loquentibus, respondit se nichil scire, et asseruit quod bene credebat
sacramentis altaris et credebat quod alii fratres bene crederent;
dicebatur tamen eis quod statim pro professis habebantur, et quod eorum
recepciones fiebant januis clausis, nec erant presentes nisi fratres
ordinis, et in recepcione sua dixit ei receptor quod in signum
castitatis debebat signi [cingi?] una cordula super pannos lineos cum
quibus jacebant, et quod illa que fiebant in capitulis non audebant
revelare secularibus, nec eciam illis fratribus qui non interfuerant
capitulis; et si fecissent, fuissent puniti, et poterant confiteri
quibus volebant; sed ter confitebantur in anno capellanis eorum;
ellemosine autem fiebant ter in ebdomada generaliter in locis in quibus
fuit commoratus, et credit quod illa que magnus Magister ordinasset
ultra mare cum conventu suo, fuissent servata citra mare, et audiverat
dici quod magnus Magister et alii magni ordinis fuerant confessi aliquos
errores. Requisitus si sciebat aliquos errores fuisse in dicto ordine,
respondit in perriculum et dampnacionem anime sue quod non, nec aliquid
audiverat de predictis erroribus ante capcionem eorum.
Item, requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio,
vel comodo temporali habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda: cui fuit injunctum per dictos dominos commissarios, in
virtute juramenti prestiti per eum, quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate. In qua quidem
attestacione dixit se velle persistere, quidquid contingat, magis anime
quam corpori in hoc volens prospicere, sicut dixit.
Acta fuerunt hec die et loco predictis, presentibus magistro Amisio et
Floriamonte Dondedei et aliis notariis supra ultimo nominatis, hoc salvo
quod dictus Bertrandus Humbaldi post recepcionem juramentorum a dictis
testibus, non expectata dicti Johannis examinacione, recessit.
Post hec, die Lune sequenti que fuit XI dies dicti mensis [p. 371]
Januarii, convenerunt predicti domini archiepiscopus et alii commissarii
in prefato domo Fiscanensi, et fuit adductus ad presenciam eorumdem
dominorum commissariorum frater Petrus de Poignencort serviens,
Noviomensis diocesis, testis supra juratus, ut deponeret dictum suum,
non defferens mantellum ordinis quem proprio motu suo dimiserat quia
consumptus erat, et radi fecerat sibi barbam propria voluntate, et erat
etatis XXXVI annorum vel circa, ut dixit, et fuerat alias examinatus
Ambianis in facto Templariorum, per dominum episcopum Ambianensem, qui
nunc est, et absolutus et reconciliatus per eum. Lectis autem et
diligenter sibi expositis omnibus et singulis articulis, respondit ad
eos, et primo ad primos quatuor, ut sequitur: scilicet se nescire si
contenta in ipsis articulis essent vera vel non, quia non interfuerat
recepcioni alicujus alterius fratris, nec capitulis eorum, nec bene
sciebat quod crederet de predictis; ipse tamen receptus fuerat per
fratrem Robertum de Belvaco, presbiterum quondam, preceptorem tunc de
Pontivo, per duos annos vel circa ante capcionem eorum, in capella domus
Templi de Mont Cucourt Noviomensis diocesis, circa ortum solis,
presentibus fratribus Roberto de Sernoy, Radulpho de Grandi Villarii,
Johannes de Ningrancuria servientibus, de quorum vita vel morte non
habebat certitudinem, in hunc modum. Nam dictus receptor dixit ei ex quo
volebat esse frater ordinis Templi, debebat recipere panem et aquam
Templi et dicere quod volebat esse servus et sclavus ordinis; et cum hoc
dixisset et peciisset ter, ultima vice dictus receptor dixit ei quod
reciperet eum, et fecit eum jurare super quemdam librum quod obediret
omnibus preceptis superiorum suorum et omnibus superioribus sui ordinis,
et quod servaret castitatem et viveret sine proprio; postque precepit ei
quod abnegaret Deum, et ipse testis fuit valde stupefactus, et dixit
dicto receptori bis vel ter quomodo posset hoc facere, et dictus
receptor respondit ei quod hoc oportebat eum facere, quia hoc erat de
punctis ordinis, et tunc abnegavit, ore non corde, ut dixit; postmodum
precepit ei quod spueret super quamdam crucem metallinam in qua [p. 372]
erat ymago Crucifixi, ablatam a quodam ex dictis fratribus, nescit tamen
a quo, et finxit se spuere super eam et non spuit, et dixit dictus
receptor eidem testi quod hoc erat eciam de punctis ordinis, et ultra
hoc erat alius punctus, scilicet si aliquis ex fratribus ordinis
requirebat eum quod commisceretur cum eo, debebat hoc pati, nunquam
tamen hoc fecit, ut dixit, nec fuit requisitus: interrogatus si predicta
fuerunt facta ante tradicionem mantelli vel post, respondit quia post
dictum juramentum tradidit sibi mantellum, et ipse receptor et alii
fratres astantes fuerunt eum osculati in ore. Item, cum post
deposicionem predictorum dictus testis multum fleret, de causa dicti
fletus interrogatus, respondit quod pro eo quia multum erat tristis et
dolens quia fecerat predicta, licet corde non fecerat. Item, dixit quod
de predictis fuerat confessus, quasi post duos menses a recepcione sua,
domino Johanni presbitero seculari qui morabatur in civitate Morinensi,
cujus cognomen ignorat; et dictam confessionem fecit in domo Templi de
Gomerimonte diocesis Morinensis, ante horam prandii, ut sibi videtur, in
capella dicte domus, et absolvit eum imposita ei penitencia quod non
portaret pannos lineos de toto uno anno et quod rediret ad bonam viam,
et ipse testis respondit ei quod nunquam ex corde recesserat a bona via,
licet predicta ore dixisset: de vita autem vel morte dicti presbiteri
dixit se certitudinem non habere.
Item, requisitus super V et XXVIII sequentibus, de dogmatizacione,
conculcacione crucis, cato, sacramentis, potestate Magistri et osculis,
respondit se nichil scire ultra quam supra deposuit; sed ipse bene
credebat sacramentis altaris, et credit quod alii fratres crederent.
Ille tamen qui eum recepit, in quantum fecit predicta fieri, non erat
bonus homo.
Item, ad XXXIII et V sequentes respondit se credere quod pro professis
habebantur, et ita fuerat ei dictum in recepcione sua, sed non juraverat
non exire, et fuerat receptus in ordine clamdestine, nullis presentibus,
nisi fratribus ordinis, et credit quod recepciones aliorum [p. 373]
fierent eciam clamdestine, sed nescit si propter hoc suspicio contra
ordinem habebatur.
Item, XL et XXXII sequentes, de crimine sodomitico, ydolis, capitibus,
cordulis, modo recepcionis et pena nolencium facere vel revellancium
supradicta, respondit se nichil scire, nisi quod supra deposuit sibi
dictum fuisse quod pateretur fratres sibi commisceri carnaliter, et quod
pro penitencia cingebatur una cordula super pannos lineos cum quibus
jacebat, et hoc fuerat sibi preceptum a dicto receptore. De modo
recepcionis aliorum respondit se nichil scire ut supra deposuit, nec
sciebat qualis pena fuisset inposita illis qui noluissent facere vel qui
revellassent predicta: fuit tamen ei injunctum per sacramentum quod non
revellaret modum recepcionis sue nec secreta alia.
Item, ad LXXIII et XXIII sequentes respondit quod non fuerat sibi
inhibitum quod non confiteretur nisi fratribus ordinis, nec scit si
aliis inhibebatur, et credit quod si aliqui erant qui scirent dictos
errores esse in ordine, fuerunt negligentes quia non correxerunt nec
denunciaverunt Ecclesie, nec scit aliquid de modo recepcionis aliorum
nec de aliis contentis in articulis supradictis.
Item, ad XCVII et XXX sequentes respondit quod, ut sibi videbatur,
elemosine et hospitalitas convenienter servabantur in locis ordinis in
quibus ipse fuerat commoratus, videlicet in dicta domo in qua fuerat
receptus et in domo de Bosco in Viromandia Noviomensis, et d'Eymont, et
de Magna Sopana Ambianensis, et de Gormerimonte Morinensis diocesium,
quarum domorum ipse testis ferebat claves, et fuerat ei inhibitum in
recepcione sua, ut dixit, quod per nefas nichil acquireret ordini,
capitulis autem non interfuerat, nec sciebat si clamdestine vel qualiter
tenerentur; audiverat tamen dici quod clamdestine tenebantur et
quandoque post Matutinas, nec audiverat dici quod magnus Magister vel
alii layci possent absolvere a peccatis. Credit autem quod ordo
servasset illud quod magnus Magister cum conventu suo ordinasset, nec
scit quando dicti errores inceperunt; sed si qui sciebant, fuerunt
negligentes in corrigendo et denunciando Ecclesie; nec scit [p. 374]
propter feditates aliquem ordinem exivisse, nec scit scandalum contra
ordinem esse exortum propter predicta. Alia de contentis in dictis
articulis dixit se nescire, modum autem sue recepcionis credit
manifestum fuisse.
Item, requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio,
vel temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum per dictos dominos commissarios, in
virtute juramenti prestiti per eumdem, quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Eisdem die et loco fuit adductus ad presenciam eorumdem dominorum
commissariorum frater Petrus de Boucheures serviens Ambianensis
diocesis, testis supra juratus, ut deponeret dictum suum, non defferens
mantellum ordinis, quia consumptus erat, et socii sui suaserunt sibi
quod dimitteret eum et raderet sibi barbam, et quia eciam non placebat
sibi amplius ea portare, et erat etatis circiter triginta annorum, et
fuerat inquisitum cum eo per dictum episcopum Ambianensem qui nunc est,
et absolutus et reconciliatus per eum. Lectis autem et diligenter sibi
expositis omnibus et singulis articulis, respondit ad eos, et primo ad
primos quatuor, ut sequitur: scilicet se credere quod alii reciperentur
in ordine communiter, sicut ipse fuit receptus; sed tamen nesciebat hoc,
quia non interfuerat recepcioni alicujus alterius fratris nec capitulis
eorum; ipse autem receptus fuerat per fratrem Robertum de Belvaco,
presbiterum quondam, preceptorem tunc de Pontivo, in capella domus
Templi de Loyson Ambianensis diocesis, die Dominica ante proximum festum
Ascencionis Domini erunt VIII anni, circa horam prime, presentibus
fratribus Gattero de Villa Sapiencie, Enrico de Bloffiers, Johanne
d'Anserra, Guillelmo de Platea et Martino de Marsilia servientibus,
quorum aliquos credit esse mortuos, sed dictos fratres Guillelmum de
Platea et Martinum credit esse vivos, in hunc modum: nam, cum peciisset
pro Deo sibi concedi panem et aquam et societatem proborum [p. 375]
ordinis, et concessissent ei, dictus receptor fecit eum vovere et jurare
super quemdam librum castitatem, obedienciam, vivere sine proprio,
servare et custodire secreta ordinis, et obedire omnibus preceptoribus
qui ponerentur super eum; postmodum imposuit sibi mantellum, et ipse et
dicti fratres astantes fuerunt eum osculati in ore; postmodum dictus
receptor ostendit ei ymaginem Crucifixi depictam in dicto libro, et
precepit ei quod abnegaret dictum Crucifixum, et ipse abnegavit ore non
corde, ut dixit. Postea precepit ei quod spueret supra dictam ymaginem
Crucifixi, et cum ipse testis stupefactus esset de predictis, dixit ei
receptor quod oportebat eum predicta facere, quia erant de punctis
ordinis, et tunc ipse testis spuit non supra dictam ymaginem, sed juxta
eam; postea precepit ei dictus receptor quod oscularetur eum in umbilico
et retro in spina dorsi, desuper braccale, in carne nuda, quia oportebat
eum facere predicta secundum puncta ordinis, et tunc fuit osculatus eum
in dictis locis super carnem nudam, ut dixit. Item, dixit ei quod
secundum posse suum servaret elemosinas ordinis, et insuper, quod de
punctis ordinis erat quod si aliquis ex fratribus ordinis vellet cum eo
commisceri carnaliter et requireret eum, hoc pateretur; ipse tamen
testis respondit quod hoc non faceret, et dixit quod nunquam fecerat nec
fuerat requisitus.
Item, super contentis in V et XXVIII sequentibus, de dogmatizacione,
conculcacione, cato, sacramentis, potestate Magistri et osculis,
respondit se nichil scire ultra illa que supra deposuit: ipse tamen bene
credebat ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii fratres ordinis
crederent; sed non putat quod ille qui recepit eum esset bonus
Christianus, nec audivit nec credit quod layci possent absolvere a
peccatis.
Item, ad XXXIIII et XI sequentes respondit quod pro professis statim
habebantur, sed non jurabant quod non exirent ordinem, sed clamdestine
recipiebantur; nec scit si suspicio ex hoc contra ordinem habebatur nec
si commiscebantur fratres carnaliter, sed de dicta commixcione fuit ei
preceptum quod supra deposuit.
Item, de contentis in XLVI et XXVI sequentibus, de ydolis et [p. 376]
capitibus ydolorum et cordulis, respondit se nichil scire, nisi hoc
duntaxat quod ei fuerat dictum per fratres post recepcionem suam quod
cingeretur una cordula super pannos suos lineos de nocte; modum autem
recepcionis aliorum ordinis credebat talem esse qualis fuerat suus, sed
nesciebat qualiter fuissent puniti qui predicta facere noluissent, vel
qui ea revelassent; jurabant tamen non revelare predicta, nec fuissent
ausi revelare secularibus.
Item, ad LXXIII et omnes sequentes respondit non fuisse sibi inhibitum
quod non confiteretur nisi fratribus ordinis, et credebat quod fuissent
negligentes quia non correxerant errores nec denunciaverant Ecclesie, et
credit quod uniformiter reciperentur ubique in ordine sicut deposuit se
fuisse receptum, et audiverat dici quod elemosine fuerant diminute in
ordine, licet restringi non viderit nec ipse unquam restrinxerit, sed
bone gentes bene recipiebantur ad hospitalitatem. Audiverat eciam dici
quod capitula clam tenebantur, sed non credebat quod layci possent
absolvere a peccatis, et credebat quod in toto ordine servaretur quod
magnus Magister statuebat cum conventu suo, et quod scandalum propter
predicta contra ordinem sit exortum. De omnibus aliis contentis in
dictis articulis respondit se amplius nescire quam supra scriptum sit.
Item, dixit quod ipse predictos errores confessus fuerat post VIII dies
a recepcione sua capellano curato dicti loci de Loyson, cujus nomen et
cognomen ignorat et quem credit esse mortuum; qui in capella dicte domus
ante horam prandii absolvit eum, et consuluit ei quod nunquam interesset
recepcioni alicujus fratris ordinis, et quod non teneret dictos errores,
et quod exiret ordinem, et quod jejunaret IIII diebus Veneris in pane et
aqua propter illa que fecerat.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; et fuit ei injunctum per dictos dominos commissarios,
in virtute juramenti prestiti per eum, quod non revelaret hanc [p. 377]
suam deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Eisdem die et loco, post examinacionem dicti fratris P. de Boscherres,
fuerunt adducti ad presenciam eorumdem dominorum commissariorum, pro
testibus in isto negocio, fratres Guido Delphini miles Claramontensis,
Addam de Valamanut olim preceptor de Hancuria, Humbertus de sancto Jorre
preceptor ballive Garch., Gerardus de Causo miles Ruthenensis, preceptor
ballive du Bastre, Petrus de Boneli miles Noviomensis, Hugo de Gamone
miles Ruthenensis diocesium, Radulphus de Enesi quondam receptor
Campanie, et preceptor balliarum de Latigniaco Sicco et de Somorens, et
antequam jurarent, fuerunt protestati coram dictis dominis commissariis
quod per ea que deponerent coram eis, vel dicerent, seu facerent, nullo
modo intendebant recedere a confessionibus factis per eos coram
ordinariis suis, sed in ipsis confessionibus perseverare intendebant, et
si contingeret eos per simplicitatem vel aliter aliquid per eos dici vel
fieri contra dictas confessiones, quod pro nullo haberetur, et ex nunc
revocabant. Qua quidem protestacione premissa, juraverunt tactis
sacrosanctis Evangeliis per eosdem dicere totam, plenam et meram
veritatem in negocio isto de quo inquiretur, secundum formam juramenti
aliorum testium superius registratam vulgarizatam eisdem.
Acta fuerunt hec dictis die et loco, presentibus dictis dominis
commissariis, excepto domino Matheo, qui ex causa recessit post
examinacionem primi testis et recepcionem juramentorum predictorum et
examinacionem dicti fratris P. super primis IIII articulis, et
presentibus magistro Amisio, me Floriamonte Dondedei, et aliis notariis
supra ultimo nominatis.
Post hec, die Martis sequenti, que fuit XII dicti mensis Januarii, et
rediit ad dictos dominos commissarios in domo predicta frater Johannes
de Polheicourt, testis supra juratus et examinatus, et rogavit [p. 378]
eosdem dominos commissarios quod audirent eundem, et data audiencia
dixit se fuisse mentitum in deposicione sua die Sabati proximo preterita
facta coram eis, et se degerasse petens flexis genibus et complosis
manibus veniam ab eisdem: cum autem dicti domini commissarii haberent
eundem testem quodam modo suspectum de aliqua subornacione, receperunt
ab eo juramentum tactis sacrosanctis Evangeliis de dicenda veritate
eisdem. Requisitus per dictum juramentum si revelaverat dictam suam
confessionem alicui persone, et si ab aliquo inductus fuerat ad
revocandum eandem, respondit quod non; sed quia cogitavit se male
fecisse, quia mentitus fuerat et degeraverat coram dictis dominis
commissariis, rogaverat custodes carceris, et Johannem de Janvila, quod
reducerent eum ad presenciam eorumdem dominorum commissariorum, ut
posset dicere coram eis aliqua que obmiserat in deposicione predicta,
post que dixit per juramentum suum quod in recepcione sua abnegaverat
Deum et spuerat juxta crucem quandam albam argenteam, de mandato
receptoris sui, qui dixit ei quod predicta abnegacio et spuicio supra
crucem erat de punctis ordinis, et fecit hoc ipse testis, ut dixit, ore
non corde.
Item, dixit predictum receptorem tunc dixisse eidem quod si aliquis ex
fratribus ordinis eorum vellet cum eo commisceri carnaliter, et eum
requireret, debebat hoc pati secundum puncta dicti ordinis.
Item, dixit predictum receptorem dixisse eidem quod, secundum puncta
ordinis, debebat eum osculari retro subtus zonam in squina; sed non fuit
eum osculatus, quia remisit ei dictum osculum. Item, dixit quod
predictos errores omnes nunc per eos confessatos credebat esse in
ordine, et servari communiter in recepcionibus aliorum fratrum, et vidit
eciam servari in recepcione fratris Philippi de Menin, cui supra
deposuit se interfuisse; verumptamen in recepcione ipsius testis non
interfuerat frater Egidius presbiter, prout supra deposuerat, credens
tunc ita fuisse; sed postmodum avisaverat se et cogitaverat, et sciebat
eum non affuisse. Item, dixit se audivisse dici quod quidam catus
veniebat in congregacionibus Templariorum, et predicta audiverat dici
post capcionem Templariorum. Item, dixit quod si eciam religio [p. 379]
Templariorum non destrueretur, quod ipse nolet remanere in ea, quia erat
mala.
Acta fuerunt hec die et loco predictis, absente dicto domino Narbonensi,
presentibus magistro Amisio, me Floriamonte Dondedei, et aliis notariis
supra ultimo nominatis.
Post hec, eisdem die et loco, fuit adductus ad presenciam dicti domini
archiepiscopi supervenientis, et aliorum dictorum dominorum
commissariorum, frater Geraldus de Causso miles, Ruthenensis diocesis,
testis supra juratus, ut deponeret dictum suum, et non defferebat
mantellum ordinis, quia dimisit eum, ut dixit, in concilio Senonensi,
una cum pluribus aliis fratribus ejusdem ordinis, et eadem die qua
deposuit mantellum, fecerat sibi raddi barbam, et est etatis circiter
quadraginta octo annorum, ut dixit; et fuit alias inquisitum cum eo per
dictum dominum episcopum Parisiensem, et absolutus et reconciliatus per
eum. Lectis autem omnibus et singulis articulis, et circumspectis per
eum, qui litteratus est et in jure peritus, respondit ad eos, et primo
ad primos IIII, ut sequitur: scilicet se credere quod aliqui mali
fratres dicti ordinis faciebant recepciones secundum quod ipse fuerat
receptus, et aliqui alii boni fratres ordinis non servabant dictam
formam. Ipse autem receptus fuerat in dicto ordine circa instans festum
sanctorum apostolorum Petri et Pauli, erunt XII vel XIII anni, in camera
domus Templi Caturcensis, in mane, post magnam missam, per fratrem
Guigonem Ademari, quondam militem, tunc preceptorem provincie,
presentibus fratribus Raymondo de la Costa presbitero, Raymondo Roberti
tunc preceptore deu Basoez, Petro tunc preceptore dicte domus
Caturcensis, cujus cognomen ignorat, et quondam milite socio dicti
fratris Guigonis, et quibusdam servientibus assistentibus dicto fratri
Guigoni, quorum nomina et cognomina dixit se non habere in memoria, et
Ger. Barasci et Bertrando de Longa Valle militibus, qui eadem die et
eadem hora, et eisdem astantibus, fuerunt recepti cum eo in hunc modum;
nam, ipso et dictis Ger. Barosa et Bertrando de Longa Valle, [p. 380]
qui per quinque dies ante et ipse testis ipsa die fuerant facti novi
milites, existentibus in quadam camera juxta capellam dicte domus,
venerunt ad eos dictus frater Raymondus Roberti et quidam alius miles,
ut ei videtur, cujus non habebat noticiam, et dixerunt eis infrascripta
verba: Requiritis vos societatem ordinis Templi et participacionem
bonorum spiritualium et temporalium que fiunt in eo; et ipsis
respondentibus quod sic, dixerunt dicti duo qui ad eos venerant: Vos
requiritis maximum quod, et nescitis forcia precepta que sunt in dicto
ordine; videtis enim nos exterius bene vestitos, bene equitatos, et in
magna apparencia, sed non potestis scire austeritates ordinis, et forcia
puncta que sunt in eo; nam quando volueritis esse citra mare, eritis
ultra et e converso, et quando volueritis dormire, oportebit vos
vigilare, et esurire quando volueritis comedere. Poteritis sustinere hec
omnia pro honore Dei, et salute animarum vestrarum? Et ipsis
respondentibus quod sic, si Deo placeret, subjunxerunt: Nos volumus
scire a vobis si estis liberi a quibusdam que volumus pettere a vobis.
Primo enim: volumus scire si bene creditis fidei catholice secundum
fidem Ecclesie Romane, si estis infra sacros ordinis constituti vel
matrimoniali vinculo alligati, si voto estis astricti ad aliquam aliam
religionem, si estis de genere militari et de legittimo matrimonio
procreati, si estis excommunicati propter culpam vestram vel alterius,
si promisistis aliquid vel dedistis alicui ex fratribus ordinis Templi
vel aliis ut reciperemini in ista religione, si habetis infirmitatem
aliquam latentem propter quam essetis inabiles ad servicium domus et
exercicium armorum, si estis debitis obligati pro vobis vel pro aliis,
ad quorum solucionem non sufficeretis per vos vel amicos vestros absque
bonis Templi. Ad que fuit responsum per ipsos recipiendos quod bene
credebant in fide, et quod erant liberi, nobiles, abiles et de legittimo
matrimonio, nec in eis erat aliquid de impedimentis predictis. Post que
dixerunt dicti duo predictis recipiendis quod verterent se versus dictam
capellam, et rogarent Deum, beatam Virginem et omnes sanctos Dei, quod
si ingressus eorum cederet ad salutem animarum suarum, et [p. 381]
honorem personarum suarum et amicorum suorum, quod Deus perficeret
peticionem et intencionem eorum; et cum convertissent se ad dictam
oracionem faciendam, dicti duo fratres recesserunt ab eis euntes, ut
credit ipse testis, ad faciendum relacionem dicto fratri Guigoni de
responsione et intencione eorum. Post modicam moram, dicti duo fratres
redeuntes ad eos in eodem loco pecierunt si bene cogitaverant super
predictis, et si persistebant in eadem intencione ut prius; quibus
respondentibus quod sic, recesserunt ab eis redeuntes, ut credit, ad
dictum fratrem Guigonem ad referenda predicta, et post paululum
redierunt ad eos, dicentes quod amoverent de capitibus eorum capucia et
cofas, et junctis manibus venirent coram dicto fratre Guigone, et quod
flexis genibus requirerent ab eo, et dicerent infrascripta: Domine, nos
venimus hic ad vos et ad istos dominos fratres qui vobiscum sunt, et
requirimus societatem ordinis et participacionem bonorum spiritualium et
temporalium que fiunt in eo, et volumus perpetuo esse servi esclavi
dicti ordinis et voluntatem nostram propter alienam dimittere; et dictus
frater Guigo respondit quod petebant grandem rem, repetendo verba
suscripta a predictis duobus fratribus dicta eisdem, et ipsis
respondentibus, ut suprascriptum est, per juramentum quod prestiterunt
flexis genibus, super quemdam librum, coram eo, et quod non erant in eis
impedimenta supra nominata, dixit eis: Intelligatis bene que dicimus
vobis; vos juratis et promititis Deo et beate Marie quod semper eritis
obedientes Magistro Templi, et cuicumque fratri dicti ordinis qui
preficiatur vobis, et quod servabitis castitatem, bonos usus et bonas
consuetudines ordinis, et vivetis sine proprio, nisi vobis a superiore
vestro concedatur, et quod semper juxta posse vestrum juvabitis ad
conservandum quod acquisitum est de regno Jerosolimitano, et ad
acquirendum quod nondum est acquisitum, et quod nunquam eritis in aliquo
loco in quo ex studio vel ingenio vestro aliquis Christianus vel
Christiana occidatur, vel exheredetur injuste, et si bona Templi
committerentur vobis, quod de eis reddetis bonum et legale computum pro
terra sancta, et hanc religionem non dimitetis pro meliori vel [p. 382]
pejori sine licencia superioris vestri. Quibus juratis, dixit eis: Vos
recipimus, patres et matres vestros, et duos vel tres ex amicis vestris
quos duxeritis eligendos ad participacionem bonorum spiritualium
factorum et faciendorum in ordine a principio usque ad finem. Et hiis
dictis induit eos mantellos, et affublavit eis, et affublando dictus
frater Raymondus la Costa presbiter dicebat psalmum: «Ecce quam bonum et
quam jocundum habitare fratres in unum,» et versiculos: «Mitte eis
auxilium de sancto, et nichil proficiat inimicus in eis,» cum oracione
Sancti Spiritus: «Deus, qui corda fidelium, etc.» Et tunc magister
elevans eos, per manus sursum osculatus fuit eos in ore, et videtur ei
quod dictus presbiter et milites astantes fuerunt similiter osculati eos
in ore.
Post que dictus magister, ponens se ad sedendum, fecit eos sedere juxta
pedes suos, et consedentibus dictis fratribus qui astabant, dixit eis
quod multum debebant letari, quia Dominus perduxerat eos ad tam nobilem
religionem sicut erat milicia Templi, et quod debebant sibi multum
precavere quod non facerent aliquid propter quod perderent dictam
religionem, et quod hoc non placeret Deo, adjiciens quod aliqui casus
erant propter quos possent perdere dictum ordinem, et aliqui propter
quos possent perdere habitum dicti ordinis, et aliqui propter quos
subjicerentur aliis penis de quibus explicaret eis illos de quibus
recordaretur, et alios inquirerent diligenter a fratribus dicti ordinis;
et inter alia dixit eis quod domum perderent, si simoniacum habuissent
ingressum ad dictam religionem, si revelarent secreta capitulorum quibus
interessent quibuscumque fratribus ordinis, vel aliis qui non adfuissent
in eis, et si essent convicti dolose interfecisse Christianum vel
Christianam, et ex hoc eciam in carcere perpetuo ponerentur, si essent
convicti de latrocinio, per quod eciam intelligebant quod non exirent
nisi per portas consuetas, quod non facerent contraclaves; si essent
convicti de crimine sodomitico, pro quo eciam in carcere perpetuo
tenerentur; si duo, vel tres, vel plures ex ipsis, communi consilio et
factione falso defferent aliquem ex fratribus dicti ordinis, et de hiis
essent convicti per eorum confessiones, vel per duos vel plures [p. 383]
fratres ipsius ordinis, vel donatos eorum; si declinarent ad Saracenos
cum devocione remanendi cum eis, esto quod postmodum redirent et
peniterent, et si convicti essent non bene credere in fidem catholicam,
si fugerent in armis existentes contra inimicos fidei, dimisso vexillo
vel capitaneo eorum, et si absque superiorum licencia facerent se ad
sacros ordines promoveri. Item, dixit eis predictus frater Guigo quod
habitum debebant perdere, si contempnerent obedire superioribus suis, et
eis essent rebelles, et nichilominus si perseverarent in rebellione,
ponerentur in compedibus, si inpingerent maliciose, vel percuterent
fratrem, adeo quod cogeretur mutare duos pedes, et si sanguinis effusio
interveniret, poterant incarcerari; si percutebant Christianum vel
Christianam cum lapide, baculo vel ferro, ex quo posset uno ictu
mutilari vel graviter ledi; si commiscerentur carnaliter, cognovisse
mulierem, vel fuisse in loco suspecto cum ea; si accusarent fratres
alios de aliquo casu propter quem deberent perdere habitum, et
deficerent in probacione, si sibi ipsis fraudulenter imponerent aliqua
qui non essent vera quibus veris existentibus fuissent de ordine
expellendi, si dicerent presentibus aliis fratribus, eciam calore
iracondie, quod transferrent se ad Sarracenos, esto eciam quod non
facerent, si portantes in facto armorum baneriam sine precepto
superiorum suorum pugnarent cum ea, vel alii sequerentur, vel deponerent
eam, et si damnum ex predictis sequeretur, poterant ex hoc incarcerari;
si existentes in exercitu sine precepto capitanei irent ad invadendum
hostes, nisi hoc facerent pro succursu alicujus Christiani vel
Christiane; si merces alienas reciperent tanquam suas; ut domini
temporales perderent pedagia sua que essent ad habitum[?]; si
committerentur maliciose negare alicui domino temporali censum, vel
certum servicium, ad quorum prestacionem tenerentur; si recusarent
aliquem fratrem ordinis viatorem recipere in domibus ordinis quas
tenerent, et reficere; si reciperent aliquem in fratrem ordinis sine
auctoritate, presencia capitulorum vel superiorum suorum, vel aliter
quam deberent, si innobilem reciperent ad dictum ordinem; si aperirent
litteras que per Magistrum mitterentur aliis, et frangerent [p. 384]
ejus sigillum maliciose; si frangerent alienam seraturam vel firmaturam
saccorum in quibus portaretur argentum, vel consimilia, vel alia, et si
ex dicta fraccione sequeretur dampnum, tenerentur sicut de latrocinio;
si darent bona domorum ordinis que non erant commissa eisdem, vel si
bona domorum eis concessarum dissiparent, vel prestarent talibus quod
prestando, vel acomodando eis, veresimiliter perdi possent, vel si
darent aliquod animal ordinis preter canem, vel catum, quod non esset in
eorum potestate; si venando et venacionem prosequendo perderent vel
destruerent aliquam equitaturam, vel aliquod aliud vocabulo dampnum ex
hoc darent ordini; si volentes probare arma sine auctoritate superiorum
ea rumperent; si dampnificarent domum eorum ultra valorem IIII
denariorum. Si tamen intencione dimittendi ordinem jacerent per unam
noctem extra domos ordinis, sed si per duas noctes vel plures jacerent
extra domum, non possent de uno anno recuperare habitum; si in presencia
aliorum fratrum commoti iracondia despicerent habitum suum, et immediate
ad admonicionem, preces vel requisicionem astancium non ressumerent, vel
si alicui fratri sic mantellum abjicienti, et eum ressumere nolenti, ad
admonicionem, preces vel requisicionem assistencium ipsum mantellum ejus
collo imponeret, nec in dictis tribus ultimis casibus poterat recuperare
mantellum, nisi post annum, sed in aliis casibus relinquebatur arbitrio
Magistri et fratrum quando dictum mantellum redderent quando propter
casus predictos perdebatur.
Item, post premissa dixit eis predictus receptor quod ex quo venerant ad
religionem doceret eos qualiter deberent venire ad ecclesiam et ad
mensam, et dixit eis quod quando pulsaretur ad matutinum surgerent et in
tranquilitate intrantes ecclesiam dicerent XXVIII _Pater Noster_, XIV
pro horis diei et XIV pro horis beate Marie, et debebant tenere
silencium ex quo surgebant usque post primam, et pro qualibet hora diei
debebant dicere XIIII _Pater Noster_, silicet VII pro horis diei et VII
pro horis beate Marie, et debebant audire quando erant in loco in quo
hoc facere possent dici vel cantari in ecclesia matutinum, [p. 385]
primam, terciam, meridiem et missam; postmodum ad pulsacionem campane
debebant convenire ad mensam et comestionem, etsi in domo erat frater
presbiter antequam sederent in mensa, debebant eum exspectare pro
benedictione in mensa facienda, et quilibet fratrum dicere saltem semel
_Pater Noster_; ante eciam quam sederent, debebant videre si in mensa
erat panis et sal, vinum et aqua, ubi non habebant vinum, et in mensa
debebant parum loqui; refectione sumpta, debebant redire ad ecclesiam,
si propinqua erat, pro referendis graciis, et presbiter reddebat gracias
dicendo oraciones et _Miserere mei_, et fratres dicebant semel _Pater
Noster_; et si ecclesia deerat vel erat remota, hoc faciebant in
refectorio vel in domo in qua erant, stando et non sedendo. Postmodum ad
pulsacionem none debebant reintrare ecclesiam, et pro eadem dicere XIV
_Pater Noster_, et in vesperis XVIII; verumptamen non tenebantur ad
dicendum dictum numerum de _Pater Noster_ pro singulis horis, quando eas
audiebant in ecclesia dici vel cantari, nisi vellent, et in omnibus
horis incohabant primo dicere _Pater Noster_ pro horis beate Marie; sed
in completorio dicebant dictos _Pater Noster_ pro horis beate Marie,
ultimo ad significandum, ut dixit eis dictus receptor, quod ordo eorum
erat inchoatus ad honorem beate Marie et ad ejus honorem finiretur
quando Deo placeret. Et ultra predicta precepit eis quod omni die ante
comestionem dicerent LX _Pater Noster_, XXX scilicet pro vivis, ut Deus
eos ad bonum finem perduceret et servaret, et XXX pro deffunctis; et
ita, ut dixit, precipiebatur ex generali precepto ordinis aliis
fratribus quando recipiebantur. Item, dixit eis dictus receptor quod, in
cena quam debebant sumere ante completorium, debebant illa facere que
supradicta sunt de prandio et post completorium parum loqui, et quod
visitarent equos suos, et quando essent in expedicione armorum, viderent
arnesia sua, et postmodum intrarent lectos suos et jacerent cum pannis
et caligis lineis; et quod cingerent se aliquibus cordulis, in signum
quod caste vivere debebant et restringere carnes suas; et quod tenerent
lumen de nocte in loco in quo jacerent, ne hostis inimicus daret eis
occasionem delinquendi, et eciam in stabulo, si habere possent. [p. 386]
Item, dixit eis dictus receptor quod non debebant esse compatres, nec
intrare domum in qua jaceret mulier de puerperio, nec permittere quod
mulieres personaliter servirent eis, nisi in casu infirmitatis, ubi alii
servitores deessent, et tunc cum auctoritate superioris; nec osculari
aliquam mulierem eciam de genere eorum. Nec debebant dicere aliquibus
aliqua inpropria, nec aliqua turpiloqua referre, nec jurare de Deo, quia
omnes curialitates erant eis permisse et omnes incurialitates prohibite.
Et tunc dixit eis dictus receptor: Eatis, Deus faciat vos probos
homines; et tunc recessit dictus receptor, remanentibus ibidem dictis
receptis. Et quatuor vel quinque fratres servientes ordinis remanentes
cum eis fermaverunt ostium camere cum barra vel necte, et dicti
servientes, quos idem testis prius non viderat, quod recolat nec
postmodum, extrahentes quamdam crucem ligneam, ut ei videtur, quasi
longitudinis unius palmi cum dimedio, in qua non recolit se vidisse
aliquam ymaginem Crucifixi, dixerunt ipsi testi et aliis duobus qui
recepti fuerant cum eodem, ostendentes dictam crucem, quod abnegarent
Deum; et cum ipsi responderent se non facturos et essent stupefacti et
territi, dixerunt quod hoc oportebat eos facere, et evaginaverunt enses
quos portabant; et tunc ipse testis et predicti duo recepti cum eo
exterriti et inermes abnegaverunt Deum; et hoc fecit ipse testis, ut
dixit, ore non corde, idem credens de aliis duobus; postmodum dicti
servientes preceperunt eis quod spuerent super dictam crucem, et cum
nollent spuere, dicti servientes dixerunt eis quod facerent eis graciam
ne facerent dictam spuicionem, sed caverent sibi quod tenerent secretum
et quod non accusarent eos. Postea unus predictorum servientium dixit
eis quod, si haberent calorem et motus carnales, poterant adinvicem
carnaliter commisceri, si volebant, quia melius erat quod hoc facerent
inter se, ne ordo vituperaretur, quam si accederent ad mulieres.
Verumptamen, sicut ipse testis asserit, nunquam fecit nec cogitavit hoc
nec fuit requisitus, nec fecit, nec audivit dici quod aliquis de ordine
perpetraverit dictum flagicium, exceptis tribus duntaxat quorum nomina
ignorat, quos audivit fuisse propter hoc incarceratos in castro [p. 387]
Peregriori, tempore quo frater Thomas Berardi erat Magister Templi. Et
hoc eciam dixit se legisse in quibusdam scripturis. Post predicta, illis
servientibus recedentibus, induerunt se dictus testis et alii cum eo
recepti, et iverunt ad prandium, et eadem die fuerunt per loca diversa
dispersi. Requisitus si alia inhonesta fuerunt facta in recepcione sua
predicta, dixit quod non. Requisitus si scit vel credit quod predicti
servientes preciperent eis predicta scienter vel mandante dicto
receptore, respondit se credere quod sic et quod predicti servientes non
fuissent ausi attemptasse talia ex se ipsis. Item, dixit quod, post
dictam suam recepcionem circa unum mensem, ipse testis dolens de
premissis accessit ad dominum Sicardum tunc episcopum Caturcensem, in
castro suo de Mercorio, et fuit eidem confessus crimina predicta
inhonesta confessata per eum; et dictus episcopus fuit ex hoc multum
stupefactus et absolvit eum, imposita ei penitencia quod super camisiam
portaret, usque ad certum tempus, loricam ferream, et quod jejunaret,
certis diebus, in pane et aqua, et quod omnia bona que faceret essent ei
in remissionem peccatorum, et ut prius posset transfretaret; que omnia
adinplevit, ut dixit. Requisitus quare ante capcionem eorum non
revelaverat predicta, et quare post capcionem se torqueri permiserat
priusquam revelaret, respondit quod propter timorem mortis, quia non
videbat qualiter posset effugere manus Templariorum, et quando fuerunt
capti, et inquisitum fuit cum eo, adhuc non poterat credere quod
remanerent capti tanto tempore et quod negocium ad talem et tantam
indaginem et statum hujusmodi deveniret. Si eciam ante capcionem
revelasset, non fuisset habita [fides?] nec ab amicis, nec ab aliis, et
fuisset habita mala suspicio magis contra eum quam contra ordinem; nec
habuisset, ad mundum revertens, honorabiliter victum suum, quia frater
ejus primogenitus de ejus voluntate habuerat omnia bona paterna et
materna. Item, dixit quod quedam erant et servabantur in ordine Templi
que, ut ei videtur, erant juri scripto contraria sicut est, quia prima
die habebantur pro professis, et ex juramento astringebantur ad [p. 388]
dictam professionem, et amplius ordinem non exire; et videtur ei quod
hoc eciam esset contra primum vel secundum capitulum regule eorum, in
quo, inter cetera, continebatur quod volentibus intrare dictum ordinem
legerentur ante omnia capitula regule eorum, et quod probarentur, juxta
doctrinam apostoli dicentis probare spiritus, si ex Deo sunt; que non
fuerunt servata in recepcione ipsius testis, nec vidit, nec audivit
dici, nec credit quod servarentur in recepcionibus aliorum. Fiebat
insuper dicta recepcio et professio in ordine contra quoddam privilegium
apostolicum, quod incipit: «Omne datum optimum,» in quo, inter cetera,
concessum fuit eis quod haberent fratres presbyteros et clericos qui
animum pro bonis haberent; quod non servabatur in ordine, quia eodem
modo recipiebantur presbyteri et clerici, et statim pro professis
habebantur sicut et alii. Item, erant in dicto ordine eorum aliqua
prejudicialia Ecclesie Romane, ut ei videtur, quod ex nullo gravamine in
ordine eis illato ad eam poterant recurere vel appellare; nec Magister
major confirmabatur per Sedem apostolicam, sed ex eleccione plenum jus
assequebatur administrandi. Item, quedam servabantur in ordine que
erant, ut sibi videtur, contra regulam eorum, quia correctio fratrum
ultra mare existencium, secundum regulam eorum, debebat fieri de
consilio patriarche Jerosolimitane, ut secundum qualitatem culparum
moderaretur qualitas penarum; quod tamen non fiebat nec servabatur in
ordine supradicto, sed potius contrarium. Item, dixit quod Magister et
preceptores provinciales non sustinebant quod aliqui fratres ordinis
haberent in scriptis et penes se retinerent regulam eorum, vel statuta
facta post dictam regulam, nec aliqua alia continencia statum et puncta
ordinis sine licencia ipsorum; et videtur ipsi testi quod hoc esset
malefactum et quod ex hoc esset suspicio contra eos, et dixit se vidisse
ultra mare semel vel bis quod Magister dicti ordinis, qui nunc est,
precepit quod omnes fratres dicti ordinis habentes se aliquos libros
tangentes regulam, statuta et puncta ordinis, apportarent ei; et cum
fuissent apportati, audivit idem testis dici, et credit quod [p. 389]
dictus Magister faciebat aliquos comburi, et aliquos reddi aliquibus ex
antiquioribus ordinis, et aliquos penes se retinebat. Et idem testis
dixit se tradidisse eidem Magistro quedam scripta beati Bernardi, in
quibus confortabat illos de ordine, que statim reddidit eidem testi; et
audivit dici a quibusdam antiquis ordinis quod fratres Guillelmus de
Bellojoco et Thomas Berardi Magistri quondam ordinis consimilia
fecerant; et erat vox communis in ordine, inter antiquos ordinis, quod
ex quo litterati fuerant inter eos, ordo non fecerat profectum suum.
Item, dixit se interfuisse Tholose, quando dictus frater Guigo in aula
domus Templi recepit unum presbyterum in fratrem ordinis, cujus nomen
ignorat, et fecit exhortaciones quales facte fuerant in recepcione
ipsius testis, et dixit consimilia hiis que dicta fuerant ipsi testi
ante abnegacionem; quibus peractis, aliqui ex fratribus astantibus,
quorum noticiam non habebat; traxerunt dictum receptum in angulo dicte
aule, et verterunt dorsa sua aliis, et videtur ei quod fecerunt eum
abnegare Deum, sed non vidit ibi crucem, et credit quod fecerit illa que
ipse fecerat, et alii recepti cum eo, et quod consimilia dicta fuerint
ei. De tempore recepcionis illius dixit se non recordari.
Item, dixit quod ipse testis recepit fratrem Raymondum Bornarelli
servientem, de Gordonio Caturcensis diocesis, per annum cum dimedio ante
capcionem eorum, in quadam camera domus Templi del Bastre dicte
diocesis, cujus domus erat ipse testis preceptor, presentibus fratribus
Guillelmo Fabri presbitero, et Gaucelino de sancto Jorio milite, et
Guillelmo Abbati tunc camerario dicte domus, et quibusdam aliis
fratribus de quibus non recolit, in cujus recepcione nichil egit, nec
per alium fieri fecit, nec factum fuit illicitum vel inhonestum, servans
modum qui servatus fuerat in recepcione sua, exceptis abnegacione, et
illis illicitis que dicti servientes fecerant et preceperant, quod nullo
modo fecisset fieri nec servari, pro eo quod sunt abhominabilia et
contra Deum et contra debitum nature.
Item, dixit quod, per dimidium annum vel quasi ante capcionem [p. 390]
eorum, fuit receptus per fratrem Hugonem de Peraldo, visitatore Francie,
frater Johannes de Pronay, miles Parisius, in domo Templi in quadam
camera, juxta cimiterium, domino rege Francie illustri in domo eorum
existente; et in dicta recepcione nichil fuit actum illicitum; et ipse
testis, et frater Olivarius de Penna miles, cubicularius tunc domini
Pape, et Guillelmus de Arbleyo, ellemosinarius domini regis, Terricus de
Remis serviens, et plures alii de quonum nominibus non recordatur,
fuerunt presentes; dicta tamen recepcio fuit facta januis clausis, nec
adfuerunt nisi illi de ordine. Requisitus si tempore dicte recepcionis
habebat aliquam suspicionem de inquisicione facienda contra eos,
respondit se nichil scire de aliis, sed ipse tunc non habebat aliquam
suspicionem.
Item, ad V et X sequentes, de dogmatizacione, conculcacione crucis et
cato, respondit se nichil scire, nisi quantum supra deposuit, nec
credebat alia quam supra deposuerat de contentis in articulis predictis,
quia non audiverat dici, adiciens quod in die Veneris sancta, sine cofis
et capuciis, et sine secularibus devote adorabant crucem.
Item, ad XVI et XVII sequentes, de sacramentis, potestate Magistri et
osculis, respondit se credere quod sacerdotes ordinis debite
confiterent, et quod communiter fratres ordinis crederent ecclesiasticis
sacramentis, et ipse semper credidit et credit, nec audivit, nec scit
quod layci possent absolvere a peccatis; immo scit contrarium, quia non
habent claves; verumptamen quando recedebant a capitulis eorum
servabatur talis modus, nam ille magister vel frater qui tenuerat
capitulum surgens et stans pedes una cum presbitero sibi assistente,
reliquis fratribus genua sua flectentibus, et complosis manibus
stantibus in oracione, et absolucionem presbiteri expectantibus, dicebat
ista verba: Fratres, nos bene possumus amodo recedere; nostra
indulgencia capituli talis est, quod quicumque frater teneret bona dicte
domus vel elemosinas aliter quam deberet, vel expediret prodigaliter,
non reciperet partem de bonis factis in dicto capitulio, nec in aliis
locis ordinis; attamen de omnibus illis que obmitteretis nobis dicere,
ob verecundiam carnis vel ob metum justicie ordinis, nos [p. 391]
facimus vobis indulgentiam quam possimus et debemus. Postmodum idem
magister faciebat preces pro pace, pro domino Papa, cardinalibus et
aliis prelatis, pro statu Ecclesie, pro Terra Sancta, pro navigantibus,
pro omnibus religiosis, pro dominis regibus Francie et Anglie nominatim,
et generaliter pro omnibus aliis regibus Christianis, ut Deus daret eis
pacem et concordiam, et bonam voluntatem succurrendi breviter Terre
Sancte; pro peregrinantibus benefactoribus eorum, pro patribus et
matribus et confratribus dicti ordinis vivis et mortuis, et pro omnibus
aliis fidelibus deffunctis, et precipiebat quod quilibet ex fratribus
qui aderant dicerent semel _Pater Noster_; et hiis dictis, dicebat eis
quod frater presbiter qui aderat faceret absolucionem, ut Deus
absolveret ipsum presbiterum et eos omnes; et tunc ipse magister vel
tenens capitulum, qui dixerat eciam verba, flectebat genua et ponebat se
in oracione sicut et alii fecerant, et frater presbiter dicebat eis:
Dicatis ista verba que ego dicam: Confiteor omnipotenti Deo, etc., sicut
confessio generaliter fit in ecclesia; et ipsi in secreto dicebant et
faciebant dictam confessionem tundendo pectora sua; et facta
confessione, dictus presbiter, secundum quod fit in ecclesia, dicebat:
Misereatur vestri, etc., et absolucionem et remissionem omnium
peccatorum vestrorum tribuat vobis omnipotens et misericors Deus, et
recedebant. Requisitus si sciebat vel credebat quod illi qui aderant
capitulis crederent absoluti esse a peccatis carnalibus vel aliis
generibus de quibus non confitebantur, propter verba predicta que
dicebantur eis ab illo qui tenebat capitulum, qui laicus erat, respondit
se credere quod aliqui fratres ydiote et simplices dicti ordinis
crederent propter hoc esse absoluti a dictis peccatis; sed ipse testis
erat certus de contrariis, nec credebat eciam quod per dictam generalem
absolucionem factam dicto presbitero, et generaliter confessionem factam
eidem essent absoluti a peccatis mortalibus. De osculis autem
inhonestis, dixit se nichil scire.
Item, contenta in XXXIIII et V sequentibus respondit se credere vera
esse.
Item, ad XL et V sequentes, de crimine sodomitico, respondit se [p. 392]
nichil scire nisi quod supra deposuit.
Item, ad XLVI et XXX sequentes, de ydolis et cordulis, modo recepcionis,
penis illorum qui nolebant facere vel revelabant predicta, respondit se
nichil scire nisi quod supra deposuit.
Item, ad LXXIII et omnes sequentes respondit quod ultra quam supra
deposuerit nesciebat, nisi ista que sequuntur, nam absque licencia non
poterant confiteri, nisi fratribus presbiteris ordinis. Negligentes
fuerant superiores eorum, quia non corexerant dictos errores, nec
denunciaverant Ecclesie, sed inferiores ordinis non audebant denunciare
propter periculum mortis quod eis imminuisset. In aliquibus locis
ordinis bene fiebant ellemosine, et hospitalitas servabatur, et in aliis
non, ut credit, et precipiebatur eis quod nichil illicite acquirerent.
Clam eorum capitulia tenebantur, celebrata prius in generalibus
capitulis missa de Sancto Spiritu, et facto sermone per aliquem
religiossum in loco in quo debebat capitulum teneri, et perquerebantur
camere, et providebatur quod nullus qui non esset de ordine posset
audire ea que agebantur in capitulis; et quodquod per magnum Magistrum
cum conventu ordinabatur ultra mare servabatur citra mare in ordine, nec
credit aliquem vivere qui dictos errores introduxerit in ordine, et
credit grandia scandala propter predicta contra ordinem esse exorta. Et
ea inhonesta, de quibus supra deposuit, credit quod essent nota in
ordine aliquibus ex majoribus, sed non omnibus nec illis qui non erant
de ordine, et credit quod magnus Magister et alii confessi fuerunt illa
que in litteris apostolicis continetur eos confessos fuisse. Requisitus
si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel temporali
comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro veritate dicenda.
Cui fuit inhibitum per dictos dominos commissarios, in virtute juramenti
prestiti per eundem, quod non revelaret hanc suam deposicionem quousque
attestaciones fuerint publicate. Sane sciendum est quod deposicio dicti
testis fuit facta verbaliter per dictum testem, die Martis predicta,
presente dicto domino Narbonensi, qui tunc erat profecturus ad [p. 393]
dominum regem, sed propter ejus prolixitatem non potuit dicta die redigi
in scriptis, sed fuit redacta in duobus diebus sequentibus, et ipso
teste semper presente et audiente quando dictabatur dicta deposicio. Cum
autem fuit relecta ipsi testi, dixit quod secundum ejus intencionem non
fuerat scriptum illud quod supra scriptum est in responcione ad XVI
articulum et XVII sequentes, videlicet quod, quando recessuri erant a
capitulo, ille qui tenuerat capitulum dicebat ista verba: De omnibus
illis que obmitteretis nobis dicere ob verecundiam carnis vel ob metum
justicie ordinis, nos facimus vobis illam indulgenciam quam possumus et
debemus; et dixit ipse testis quod dicta verba in vulgari dicebantur in
hunc modum: «Et de tot aysço que vos nos layssatz a dire per onta de la
charn o per paor de la justiza de la meyso, aytal pardo vos en fam quom
podem ni devem;» et intelligebat dictus testis per predicta verba, ut
dixit, quod esset intencio illius qui tenebat capitulum et dicebat
predicta verba, quod faceret dictam indulgenciam quam poterat et
debebat, fratribus in capitulio existentibus, de illis que non
obmisisset dicere in dicto capitulio, propter verecundiam carnis vel ob
metum penarum ordinis, quantum ad penam temporalem. Quidam tamen ex
dictis dominis commissariis intelligebant quod predicta verba haberent
sensum, quod tenens capitulum faceret indulgenciam quam poterat et
debebat de peccatis que obmitterent dicere in capitulis propter
verecundiam carnis vel ob metum penarum ordinis. Requisitus si audivit
vel vidit quod aliquis confiteretur in capitulis eorum peccata carnalia,
vel aliqua alia ex quibus potuisset perdere ordinem vel mantellum,
respondit quod nunquam viderat nec audiverat hoc de peccatis carnalibus,
sed de aliquibus aliis culpis notoriis.
Item, requisitus quomodo intelligebat illa que suprascripta sunt in
interrogatorio facto post responsionem ad XVI articulum, videlicet si
sciebat vel credebat quod illi qui adherant capitulis crederent esse
absoluti a peccatis carnalibus vel aliis gravibus de quibus non
confitebantur; ad que responderat se credere quod aliqui fratres
simplices et ydeote crederent esse absoluti propter predicta a [p. 394]
dictis peccatis: dixit ipse testis et interpretatus fuit predicta, quod
dicti fratres simplices et ydeote credebant quod illa que confitebantur
tenendo capitulum generale non tenerentur amplius alicui presbytero
confiteri, et quod crederent esse ab omni pena spirituali et temporali
absoluti. Scripta et completa fuit hec deposicio, diebus Mercurii et
Jovis sequentibus, in domo predicta, absente dicto domino archiepiscopo,
aliis dominis commissariis presentibus, et magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Veneris sequenti post octabas Epiphanie Domini, que fuit
XV dies dicti mensis Januarii, [convenerunt] in predicta domo dicti
domini commissarii, excepto dicto domino Narbonensi, et fuit adductus ad
presenciam eorumdem frater Radulphus de Gisi serviens, preceptor domus
Templi de Latinihaco Sico et de Somorens Belvacensis diocesis, et
receptor Campanie pro domino rege Francorum, testis suprajuratus, ut
deponeret dictum suum, non deferens mantellum, quia ipsum dimiserat in
concilio Senonensi cum multis aliis, et postmodum radi fecerat sibi
barbam, et fuerat inquisitum cum eo per dominum episcopum Parisiensem,
et absolutus et reconciliatus per eum; et erat etatis circiter L
annorum, ut dixit. Lectis autem et diligenter expositis sibi omnibus et
singulis articulis, respondit ad eos et primo ad primos IIIIor, ut
sequitur. Protestatus tamen fuit ante omnia quod non intendebat recedere
a confessione per eum facta coram dicto domino Parisiensi episcopo,
videlicet quod religio Templi bene et sancte ab inicio fuerat instituta,
et confirmata Trecis auctoritate apostolica, beato Bernardo et multis
prelatis et baronibus astantibus; et quamdiu fuit servata regula eis
tradita, ordo bene profecit. Postmodum nescit a quo nec quando fuerunt
introducti errores in ordine contenti in articulis, unde in
recepcionibus fratris ordinis apportabatur unum missale in quo erat
ymago Crucifixi, vel alia crux, et precipiebatur illis qui recipiebantur
a receptoribus quod negarent Deum vel Jhesum Christum, et quod [p. 395]
spuerent super ymaginem vel supra crucem; et recepti abnegabant, sed
aliquando dicebant quod abnegabant ore et non corde, et spuebant vel
supra vel juxta crucem. Dicebatur eciam eisdem receptis in recepcionibus
eorum, quod si haberent calorem naturalem; quod poterant carnaliter
commisceri cum fratribus eorum; et recepti osculabantur receptorem inter
umbilicum et pectus in carne nuda. Et audivit dici, licet non viderit,
quod aliquando recepti osculabantur recipientes in ano. Requisitus
quomodo sciebat predicta, respondit quod quando ipse fuit receptus per
fratrem Hugonem de Peraldo, tunc preceptorem d'Espalhi, in aula domus
Templi de Valleia Trecensis diocesis, quadam die Dominica post festum
beati Remigii, proximo preteritum fuerunt XXVI anni vel circa,
presentibus fratribus Petro de Vaucellis, Guaufredo de Trechi, Matheo de
Pullencourt, Hugone Burgondi, Philippo de Manchiaco, et quodam vocato
Emaliando servientibus deffunctis. Cum ipse testis peciisset panem et
aquam et societatem proborum ordinis, et dictus receptor respondisset
quod rem grandem petebat, et quod bene deliberaret, quia renunciaret
proprie voluntati, et quando vellet esse citra mare oporteret eum esse
ultra, et vigillare quando vellet dormire, et esurire quando vellet
comedere, et multa similia, finaliter cum instaret dictus testis pro
recepcione sua, et dictus receptor deliberasset cum fratribus
astantibus, dixit quod reciperet eum, et fecit eum vovere et jurare
super quemdam librum servare castitatem, vivere sine proprio, et obedire
superioribus suis, et servare bonos usus et bonas consuetudines ordinis,
que tunc erant et que inponerentur in posterum per superiores ordinis,
et omnia puncta ordinis; et quod juvaret, pro posse suo, sive esset
citra mare sive ultra mare, ad acquirendum regnum Jerosolimitanum; et
quod non esset in aliquo loco in quo nobilis homo vel mulier
exheredaretur injuste, et quod non dimitteret dictam religionem pro
meliori vel pejori, absque licencia superiorum suorum. Post quod quidem
juramentum dictus receptor precepit ei quod abnegaret Deum et [p. 396]
quod spueret super ymaginem in dicto libro existentem; et dixit ei quod
predicta debebant fieri secundum puncta ordinis. Cum ipse testis diceret
ei quomodo posset facere predicta, quia religio dicebatur esse valde
sancta, et dictus receptor dixit: Non cures; et tunc abnegavit ore non
corde, et spuit non supra dictam ymaginem sed juxta, ita dolens et
tristis, ut dixit, de predictis, quod tunc magis voluisset esse in medio
maris vel aliter mortuus; et quando exivit de dicto loco, in conspectu
omnium flevit amare; et quanquam videntes eum flere requirerent quod
habuerat, noluit revelare. Post dictas abnegacionem et spuicionem,
precipit ei dictus receptor quod oscularetur eum in carne nuda inter
umbilicum et pectus, quod et fecit; et dixit ei quod, secundum puncta
ordinis, debebat eum osculari in ano; quod tamen noluit facere, nec
receptor coegit eum. Dixit ei insuper quod, si calor naturalis
requireret, poterat se refrigerare cum fratribus suis, quod nunquam
fecit, nec scivit quod fieret per alios in ordine. Post que tradidit ei
mantellum ordinis, et ipse et alii fratres astantes fuerunt osculati
eumdem testem in ore.
Item, dixit quod ipse testis, secundum modum predictum, recepit multos,
de quibus nominavit fratres Johannem de Leniambe servientem, receptum
per eum in dicta domo de Valleya, inter festum Candelose et
Quadragessimam instantes erunt XVI anni vel circa, presentibus fratribus
Gaufredo de Trechi, Humberto de Valeyre, Martino de Burivilla, Petro de
Vaucellis, et quibusdam aliis de quibus non recordatur.
Item, fratrem Johannem de Sanci, quem recepit in domo Templi de Sanci
Trecensis diocesis, circa festum beati Martini hiemalis proximo
preteritum fuerunt XII anni vel circa, presentibus fratribus Fulcone de
Trecis, Jacobo de Sanci et Stephano de Villaribus servientibus, de
quorum vita vel morte non est certus.
Item, recepit predictum Fulconem de Trecis, in dicta domo de Sanci,
circa festum beati Martini proximo preteritum fuerunt XIIIIor anni vel
circa, presentibus fratribus Humberto de Valoyre, Stephano de [p. 397]
Villaribus, Gaufredo de Trachi, de quorum vita vel morte non habet
certitudinem.
Item, recepit fratrem dictum Tossanez, in domo de Langivilla Belvacensis
diocesis, VII anni erunt inter instans festum Pentecostes et Nativitatem
beati Johannis Baptiste, presentibus fratribus Johanne de Noylhaco
presbytero, Petro de Langivilla, Parisio de Buris, de quorum vita vel
morte non habet certitudinem.
Item, dixit [quod] predictum modum recepcionis servabat, quia sic
debebat servari secundum puncta ordinis, sed multum displicebat eidem;
sed post recepcionem dicebat receptis ad partem quod non commiscerentur
carnaliter, quanquam in eorum recepcione dixisset eis quod hoc poterant
facere.
Item, dixit quod, per eundem modum vidit IIIIor vel quinque, de quorum
nominibus non recordatur, fieri fratres dicti ordinis et recipi a
predicto fratre Hugone de Peraldo et a fratre Ger. de Villaribus
preceptore Francie; nec unquam vidit alium modum servari in
recepcionibus fratrum dicti ordinis quam illum secundum quem deposuit se
fuisse receptum, et se alios recepisse; et credit quod uniformiter et
secundum modum predictum reciperentur omnes fratres in ordine.
Item, dixit se frequenter dixisse eisdem fratribus Hugoni et Ger. de
Villaribus quod malum erat, quia predictus abusus servabatur in ordine,
et quia recepciones non fiebant in publico; et ipsi responderunt quod
oportebat eos predicta servare, quia erant de punctis ordinis qui non
poterant inmutari sine magno Magistro et conventu suo ultramarino.
Item, de contentis in V et XXVIII sequentibus, de dogmatizacione,
conculcacione, cato, sacramentis, et potestate Magistri et osculis,
dixit se nichil scire ultra illa que supra deposuit; sed credit quod
bene crederent sacramentis ecclesiasticis, et ipse bene credebat. Quando
autem terminabatur eorum capitulum, ille qui tenuerat capitulum faciebat
multas preces pro domino Papa, pro Ecclesia et pro aliis justis, sicut
fiunt communiter in Ecclesia, et postmodum, fratribus [p. 398]
ponentibus se ad veniam et in oracione, dicebat ista verba in vulgari,
stando capucio deposito, et fratribus inclinatis ad terram: «Beaus
segnurs freres, toutes les choses que vous leysseez à diere pour la
honte de la char ou por la justice de la mayson, tel pardon comme je
vous fayit je vous ens fais de boun cuor et de bone volenté; et Dieu,
qui pardona la Maria Magdalene ses pechiez, les vos pardoint, et vos pri
que vous priez à Dieu qu'il me pardon les miens; et nostre frere
chepelans se levera et fara la solucion que Dieus absolle lui et nous.»
Et tunc predictis verbis dictis, dictus frater presbyter surgebat, si
adherat, et retractabat confessionem generalem que fit in Ecclesia
communiter dicendo: Confiteor, etc., et faciebat absolucionem:
Misereatur vestri, etc., sicut fit in Eclesia. Si vero non aderat frater
presbyter, tenens capitulum dicebat: Si hic fuisset frater presbyter,
fecisset absolucionem. Requisitus si fratres dicti ordinis credebant
esse absoluti ab aliquibus peccatis carnalibus vel aliis non
confessatis, propter absolucionem et indulgenciam quam faciebat laycus
tenens capitulum supradictum, respondit quod non sicut credit, nec: ipse
reputasset se absolutum a peccatis non confessatis, eciam per
absolucionem generalem subsecutam a presbytero, et credit quod omnes
fratres ordinis bene confiterentur de peccatis eorum; et dixit quod ter
in anno confitebantur fratribus sacerdotibus eorum vel de eorum licencia
aliis, quia aliter si poterant habere fratres sacerdotes ordinis, non
poterant aliis sacerdotibus ordinis confiteri, et ter eciam
communicabant in anno. Requisitus quare tenens capitulum faciebat dictam
absolucionem et dicebat verba predicta, respondit se credere quod pro
eo, quia multi erant qui habebant proprium et commitebant aliqua que non
audebant dicere, propter metum penarum ordinis vel propter verecundiam
carnis; quia discipline dabantur eis in dicto capitulio per presbyterum,
pannis omnibus eorum qui disciplinas recipiebant reversatis super
brachia eorum, et quia eorum carnes nude videbantur a braccis supra,
multi verecundabantur de hoc, et propter hoc nolebant revelare culpas
suas in capitulis supradictis.
Item, contenta in XXXIIII et V sequentibus, respondit se [p. 399]
credere vera esse, quia jurabant non exire, et statim pro professis
habebantur, et clamdestine recipiebantur; nescit tamen si ex hoc erat
suspicio contra eos.
Item, de contentis in XL et V sequentibus, respondit ut supra, sed tamen
nescit nec credit quod carnaliter commiscerentur.
Item, ad XLVI et XI sequentes de capitibus ydolorum, respondit se
interfuisse Parisius in quodam capitulio generali, quod tenuit ibi
frater Gerardus de Villaribus predictus, in septimana post instans
festum apostolorum Petri et Pauli erunt VIIII vel X anni; et dum dictum
capitulum terminaretur et fratres flexissent genua, unus frater serviens
ordinis, qui morabatur cum dicto fratre Gerardo, tunc preceptore
Francie, et credit quod dictus frater serviens fuerit frater Hugo de
Bisuncio, apportavit quoddam capud ydolorum, et collocavit ipsum in
quodam banco juxta dictum fratrem Gerardum; et ipse testis, viso dicto
capite, fuit adeo perterritus quod quasi nesciret ubi esset, et
inclinato capite immediate exivit dictum capitulum, absolucione non
expectata, nec scit nec vidit quod extunc actum fuit in dicto capitulio.
Requisitus de dicto capite qualis esset figure, respondit se nescire,
quia adeo fuit exterritus viso dicto capite, quod ejus figuram et de quo
esset non fuit ymaginatus. Requisitus si antea audiverat fieri mencionem
de dicto capite in ordine, respondit quod non. Requisitus si credit quod
dictum capud esset bonum quid vel malum, respondit se credere quod
malum. Requisitus si non fuerat reprehensus ab aliis quia exiverat
dictum capitulum, respondit quod non, quia gerebat tunc vices magni
receptoris, et poterat exire et intrare capitulum cum volebat.
Requisitus si non pecierat, ab illis qui remanserant in dicto capitulio,
quod factum fuerat de dicto capite vel cum eo, respondit quod non.
Requisitus de nominibus illorum fratrum qui adfuerant dicto capitulio,
respondit se non recordari, nisi de dictis fratribus Gerardo de
Villaribus et Hugone serviente suo.
Item, dixit quod in anno precedenti vel subsequenti dictum capitulum,
vidit idem capud apportari in alio capitulio eorum, quod [p. 400]
tenebat Parisius dictus frater Gerardus vel frater Hugo de Peraldo; sed
magis credit quod teneretur a dicto fratre Gerardo; sed nescit quis
apportavit dictum capud, et immediate, cum ipse testis vidisset dictum
capud, recessit de dicto capitulio prepropere, nec scit nec audivit quod
fuit ibi factum de capite predicto, nec recordatur de hiis qui adfuerunt
capitulio supradicto. Requisitus si dictus magister qui tenebat
capitulum, et fratres qui aderant, assurrexerunt vel fecerunt
reverenciam dicto capiti, quando apportatum fuit ad dicta capitulia,
respondit quod non. Requisitus in quo fuit dictum capud aportatum,
respondit quod non bene recordabatur, sed videtur ei quod apportatum
fuit in quodam sacculo, nec recolit si erat magnum sicut capud hominis,
et si erat metallinum vel ligneum, vel hominis mortui, quia non
impressit ymaginacioni sue. De aliis contentis in dictis articulis dixit
se aliud nescire.
Item, ad LVIII et III sequentes respondit quod in eorum recepcione
precipiebatur eis quod jacerent cum pannis lineis, et quod cingerentur
una cordula, sed nescit quod dicta cordula tangeret capud ydolorum, et
scit quod ille quas ipse portavit, non tetigerunt aliquod capud ydoli,
et portabat eam in signum castitatis, ut sibi videtur.
Item, ad LXII et XXXVIII sequentes respondit, ut supra dixerat, se
credere quod uniformiter reciperentur fratres ubique in dicto ordine, et
secundum modum per quem dixit se fuisse receptum et alios recepisse, et
ex juramento tenebantur non revellare dictum modum; sed nescit qualiter
fuissent puniti, si revellassent extraneis, vel si ea facere noluissent;
inter se tamen loquebantur frequenter de modo recepcionis predicte, et
fuerunt negligentes, quia non correxerunt dictos errores, nec
denunciaverunt Ecclesie; nec vidit in ordine quin ellemosine ordinate
debito modo communiter fierent, et hospitalitas teneretur; et in anno
quo fuit magna caristia bladorum, fecit idem testis augmentari
elemosinam consuetam fieri in dicta domo de Latigniaco Sicco, quanquam
fratres suaderent sibi quod faceret diminui; sed scivit quod [p. 401]
dictus frater Gerardus de Villaribus, in ballivis de Briva, de Monte
Suessionensi, et de Barbona quas tenebat, fecit diminui elemosinas
supradictas. De aliis contentis in dictis articulis dixit se aliud
nescire.
Item, ad CI et omnes sequentes respondit quod capitulia tenebantur clam,
nec aderant nisi fratres ordinis, et communiter tenebantur de die, et
sermone facto per aliquem religiossum, et missa de Sancto Spiritu
celebrata; sed aliquando tenebantur tempestive, quando aliqua necessitas
requirebat hoc, vel quia habebant equitare contra inimicos fidei, et
credit quod servaretur ubique in ordine quod magnus Magister cum
conventu ordinabat, et grandia scandala contra ordinem propter predicta
exorta, et quod modus recepcionis confessatus per eum esset notorius
fratribus ordinis, sed non extraneis, et audiverat quod multi ex
fratribus ordinis sunt aliquos errores contra ordinem confessi. Alia de
contentis in ipsis articulis dixit se nescire ultra illa que supra
deposuit.
Item, dixit quod ipse fuerat confessus omnes predictos errores supra
confessatos per eum, ante capcionem eorum et antequam de ea aliquid
intellexisset, Lugduni fratri Johanni de Divione [qui dicitur esse in
curia Romana, et posset de hoc interrogari], de ordine fratrum Minorum,
generali penitenciario domini Pape, qui nunc est, [cum?] fuit ibi
coronatus, et dictus frater incepit se signare et obtupescere, sed
finaliter absolvit eum, imposita penitencia quod frequenter acciperet
disciplinas fortes et duras secrete, ne alii fratres audirent, et quando
non posset hoc facere, jejunaret et faceret alia bona; quod deinceps non
reciperet aliquem per illum modum, et procuraret toto suo posse quod
dicti errores amoverentur ab ordine, et ipse promisit se facturum; et
postmodum dictus testis induxit fratrem Hugonem de Peraldo, qui erat
tunc prope Lugdunum, quod adhiberent remedium, quod dicti errores
amoverentur ab ordine, et dictus frater Hugo respondit ei quod
expectaret adventum Magistri majoris, qui debebat venire de ultra mare,
et juravit, manu posita super crucem quam ferebat in mantello suo, quod,
si dictus Magister nollet amovere dictos errores, quod ipse [p. 402]
amoveret eos, quia bene sciebat quod omnes fratres ordinis in hoc
sequerentur eundem, et erant tunc in domo Templi de Vallibus, ultra
Lugdunum per VI leuchas; nulli tamen fuerunt presentes in dictis verbis
habitis inter eos.
Requisitus si sic deposuit prece, precepto, timore, amore, odio vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum, per dictos dominos commissarios,
in virtute juramenti prestiti per eundem, quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Acta fuerunt hec dictis die et loco, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Sabati sequenti, que fuit XVI dies dicti mensis Januarii,
fuit adductus ad presenciam dictorum dominorum commissariorum, in domo
predicta, frater Hugo de Calmonte miles diocesis Ruthenensis, testis
supra juratus, ut deponeret dictum suum, non deferens mantellum ordinis,
quia nuper, circa festum Omnium Sanctorum, dimiserat ipsum, cum fuisset
inquisitum cum eo per dominum episcopum Parisiensem, et absolutus et
reconciliatus per eum; barbam autem deferebat, quia, ut dixit, pecierat
a dicto domino episcopo et aliis si faceret eam sibi radi, et noluerunt
sibi dicere quod raderet vel non raderet, sed sue voluntati relinquerunt
eum, et portabat eam cum intencione quod nusquam esset de aliqua
religione, non ad approbandum dictum ordinem Templi vel reprobandum, et
erat etatis circiter L annorum. Lectis autem et diligenter sibi
expositis omnibus et singulis articulis, respondit ad eos, et primo ad
primos IIIIor, ut sequitur: videlicet se nescire si contenta in dictis
articulis erant vera vel non, quia non interfuerat recepcioni alicujus
alterius fratris in ordine, nec capitulis eorum, nec fuerat longo
tempore in ordine; credebat tamen quod communiter reciperentur fratres
in ordine sicut fuit ipse receptus, circa festum nativitatis beati
Johannis Baptiste preteritum fuerunt XVI anni, per fratrem [p. 403]
Poncium de Broet, quondam militem, tunc preceptorem sive magistrum
Provincie, in aula domus Templi Tholosse, presentibus fratribus
Guillelmo de Folhaquerio, Senebruno de Puni militibus, Guillelmo de
Castro Veteri familiari dicti magistri, et Bernardo Lavanderii
preceptore domus Templi Tholosse servientibus, de quorum vita vel morte
non habet certitudinem, et quibusdam aliis de quorum non habet memoriam
nec noticiam. In qua recepcione fuit servatus iste modus: nam dictus
magister fuit in dicta aula cum dictis fratribus et ipse testis extra,
et venit ad ipsum dictus frater Guillelmus de Folhaquerio, et dixit si
volebat esse frater Templi; quo respondente quod sic, subjunxit quod
intraret dictam aulam, et peteret a dicto magistro et fratribus quod
facerent eum fratrem ordinis, et diceret eis quod volebat esse servus
esclavus ordinis et dimittere propriam voluntatem propter alienam; et
cum hoc fecisset et dixisset idem testis, predictus magister dixit quod
grandem rem petebat, et exiret et bene deliberaret et rogaret Deum; quod
si hoc erat pro bono anime sue perficeretur peticio sua, et hoc fecit
bis vel ter de mandato dicti magistri; ultima vice, ipso redeunte coram
dicto magistro, et instante ut prius pro recepcione sua, magister
surgens cum fratribus astantibus precepit dicto testi quod flecteret
genua et quod poneret manus suas super quendam librum apertum quem ibi
fecerat aportari, quod et fecit. Postmodum dictus magister dixit ei:
Illa que precesserunt inter nos fuerunt verba, sed nunc volumus quod
juretis dicere veritatem super hiis que petemus a vobis. Et juravit. Et
peciit primo si erat bonus Christianus et si servabat fidem Ecclesie
Romane, si erat excommunicatus, voto alteri religioni obligatus,
matrimoniali vinculo alligatus, servus vel esclavus alicujus, si debitis
obligatus que de suo solvere non posset, si habebat lattentem
infirmitatem, quia, si aliquid de impedimentis erat in eo, non
reciperetur in ordine et receptus expelleretur; quo respondente se esse
bonum Christianum, liberum et nullum habere de impedimentis predictis,
fecit eum vovere, ipso teste tenente manus supra librum, castitatem,
obedienciam et vivere sine proprio, bonos usus et bonas [p. 404]
consuetudines ordinis que tunc erant et in posterum essent servare, et
secreta ordinis et capitulorum non revelare, et Romane Ecclesie obedire.
Postmodum imposuit et affublavit sibi mantellum, et ipse et omnes
fratres qui aderant osculati fuerunt ipsum testem in ore. Postmodum
sederunt omnes et ipse testis ad pedes magistri, et dixit ei multa
puncta propter que, secundum statuta ordinis, poterat perdere ordinem
vel mantellum, et instruxit eum quot _Pater noster_ debebat dicere pro
singulis horis; et hoc facto, recessit dictus magister, et predicti
IIIIor fratres qui aderant recepcioni introduxerunt ipsum testem in
quamdam cameram propinquam dicte aule, obscuram, et clauserunt eam, et
dictus frater Guillelmus de Folhaquerio dixit ei quod, ex quo factus
erat frater miles Templi, oportebat quod abnegaret Deum; et ipse
respondit quod hoc nullo modo faceret, immo clamaret, quia in seculo
existens ludendo frequenter abnegaverat Deum, ira commotus quando
perdebat, non tamen animo ipsum abnegandi, et de consilio confessoris
sui ludum dimiserat ne abnegaret Deum, nec venerat ad dictum ordinem ut
Deum abnegaret. Cum autem exterius essent dictus archiepiscopus
Auxitanensis, qui nunc est, et seneschallus et Vigerius Tholosanus et
dominus Hugo de Arpajone, qui fecerat ipsum testem militem, duo fratres
ipsius testis et alii nobiles multi, preceptor dicte domus dixit aliis:
Dimitamus eum; et ita timentes, credit, quod ipse clamaret et audiretur,
non compulerunt eum ad abnegandum, sed fecerunt eum jurare super dictum
librum quod, si peteretur ab eo a fratribus ordinis an abnegasset Deum,
responderet quod sic. Post que dictus preceptor domus extraxit quamdam
crucem ligneam, in qua non recordatur se vidisse aliquam picturam, quam
portabat subtus vestes suas, et precepit ei quod spueret super eam, et
ipse spuit non super sed juxta; et dixerunt quod hec erant secreta
ordinis. Aliud illicitum quoad oscula, crimen sodomiticum vel alia
quecumque, respondit non interfuisse in recepcione sua predicta. Item,
dixit quod, tribus annis vel circa elapsis post recepcionem suam, fuit
confessus de predictis fratri Raymondo Rigaldi de ordine fratrum
Minorum, magistro in theologia, de parentella sua, et dixit ei [p. 405]
dictus frater quod ipse, in articulo mortis et aliter, audiverat
confessiones multorum fratrum dicti ordinis et nunquam intellexerat
predicta, sed credebat quod hoc fecissent ad temptandum, si contingeret
eum capi ultra mare a Saracenis, an abnegaret Deum. Item, dixit quod
ipse erat in proposito, illo anno quo capti fuerunt, ingrediendi ordinem
Cistersiensem, petita licencia a Magistro suo, quia, propter predicta
puncta, displicebat sibi ordo Templi, et quia pater et mater et fratres
sui erant sepulti in domo dictorum Cistersiensium.
Item, de contentis in V et omnibus aliis sequentibus dixit se nichil
scire ultra que supra deposuit, hoc excepto quod, in die Veneris sancta,
vidit reverenter nudis pedibus per fratres ordinis adorari crucem, et
quod bene credebat ecclesiasticis sacramentis, et credebat quod alii
fratres ordinis crederent; sed illi qui preceperunt eidem predicta
nefanda non erant in hoc boni Christiani. Pro professis statim
habebantur et jurabant non exire ordinem; clamdestine recipiebantur, ex
quo suspicio contra ordinem habebatur; cordulis cingebantur super
camisias cum quibus jacebant in signum castitatis, nec scit quam penam
habuissent qui secreta revelassent vel qui noluissent facere illa que in
recepcione precipiebantur eisdem; scientes errores predictos male
fecerunt, quia non corexerunt nec denunciaverunt Ecclesie. Elemosinas in
domo de Brolio, in quo moratus fuit in diocesi Agenensi, vidit
convenienter fieri et hospitalitatem servari; in aliis domibus Templi
non fuerat, nisi transeundo, nec fuerat ei dictum quod per nefas
acquireret ordini vel quod ex hoc degeraret; immo fuit ei dictum in
recepcione sua quod non reciperet res alienas in commenda sua, ne domini
temporales pedagiis defraudarentur, nec credit quod aliquis laicus, nisi
in articulo mortis, possit absolvere a peccatis. Quod magnus Magister
cum conventu ordinabat servabatur in ordine, contra quem grandia
scandala propter predicta sunt exorta, et credit quod modus recepcionis
confessatus per eum esset notus fratribus ordinis, sed non extraneis.
Item, requisitus si sic deposuit prece, precepto, timore, amore,
odio, vel temporali comodo habito vel habendo, respondit quod [p. 406]
non, sed pro veritate dicenda, et ut sibi imponatur penitencia et pena,
et ut Deus parceat sibi: Cui fuit injunctum, in virtute juramenti
prestiti per eundem, quod non revelaret hanc suam deposicionem quousque
attestaciones fuerint publicate.
Eisdem die et loco, fuit adductus ad presenciam eorumdem dominorum
commissariorum frater Humbertus de sancto Jorio miles, preceptor
baillive Cathelanensis, testis suprajuratus, ut deponeret dictum suum,
etatis circiter L annorum; non deferens mantellum ordinis, quia dimissit
ipsum in concilio Senonensi cum pluribus aliis, et postea fecit sibi
radi barbam, et fuit inquisitum cum eo per dominum episcopum Parisiensem
et absolutus et reconciliatus ab eo. Lectis autem et diligenter sibi
expositis omnibus et singulis articulis, respondit ad eos, et primo ad
primos IIIIor, ut sequitur, videlicet, se non vidisse servari in ordine
contenta in dictis articulis, nisi in recepcione sua, et interfuerat
capitulis et recepcionibus aliorum. Ipse autem receptus fuerat in domo
Templi de Nova Villa juxta Cathelanum, per fratrem Johannem Ademari,
quondam militem, tunc preceptorem ballive vocate de Paganis, in festo
Nativitatis beati Johannis Baptiste proximo preterito fuerunt XVIIII vel
XXti anni, in capella dicte domus, inter primam et terciam, presentibus
fratribus Andrea de Rocha, presbitero quondam, Hugone de Gabilone
milite, quem credit esse vivum, Johanne de Aubon serviente et aliquibus
aliis de quorum non recordatur nominibus, in hunc modum; nam receperunt
eum ad participacionem bonorum ordinis et panem et aquam et pauperem
vestitum ordinis; et fecerunt eum vovere et jurare castitatem,
obedienciam, vivere sine proprio, servare secreta capituliorum; et
dictus receptor tradidit ei mantellum, et ipsi astantes fuerunt eum
osculati in ore; postmodum instruxit eum de multis bonis punctis ordinis
et qualiter deberet dicere _Pater noster_ et consimilia; postmodum dixit
ei dictus receptor quod ipsi habebant aliquas observancias quas ipse
diceret ei et non curaret, quia non erant contra animam suam, [p. 407]
et ea poterat facere et dicere ore non corde et aliqua verba consimilia
inductiva; et tunc precepit ei quod abnegaret Deum, et dictus testis
fuit de hoc admiratus et causabatur; sed finaliter quia dixit quod talis
modus servabatur in recepcionibus aliquorum aliorum fratrum, abnegavit
ore non corde. Postmodum precepit ei quod verteret se ad
circumspiciendum quamdam crucem metalinam que erat in altari erecta, et
spueret contra eam, et ipse spuit ad terram juxta se; alia inhonesta
quoad oscula, crimen sodomiticum, vel aliquid aliud illicitum, non fuit
dictum vel factum in dicta recepcione sua, ut dixit. Requisitus quorum
recepcionibus et quibus capitulis interfuerat, respondit quod ipse
receperat fratrem Gerardum de Alto Villari servientem in dicta domo de
Novo Villa, sunt circiter X anni sicut credit, presentibus dictis
fratribus Andrea presbitero, et Johanne de Aubon, et Roberto
Molendinario dicte domus; receperat eciam fratrem Petrum de Domo Vivaria
servientem in domo Templi vocata Possessa Cathalaunensis diocesis, sunt
circiter novem vel X anni, presentibus fratribus Goberto de Laudefey,
Johanne de Villaribus et Petro Rogerio servientibus, et aliis de quibus
non recordatur; vidit autem recipi in dicto ordine, per fratrem Hugonem
de Peraldo, in capella domus Templi Parisius, sunt circiter XII anni,
fratrem Raynaudum de Cugneres militem, in capitulio generali, in quo
erant circiter, ducenti fratres, inter quos erant fratres Aymo
d'Oyselaers miles, Johannes Ademari et Hugo de Cabilone milites; vidit
eciam recipi per dictum fratrem Hugonem de Peraldo, in alio capitulio,
Parisius, fratrem P. de Bocli militem, testem supra juratum sed nondum
examinatum, presentibus eisdem militibus supra proximo nominatis, et
Ricardo de Betencourt, militibus; vidit eciam recipi per fratrem
Galterum de Biencuria militem, preceptorem Remensem, fratrem Aymonem de
Claromonte nepotem ipsius testis, militem, sunt circiter VII anni, in
dicta domo de Nova Villa, presentibus dictis fratribus Andrea
presbitero, et Johanne d'Aubon, et Gauberto preceptore domus de Mellans,
et Roberto Molendinario; vidit eciam a dicto fratre Aymone [p. 408]
d'Oysilieres recipi, in eadem domo de Nova Villa, fratrem Petrum de
Toluo militem, nepotem ipsius testis, sunt circiter VIII anni,
presentibus dictis presbitero Johanne d'Aubon et R. Molendinario, qui
morabantur in dicta domo; vidit eciam in eadem domo recipi per fratrem
Gerardum de Villaribus militem, tunc preceptorem Francie, fratrem dictum
Motardi militem, sunt circiter VIII anni, presentibus fratribus proximo
nominatis, in quibus quidem recepcionibus et capitulis nichil fuit
factum vel dictum inhonestum vel illicitum quod ipse testis viderit vel
audiverit vel sciverit, sed dicte recepciones fuerunt facte per illum
modum per quem deposuit se fuisse receptum, exceptis abnegacione et
spuicione predictis. Requisitus si credebat quod aliquis alius fuerit
receptus in ordine qui abnegaverit Deum et spuerit supra crucem,
respondit quod magis credebat omnes bene fuisse receptos quam
contrarium.
Item, de contentis in Vº et omnibus aliis articulis respondit se nescire
plus quam supra deposuerit, hoc excepto quod ipse bene credebat
sacramentis Ecclesie, et credit quod alii fratres ordinis bene crederent
et quod sacerdotes ordinis bene celebrarent, et sciebat quod layci non
poterant absolvere a peccatis nec eos excommunicare. Pro professis
habebantur, et jurabant non exire pro meliori vel pejori sine licencia
superiorum. Clamdestine fiebant recepciones et capitulia, nullis
presentibus nisi fratribus ordinis, nec credit quod ex hoc suspicio
haberetur contra ordinem, quia multi religiosi exclusis secularibus
tenebant capitulia eorum. Cordulis super camisias cingebantur; nescit
quod aliquis punitus fuerit qui revellaverit secreta capituli, quia non
audivit ea revelari; precipiebatur eis quod non confiterentur nisi
fratribus ordinis sine licencia eorum, quia dicebatur quod fratres eorum
habebant majorem potestatem super eos propter privilegia eorum quam
alii. Si aliqui erant scientes errores in ordine, fuerunt negligentes
quia non correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie. Elemosine et
hospitalitas in ordine communiter servabantur, et precipiebantur eis
quod illicite non acquirerent ordini nec aliquem exheredarent [p. 409]
nec interessent exheredacioni injuste, et si contrarium fecissent
perdidissent mantellum, ut dicebatur eis. Ubique servari debebat in
ordine quod magnus Magister cum conventu statuebat; scandala grandia
videt propter predicta contra ordinem esse exorta. Audivit dici magnum
Magistrum et alios preceptores aliquos errores, nescit quos, contra
ordinem fuisse confessos.
Item, requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore vel
odio, temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum per dictos dominos commissarios, in
virtute juramenti prestiti per eundem, quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Acta fuerunt hec dictis die et loco, presentibus Magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Lune sequenti, que fuit XVIII dicti mensis Januarii, fuit
adductus ad presenciam dictorum dominorum commissariorum, in domo
predicta, frater Addam de Vollencourt preceptor de Anricuria
Cameracensis diocesis, miles, testis suprajuratus, ut deponeret dictum
suum, non defferens mantellum ordinis, quia dimiserat eum ante capcionem
suam, cum audivisset alios esse captos, et fecerat sibi radi barbam,
existens in Imperio, ut liberius et secrecius ire posset quo vellet, et
erat etatis XL annorum et ultra, ut dixit, et fuit inquisitum cum eo per
dominum episcopum Parisiensem, et absolutus et reconciliatus per eum;
lectis autem et diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis,
respondit ad eos, protestacione supra cum juravit facta per eum de non
recedendo a prima confessione sua repetita; et primo ad primos IIIIor in
hunc modum, videlicet se recepisse unum in fratrem dicti ordinis, et
vidit aliquos alios recipi, et nunquam vidit nec scivit quod fierent vel
dicerentur contenta in articulis supradictis; verumptamen quando ipse
fuit receptus per fratrem Petrum Normani, quondam militem, tunc [p. 410]
preceptorem de Laudinesio, in capella sancti Blasii domus Templi
Parisius, in proximo instanti Quadragessima erunt circiter XXIIIIor
anni, presentibus fratre Galtero d'Esta, quondam milite, et quibusdam
aliis fratribus, de quorum nominibus non recordatur; fuit adductus ad
presenciam dicti receptoris, multis nobilibus de parentela sua extra
remanentibus, et peciit panem et aquam et societatem ordinis, et dixit
quod volebat esse servus, esclavus ordinis, et dictus receptor dixit
quod grandem rem petebat et quod bene deliberaret, quia oporteret eum
dimittere propriam voluntatem propter alienam, et esurire quando vellet
comedere, et multa aspera pati; et cum ipse respondisset quod omnia
supportaret, dixit ei dictus receptor quod exiret extra et deliberaret
bene, et ipse exivit, et dictus receptor fuit locutus cum aliis
fratribus, et post paululum fecit iterum vocari eundem testem, et
interrogavit si persistebat in eadem intencione; et eo respondente quod
sic et petente quod prius, et dicto receptore respondente id quod supra,
finaliter fecit eum jurare, super quoddam missale apertum, quod servaret
castitatem, viveret sine proprio, obediret superioribus suis, servaret
bonos usus et bonas consuetudines ordinis, que tunc erant et in posterum
per Magistrum et bonos homines ordinis inponerentur; quod non revelaret
secreta capitulorum, et quod, pro posse suo, juvaret ad acquirendum
regnum Jerosolimitanum, et absque licencia superiorum suorum non exiret
dictum ordinem pro duriori religione vel pro magis laxa, et quod non
interesset in loco in quo aliquis exheredaretur injuste; post que
inposuit sibi mantellum, quodam presbitero, qui aderat, dicente psalmum:
Ecce quam bonum et quam jocundum, etc., et quasdam preces et oracionem,
et infundente aquam benedictam super eum; et tunc dictus receptor et
fratres astantes osculati fuerunt ipsum testem in ore. Post que precipit
idem receptor quod sederet ad pedes suos, et instruxit eum qualiter
debebat se gerere in domo et in exercicio armorum, et multa consilia
licita et honesta; post que surrexerunt, et dictus frater Galterus,
ceteris remanentibus in dicta capella vel recedentibus, duxit ipsum
testem ad capellam majorem dicte domus, in qua nulli alii erant [p. 411]
nisi ipsi duo, et cum fuissent retro magnum altare prope quoddam parvum
altare, precipit dictus frater Galterus eidem testi quod diceret Jhesum
Christum esse falsum prophetam, et ipse testis hoc dixit, non cum
intencione, non cum corde, quod crederet Jhesum esse falsum prophetam,
sed dixit ore; non tamen precipit quod aliter abnegaret, sed dixit ei,
quod spueret super quamdam crucem ligneam per ipsum fratrem Galterum de
dicto parvo altari assumptam et super quodam sedile collocatam, et ipse
testis spuit non super sed juxta eam; de aliquo autem osculo inhonesto,
crimine sodomitico, vel aliqua alia re illicita non fuit sibi factum
verbum in recepcione sua predicta. Requisitus si credit quod communiter
fratres reciperentur ubique in ordine sicut ipse fuit receptus, quantum
ad illa illicita, respondit se magis credere quod non quam quod sic,
quia non vidit hoc fieri nisi in recepcione sua, nec audivit dici quod
fieret aliis. Requisitus de nomine recepti per eum, respondit quod
vocabatur Ernulphus de Mondeville, quondam serviens, quem recipit, sunt
circiter quindecim anni, in capella domus Templi de Sanceyo diocesis
Senonensis, presentibus fratribus Guidone de Dordano, quondam
preceptore, tunc dicte domus de Sanceyo, et aliis de quibus non
recordatur, in cujus recepcione servavit modum qui fuit servatus in sua,
exceptis illis illicitis quod Jeshum diceret esse falsum prophetam, et
de spuicione crucis; vidit eciam alios recipi, sicut dixit, per eundem
modum, in quorum recepcione nichil agebatur illicitum quod videret vel
sciret, sed de nominibus receptorum et recipiencium et presencium dixit
se non recordari, nec aliquid aliud scire de omnibus et singulis aliis
articulis, nisi hoc quod credebat bene sacramentis ecclesiasticis, et
credebat quod alii fratres ordinis crederent; et bene sciebat quod layci
non poterant absolvere a peccatis, et quando capitulia tenebantur,
presbiter absolvebat eos in fine capituliorum, et per illum qui tenebat
capitulum inponebatur eis pena temporalis pro excessibus eorum in
capitulio manifestatis, secundum disciplinam ordinis; jurabant non exire
ordinem. Statim pro professis habebantur, clamdestine [p. 412]
recipiebantur; credit quod ex hoc esset suspicio contra eos; propter
honestatem, super pannos lineos cum quibus jacebant cordulis quas
recipiebant unde volebant cingebantur. Nescit qualiter fuissent puniti
nolentes facere turpitudines predictas in recepcione, si fiebant, vel
secreta capituliorum revelassent; fratribus presbiteris eorum
confitebantur propter potestatem quam habebant ex privilegiis super eos,
et multi confitebantur secularibus, nec vidit inhiberi quin possent
confiteri secularibus. Si erant aliqui scientes aliquod malum esse in
ordine, male fecerunt quia non correxerunt nec denunciaverunt Ecclesie.
Elemosine et hospitalitas convenienter servabantur in ordine in
aliquibus domibus, et in aliquibus non. Per nefas non poterant acquirere
ordini, nec ex hoc degerare; de die, missa de Sancto Spiritu celebrata,
clam vidit teneri eorum capitulia, nullis existentibus nisi fratribus
ordinis. Quod magnus Magister cum conventu suo ordinabat, servabatur in
toto ordine. Grandia scandala contra ordinem sunt exorta propter illa
que dicuntur contra eum. Audivit magnum Magistrum et aliquos alios
preceptores contra ordinem aliquos errores, nescit quos, fuisse
confessos.
Item, requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio,
vel temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda. Cui fuit inpositum per dominos commissarios, in
virtute juramenti prestiti per eundem, quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Eisdem die et loco, fuit adductus ad presenciam eorumdem commissariorum
frater Petrus de Bocli miles, Noviomensis diocesis, socius fratris
Hugonis de Peraldo visitatoris, testis supra juratus, ut deponeret
dictum suum, non deferens mantellum ordinis, quia dimiserat ipsum ante
capcionem suam, post capcionem aliorum, et fecerat sibi radi barbam
suam, ne cognosceretur; et fuerat examinatus per dominum episcopum
Noviomensem, et absolutus et reconciliatus per dominum archiepiscopum
Remensem, et erat etatis XXVI annorum vel circa, ut dixit; [p. 413]
lectis autem et diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis,
respondit ad eos, et primo ad primos IIIIor, ut sequitur, protestacione
prius facta cum juraverat repetita, videlicet se nescire si contenta in
ipsis articulis erant vera, quia non viderat nisi unum alium fratrem
recipi in ordine, de cujus nomine non recordatur, qui fuit receptus per
dictum fratrem Hugonem de Peraldo, Parisius, in festo Nativitatis beati
Johannis Baptiste proximo preterito fuerunt VII anni vel circa,
presentibus fratribus Adam de Vollencourt et Humberto de sancto Jorio,
proximo examinatis, et pluribus aliis tunc in generali capitulo
existentibus; in cujus recepcione nichil vidit fieri nec audivit dici
inhonestum; ipse autem testis receptus fuerat per dictum fratrem Hugonem
de Peraldo, in magna capella domus Templi Parisiensis, in presencia
tocius capituli, in festo Nativitatis sancti Johannis Baptiste proximo
preterito fuerunt XI vel XII anni, presentibus predictis fratribus Adam
et Humberto militibus, in hunc modum; nam fecerunt eum vovere
castitatem, obedienciam, et vivere sine proprio, et hoc jurare, et quod
servaret statuta et consuetudines ordinis que tunc erant et fierent in
posterum per magnum Magistrum et conventum; quod non revelaret secreta
capitulorum, eciam sociis propriis qui non interfuissent in eis; quod,
pro posse suo, juvaret ad acquirendum regnum Jerosolimitanum, quod non
exiret ordinem sine licencia superioris sui pro aliquo alio ordine, quod
non interesset in loco in quo aliquis studio suo exheredaretur injuste;
postmodum tradidit ei mantellum, et ipse receptor et quidam presbiter
ordinis, qui aderat, et tres vel quatuor de antiquioribus, qui erant
juxta receptorem, fuerunt eum osculati in ore; post que dictus receptor
instruxit eum qualiter debent se gerere quoad oraciones, mensam et alia
licita et honesta; nec aliquid illicitum illa die fuit dictum vel factum
in dicta sua recepcione; die vero Jovis sequenti, post recepcionem suam
que fuerat facta die Martis precedenti, duo fratres servientes ordinis,
quorum non habebat noticiam et de quorum nominibus non recordatur,
vocaverunt ipsum testem ad quandam cameram dicte domus Templi, [p. 414]
et firmatis per eos hostiis, preceperunt ei quod abnegaret Deum, et ipse
dixit quomodo posset abnegare Deum qui creaverat eum et pro eo passus
fuerat, et in quem credebat; et dicti servientes dixerunt quod oportebat
hoc eum facere, et tunc abnegavit ore non corde; dixerunt eciam ei quod
alias oporteret eum spuere super crucem, sed tamen nec tunc nec alias
spuit, nec fuit requisitus, nec de osculo inhonesto, nec de crimine
sodomitico, nec de aliqua alia re ilicita fuerunt sibi locuti, et credit
pocius, quod illis qui recipiebantur in ordine preciperetur quod
abnegarent Deum, sicut fuit sibi preceptum, quam contrarium. De omnibus
et singulis contentis in omnibus aliis et singulis articulis, respondit
se nichil scire ultra quam supra deposuerit, hoc excepto quod ipse bene
credebat ecclesiasticis sacramentis, et credebat quod alii fratres idem
crederent, et sciebat quod laici non poterant absolvere a peccatis.
Jurabant non exire ordinem; statim pro professis habebantur, clamdestine
recipiebantur, ex quo suspicio contra ordinem habebatur; non credit quod
carnaliter commiscerentur; cordulis quas assumebant unde volebant
cingebantur, in penitenciam, super camisias suas cum quibus jacebant;
nescit qualiter fuissent puniti qui noluissent abnegare vel facere alia
illicita, vel qui ea revelassent; sine licencia non poterant nisi
fratribus sacerdotibus dicti ordinis confiteri. Negligentes fuerunt,
illi qui sciebant quia non correxerunt errores nec denunciaverunt
Ecclesie. Elemosine et hospitalitas ex precepto superiorum convenienter
fiebant; clam capitulia tenebantur, nullis presentibus nisi fratribus
ordinis; quod magnus Magister cum conventu ordinabat servabatur in
ordine; grandia scandala propter predicta contra ordinem sunt exorta;
modum recepcionis sue manifestavit aliquibus fratribus ordinis, sed
nescit si omnes fratres ordinis sciebant recepciones illicite fieri.
Audivit dici magnum Magistrum et alios preceptores aliquos errores,
nescit quos, contra ordinem fuisse confessos.
Item, requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio,
vel temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, [p. 415]
sed pro veritate dicenda; cui fuit injunctum per dictos dominos
commissarios, in virtute juramenti prestiti per eundem, quod non
revelaret hanc suam deposicionem quousque attestaciones fuerint
publicate.
Acta fuerunt hec, die et loco predictis, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra proximo nominatis.
Post hec, die Martis sequenti, que fuit XVIIII dicti mensis Januarii,
fuit adductus ad presenciam eorumdem dominorum commissariorum, in domo
predicta, frater Guido Delphini miles, diocesis Claramontensis, testis
supra juratus, ut deponeret dictum suum, non deferens mantellum ordinis,
quia dimiserat ipsum, suadentibus, ut dixit, prelatis congregatis in
concilio Senonensi, et radi fecerat sibi barbam post dictum concilium,
pro eo quod dimiserat ipsum mantellum, cum quo fuerat inquisitum per
dominum episcopum Parisiensem, et absolutus et reconciliatus per eum, et
est etatis quadraginta [et] unius anni vel circa; per quem fuit repetita
protestacio per ipsum et alios qui cum eo supra juraverunt facta in
juramento eorumdem. Et insuper fuit protestatus quod per ea que diceret
vel faceret non fieret prejudicium sibi; lectis autem et diligenter sibi
expositis omnibus et singulis articulis, respondit ad eos, et primo ad
primos IIIIor, ut sequitur, videlicet se nescire si vera erant contenta
in dictis articulis vel non. Ipse tamen interfuerat aliquorum fratrum
ordinis recepcionibus, et IIIIor recepit, et non vidit nec audivit quod
in eis vel in aliis recepcionibus fratrum ordinis, preterquam in sua,
fieret aliquid de contentis in quatuor articulis supradictis; in sua
autem recepcione fuit servatus iste modus: nam ipse testis, qui tunc
erat circiter undecim annorum circa festum beati Jacobi, ut audivit
dici, fuit adductus ad domum Templi de Ranseria Claramontensis diocesis,
sunt circiter XXX anni, et missa finita, fuit ductus extra capellam in
quadam camera, in qua venerunt ad eum duo fratres ordinis milites,
quorum non habet noticiam, et pecierunt ab eo quod petebat, ut [p. 416]
sibi videtur; et cum ipse nesciret respondere propter teneritudinem
etatis, dicti milites dixerunt: Vos vultis esse frater Templi? Quo
respondente quod sic, pecierunt ab eo quare hoc volebat, cum esset
nobilis et dives et haberet terram sufficientem, et forte credebat quod
in ordine Templi esset sibi melius et quod posset bene equitare quando
vellet et habere illa que sibi placerent; sed non esset sic: nam si
intraret, oporteret eum multa aspera et dura sustinere, et esse ultra
mare quando vellet esse citra, vigilare quando vellet dormire, esurire
quando vellet comedere et similia; quo respondente quod omnia bene
sustineret et quod volebat esse frater, ex quo pater et mater ejus
volebant, intraverunt dicti duo fratres capellam et locuti fuerunt super
premissis, ut arbitratur, fratri Franconi de Bort, quondam milite, tunc
preceptori Alvernie, ut sibi videtur, qui debebat recipere eum.
Postmodum redierunt ad eundem testem qui solus erat in dicta camera, et
introduxerunt eum coram dicto fratre Francono, et fuerunt eciam
introducti duo presbiteri qui fuerunt recepti cum eo, quorum non habet
noticiam, coram quo pecierunt illa que suprascripta sunt, et ipse dixit
eis talia verba qualia dixerant dicti duo fratres eidem testi, et ut
deliberarent super predictis fecit eos exire dictam cameram, et iterum
redierunt petentes id quod suprascriptum est; finaliter dictus preceptor
fecit eos jurare super quemdam librum, quem tenebat apertum in gremio
suo, obedienciam, et vovere castitatem, vivere sine proprio, servare
bonos usus et bonas consuetudines ordinis que tunc erant et que in
posterum inponerentur per Magistrum secundum statuta ordinis; servare
secreta capituliorum et ea non revellare, eciam fratribus qui non
interfuissent in eis; non exire dictum ordinem pro meliori vel pejori
absque licencia superioris sui qui posset eam dare; juvare pro posse suo
ad acquirendum regnum Jherosolimitanum et ad deffendendum quod de eo
erat acquisitum; non interesse loco in quo aliquis ex studio suo
exheredaretur vel dampnaretur injuste, et quod non percuterent
Christianum taliter quod ex eorum percussione posset mutillari vel
interfici. Post que dictus receptor inposuit eis mantellos, et [p. 417]
ipse receptor et fratres astantes, de quorum nominibus non recordatur,
fuerunt eos osculati in ore, et quidam frater presbiter ordinis, qui
aderat, dicebat quasdam oraciones, nescit quas, et habebat aquam
benedictam; postmodum dictus receptor instruxit eum quot _Pater noster_
debebat dicere pro horis suis, et qualiter debebat se regere in
ecclesia, et in domo, et extra, et multa alia bona et honesta dixit ei
et aliis duobus. Post que quidam de militibus ordinis astantibus, cujus
non habet noticiam, traxit ipsum testem retro altare, predicto receptore
et aliis qui aderant remanentibus in loco in quo erant, et dictus miles
precepit ei quod abnegaret Deum; quo respondente se nullo modo facturum,
precepit ei quod abnegaret la propheta [sic], et ipse respondit quod
nesciebat quid hoc erat, sed si erat diabolus abnegabat eum et omnia
opera ejus; postmodum precepit ei quod spueret super quandam crucem,
nescit si ligneam vel metallinam, que erat juxta dictum altare, et ipse
respondit quod nullo modo hoc faceret, et cum alter diceret quod immo
oportebat eum spuere, respondit ipse testis quod, nisi dimitteret eum,
ipse clamaret in tantum quod pater suus et dominus de Mercorio, qui
dicta die ante missam eum fecerat militem, et multi alii nobiles, qui
erant extra dictam capellam, audirent et intrarent; et tunc dictus miles
dixit ei quod saltim spueret super terram juxta dictam crucem, et ipse
spuit; postmodum dixit ei dictus miles quod si haberet calorem
naturalem, poterat commisceri carnaliter cum fratribus ordinis, quod
tamen non fecit, nec fuit requisitus, nec audivit dici quod in ordine
fieret ab aliquibus fratribus ordinis. De osculo inhonesto vel de aliqua
alia re illicita non fuit dictus miles vel aliquis alius, in dicta
recepcione sua, locutus eidem, nec vidit, nec scivit si dicti duo
presbiteri abnegaverunt vel fecerunt aliqua illicita. Requisitus si
credit quod in recepcionibus aliorum de ordine servaretur communiter
ille modus qui fuerat servatus in sua quoad illa illicita, respondit
quod magis credit quod non quam quod sic, quia interfuit pluribus
capitulis, et nescivit nec audivit dici quod predicta illicita
injungerentur fieri nec fierent, nec vidit fieri in [p. 418]
recepcionibus quibus adfuit. Requisitus quos receperit ipse in ordine,
respondit quod primo recepit fratres Petrum dictum Lovier et Petrum lo
Bergier servientes, diocesis Bituricensis, in domo Templi de Jussiaco le
Chandier ejusdem diocesis, cujus domus ipse testis tunc erat preceptor,
sunt circiter XIII anni, presentibus fratribus Johanne de Manaco vel de
Aqua Sparsa presbitero, Raynaldo de Bordis subpreceptore dicte domus,
Stephano de la Losa Bergerio, Stephano Vessardi, Johanne lo Bergier, qui
vivebant tempore quo dictus testis captus fuit, et aliis deffunctis;
recepit eciam fratrem Stephanum Brolii diocesis Claramontensis, in
capella domus Templi de Chamat ejusdem diocesis, die Jovis ante
carnisprivium instans erunt octo anni vel circa, de mandato preceptoris
Francie, presentibus fratribus Golferio presbitero, Petro Brolii
preceptore dicte domus, et Bonaforso, de quorum vita vel morte non habet
certitudinem; recepit eciam fratrem Guillelmum Arnaldi servientem
diocesis Claramontensis, in domo Templi de Sellis Claramontensis
diocesis, in ecclesia, in instante Quadragesima erunt VII vel VIII anni,
presentibus fratribus Guillelmo, tunc curato dicte domus, Guillelmo
Abri, Guillelmo de l'Espinatz servientibus, et audivit dici quod dictus
frater Guillelmus Aynardi obierat, de aliorum vita vel morte
certitudinem non habens. Requisitus quos viderat recipi, dixit quod
ultra mare in Acon, in loco in quo tenebatur capitulum eorum, vidit
quadam die Dominica, sunt ut extimat vigenti sex anni vel circa, recipi
in fratrem ordinis fratrem Roncelinum militem, de provincia Provincie,
per fratrem Guillelmum de Bello Joco, tunc magnum Magistrum ordinis,
presentibus fratribus Theobaldo Gandi preceptore terre ultramarine et
magistro Templi qui nunc est, Petro de Severi draperio, Petro de Montade
preceptore Aconensi, Florencio de Villa socio tunc dicti magistri, et
pluribus aliis quos nominavit; in quibus quidem recepcionibus non fuit
factum aliquid de contentis in dictis IIIIor articulis, nec aliquid
aliud illicitum quod ipse sciverit vel audiverit dici.
Item, requisitus super V articulo et omnibus aliis sequentibus, [p. 419]
respondit se nichil scire plus quam supra deposuit, hoc excepto quod
ipse bene credebat sacramentum, et credit quod alii fratres ordinis
crederent, et quod sacerdotes eorum non omitterent verba canonis. Quando
capitulia tenebantur et fratres confitebantur excessus perpetratos per
eos, et petebant veniam ab illo qui tenebat capitulum, exibant extra qui
petebant veniam, et ille qui tenebat capitulum deliberabat cum fratribus
qualis pena imponeretur eis; postmodum illi qui confitebantur excessus
suos vel convincebantur reintrabant capitulum, et ille qui tenebat
capitulum dicebat eis qualiter penam debebant sustinere, secundum
statuta ordinis et secundum arbitrium fratrum qui aderant in capitulio,
et aliquando inmediate recipiebant disciplinam et portabant penam eis
inpositam, et aliquando differebatur usque ad aliam diem, et dicebatur
eis quod irent ad presbiterum ordinis eorum, et absolveret eos. Dixit
eciam quod, terminatis capitulis, frater presbiter qui aderat absolvebat
eos et dicebat in vulgari: Confiteor Deo, etc., et faciebat
absolucionem, sicut post generalem confessionem fit in Ecclesia; nec
credebat quod laycus posset absolvere a peccatis, nec ipse reputaret se
ex tali absolucione generali presbiteri absolutum a peccatis mortalibus
non confessatis; frequenter fuit inproperatum sibi quod se osculabantur
in ano, et quia plures confessi sunt dictum osculum, nescit quod credat
de eo; jurabant non exire ordinem. Statim pro professis habebantur; si
exivissent, excommunicati reputabantur, et essent graviter puniti, si
capti fuissent; clamdestine recipiebantur, quod displicebat eidem testi
et fratri Hugoni de Peraldo et aliquibus aliis fratribus ordinis, et
credit quod hoc suspicio contra ordinem haberetur; cordulis cingebant se
super camisias cum quibus jacebant in signum castitatis et humilitatis,
et cordule cum quibus ipse testis cingebatur tetigerant quoddam pilare
existens in Nazare, in loco in quo fuit facta Anunciacio per angelum
beate Marie, et aliquas reliquias quas habebant in ordine ultramare,
scilicet beatorum Policarpii et Eufemie. Non vidit aliquos interfici vel
incarcerari quia noluissent facere illa que in recepcionibus
precipiebantur eis. Ex sacramento tenebantur non revelare modum [p. 420]
recepcionis eorum eciam fratribus qui non afuerant et secreta
capituliorum; secundum statuta ordinis non debebant, nisi presbiteris
ordinis, absque licencia, et aliis presbiteris confiteri. Si fratres
sciebant errores in ordine, et maxime superiores, male fecerunt quia non
correxerunt nec denunciaverunt Ecclesie. In capituliis eorum vidit omnes
curialitates concedi, et omnes incurialitates reprobari, et
precipiebatur eis quod facerent bene serviri in ecclesiis eorum, et bene
elemosinas fieri, et hospitalitatem servari. In aliquibus tamen locis
fuerunt retractate elemosine, nec fiebant ter in septimana, ut debebant,
sed ultra mare dabant, amore Dei, decimam partem victualium eorum et
omnia cibaria que levabantur de mensis eorum; per nefas non debebant
acquirere, nec ex hoc degerare, nec recipere mercimonia aliena in
custodia sua, ut temporales domini suis pedagiis fraudarentur. Missa de
Sancto Spiritu antequam tenerentur generalia capitulia celebrabatur,
postmodum intrabant capitulum, et predicabatur eis per aliquem
religiossum, quo recedente, firmabantur porte capituli, et
custodiebantur intus ab aliquo ex fratribus ne aliquis intraret, et
providebatur ne aliquis qui esset extra capitulum posset audire eosdem;
quod magnus Magister cum conventu suo ordinabat, servabatur in ordine;
nescit propter feditates ordinis aliquem ordinem exivisse, adiciens quod
maxima pena imponebatur illis qui exiverant, et postmodum revertebantur;
grandia scandala videt contra ordinem esse exorta propter illa que
ordini imponuntur: credit Magistrum et alios confessos fuisse illa que
in litteris apostolicis super hoc continentur.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum per dictos dominos commissarios, in
virtute juramenti prestiti per eundem, quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Eisdem die et loco fuerunt adducti ad presenciam eorumdem [p. 421]
dominorum commissariorum fratres Raynardus de Tremplaio presbiter
Parisiensis, Albertus de Canellis miles, diocesis Aquensis provincie
Mediolanensis, Philippus Agate Rothomagensis, Johannes de sancto Lupo
Parisiensis, Bartholomeus de Trecis, Otho de Ayrone Lingonensis,
Robertus de Cormelhes Parisiensis diocesium, servientes, ut essent
testes in negocio isto, secundum formam juramenti aliorum testium
superius registratam, expositam et vulgarizatam eisdem.
Acta fuerunt hec die et loco predictis, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Mercurii sequenti, que fuit XX dicti mensis Januarii, fuit
adductus ad presenciam dictorum dominorum commissariorum, in domo
predicta, frater Raynaudus de Tremplaio Parisiensis diocesis, curatus
ecclesie Templi Parisiensis, testis supra juratus, ut deponeret dictum
suum; qui fuit ante omnia protestatus quod non intendebat recedere a
confessione et deposicione per ipsum factis coram domino episcopo
Parisiensi, per quem fuerat absolutus et reconciliatus, et est etatis LX
annorum vel circa, et non defferebat mantellum ordinis, quia dimiserat
eum in concilio Senonensi cum pluribus aliis, sicut dixit. Lectis autem
et diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit ad
eos, et primo ad quatuor primos, ut sequitur, videlicet quod quanquam
corpus suum haberet sustinere ex hoc penam corporalem, non discederet a
veritate, et multum deliberavit intra se priusquam responderet; cum
autem dicti domini commissarii offerebant se daturos ei dilacionem, si
volebat, ad plene deliberandum, et copiam articulorum ut eos legeret,
dixit quod non curabat habere dilacionem nec copiam supradictas, et
respondit ad dictos quatuor articulos quod non erat consuetum in ordine
fieri, nec ipse viderat fieri que in dictis articulis continentur.
Requisitus si ipse interfuerat recepcionibus aliorum et quorum, [p. 422]
respondit quod sic multorum, quorum nomina ignorat, qui recipiebantur in
domo Templi Parisius, et postmodum incontinenti recedebant, et vidit
ibidem recipi fratrem Stephanum de Turno presbiterum, Parisiensis
diocesis, vivum, per fratrem Hugonem de Peraldo, ut sibi videtur, sunt
circiter VII anni, de presentibus non recordatur; et fratrem Johannem de
Folhayo juris peritum, sunt VII anni vel circa, per fratrem Johannem de
Turno thesaurarium Templi Parisiensis, vivum, presentibus fratribus
Petro preceptore domus Templi Parisiensis, et aliis de quibus non
recolit, in quibus quidem recepcionibus non vidit aliquid illicitum vel
inhonestum fieri; post recepciones autem predictas ducebantur recepti ad
cameras per fratres ordinis, in quibus quidem cameris tradebantur eis
vestes ordinis, et dimittebant vestes seculares, et nescit si in dictis
cameris tunc abnegarent vel spuerent supra crucem, vel facerent oscula
inhonesta, vel carnaliter commiscerentur, vel aliquid aliud illicitum
facerent, nec scit nec credit quod ibi male agerent vel non, ut
respondit requisitus.
Interrogatus ubi, per quem, qualiter et quando receptus fuerat,
respondit se in magna capella Parisiensis domus Templi fuisse receptum,
in vigilia Pasche, erunt viginti anni et ultra, ut sibi videtur, per
fratrem Johannem de Turno, quondam thesaurarium tunc Templi Parisiensis,
presentibus fratribus P. de Torta Villa levatore redituum et censuum
dicte domus Templi, Nicolao Flamengi tunc preceptore de Latigniaco Sico,
et aliis de quorum nominibus non recordatur, per hunc modum. Nam primo
vovit et juravit castitatem, obedienciam, vivere sine proprio, non
revelare secreta capituliorum, non dimittere dictum ordinem pro meliori
vel pejori; postmodum tradidit ei mantellum, et ipse receptor et frater
Odo de sancto Quintino, tunc curatus dicte domus Templi, qui aderat,
fuerunt eum osculati in ore, et dictus presbyter dicebat psalmum
Ecclesie: Quam bonum, et Pater noster, et versiculos: Mitte ei auxilium
de sancto, nichil proficiat inimicus in eo: Esto ei turris fortitudinis,
et oracionem: Pretende famulo tuo, Domine, dexteram celestis [p. 423]
auxilii, etc.; et aspersit aquam benedictam super ipsum testem; et
eosdem psalmum, versiculos et oracionem dicebat ipse testis quando
aderat recepcionibus fratrum ordinis, et aquam benedictam aspergebat
super eos.
Post predicta dictus receptor dixit ei quod debebat jacere cum caligis
et pannis lineis, et quod debebat cingi super dictos pannos una cordula
propter honestatem, quam cordulam poterant accipere unde volebant; post
que precepit ei immediate quod abnegaret Deum et spueret super crucem
mantelli, et ipse abnegavit Deum ore non corde, et spuit ad terram, non
super crucem mantelli; sed nichil precepit de osculo inhonesto nec de
crimine sodomitico, nec quod obmitteret verba canonis, nec unquam
obmisit, nec scit quod alii presbyteri obmitterent, et audivit
frequenter in domo Templi presbyteros ordinis celebrantes dicentes verba
canonis, et alii audiverunt de ipso, et credit quod sacerdotes et alii
crederent ecclesiasticis sacramentis.
Item, de contentis in quinto et omnibus sequentibus articulis respondit
se nichil scire ultra quod supra deposuit, hoc excepto quod, in die
Veneris sancta, devote et reverenter in conspectu totius populi
adorabant crucem in capitulo; ille qui tenebat capitulum imponebat penas
temporales, secundum statuta ordinis, pro culpis manifestatis in
capitulo, et cum capitulum debebat separari, fiebant multe preces sicut
fiunt in Ecclesia, et postmodum ille qui tenebat capitulum, qui erat
laicus, dicebat ista verba: De hiis que obmisistis dicere, propter
verecundiam carnis vel propter timorem penarum et justicie ordinis, nos
facimus vobis illam indulgenciam quam possumus, et frater noster
presbyter, qui est hic, faciet absolucionem; et tunc frater presbyter
dicebat Confiteor in vulgari et Misereatur nostri, sicut fit in
Ecclesia, et dictus testis habebat pro magna derisione in corde suo, ut
dixit, quia laici tenentes capitulia dicebant ista verba, quod facerent
indulgenciam qualiter poterant.
Requisitus si fratres dicti ordinis credebant, propter dictam
indulgenciam quam faciebant layci, esse absoluti a peccatis suis,
respondit quod non, quia sibi postmodum confitebantur; jurabant [p. 424]
non exire ordinem, et statim pro professis habebantur, quod erat contra
jus, ut sibi videtur, et contra quoddam privilegium eorum, quod incipit:
Omne datum optimum; et cum dictus frater Johannes de Felheyo et ipse
testis loquerentur aliquibus fratribus, ante capcionem eorum, quod malum
erat quia statim pro professis habebantur, et contra dictum privilegium,
habuerunt valde pro malo et fere irruerunt in eos, et specialiter frater
Johannes Ducis Parisiensis diocesis. Clandestine recipiebantur, ex quo
suspicio contra ordinem habebatur; per sacramentum tenebantur non
revelare secreta capitulorum, et si revelassent, fuissent puniti, sed
nescit qualiter; injungebatur eis quod non confiterentur nisi fratribus
sacerdotibus ordinis, sed aliqui non servabant. Negligentes fuerunt si
sciebant errores et non correxerunt. Parisius, et in aliis domibus in
quibus fuit ipse testis, elemosine et hospitalitas convenienter
servabantur, sed semel propter carestiam fuit restricta elemosina apud
Scesiacum Meldensis diocesis, fere per medium annum. Capitulia, firmatis
januis, missa, tercia, et meridie dictis, et sermone per aliquem
religiosum facto, de die tenebantur; ordinata per Magistrum et conventum
ordo servabat; grandia scandala contra ordinem sunt exorta propter
errores qui in eo esse dicuntur, de quibus erroribus si erant ipse
testis et alii inferiores ordinis [certiores facti?], non fuissent ausi
reprehendere superiores suos.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum per dictos dominos commissarios, in
virtute juramenti prestiti per eundem, quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.