einkum þar, sem yfirborðið er mosa þakið. Þar sem skurðir eru og vatninu er
vel veitt afrás, liggr ísinn dýpra eðr hverfr með öllu; er enginn efi á, að
ísinn hverfr með tímanum þar sem jörðin er vel plœgð og vatn-ræst.--Það er
fróðlegt að bera hér saman við það, sem Aiton segir í sinni "Treatise on
Peat moss," &c., í Edinb. Encyclop., Vol. XVI, p. 738, þar sem hann eignar
að talsverðu leyti mosa-vextinum ið kalda og vætusama loftslag Skotlands.
Segir hann: "32½ únsa af þurrum mosa heldr í sér 18 únsum af vatni, án þess
að láta það drjúpa; þar sem 39 únsur af inni frjóustu garðmold halda að
eins 18½ únsu. Mosi heldr og meiri kulda í sér, en nokkur önnur
jarðvegstegund. Þar sem mosi er þykkr (í Skotlandi) helzt oft frost í jörð
fram yfir miðsumar. Af þessu verðr ljóst hver áhrif mosinn hefir á
loftslagið til að kœla það." [1 únsa er nærfelt 2 lóð.]
Það er svo í Yukon-fylki sem hvervetna í Alaska, að loftslagið uppi í
landinu er mjög frábrugðíð því, sem það er á ströndunum, og það á stöðum,
setti eigi eru fjarlægir hvor frá öðrum. Ið mikla megin af nálega volgu
vatni, sem er í Bærings-hafi, og inir mörgu hita-straumar frá Kyrra Hafinu,
gjöra loftslagið á ströndinni miklu mildara heldr en uppi í landinu; svo að
munrinn er fjarska-mikill þegar 30 mílur (liðl. sex danskar mílur) frá
ströndinni; því þó eigi að há fjöll á ströndinni, þá er þó hálendi nœgt til
þess að bœgja heitum vindum frá að blása inn yfir meginlandið. En sakir
regns og votviðra er sumarið miklu kaldara og óskemtilegra á ströndunum
heldr en uppi í landinu. Þó eru mánuðirnir maí, júní og mikill partr af
júlí yndislega veðrblíðir--sólríkir, heitir og heiðir. Svo segir Seemann í
sinni bók:[7] "Allr gróðr er þar (þ.e.: á norðr-ströndinni) gífrlega
bráðþroska; og naumast hefir snjóinn tekið upp fyrr en alt er þakið kafi af
grösum og jurtum í fullum gróðri, og þar sem alt var fyrir fám dögum undir
fanna-blæju, grúir nú alt í gróðri, og blöð, blóm og ávextir springa út
hvað á eftir öðru á örstuttum tíma."
Taflan, sem hér fylgir á eftir, sýnir meðalhita árstíðanna að St. Michael's
(á austr-ströndinni við Nortons-grunn, 63° 28' n. br.) og að Fort Yukon
(1200 mílur frá mynni fljótsins, á 66° 34' n. br.)
------------------------------------------------------------------------
Meðalhiti. | St. Michael's. | Fort Yukon. |
|Fahrenheit. | Réaumur. |Fahrenheit. | Réaumur. |
------------------------------------------------------------------------
Vor | +29° 3 | -1° 1 | +14° 22 | -7° 9 |
Sumar | +53° 0 | +9° 3 | +59° 67 | +12° 3 |
Haust | +26° 3 | -2° 2 | +17° 37 | -6° 5 |
Vetr | + 8° 6 | -10° 4 | -23° 80 | -24° 7 |
------------------------------------------------------------------------
Alt árið | +29° 3 | +1° 1 | +16° 92 | -6° 7 |
------------------------------------------------------------------------
Meðalhiti ársins í Yukon-fylki öllu, sem heild skoðað, má ætla að fari
nærri 0 +25° á Fahrenheit (= -3° 1 á Réaumur). Hér við má bera saman ýmsa
staði, sem nefndir eru í Almanakinu íslenzka (þó þar sé hvorki nákvæmt né
alskostar áreiðanlega frá skýrt). Inn mesti kuldi, sem menn vita komið hafa
í Yukon-héraði, er -70° á Fahrenheit (= -45° 3 Réaumur). Þó frjósa fljót og
stórár eigi í inum mestu grimdum. En meðalhiti ársins er engan veginn
mælikvarði fyrir því, hvað gróið og þroskazt getr í einu landi; heldr kemr
það undir hita og lengd sumarsins; þannig er meðalhiti ársins sami í
þrándheimi (Niðar-ósi) og í Reykjavík; þó er kornyrkja og epla-rœkt í
Þrándheimi; en sumarhitinn í Fort Yukon er þó heldr meiri en í Þrándheimi.
"Ég hefi í Fort Yukon séð hitamælinn sýna +112° Fahr. (+35° 5 Réaum.) um
sumarhádegi, en þó í skugga, og foringinn í víginu skýrði mér frá, að það
hefði oft til borið, að hitamælar, er fyltir voru vínanda og merktir +120°
Fahr. (39° 1 Réaum.), hefðu brostið undir inum brennandi geislum
heimskauts-sólarinnar; og fær sá einn þeim hita nærri getið, er hann hefir
reynt" (Dall). "Gróðrinn fram með efra hlut Yukon-fljótsins verðr svo
blómlegr, að maðr mætti ætla að maðr væri í hitabeltinu, er maðr sér það
blómskrúð alt um sumartímann" (Sami).
Nálega alstaðar í Yukon-fylki er gnœgð af timbri. Ið stœrsta og mest um
verða tré, er finst í þessu fylki, er hvíta skrúðfuran (_white spruce_;
_ABIES ALBA_). Þetta fagra tré finst hvervetna í fylki þessu, en stœrst og
þroska-mest í námunda við rennandi vatn. Vðr þess er hvítr, þéttr og beinn;
auðunninn, léttr og þó seigfastr í sér. Eigi getr betra sperruvið; en
oftari hverju eru trén heldr grönn í siglur á stórskip, eins og þau (trén)
eru í þessu fylki; sunnar eru þau enn stœrri. Skrúðfuran verðr hér
jafnaðarlega 50 til 100 feta há og 3 fet að þvermáli (_diameter_); en
almennasta stœrð má þó heita 30 til 40 feta hæð, og 12 til 18 þuml.
þvermál.--Þar næst má telja birkið (_Betula glandulosa_). Eigi verðr það
jafnaðarlega yfir 40 feta á hæð og 18 þuml. að þvermáli. Einnig vex víðast
blakka-birki eða krœklu-birki, en það er til fárra hluta nýtt, þar eð það
er svo smávaxið. Til allrar óhamingju fyrir ina upp vaxandi kynslóð eru
engir skólameistarar í þessu fylki, til að neyta birkihríslnanna til þess,
sem þær eru hœfastar til!
Ýmsar tegundir af poplar-viði (_Populus balsamifera_ og _P. tremuloides_)
vaxa hér kynstrum saman, og oftast vel vaxin. In fyrr nefnda tegund vex með
vötnum fram, en in síðar nefnda á harðvelli. In fyrr nefnda tegund verðr 40
til 60 feta á hæð, og 2 til 3 fet að þvermáli. En mjög er viðr þessi mjúkr
og linr.
Pílviðr (_Salix_) og öln (_Alnus_) eru þau trén, sem mest gnœgð er af; vaxa
hér ýmsar tegundir þeirra, svo sem _Salix speciosa_; _Sal. Richardisonii_,
og _Sal. villosa_; _Alnus viridis_, _Aln. incana_, og _Aln. rubra_.
Margar aðrar trjá-tegundir vaxa hér þótt eigi sé nú rúm né ráð til að telja
það alt hér.
Það yrði með öllu ofverk að fara að reyna að telja hér upp nokkuru fjölda
af inum mörgu og margvíslegu grasa-tegundum, er vaxa í fylki þessu. Þess
skal að eins geta, að gras-vöxtr er þar mikill og góðr hvervetna; má nefna
meðal inna almennustu grasa alkunna blágresis-tegund, er Kentucky-blágresi
kallast (_Poa pratensis_); enn fremr _Poa nemoralís_, _Calamagrostis
Canadensis_, og ótal aðrar grasa-tegundir. Meðal-gras er eigi lægra en 3
feta, en oft 4 til 5 feta hátt.--Tvær tegundir af _Elymus_ (mel, rúg-grasi)
gróa svo ríkulega sumstaðar, að ferðamaðrinn freistast til að halda hann
sjái sána kornakra, þar sem þær vaxa viltar; þær bera þroskað korn.
Kornyrkja má kalla sé óreynd í þessu fylki. Tvisvar hefir bygg-grjónum
verið sáð í Fort Yukon og hepnaðist vel í hvortveggja skipti; grasið varð
smávaxið, en kornið þroskaðist vel. En sakir þess að skinnaverzlunin krafði
allan vinnukraft þeirra hvítra manna, sem þar voru, hefir því eigi verið
fram haldið. Næpur, rófur og redikur og salat og aðrir garðávextir þrífast
vel; Dall segir, að næpur þær, er hann hafi smakkað að St. Michael's hafi
verið þær beztu er hann hafi nokkru sinni séð á æfi sinni. Ávaxtatré eru
engin í þessu fylki, en óteljandi fjöldi berja; Dall nefnir um 20 tegundir,
sem hann segir sé "nokkrar af inum almennari tegundum, er þar vaxa."
Fyrir nauta-rœkt og fjárrœkt er víða ágætt land í fylki þessu. Enginn er
skortr beitilands og slægna; en góða vetrar-hirðing þyrftu gripir að hafa.
Hefir það verið reynt og hepnazt í Fort Yukon, og er það þó fyrir norðan
hvarfbaug (það er talið að liggja á 66° 34' n. br.).
Með því þetta fylki varðar oss litlu eftir tilgangi kvers þessa, þá þykir
þetta nóg um það sagt að sinni.
2. _Aleuta-fylki._
Þetta fylki tekr yfir Aleuta-eyjarnar og Alíaska-skaga austr að 155° v.-l.
Sakir þess að Kadíak-eyjar eru skógi vaxnar þykja þær heldr heyra til
Sitka-fylki. Flestar eru eyjar þessar fjöllóttar, og eru sum þeirra fjalla
eldfjöll, og rjúka nokkur þeirra gufu eðr eim; milli fjallanna og sjávar
eru aflíðandi öldóttar hæðir og engi-vellir. Jarðvegrinn er feitr og frjór,
er það mold jurtakends efnis og dökkleitr eðr blakkr leir og hér og hvar
kalkkendr frjóleir (_mergel_). Sumstaðar hefir mosi gróið yfir, vætukendr,
og spillir jörðinni, "en það liggr hverjum í augum uppi, hversu auðvelt er
að útrýma honum" segir Dall. Sumstaðar er jarðvegrinn myndaðr af ösku og
affalli frá eldfjöllunum og er mest af þeim jarðvegi mjög frjósamt.
Loftslag er saggasamt, en milt. Chamisso segir að snjólínan liggi 3510
fetum yfir sjávar-flöt. Mesti kuldi, er menn þekkja til að komið hafi (á
eyjunni Unalāshka) segir faðir Veniamínoff sé 0° á Fahrenheit (= -14° 2
Réaumur), en mestr hiti +77 Fahr. (= +20° Réaum.)--Taflan, sem hér kemr,
sýnir hita á Unalāshka um 4 ár (1830, 31, 32, 33) og meðaltals-hita fimm
ára (1834 talið með):
Kl. 7 f.m. Kl. 1 e.m. Kl. 9 e.m.
Fahr. Réaum. Fahr. Réaum. Fahr. Réaum.
Ár:
1830 +35 +1.3 +38 +2.7 +34 +0.9
1831 +36 +1.8 +40 +3.5 +34 +0.9
1832 +39 +3.1 +42 +4.4 +38 +2.7
1833 +38 +2.7 +41 +4.0 +36 +1.8
Meðaltal um 5 ár +37 +2.2 +40.5 +3.7 +36 +1.8
Mestr hiti. Mestr kuldi.
Fahr. Réaum. Fahr. Réaum.
Ár:
1830 +77 +20.0 0 -14.2
1831 +64 +14.2 +7 -11.1
1832 +77 +20.0 +7 -11.1
1833 +76 +19.5 +5 -12.0
Meðaltal um 5 ár +77 +20.0 0 -14.2
Veðrlag, meðaltala um 7 ár:
Dagar
Jan. Febr. Marz. Apr. Maí. Júní.
Alheiðir, skýlausir (1) 11 9 3 4 2 6
Hálf-heiðríkir (2) 111 86 112 104 105 95
Alskýja (3) 95 103 102 102 104 109
Júlí. Ág. Sept. Okt. Nóv. Des. Als.
(1) 0 5 2 2 3 6 53
(2) 118 106 107 115 88 116 1263
(3) 99 106 101 100 119 95 1235
Þessar athuganir eru gjörðar að Iliúluk, Unalāshka, af inum velæruverða
föðr Innocentius Veniamínoff. Frá Október til Apríl segir hann vindar blási
mest frá norðri og vestri. Hitamælir stendr lægst í janúar og marz, en hæst
í júlí og ágúst. Loftþunga-mælir fellr og stígr milli 27.415 og 29.437
þumlunga, stígr með norðanátt, en fellr með sunnan-átt, stendr jafn-hæst í
desember og jafn-lægst í júlí.
Það er eigi ófróðlegt að bera hér saman þetta fylki af Alaska og annað
land, sem er því í öllu mjög líkt, en hefir nú verið undir rœkt um margar
aldir. Það sýnir, hvað mannleg elja með tilstyrk þeirrar mentunar, er
reynsla og þekking veitir, getr framkvæmt og til leiðar komið í landi, sem
er nálega jafn-kalt, fult svo rigningasamt og miklu gróðrlausara og
ófrjórra en Aleuta-fylkið í Alaska. Ég á við Hálöndin í Skotlandi og
eyjarnar í kring um Skotland, sem er svo þokusamt, að "skozk þoka" er að
orðtaki höfð um heim allan.
Dr. Graham af Aberfoyle segir (í Edinb. Encyclop., art. "Scotland," Vol.
XVI, p. 733 & seqq.) um vestrhlut Skotlands, að í Ayreshire sé mjög
vætusamt og saggasamt loftslag, en milt og temprað. I Renfrewshire eru
stór-rigningar tíðar; svo er og í Dumbartonshire. Argyllshire er
rigningasamasta pláss í Skotlandi.
"Fjalla-tindarnir háu," segir Dr. Graham, "draga eðlilega að sér gufuna,
sem stígr upp frá sjónum, og skýin þykna þangað til þau falla í straumum
niðr yfir dalina. Vetrnir eru mildir að mestu og tempraðir, en sumrin
einatt vætusöm og köld. Loftslag á Hjaltlandseyjum er líkt og á Orkneyjum.
Þó loftið sé hráslagalegt og saggasamt, fer þó mjög fjarri að það sé
óheilnæmt. Það rignír þar ekki stundum saman, heldr dögum og vikum saman,
þá er vindr blæs frá vestri," &c.
Þessi lýsing passar einmitt nákvæmlega uppá rigningasamasta plássið í
Aleuta-fylki.
Meðalhiti ársins í Norðr-Skotlandi er frá 42° til 48° á Fahrenheit (+ 4° 4
til 7° 1 á Réaumur). Í Aleuta-fylkinu í Alaska er meðalhiti ársins frá 36°
til 40° Fahr. (+ 1° 8 til + 3° 5 Réaum.). Á Hjaltlands-eyjum og Orkneyjum
er loftslag óblíðara talsvert og vætusamara.
Regnfall í Orkneyjum er 36.66 þuml; í Glasgow á Skotlandi er regnfallið 40
þuml.; í Ayreshire 42 þuml.; í Hvíthöfn 48 þuml.; í Restwick 67 þuml.; og í
Easthwaite 86 þuml. (_Encyclopædia Brittannica._) Ef mig minnir rétt, er
regnfallið í Reykjavík 34 þuml. Í Drymen í Sterlingshire á vestrströnd
Skotlands hafa dagar þeir, er regn fellr, verið taldir um 14 ár, og verðr
meðaltalan 205 regndagar á ári. Í Unalashka hefir þetta verið talið um 7
ár, og meðaltala regndaga þar er 150 dagar á ári (hver sá dagr, þá er regn
fellr, þótt lítið sé, er talinn regndagr). Séra Veniamínoff segir
regnfallið sé þar 27 þuml. Þetta ætlar Dall sé ef lítið, og gizkar á 40
þuml. í bók sinni; en síðar hefir hann sagt mér munnlega, að hann álíti nú,
að séra Veniamínoff muni hafa rétt að mæla.
Vér skulum nú stuttlega líta yfir afrakstr þessa lands, sem hefir loftslag
og regnfall svo líkt Aleuta-fylkinu; það getr bent á, hvers vænta megi með
tímanum af Aleuta-fylki, er það byggist, og það því fremr, sem jarðvegr er
þar frjórri en á Skotlandi.
Á næstu síðu er tafla sem sýnir afrakstr Hálanda á Skotlandi og eyjanna í
kring; er hún gjörð eftir opinberum skýrslum í "_Transactions of the
Highland and Agricultural Society of Scotland_," Vol. XV, 1856.--Það er
óþarfi að fara um töfluna mörgum orðum; tölur mæla oftast sjálfar máli sínu
furðu-vel.
Tafla yfir afrakstr og búnað á Hálöndum í Skotlandi og eyjunum í nánd.
|Fólkstal|Hveiti,bushel| Bygg | Hafrar |
| 1855 |1854 | 1855 | 1854 | 1855 | 1854 | 1855 |
-----------------------------------------------------------------------
Argyll | 1620 | 7315| 13394| 56795| 46819| 806395| 705375|
Arran | 152 | 4373| 4688| 1974| 619| 49139| 42154|
Caithness | 504 | 4644| 5607| 9549| 7609| 748215| 613799|
Inverness | 749 | 47573| 37814| 93100| 54957| 437584| 363176|
Orkneyjar og | 262 | 180| 393| 5727| 2746| 238728| 258789|
Zetland | 39 | | | | | | |
Ross og Cromatry | 873 |220179|233018|264112|204417| 620035| 493042|
Sutherland | 141 | 10183| 8885| 51936| 35759| 93637| 80136|
-----------------------------------------------------------------------
Alsendis | 4340 |294447|303799|483193|362726|2993733|2557871|
| Rúgr |Baunir og ertur| Næpur |
| 1854 | 1855 | 1854 | 1855 | 1854 | 1855 |
------------------------------------------------------------------
Argyll | 65144| 59093| 15147| 21641| 84907| 103444|
Arran | 7086| 4655| 4403| 3523| 6497| 4344|
Caithness | 98924| 56292|.......|.......| 143416| 120787|
Inverness | 23068| 22206| 2572| 5227| 84984| 73948|
Orkneyjar og | 108168| 105525| 342|.......| 39230| 42536|
Zetland | | | | | | |
Ross og Cromatry | 4104| 6167| 8273| 21834| 160145| 163834|
Sutherland | 1065| 2693|.......| 114| 32052| 29707|
------------------------------------------------------------------
Alsendis | 308059| 256631| 30737| 52339| 551231| 528600|
| Sœnskar | Kartöflur | Gulrófur,| Hvítkál,|
| næp., ekr. | | ekrur | ekr. |
|1854 | 1855 | 1854 | 1855 | 1854 |1855|1854|1855|
-------------------------------------------------------------------
Argyll | 28| 33| 10504| 26412| 24| 17| 23| 28|
Arran | 22| 10| 671| 1493| 4½| 4| 7| 5|
Caithness | 28|......| 8310| 5931| 0¼|....| 10| 9|
Inverness | 10| 17| 6519| 12176| 4| 2| 35| 26|
Orkneyjar og |.....| 2| 6532| 6261| 4| 4| 30| 35|
Zetland | | | | | 1| 1| 6| 7|
Ross og Cromatry | 23| 15| 17281| 20876| 4| 1| 9| 5|
Sutherland |.....|......| 1540| 1633| 2| 4| 3| 2|
-------------------------------------------------------------------
Alsendis | 111| 77| 51357| 74782| 43¾| 33| 123| 117|
|Hör, ekrur| Gras, ekrur |Hross |Nautfé| Sauðfé| Svín|
| 1854|1855| 1854 | 1855 | 1855 | 1855 | 1855 | 1855|
-----------------------------------------------------------------------
Argyll | 26| 15| 36151| 40303| 8512| 60378| 814029| 3458|
Arran | 12½|....| 3002| 2588| 2367| 3010| 25630| 360|
Caithness | 7| 15| 19043| 18076| 801| 14659| 60447| 1149|
Inverness | 2| 3| 15313| 14226| 3485| 24061| 567694| 1667|
Orkneyjar og | 1| 1| 4954| 8297| 2437| 8128| 10815| 1337|
Zetland |.....|....| 232| 535| | 1250| 5845| 50|
Ross og Cromatry | 3| 1| 19641| 20491| 4414| 16190| 288015| 4557|
Sutherland |.....|...1| 3936| 4446| 914| 3642| 200553| 550|
-----------------------------------------------------------------------
Alsendis | 49½| 36|102272|108962| 22930|131318|1973028|13128|
| Gripir als......2 140 404 |
Loftslagið á Skotlandi er svo líkt því, sem það er í Aleuta-fylkinu í
Alaska, að tvö lönd svo fjarlæg á hnettinum geta trauðlega líkari verið.
Austrströnd Skotlands er í skjóli fyrir vindunum og hafgufunni frá
Atlantshafi, þar eð fjöllin skýla fyrir að vestan; því er þar eigi svo
vætusamt sem á vestrströndinni, og meiri munr hita og kulda; að þessu leyti
svarar austrströndin á Cooks-flóa til austrstrandar Skotlands.
Íbúar þessa fylkis eru Aleutar, tryggir og námfúsir, en latir og
fyrirhyggjulausir. Þeir eru sjómenn góðir, en búslóðar; enda hafa Rússar
verið einu lærifeðr þeirra í búskap, og þá er nú ekki á verra von!
Eigi er timbr í fylki þessu annað en kjarr eitt; en allir ljúka upp um það
einum munni, að eigi sé annað að sjá, en að skógr hljóti að geta vaxið þar,
ef hann er gróðrsettr og hirtr. En í sumum inna beztu ríkja í álfu þessari
vex lítill sem engi skógr nema gróðrsettr sé. Mikill hluti Nebraska-ríkis
er skóglaus af náttúrunnar hendi; en mönnum verðr hér eigi svo mikið fyrir
að grœða skóga, og þáð enda svo, að muni til bóta á loftslagi í heilum
landsplássum.--Með því loftslag í þessu fylki er miklu mildara en í
Yukon-fylkinu, og þurrara en í mestum hlut Sitka-fylkis, þá blómgast grös
hér svo, að grasvöxtr verðr nærri meiri, en maðr óskar eftir, ef svo mætti
segja, þar sem maðr sumstaðar veðr alt að hæð sinni í grasi.
Svo er t.a.m. sagt um Unalāshka, að í nánd við Formanns-höfn (Captain's
Harbour) sé in mesta ofrgnœgð af grasi, en loftslag miklu betr fallið til
heyskapar en, á ströndum Oregon-ríkis. Naut á útigangi verða spikfeit, og
kjötið svo mjúkt og bragðgott, að fágæti er ef aligripir annarstaðar taka
því fram. Jörðin liggr af náttúrunnar hendi albúin undir plóginn. Þar sem
melr (_elymus_) grœr og þroskast, sem þar, af sjálfu sér þar er bágt að sjá
hví aðrar korntegundir skyldu eigi geta gróið og þroskazt, ef þær væru
yrktar umhyggjusamlega og haustsánar. Þess ber að gæta, að engin korntegund
ber nema hálfan ávöxt, og hann rýran, nokkurstaðar á ströndum Kyrra-
Hafsins, hvorki norðarlega né sunnarlega; nema sáð sé að haustinu til.[8]
Ertur vaxa viltar nálægt Unalāshka-firði, segir Davidson; er þar mesta
gnœgð af þeim. Það er sú tegund, er grasafrœðingar kalla _Lathyrus
maritimus_. Hún grœr hvervetna á syðri hlut austrstrandanna á Alíaska-
skaga, að því er Dall hefir munnlega sagt mér. Þess er í ritum getið að
talsvert grói af þessari tegund á einum stað á Kenai-skaga. Það liggr í
augum uppi að sú tegund sem grœr þannig vilt og umhirðingarlaus mundi gróa
eigi síðr í vel yrktri jörð með góðri pössun. Hún kvað gróa í Alaska víða
norðr að 64° n. br.
Það, sem sagt er um Unalāshka, gildir í engu síðr, nema fremr sé, um
eyjarnar fyrir vestan. Ymsar rófu-tegundir vaxa viltar á öllum þessum
eyjum; er gnœgð af þeim, og þær eru góðar átu. Svín, geitr og enda naut og
sauðir geta gengið sjálfala árið um í kring.
Það virðist óþarfi að fara orðum um, hvort kvikfjárrœkt muni hepnast í
þessu fylki, eða að bera það saman við Ísland; það getr hver gjört sjálfr
eftir að hann hefir þetta lesið.
3. _Sitka-fylki._
Þetta fylki nær frá takmarka-línu Alaska að sunnan, og nær yfir meginlandið
og eyjarnar norðr að Yukon-fylki og vestr að Aleuta-fylki; inni lykr það
því í sér Kadíak-eyjarnar og landið umhverfis Cooks-flóa.
Yfirborð landsins í þessu fylki er svo óslétt og fjöllótt sem framast má
verða. Að eins norðvestr-hluti þess inni lykr yrkjandi land að nokkrum mun.
Það eru reyndar blettir og blettir hér og hvar um syðra hlut þess, er vel
eru lagaðir til yrkingar. En mestmegnis er þó sá hluti fjöllóttr, og
fjöllin sæbrött mjög og undirlendislaus, en þakin skógum svo þykkum, að
varla er fœrt í gegn um þá, og ná þeir skógar frá ströndunum og upp eftir
fjöllunum 1500 fet yfir sjávarmál.
Sundin og djúpin milli Alexanders-eyjanna mynda þjóðvegi fylkisins, enda
eru það beztu þjóðvegirnir, sem orðið geta í fjöllóttu landi. Ekki þarf að
ryðja blessaðan sjóinn, ekki þarf að kosta stórfé í járnbrautir á hann, og
ekkert kostar að halda honum við. Alstaðar í þessu fylki er timbr svo
gnógt, sem nokkurstaðar ella á hnetti þessum, svo eldiviðrinn er eigi
kostbær fyrir gufubáta; enda eru kol nœg í fylkinu og kosta ekki annað en
að taka þau upp; ekki þarf að flytja þau né timbrið langt til skips; alt er
í flœðarmálinu.
Jarðvegrinn er mestmegnis frjómold af jurta-efni með undirlagi af sandleir
eða dökkleitam deigulmó. Jarðvegrinn umhverfis Cooks-flóa og á Kadíak-eyjum
er þessa eðlis; en þar er þó jarðvegrinn blandinn ösku-brunnum sandi, er
sjórinn hefir borið upp, og þykk sandleirs-lög undir, svo jarðvegrinn verðr
þar léttari, þurrari og enn frjóvari, og þannig betr lagaðr til yrkingar en
ella. Loftslagið í suðrhlut fylkísíns er mjög milt, en ótœklega vætusamt.
Regnfallið í Sitka er frá 60 til 95 þuml. árlega; og tala regndaga er frá
190 til 235. Á Kadíak og við Cooks-flóa mun regnfallið vera litið yfir 30
þuml. að meðallagi, ef það er svo hátt.
Veðrátta í Sitka frá 31. okt. 1867 til 31. okt. 1868:
Meðal-hiti. Heíðríkir Þyktloft,
Fahr. Réaum. Regnfall. dagar. dagar. Regndagar. Snjódagar.
Vor +42.6º + 4.7º 14.64 þuml 22 70 33 15
Samar +55.7º +10.6º 10.14 " 21 71 36 0
Haust +45.9º + 6.2º 28.70 " 19 72 44 5
Vetr +31.9º - 0.1º 14.59 " 44 47 21 6
Alt árið +44.07º + 5.4º 68.07 " 106 260 134 26
Mestr kuldi, sem kom það ár, var +11° Fahr. (-9° 3 Réaum.) Margra ára
rannsókn sýnir, að meðalhiti á vetrum er um +33° Fahr. (+0.4 Réaum.); er
það álíka og í Mannheimum við Rín, en heitara en í München, Vínar-borg eða
Berlinni. Það er sem næst áþekt sem í Washington, höfuðborg Banda-ríkjanna
(sem þó liggr 1095 mílum sunnar) og heitara en í New York, Philadelphia eðr
Baltimore.[9] En sagga-loftið og rigningarnar valda því að sumarið er miklu
kaldara í Sitka en á inum áðr nefndu stöðum.
Indíánar byggja á Alexanders-eyjum og ströndinni nálega norðr undir
Vilhjálms-grunn (Prince William Sound.) Þaðan af byggja Innuitar ströndina,
og Indíánar að eins upplandið. Við Cooks-flóa, á Kadíak og á suðrströnd
Alíaska-skaga hafa Innuitar dálitla viðburði til jarðrœktar.
Á Kadíak-ey og austanmegin við Cooks-flóa eru vetrar kaldari og sumur
þurrari og heitari en á Sitka. Þó eru mildari miklu vetrar á Kadíak, en við
Cooks-flóa. Sumartíðin er in bezta fyrir heyskap og gras gnœgða-gott og
mikið. Hafrar og bygg hefir yrkt verið við Cooks-flóa meðan Rússar áttu
landið. Skógar eru góðir og nœgir. I skýrslu nýlendu-nefndarinnar til
Rússa-keisara (Pétrsborg, 1863) er talið meðal afrakstrs við Cooks-flóa 180
000 pund af saltkjöti, 180 mæliker af berjum o.s.fr.; nú er lítið um yrkju
eðr afrakstr, með því fáir hvítir menn búa hér, síðan Rússar seldu landið
og drógu burt setulið sitt.--Dr. Kellogg segir um Kadíak: "Grös og grœnar
jurtir þekja fjöllin upp át hátinda. Sumarveðrið er hér ólíkt því, sem það
er í Sitka, og er vel fallið fyrir heyskap." Á vetrna er kuldinn eigi svo
hár á Kadíak, en jafn. Eftir að fer að frjósa helzt kuldinn jafnt og þétt
án snöggra veðrbreytinga. Ísinn á stöðuvatninu á Viðey (á höfninni í St.
Paul á Kadíak) er orðinn tólf þumlunga þykkr, þegar vel er, í lok desember
eðr byrjun janúar, þykknar svo í janúar og febrúar, og hefir, þegar bezt
lætr, náð 18 þuml. þykt í lok febrúarmánaðar. Mesti kuldi, sem menn vita
komið hafa á Kadíak, er -18° Fahr. (-22° Réaum.); og hefir það borið við
einu sinni, svo menn hafi sögur af: þá þyknaði ísinn um 1½ þumlung á
sólarhring, og er það inn hraðasti vöxtr, sem hann hefir haft svo menn
viti.
Lisiansky[10] getr þess, að byggi hafi sáð verið á Kadíak 1804, og hafði
það þroskazt víðast hvar. En "ið vætusama og heiðríkju-litla veðr, sem eigi
er holt akryrkju, veldr því að korntegundir þurfa hér pössunarsemi og
hirðu--en það eru kostir, sem innlendir menn hér hafa eigi til að bera."