Cook, La Perouse, Lütké, Lisiansky, Belcher, Sir George Simpson, Davidson
og Dall hafa allir borið vitni um inn ótrúlega aragrúa af þorski, laxi,
heilagfiski og síld, er fylli höfin umbergis Alaska. Fiskr hefir jafnan
verið aðalfœða innlendra manna. Veiðiskapr, eða tilburðir til að hagnýta
sér þessa óþrjótandi auðsuppsprettu, er þó enn í fyrstu bernsku.
Sjófiska-tegundir eru helztar: þorskr, heilagfiski, síld, "tom"-þorskr,
"úlikon" og "mullet."
Af þorski er mest, og hann er sá sjófiskr, sem mest er verðr. Hann veiðist
á 25 til 50 faðma dýpi því nær alstaðar, og víða má veiða hann af klöppum
við fjöruborðið. Beztu veiðistöðvar eru kring um Kadíak-eyjar, Shumagin-
eyjar og Aleuta-eyjar. Grunnin, þar sem fiskr veiðist hér, eru miklu stœrri
en við Nýfundna-land (New Foundland) og Ísland til samans; og
veiðistöðvarnar við Alaska eru svo langstœrstar og beztar af öllum
veiðistöðvum á hnettinum, að eigi kemr til samanburðar við neitt annað.
Beztar veiðistöðvar eru við Shumagin-eyjar.
Fram til síðustu tíma var fluttr fiskr frá veiðistöðvum í Atlantshafi til
San Francisco. Árin 1863 og 1864 var flutt um 500 "tons" hvort ár til
California frá Atlantshafi.
Fiskimenn frá California hafa veitt:
1 skip 1864, 120 "tons" eða ............ 40 000 fiska.
(6)? skip l865, 523 "tons" eða ....... 249 000 fiska.
18 skip 1866, 1614 "tons" eða ......... 706 200 fiska.
23 skip 1867, 2164 "tons" eða ........ 947 264 fiska.
Meira en helmingr þessa fiskjar veiddist við Shumagin-eyjar. 1869 veiddust
1 082 000 fiskar, og sé lítið í lagt hafa þeir vegið að minsta kosti 3½
pund (enskt) hver að meðaltali; og kalli maðr pundið eigi meira vert en 5
cent, þá gjörir þetta þó $189 350 í gulli. Nú er fiskrinn að skifta um veg
og fer nú aðra leið, er hann ferðast á þurru landi, en áðr; því nú er farið
að flytja hann FRÁ San Francisco og TIL Atlants-hafs. Í april, maí og júní
1868 voru flutt 47 000 pund af fiski og 17 tunnur af tunnu-fiski frá San
Francisco til New York. Á sömu mánuðum var fluttr frá útlöndum inn til
Ameríku fiskr fyrir $119 127, og sýnir það að nokkur markaðr er enn í
Ameríku fyrir fisk. Auk þess selst fiskr í Japan og Sínlandi og víðar í
Asíu, og firni gætu selzt í Mexico og Suðr-Ameríku, þar sem svo mikið er af
kaþólsku fólki. Engin skortr er á beitu í Alaska. Hingað til hefir verðið á
góðum fiski í California verið frá 13 til 7½ cent í gulli fyrir pundið; en
líklegt er að verðið lækki nokkúð, er aflinn vex. Þó ber þess að gæta, að
Íslendingar gætu ugglaust selt fisk þar betr en aðrir, því enginn kann í
Ameríku að verka salt-fisk hálft svo vel sem þeir. Fiskimenn frá California
eru þollausir og heimtufrekir við gjafarann allra góðra hluta; þeir vilja
grípa upp miljónir á svipstundu[14]; ef það tekst eigi, eru þeir hlœgilega
vanþakklátir. Það er einkennilegt að sjá aðra eins þráðfrétt og þessa í San
Francisco-blaði: "San Francisco. Skip komandi: Skonnortan N.N. með 35 000
þorska; lætr dauflega af aflanum!" Þorskrinn veiðist ALT ÁRIÐ UM Í KRING.
Heilagfiski er smávaxnara vestr í eyjum, heldr en við Sitka og strendrnar
þar eystra; þar vega meðal-lúður 300 til 500 pund.
Síldin er sams konar og in norska síld; kemr hún á vísum tíma ár hvert, en
stendr skamma stund við. 1. júní koma hafþök af henni, og má ausa henni á
land eins og maðr vill í hálfan mánuð. Það er kýmin aðferð, sem innlendir
menn hafa til að veiða hana, og bendir það á hver ógrynni af henni eru.
Þeir hafa aflangt skaft úr tré og reka í gegn um það þrjá nagla oddhvassa;
slá þeir skaftinu niðr í sjóinn, og er fágætt ef eigi stendr síld á hverjum
nagla. Einn maðr fyllir hœglega bát sinn á minna en klukkustund með þessum
útbúnaði!
"Mullet" er laxtegund, er í sjó lifir og að eins í norðrhöfunum.
"Tom"-þorskr heldr og til í norðrhöfum; hann er góðr til beitu.
"Úlikon" er merkilegr fiskr, lítill, silfrgljár á lit, venjulega um 14
þumlunga að meðallagi á lengd. Hann er við strendr Bretlands-eigna og
syðsta part af Alaska-ströndum. Vertíðin fyrir þennan fisk byrjar 20. til
25. marz og stendr yfir um 3 vikur. Lýsi hans er mjög ágætt. Hann er svo
feitr, að hann verðr eigi geymdr í vínanda til vísindalegrar skoðunar. Þá
er hann er þurkaðr, má hafa hann fyrir kerti; þarf ekki annað en kveykja á
sporðinum, og brennr hann þá eins og kerti. Engin lýsing getr gefið hugmynd
um þann ógrynnis-fjölda sem af honum er, þá er hann gengr upp í lœkina og
árnar; vatnið sýnist bókstaflega lifandi eins og velli í potti. Villidýr
taka nœgju sína til átu af honum þannig, að þau slæma hramminum í vatnið og
ausa honum upp á jörðina.
Af vatna-fiski í Alaska eru laxinn og hvítfiskrinn merkastir; auk þeirra er
"losh" eðr "burbot," "pike" (langa?) og "sucker."