domum Johannis Rosselli prope ecclesiam sancti Johannis in Gravia
Parisius, ubi detinebantur XXVIII fratres Templarii ex hiis qui
interfuerant in predicto viridario, videlicet fratres Henricus de
Honorello, Galterius de Campo Allamano, Oddo de Buris, Johannes de
Cantalupo, Johannes de Bussavento, Robertus Vigerii, Guillelmus de
Taysentria, Martinus de Vollenis, Stephanus de Paray, Symon Testafort,
Stephanus de Losa, Stephanus de Patinges, Anricus de Caritate,
Guillelmus de Tulhelhis, Aymo de Pratim, Stephanus de Riperia miles, P.
du Carrel, Johannes le Cast, Guaufredus de Stampis, P. Cresseti,
Girardus Gandoti, P. Leheri, Stephanus Bessus, Johannes Sapiencie,
Johannes Loqueti, Matheus Gadolin, Albertus de Maquinhi, et Petrus
Picardi. Qui, ut alii supra requisiti, responderunt quod, quia dictum
fuit et deliberatum inter eos dicta die Sabati in prefato viridario
domini episcopi Parisiensis quod duo presbyteri fratres dicti ordinis,
videlicet fratres Reginaldus de Pruino et P. de Bononia predicti, et duo
fratres milites dicti ordinis, debebant ad eos venire et super
procuratoribus constituendis et aliis defensionem dicti ordinis
contingentibus deliberare, et quia istud factum non extitit, ideo
procuratores aliquos non fecerunt nec consilium aliquos super hoc
habuerunt, requirentes dictorum presbyterorum et militum et aliorum
superiorum suorum habere consilium ad predicta, et habito dictorum
fratrum consilio, dixerunt quod deliberarent quod per eos esset super
predictis faciendum, et volunt ad proponendas deffensiones et raciones
suas habere consilium et presenciam superiorum suorum et aliorum fratrum
predictorum. Et petunt quod cum in eodem hospicio sint inter duas
societates divisi, quod facultatem habeant loquendi et consilium habendi
super predictis inter se, petentes instanter, ut boni Christiani, eis
ministrari ecclesiastica sacramenta. Frater vero Aymo de Pratimi
prefatus dixit quod non poterat defendere dictum ordinem contra dominum
Papam et dominum Regem, quia pauper et simplex homo erat, et quod non
erat hereticus, nec unquam fecerat aliquid de erroribus dicto ordini
impositis, nec ex quo fuit in ordine viderat nec audiverat [p. 139]
illos errores esse in ordine supradicto, dicens quod non curabat de
consilio aliorum predictorum fratrum in eadem domo existencium super
procuratoribus ad defensionem dicti ordinis constituendis, vel
quibuscumque aliis ad dictam defensionem per eos ordinandis et
deliberandis et faciendis, sed petebat quod permitteretur dictam
religionem Templi exire, et in seculo remanere vel aliquam aliam
religionem intrare, cum illa in qua erat non placeret eidem, nichil
aliud quare sibi non placebat pretendens. Requisivit eciam dictus frater
Aymo adduci ad presenciam dominorum commissariorum predictorum, vel
saltem ad dominum Lemovicensem.
Acta fuerunt hec predictis die et locis, presentibus me Floriamonte
Dondedei de Mantua, et aliis notariis supra nominatis.
Post hec, die Veneris sequenti post octabas Annunciacionis Dominice, que
fuit tercia dies mensis Aprilis, venerunt et comparuerunt coram dictis
dominis commissariis, in capella predicta, fratres Templarii
infrascripti, videlicet fratres Guillelmus de Sornayo miles, pro se et
aliis predictis XII fratribus dicti ordinis qui cum eo tenebantur in
dicta domo Blavoti prope portam sancti Anthonii, et fratres Radulphus de
Compendio et Johannes de Fontanvilla pro se et aliis XI fratribus
predictis dicti ordinis qui cum eis tenebantur in dicta domo de Ocrea
prope crucem de Tiraut, et frater Radulphus de Taverniaco pro se et
aliis VI fratribus predictis dicti ordinis qui cum eo tenebantur in
dicta domo Roberti Anuerdi in vico veteris platee Porcorum; item fratres
Nicolaus de Romanis et Dominicus de Verduno, pro se et aliis VII
fratribus predictis qui cum eis tenebantur in dicta domo Guillelmi de
Marcilhiaco prope portam sancti Antonii; item frater Addam de Inferno,
pro se et aliis VIIII fratribus predictis qui cum eo tenebantur in domo
Nicolae Ordee in vico Predicatorum Parisius; item frater Johannes de
Valbelant, pro se et aliis VI fratribus predictis qui cum eo tenebantur
in domo Johannis de Chamis in vico de porta Balderii; item fratres
Guillelmus de Fuxo miles, et Johannes de Monte regali, et Ber. [p. 140]
Charverii, ac Johannes de Bellafaya, pro se et aliis XXXVIIII fratribus
predictis qui cum eis tenebantur in domo Ricardi de Spoliis in vico
Templi Parisius; item fratres Egidius de Parbona et Nicolaus Versequin,
pro se et aliis X fratribus qui cum eis tenebantur in abbacia sancti
Maglorii Parisius. Et dictus frater Johannes de Monte regali, pro se et
aliis predictis comparentibus et pro aliis de eorum societatibus
predictis, exibuit et legit in presencia dominorum commissariorum
predictorum ad defensionem ordinis sui quamdam cedulam, tenorem qui
sequitur continentem:
«En nom de Nostre Sire, amen. Propaussant li Templers, primarament que
lor ordre fu senz et aprovez antiquamant ben et honestamant pour la
sancta Egleize de Roma.
«Item, propousant que touit li frere qui furent fez de cel ora jusque
ici, furent fez bien et honestament, e senz tout pechié, segun la foy
catholica de Roma, ensi quo se puet trover por les livres de la masson
oisquieus se contient; li quieu livre sunt de una maniere por les
diversas partidas dou siecle. Appar ensi pour li frere qui ont esté deu
dit ordre tresportrés en autre, c'est à savoir en l'Ospital et en
l'ordre de sans Lorens, et en ceau deus Escoliers qui furent en l'ordre
deu Temple, et pour les confessions des freres qui sont mors en la
prisson, e par les apostates.
«Proposant li frere deu dit ordre que il vivorent bien et honestament
segon la foy catholica de Roma, en oïr leur orres, en fare le jejuni que
sant Eglieze commanda, et plus que il jejunavant II carantenas chescun
an, confessavant e comenegavant tres fois, c'est à savoir à Noël, à
Paschas, à Pentecosta, en presensa deu pueple, pour la personne deu
frere chapellan do lour ordre, se il i fust, et si no i fust, par una
autre religions à capella deu sieclo. Ensi quant il estoient malades,
confesier, commengier, enolier, e sevolir, quant estoient mors, en terra
benedeta, ensi comme loiau Crestian de Nostre Segnor, en presensa deu
pueple; e pour chascun frere qui morent, il tenoient un poure repari,
pour l'arme de li, XL jors de cel viande como li autre frere [p. 141]
manguent. Encoras eront tuit li frere de cela meson teneus de dire C
Pater noster pour l'arme de li, dedens VIII jors après sa mort; e ceit e
manefest pour toute maniera de gens de siegle.
«Item, propousant li frere deu dit ordre que pour toutes leurs eglieses
estoit le greignor autier de Nostre Dame, à la sieue enor edifés;
encoras que toutas les oras auz orent premeramant li frere em piés,
salva la complée que se cantet dererena, por ce que Nostre Dame fu chiés
de la religion, e sera si, si li plait.
«Item, propousent li frere deu dit ordre que, au jourz des Veners sans,
adoravant la crus humiliament et devota en presence deu pueple, e que il
portant la crus vermeile eus mantieus en la onour et en la reverencia de
la crus en que Nostre Sire sustinez mort et passion pour nos.
«Item, les freres deu dit ordre proponent que lors capitols estoient
celebrés bien et honestament, sens nulle tachees de peché, segun la foy
de Rome. Encoras en chascun chapitilles general, preschavent à la foys
avesque, à la fois predichaour au frere Menours; e zo se trovera per
eus, e per li frere qui sunt issu de l'ordre, e par li apostata.
«Item, propousent li dit frere que en lor ordre se tenoit corr e ajun e
justice seguon Dieu; et ceu se trovara par li frere qui ent esté Templer
e sont tresportés aus autres religions, et par li apostata.
«Item, propausant que nostre paire lo Papa lor dona freres chapellan deu
dit ordre, por aver la comunia de lors, comma en zo se trovara per lo
previlegi de la mason.
«Item, proposent que lors chapellans estoient servidors bien et
honestament segun la foy catholica de Roma.
«Item, proposent que en lors masons se tenoyt espitalité de aumosine aus
viandans, cotidianamant, et espicialement tres foys ia semana, à chascun
que venir i voloit.
«Item, proposent que au Juoudi absolu avoient li poure en lors mesons,
pour ferre le mandit ensi cant est establi pour la gleza de Rome.
«Item, proposent que chascun dimenche, en lors masons ou en [p. 142]
altre parte où sunt por oïr missa, prendrent pan beneit de le man de
ceau qui cantoit la missa.
«Item, proposent que chascune feste grant fesoient processions en lors
eglises, pour la onour de cella festa, davant le pople.
«Item, proposent que chant aucun frere issoit de l'ordre e se metoie en
autre, que nos avions privileges de eaus reconcilier en pena
d'escominion, e le recourcans autres sa volunté, por que si el sanse for
[?], que ben entre nous il ne tornera point.
«Item, proposant li frere deu dit ordre que à la vegeuda ainans [?] s'en
aloent, et après un temps retornoient à la merci de la massons, et
fesoient lor peneanche; por quoi dient li frere du Temple que s'il
seussent nulle mauvesté en l'ordre, que il ne retournassent point estre
eus frere.
«Item, propossent quan canoines, moines, preicaurs, freres meneurs,
carmelis, de la Trinité, sont issus de lor religion e venus en l'ordre
deu Temple, li quieus n'i fussent mie venus se il seussent en nos nule
mauvesté de pechié.
«Item, proposent se aucun frere deu dit ordre sont eu fez archevesques
et avesques d'aucuns lieus par la santa glise de Roma.
«Item, proposent que antiquamant li frere deu dit ordre sont eus
cubicullaves de nostre sire le Papa, et vivoient en conversamant
religion sancta et honesta, en tiel guisse que se il fussent cil on lor
mist de sus, ils ne les eurent pas receu en cel offici.
«Item, proposent li frere deu dit ordre que nostre sire le Roy de France
et aucuns autres Rois ont tenus tresauriens et aumoniers et autres
officials deu dit ordre, sens touta mavesa sopita de error.
«Item, proposent que arcevesques, avesques, comtes et barons, si ont
tenus freres deu dit ordre en lor officis, sens touta sospita de mauvesa
error.
«Item, proposant que aucuns prelats de sancta Glisa, e nobles et non
nobles, les cals avient devocion eus biens esperituals de la masson,
requiront esser receus eus biens de la meson, et il donnoient [p. 143]
leur enmesgnes en poura devocion que il avoient en la meson, lequel
chose il ne fussent mie se il trovassent le contraire.
«Item, proposent que aucuns nobles et aucuns autres requeroient estre
freres deu Temple à la mort, pour la devocion del ordre que il li avoit.
«Item, proposent que l'ordre deu Temple, en temps passé, si se es
parties de la mer, et de sçà mier, ens lieus que estoient en frontiera
de Sarazin, bien et loiaument contre li anemi de la foy de Jeshu Crist,
en temps du rois Lois, deu roy de Ingalterra, en jiu [?] teps se perdi
des foys tout le convent; et après, en temps de frere G. de Berninet
nostre Maistre, que mori en Acre à mers III^C freres, qui morirent
aveque li en Acre.
«Item, proposent que en Spanha et en la frontera d'Arago, si se ise
portes liaument contre li, en aunor de la crouz, à lor forsa et à lor
poir; e ce se puet trovier por lo roy de Castella et d'Aragon, le ausors
poir il ont esté.
«Item, propossent que li frere del dit ordre qui furent pris, XXV ans a
passés, en fayt d'armes, qui sunt poir deu Souda, ne por pour de mort,
ne pour dons, nos ouit ez volgut reneier de lor Creator; per que dient
li Templer, que se il fussent tieus cant om dit, cil sont fet, ils
fussent delivrés maintenant de l'avant dita prisson.
«Item, propousent li dit frere que la sancta cros du Temple, la quela
grecia vesiblement e manifesta levo miet [?] del cros de la persona en
qui est, la quel sancta cros est et sol esser en poder deus Templiers,
se il fussent tieus gens que om dit, no demorera ni se leysera garder à
ties gens.
«Item, proposent que la spina de la corona que fu de Nostre Senior in
cele meisme guisse ne florrira au jor del Venres sanz entre les mans des
freres capellans deu Temple, si il fossent tiels que om lor met dessus.
«Item, proponent deu cors de sancta Eufemia que venit à Castel Pelegri
por grace de De, en quel luc il a faicz plusors miracles, deu por li,
que ile ne i so fure mie herbergée entre li Templiers, se il [p. 144]
fussent cil que om dist, ne aucunas auteras reliquies qui sont et solunt
ester en poder deu Temple.
«Item, proponent li frere deu dit ordre que las almoinas qui se fasoient
desà mier en las mesos, ni celas que se fasoient outra mer, por li
Maistre et por l'armoianer, ne se porroient emendier per nulle re del
mont, ne le ben que en set estre fés, si sesta fausenda n'euse estré
mise sur l'ordre, tant en passages quant autres choses.
«Item, propossent que il sont mort plus des XXm frer por la foi de Die
outra mer.
«En perro, si nul home voloit dire que en l'ordre del Temple fusse fete
nulla mavesté, dizent que il sont aparelié de combatre am tot homme,
exceptat l'ostal de nostre sengnor le Roy e de nostre segnor le Papa.»
A tergo vero dicte cedulle erant hec: Et si pars adversa aliquid
proponere voluerit, petimus transcriptum et diem ad deliberandum.
«Item, proposent che la glesa lor e defenduta à gran tort, dont hei
cherunt per Dieu che la sia redua.
«Item, et hoc primerament li frere deu Temple negant esse vers tug cetez
mauveses articles que om lor (_met_) surs l'ordre.»
Item peciit pro se et nomine quo supra ecclesiastica sacramenta, et
corpora decedencium fratrum tradi ecclesiastice sepulture, et ante
exhibicionem dicte cedule dixit coram dictis dominis commissariis quod
ipse et alii fratres prenominati erant layci et simplices, et ideo
petebant advocatum sibi dari. Dixit eciam quod multi voluissent venire
ad defensionem ordinis, sed non permittitur eis, hec dicens expresse de
fratribus apud Montem Ferandi in Advernia detentis, et peciit eos adduci
coram dictis dominis commissariis ad defensionem predictam. Ad quod
responsum fuit per dictos dominos commissarios, quod illi qui in
denunciacione predicti eorum edicti dixerunt se velle defendere ordinem
antedictum, adducti fuerunt Parisius, et adhuc sunt et fuerunt coram eis
in dicto viridario domini episcopi Parisiensis. Alii vero qui dixerunt
se nolle defendere ordinem memoratum, de quo extant publica [p. 145]
instrumenta, et ideo non fuerunt adducti.
Item, eadem die Veneris, fuit exhibita et tradita ibidem coram dictis
dominis commissariis cedulla, cujus tenor inferius est insertus, per
Colardum de Ebroicis custodem XI Templariorum fratrum in dicta domo de
Leurage detentorum, ex parte dictorum undecim fratrum, ut dicebat,
transmissa ad defensionem predictam; tenor vero dicte cedule sequitur et
est talis:
«Vehi les reisons et les defenses que li frere qui sunt en garde Colart
de Evreis propossent à defendre la religion du Temple et leur cors de
cas qui sunt proposé contre eaus, vos [?] ques cas ne sont mie
veritable. E dit Jehan Penet, freres chapellans, frere Mayeus de Cresson
Essart et freres Andrees li Mortoiers, et lour compagnus dusques à XI
tout d'une compagnie: Primeremant que le religion deu Temple fu fete et
fondée e nom de Deu, damada sancta Maria, et fu divisea et establie per
monsegnur sant Bernart et des pluseus prudomes, et fu confremée de
nostre per le Pape qui à che tans estoit et des autres papes ensuians, e
che le religion nos a esté baillie e l'avon tenue et maintenue à nostre
poir, et en chelle religion volus vivre et mourir pour le sauvement de
nos ames.
«Item, nos disons que en la religion deu Temple, par toutes les massons
à chapelle, avoit prestre et clorec, et plus des seculers que de le
religion deu Temple, qui fesoient le servise Nostre Segnor les freres
presens, et buvoient et mengoient aviec aus, et gisoient en lor dordoirs
entre aus, des quieus prestres et clers nos requerens les enquestes.
«Item, cele devant dite religion li pere i atreoit li fil, et li freres
se frere et li oncles le neveu; par coi nous disons se le religion fuit
mauvèse, il ne les atraissent mie avec aus.
«Item, se aucuns freres par courous ou par maulvès concel laissasent
leur abiet et alassent au siecle, il venoient requerre leur abiet et
crier leur merchi, sans forche nulle ferre, et fesoient leur penanche an
et jour, tele com nostre religion devise, lequele nous creons que
nous avons par dievers nous, et en i a grant plenté de cieus [p. 146]
qui i sont revenu, liquel n'i fussent mie revenui se le religion fust
mauvese.
«Item, nous avons souffert moire de tormens de fers, prisons et de
geines, et longs tans au pan et à l'iue, par coi aucons de nos freres
sunt mort; et ne eussons mie tant souffert se nostre religion ne fust
bone et se nos ne mantenissons verité, et si n'i fust pour le monde
oster hors de mal erreur qui i est sans raison.
«Item, nous requirons à monssegnur l'archevesque de Nerbonne, à
monsegnor l'evesque de Limoge, à monsegnor l'evesque de Mende et à
monsegnor l'evesque de Lisieues et à lou conpangnour, nos deritures de
sante egliese, com à no pere et à nostre mere; quar nos savons et creons
que vous estes envoiés de par nostre pere le Pape en cheste besongne, et
si savon que vos estres membre de sainta egliesie, et nous tenons le
Pape à pere et sainte egliese à mer, et volons obeir à no per et à
nostre mere, com bon fil et bon Crestien et bien creant en Pere et en
Fil et en Sant-Eusprit, e recheruns aver dret, se nos che vos matenant
[?], et requerrons à aver le consel de nos freres, chest à savoir frere
Guillaume Chambolent frere chevalier, frere Renaut de Provins frere
chapellans, frere Petre de Bonogna frere chapellans, frere Gossein
commendeur de Flandres, frere Jehan de Corbie, frere Guillaume de
Lepleche, frere Pietre le Prevoist, frere Nicolas Versequin; et
requerons toit emsemble à aleir par davant vous, et s'il ne vous plest
que nous soions tout mené, si mandés frere Mathieu de Cresson Essart et
frere Andrée le Mortoier, et nous accordens à che qui feroit pour la
religion defendre.»
Post hec dicti domini nostri commissarii voluerunt et ordinaverunt quod
nos notarii, una cum venerabili viro magistro Amisio supradicto, iremus
ad domos fratrum predictorum pro quibus et pro se prenominati fratres
dicta die Veneris comparuerant coram eis, ad sciendum et audiendum si
pro eis et de mandato eorum coram dictis dominis commissariis venerant
et comparuerant, et si rata habebant ea que per predictos comparentes
fuerant proposita et tradita coram eis, et quod eis [p. 147]
significaremus eis et eciam aliis quod dicti domini commissarii non
intendebant ulterius expectare quin in dicto negocio procederent ut jus
esset, et quod affererent vel mitterent dicti fratres per aliquem de
suis societatibus vel per quemcumque alium fratrem, omnes raciones et
defensiones quas dicere vellent et proponere ad defensionem ordinis
memorati, nam ipsi parati erant recipere, si et quantum esset de jure.
Post hec, eadem die Veneris post prandium nos notarii predicti, una cum
prefato venerabili viro, magistro Amisio archidiacono Aurelianensi, de
mandato dictorum dominorum commissariorum, ut dictum est, acessimus ad
domum predictam Rabiosse sive de le Ragera, ubi detinebantur XI fratres
prefati, et petivimus ab eis utrum cedulam predictam hodie ostensam et
exibitam coram dominis commissariis supradictis per Collardum de
Ebroicis misissent, et nomine ipsorum et pro ipsis tradita fuisset
eisdem. Qui omnes, ipsa cedula eis per nos exhibita et inspecta per
ipsos, responderunt omnes quod eam miserant per eundem Colardum, et de
mandato ipsorum eam tradiderat dominis commissariis supradictis ad
defensionem dicti ordinis. Quo facto, nos eisdem diximus quod si vellent
mittere aliquem ex ipsis vel fratrem R. de Pruino, P. de Bononia, vel
dominum Guillelmum de Chabonnet militem supradictos, ad proponendum et
dicendum coram dictis dominis commissariis quicquid vellent ad
defensionem ordinis, libenter audiremus, et predictis dominis
commissariis reportaremus; et bene significavimus eisdem quod predicti
domini commissarii, instanti die Mercurii, intendebant procedere in
negocio supradicto, sive facerent sive non, quatenus de jure possent et
deberent. Qui responderunt quod non intendebant aliquem procuratorem
facere vel mittere ad defensionem ordinis supradicti, donec haberent
consilium, et possent loqui omnibus nominatis in predicta cedula quam
miserant per predictum Colardum, quia magnum pericullum esset quod ipsi
submitterent statim et honorem tocius ordinis et personarum suarum in
defensionem quatuor vel quinque personarum, quia si, per [p. 148]
impressionem aliquorum potencium virorum, illi defensores minus
sufficienter defenderent dictum ordinem, et omitteretur ordo de
criminibus supradictis, licet inquiratur contra totum ordinem,
nichilominus persone eorum essent in pericullo, qui tanto tempore in
dicto ordine remanserunt, sed quilibet est paratus per se, quantum
poterit, defendere dictum ordinem. Requisiti si volebant aliquid aliud
dicere, responderunt quod non.
Postmodum, eadem die Veneris accesimus ad dictam domum Ricardi de
Spoliis in vico Templi Parisiensis supradicti, ubi erant detenti XLIII
Templarii supradicti, et petivimus ab omnibus simul stantibus et
audientibus utrum misissent omnes hodie ad presenciam dictorum dominorum
commissariorum fratrem Guillelmum de Fuxo militem, et fratrem Johannem
de Monte regali predictos, ad proponendum et dicendum coram eis illa que
dixerat et legerat ad defensionem dicti ordinis, et in quamdam cedulam
et dimiserat eisdem. Qui omnes dixerunt et responderunt quod ipsos
miserant pro se, et de mandato ipsorum dixerat idem frater Johannes
predicta; et nichilominus voluerunt et ordinaverunt, quod predicti
fratres Guillelmus et Johannes hac instanti die Mercurii ad presenciam
dictorum dominorum commissariorum venerant et proponerant [sic] aliqua
que ipsi omnes volebant adhuc dicere ad defensionem dicti ordinis, et
dederunt omnes predictis fratribus G. et J. potestatem et mandatum
dicendi et proponendi ea ad defensionem dicti ordinis prout in eis est.
Requisiti si volebant aliquid aliud dicere, dixerunt quod non ad
presens.
Postmodum accessimus ad domum Guillelmi de Marcilhiaco predictam, ubi
erant IX Templarii predicti, qui per nos interrogati utrum hodie
misissent coram dictis dominis commissariis predictos fratres Nicolaum
de Marra curatum de Romanis, presbiterum, et Dominicum de Verduno de
societate eorum ibidem presentes, dixerunt omnes quod miserunt eos, et
de mandato eorum iverunt et ratum habent quod per eos actum est [p. 149]
et propositum die ista, et dicunt quod si minus plene dixerunt, adhuc
sunt parati dicere et proponere ad defensionem ordinis quod Deus
ministrabit eis, et statuerunt predictos fratres Nicolaum et Dominicum
ad dicendum et proponendum, hac instanti die Mercurii, coram dictis
dominis commissariis, ad defensionem ordinis, illud quod interim
occurrerit eis. Acta fuerunt hec predictis die et locis, presentibus
dicto magistro Amisio, me Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra
proximo nominatis.
Die Sabati IIII mensis Aprilis accessimus ad dictam domum Johannis de
Calinis, ubi detinebantur VII Templarii, et petivimus ab eis utrum
frater Johannes de Valbellendi, qui die Veneris precedenti comparuerat
coram dictis dominis commissariis pro ipsis et de mandato ipsorum,
venisset et proposuisset ad defensionem ordinis ea que ibi proposita
fuerunt; et dixerunt omnes quod ipsi miserunt eum ad predictos dominos,
non ut procuratorem, sed ut raciones predictas et defensiones proponeret
coram eis, nec intendebant aliquem procuratorem constituere. Requisiti a
nobis utrum vellent aliqua alia dicere ad defensionem ordinis, et
statuere aliquem ex eis vel ex aliis ad dicendum et proponendum aliquas
raciones ad deffensionem dicti ordinis, responderunt quod sic, et
mitterent predicta die Mercurii proxima dictum fratrem Johannem de Valle
Bellando ad dominos commissarios predictos, pro eorum racionibus et
defensionibus proponendis et dicendis coram eisdem dominis commissariis.
Postmodum, eadem die Sabati accessimus ad domum Blavoti predictam, ubi
detinebantur XIII Templarii predicti, et petivimus ab eis utrum frater
Guillelmus de Sornayo miles, qui die Veneris proxima precedenti
comparuerat coram dictis dominis commissariis pro ipsis et de mandato
ipsorum, venisset et proposuisset ad defensionem ordinis ea que ibi
proposita fuerunt. Dixerunt omnes quod ipsi miserant eum ad predictos
dominos commissarios, et ex parte eorum proposuit vel proponi fecit ea
que fuerunt ibi proposita, dicentes quod adhuc habent et volunt [p. 150]
proponere. Et tunc diximus eis quod ipsi dicerent nobis ea que volebant
proponere, vel statuerent aliquem ex eis vel ex aliis qui die Mercurii
vel alias quandocumque predicta proponeret coram dictis dominis
commissariis, quia ipsi predicti domini commissarii ultra dictam diem
Mercurii non expectarent quin in dicto negocio procederent prout de jure
deberent. Qui omnes voluerunt et ordinaverunt quod fratres Johannes de
Septem Montibus et Guillelmus de Sornayo miles, pro eis et nomine
ipsorum, coram dictis dominis commissariis comparerent, et predictas
raciones proponerent, tanquam nuncii, et non tanquam procuratores, et
pecierunt quod hodie possent loqui cum predicto fratre Reynaldo de
Pruino.
Post hec, eadem die Sabati accessimus ad dictam domum abbatis de
Tyronio, [ubi] detinebantur VIII Templarii predicti, quorum duo
veniebant de dicta aula episcopali, ubi credebant dictos dominos
commissarios esse et se deberent representare dicta die, a quibus
petivimus quid fecissent et quid dixissent si eos invenissent? Qui
dixerunt omnes quod miserant eisdem dominis commissariis quamdam
cedulam, quam nobis tradiderunt ibidem, cujus quidem cedule tenor
sequitur in hec verba:
«A homes honerables et sages, ordenés de per nostre pere l'Apostelle
pour le fet des Templers, li freres, li quies sunt en prisson à Paris en
la masson de Tiron, des ques vez ci les noms: primerement frere P. de
Cortemble prestre, frere P. de la Casseme, frere Evrart de Buissiers,
frere Jehan de Bures, frere Mathie de Bures, frere Jehan de Coleurs,
frere P. de Clermont en Biauvoisin, frere P. de Vatan: honeur et
reverencie. Comes votres comandemans feut à nos ce jeudi prochein passé,
et nos feut demandé se nos volens defendre la religion deu Temple desus
dite, tuit distrent oil; et dison que ele est bone et leal, et est tout
sans et mauevesté et traïson tout ce que nos l'en met sus, et sommes
prest de nous defendre chacun pour soy eu touz emsemble, an telle
mainere que droit et sante Egliese et vos an regarderons; come [p. 151]
cil qui sunt en prisson an nois fres, à cople II, a somes en neire fosse
oscure toutes les nuit.
«Item, nos vos fessons asavir que les gages de XII denier que nos avons
ne nos soufficent mie; car nos convient paier nos lis, III denier per
jour chascun liz, loage de cuisine, napes, touales pour teueles et
autres choses, II sol. VI denier la semange.
«Item, pour nos fergier et desferger, puis que nos somes devant les
auditors, II sol.
«Item, pour laver dras et robes, lignes, chascun XV jours XVIII denier.
Item, pour bûche et candole, chascun jor IIII denier. Item, passer et
repasser lesdis freres, XVI denier, de asiles de Nostre Damme de l'altre
part de l'iau.»
Qua per nos inspecta; petivimus ab eis si aliud volebant dicere; qui
dixerunt quod non, quia nichil aliud sciebant, sed multum placeret eis
quod dicti domini commissarii procederent in dicto negocio secundum Deum
et justiciam ac racionem, quia periculum erat in mora, quia si
contingeret dominum Papam mori, negocium impediretur, et semper
remanerent capti. Dixerunt eciam quod ipsi habent et habebunt ratum et
gratum quicquid fiet et proponetur in dicto negocio per fratres R. de
Pruino et P. de Bononia supradictos.
Post hec, eadem die Sabati accessimus ad dictam domum de Prulhiaco, ubi
detinebantur XXVI Templarii supradicti, quibus diximus quod predicti
domini commissarii, qui eos fecerant congregari ad sciendum utrum
vellent constituere aliquem vel aliquos procuratores ad deffensionem
ordinis supradicti, et alias eciam ex habundanti ad ipsos miserant ad
sciendum hoc idem, quia nolebant amplius expectare quin in dicto negocio
procederent secundum quod fuerit racionis, et ideo volebamus scire utrum
vellent aliquem ex se vel ex aliis statuere ad defensionem ordinis. Qui
dixerunt quod nullum procuratorem intendebant facere, sed ordinaverunt
quod fratres Ancherius de Sivre miles, et P de Carmelhis, veniant
instanti die Mercurii, ad tradendum in scriptis defensiones ordinis, et
ratum habebunt et firmum quicquid per ipsos dicta die traditum [p. 152]
fuerit coram dominis commissariis supradictis, et petunt consilium
predictorum fratrum R. de Pruino et P. de Bononia.
Post hec, eadem die Sabati accessimus ad dictam domum Johannis Roscelli,
ubi detinebantur XXVII fratres preter fratrem Amelium de Pratimi, quibus
diximus, ut aliis proximo precedentibus. Qui, habito simul inter se
aliquali consilio, tradiderunt nobis quamdam cedulam, cujus tenor
sequitur in hec verba:
«Che sont les defenses et les requestes que li frer du Temple qui sont
in l'ostel Jehan Rossiau, estgrient à nostre pere le Pape et à nostre
segnor le Roi et nos segnurs les prelas, et font protestacion de toutes
leurs bonnes raysons à dire en lieu, en tens, et nient et defendent
toutes les malvestes erreurs qui lor sunt oppostes contre tous ceus qui
les dovreient maintenir.
«Item, il requerent li frere du Temple la graze des prisons et
delivrance de leurs cors et de leurs biens.
«Item, il requirent le sacrament de sancta Egliese. Item, requirent veir
le Maistre du Temple, et frere Hugo de Peraut commandeur de France, et
tous les preudes hommes freres du Temple, pour avoir consel, à eus, et
se ce ne nous est fare, nos ne somes pas conseillés de fere procuraurs.
Et si les nos refusent, nos nos appellons déconsiliés et devé de droit,
et en appellons à Dieu nostre segur, comme cil qui somes pris à tort.»
Et pecierunt quod possint loqui cum fratribus R. de Pruino et P. de
Bononia antedictis, et dixerunt quod suplicaremus dominis commissariis
quod possent loqui cum predictis; ellegerunt fratres Stephanum de
Riperria militem et Anricum de Onerello, ad loquendum et consulendum cum
ipsis. Nos autem signifficavimus eis quod domini commissarii procederent
in dicto negocio die Mercurii instanti, et extunc in antea, prout fuerit
racionis.
Post hec, eadem die Sabati post prandium accessimus ad domum [p. 153]
Penne Vayrie in cimiterio vici de Lucumdella, in qua moratur Nicolaus de
Falesia, ubi detinebantur XXIII Templarii, videlicet fratres Johannes de
Parisius, Egidius de Valencianis, Johannes de Pruino, Johannes de Bersi,
Henricus de Hentingentis, Bertrandus de Montinhi, P. Daties, Lucas de
Sonayo, Rogerius de Marselles, Hugo Deilli, Johannes de Compendio,
Clemens de Turno, Radulphus de Frenoy, Thericus de Remis, Johannes de
Nivella, Nicolaus de Ambianis, Constancius de Bissiaco, P. Prepositi,
Johannes de Ronzavalle, Oddo le Culherier, Galterus de Villa Sauoir, et
Nicolaus de Boynel. Et petivimus ab eis utrum vellent aliquem ex eis vel
ex aliis constituere procuratorem ad defensionem ordinis. Qui
responderunt quod nullo modo procuratorem facerent ad hoc, sed placebat
eis et gaudebant quod procederetur in negocio bene et juste, confidentes
multum de fidelitate dictorum dominorum commissariorum. Protestantur de
defendendo ordinem, dicentes quod nolunt ad presens mittere aliquem, sed
quilibet vult venire per se ad defensionem ordinis antedicti.
Acta fuerunt hec predictis die et locis, presentibus dicto magistro
Amisio, me Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo
nominatis.
Post hec, die Dominica sequenti, Vª videlicet die mensis Aprilis,
accessimus ad domum Guillelmi de Domonte in vico novo Beate Marie, ubi
tenebantur capti IIIIor Templarii, ex illis qui dicta die Sabati
interfuerant in prefato viridario dicti domini episcopi Parisiensis,
videlicet fratres Robertus de Dormellis presbiter, Robertus Flamengi,
Johannes de Rossiaco et Robertus de Amblavilla. Qui [per] nos requisiti,
ut alii supra, responderunt quod, si alii fratres vellent facere
procuratores ad defensionem dicti ordinis, et ipsi volunt in bono; si
alii facere nolunt, ipsi similiter nollunt.
Item, requisiti quos vellent facere procuratores, si alii facerent,
responderunt quod fratres Reynaldum de Pruino et P. de Bononia
predictos, et ratum haberent et firmum quod in premissis fieret per
predictos, si alii fratres ratum haberent, dicentes quod non habent
de quo facerent procuratores, et petunt consilium et presenciam [p. 154]
magistrorum et superiorum suorum. Requisiti insuper si aliquas raciones
vel defensiones pro dicto ordine volebant proponere vel dicere, dixerunt
quod ordo erat bonus, sanctus et legalis, et quod omne bonum in eo
injungitur, et omne malum prohibitur, et nichil aliud dixerunt.
Post hec, cum videremus quod multi ex dictis fratribus, et quasi omnes,
petebant habere consilium et deliberacionem predictorum fratrum Raynaldi
de Pruino et P. de Bononia, et quorumdam aliorum, revenimus ad
presenciam domini Bajocensis. Quo sibi exposito, dicens quod sua et
aliorum dominorum commissariorum intencio erat hac instanti die Martis
in dicto negocio procedere, et ulterius non expectare, voluit quod
prefati fratres R. de Pruino et P. de Bononia, ac fratres Guillelmus de
Chambonnet et Bertrandus de Sartiges milites, ducerentur ad singulas
societates fratrum predictorum Parisius existencium, qui se obtulerunt
ad defensionem ordinis memorati, ut cum eis deliberare possent de
constituendis procuratoribus, et racionibus et defensionibus ordinis
faciendis et proponendis, et de aliis agendis, et quod aliqui ex nobis
notariis iterato cum eis rediremus ad fratres predictos, et audiremus
adhuc ex habundanti si vellent aliquos procuratores constituere ad
defensionem predicti ordinis, et si quid proponere vellent, audiremus,
et significaremus eis quod dicti domini commissarii, non expectando
ulterius, dicta die Martis in dicto negocio procederent, ut jus esset,
ad quam diem ipsi fratres mitterent raciones et defensiones, si quas
haberent et vellent proponere ad defensionem ordinis supradicti, et quod
nichilominus eis tradi faceremus papirum vel pergamenum et incaustrum,
ad scribendum raciones et defensiones suas.
Post hec vero magister Amisius predictus et ego Bernardus Filioli ivimus
apud sanctam Genovefam, ubi erant XVIII fratres, videlicet Helias de
Chalhistrac presbiter, Iterius de Leburhac miles, Helias Aymerici, P. de
Lenhi preceptor de Somorens, Galterus de Enonia, Johannes de [p. 155]
Enonia, Raynaldus de Bondis, P. de Rupe, St. de Remis, G. de la
Terlandera, Laurencius Basini, Guillelmus Barloti, Aymericus Boeti,
Aymericus Barloti, Guillelmus Vigerii, Guido de Corso, Stephanus de
Ellemosina, Johannes de Blisson et Matheus de Alveto. Et fuerunt ad eos
ibidem adducti prefati fratres, R. de Pruino et P. de Bononia
presbiteri, ac fratres Guillelmus de Chambonnet et Bertrandus de
Sartiges milites. Quibus ibidem congregatis insimul, nos eos iterato
interrogavimus si fecerant, vel adhuc facere volebant, procuratores
aliquos ad defensionem ejusdem ordinis, significavimusque eis ex parte
dictorum dominorum commissariorum quod dicti domini commissarii instanti
die Martis volebant in dicto negocio procedere, nec intendebant ulterius
expectare; unde diximus eis quod omnes raciones et defensiones quas
proponere vellent ad defensionem ordinis, dicta die Martis mitterent per
dictos IIIIor fratres, vel per aliquem alium per quem eis expediens
videretur; et interim si vellent aliquid ad defensionem ordinis scribere
vel scribi facere, precepimus custodi eorum quod eis traderetur papyrus
seu pergamenum et incaustrum ad ea scribenda. Qui fratres per nos sic
interrogati, et premissis sibi per nos expositis diligenter auditis,
habito inter se et cum predictis IIIIor fratribus aliquali consilio ad
partem, concordaverunt et voluerunt quod predicti prenominati fratres R.
de Pruino et P. de Bononia presbiteri, Guillelmus de Chambonnet et
Bertrandus de Sartiges milites, ex parte et nomine ipsorum, hac die
Martis instanti, dicant et proponant coram ipsis dominis commissariis
quod nolunt facere procuratores aliquos ad defensionem dicti ordinis nec
intendunt, et quod proponant ad defensionem dicti ordinis dicta die ea
que dicere et proponere voluerint.
Postmodum, cum predictis IIIIor fratribus, accessimus ad fratres
Bernardum de Bord, P. Colonge, Odinum de Vendac, Aymericum de Copiac et
Sancius de Maci milites, qui ibidem, licet in alia camera, tenebantur,
eosque interrogavimus, ut alios in medio precedenti, eisque diximus et
significavimus, et obtulimus et fecimus, sicut et aliis [p. 156]
inmediate predictis. Qui, habito inter se et cum aliis prenominatis
IIIIor fratribus consilio et deliberacione prehabita, responderunt quod
nullo modo nollunt, nec intendunt facere procuratores, nec possunt; sed
placet eis quod prefati IIIIor fratres, R. de Pruino et P. de Bononia,
Guillelmus de Chambonnet et B. de Sartiges, predicta die Martis
proponant et dicant pro ordine et ad defensionem ordinis quidquid boni
poterunt; si tamen aliquid dicant quod contra ordinem suum esset, non
habent ratum nec habebunt.
Post hec, eadem die Dominica, cum dictis IIIIor fratribus, accessimus ad
domum condam episcopi Belvacensis, inter sanctam Genevefam et domum
fratrum Predicatorum, ubi erant XXI fratres superius nominati, quos, ut
alios supra, requisivimus et interrogavimus, et eis diximus et
exposuimus que et sicut aliis supradictis. Qui, habito inter se et cum
dictis IIIIor fratribus consilio, responderunt et dixerunt quod ex
causis alias dictis, videlicet quod non habent consensum Magistri sui
vel majoris partis conventus, non intendunt, nec possunt, nec volunt
facere procuratores aliquos, sed bene volunt quod prenominati IIIIor
fratres instanti die Martis proponant et dicant coram dictis dominis
commissariis quidquid boni poterunt ad defensionem dicti ordinis,
protestantes quod si dicant aliquid quod sit contra ordinem vel honorem
ordinis, non habent nec habebunt ratum.
Post hec, eadem die, cum dictis IIIIor fratribus, accessimus ad domum
predictam prioris de Cornay, ubi erant fratres predicti, quos ut alios
supra requisivimus et interrogavimus, et eis diximus et exposuimus que
et sicut dixeramus et feceramus aliis supradictis. Qui, habito inter se
et cum dictis IIIIor fratribus consilio, responderunt id idem quod
responderunt fratres inmediate precedentes, existentes in dicta domo
condam episcopi Belvacensis.
Acta fuerunt hec dictis die et locis, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis, prout
est superius specificatum et singulariter declaratum.
Post que, die Lune sequenti, que fuit VI dies Aprilis, ego B. [p. 157]
Filioli, cum dicto magistro Amisio et Johanne de Fellinis notariis
supradictis, et cum predictis IIIIor fratribus, accessimus ad dictam
domum condam episcopi Ambianensis, ad portam sancti Marcelli, ubi erant
fratres predicti, quos requisivimus et interrogavimus, ut alios supra,
et eis significavimus et diximus ea que et sicut aliis predictis
dixeramus. Qui, habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus consilio,
responderunt quod non intendebant, nec volebant, nec possunt facere
procuratores, cum non habeant presenciam et consensum Magistri et
conventus, sed ad defensionem ordinis personaliter se offert quilibet,
supplicantes quod in concilio generali, vel ubicumque de statu
religionis Templi tractabitur, esse possint, et qui non poterint esse
per se ipsos, cum fuerint in plena libertate, ad quam petunt se
restitui, procuratores constituent de fratribus sui ordinis, qui nomine
ipsorum prosequentur pro defensione religionis, aliter non. Et placet
eis quod crastina die prenominati IIIIor fratres proponant coram dictis
dominis commissariis quidquid boni poterunt ad defensionem ordinis, et
si aliquid contra utilitatem et honorem dicti ordinis facerent vel
dicerent, non haberent ratum, nec volunt habere.
Postmodum, eadem die Lune, cum dictis IIIIor fratribus, accessimus ad
predictam domum comitis Sabaudie, juxta eamdem portam sancti Marcelli,
ubi erant XVIII fratres predicti, quos requisivimus et interrogavimus,
ut alios supra, et eis significavimus et diximus ea que et sicut aliis
predictis dixeramus et feceramus. Qui, habito inter se et cum aliis
IIIIor fratribus predictis consilio, responderunt illud idem quod
prefati inmediate precedentes, existentes in dicta domo condam episcopi
Ambianensis.
Post hec, cum predictis IIIIor fratribus, accessimus ad domum Stephani
le Bergonho de Serena, ubi erant XII fratres predicti, quos
interrogavimus et requisivimus, ut alios supra, et eis significavimus et
diximus ea que et sicut aliis predictis dixeramus et feceramus. Qui,
habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus consilio, eodem [p. 158]
modo responderunt quo et predicti existentes in domo domini episcopi
Ambianensis.
Deinde, cum dictis IIIIor fratribus, accessimus ad dictam domum de Penna
Vayria, ubi erant XXIII fratres predicti, quos requisivimus et
interrogavimus, ut alios supra, et eis significavimus et diximus ea que
et sicut aliis predictis dixeramus. Qui, habito inter se et cum dictis
IIIIor fratribus consilio, responderunt idem quod predicti existentes in
domo condam episcopi Ambianensis.
Postmodum, cum dictis IIIIor fratribus, accessimus ad domum Coyssoine de
Braybancia, in magno vico sancti Jacobi, ubi erant VI fratres qui in
congregacione predicta, facta in dicto viridario domini Parisiensis
episcopi, non interfuerant, ut dixerunt, licet coram dictis dominis
commissariis singulariter dixissent se velle defendere ordinem
supradictum, videlicet fratres Jacobus de Clamerolis, J. de Saco, Addam
de Ortaliano, Johannes de Vernolio, Galterus de Villaribus, et Jacobus
de Rubeo Monte, quos interrogavimus si volebant aliquos procuratores
facere seu constituere ad defensionem dicti ordinis, eisque
significavimus et denunciavimus alia que et sicut aliis predictis
significaveramus. Qui, habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus
consilio, responderunt illud idem quod alii predicti existentes in dicta
domo condam episcopi Ambianensis.
Postmodum, eadem die, cum dictis IIIIor fratribus, accessimus ad dictam
domum Guillelmi de Domonte, ubi erant IIIIor fratres superius nominati.
Qui per nos interrogati et requisiti, ut aliis supra, et significatis et
dictis eis que supra aliis dixeramus, habito inter se et cum predictis
IIIIor fratribus consilio, responderunt id idem quod alii supra predicti
existentes in domo condam episcopi Ambianensis.
Postmodum, eadem die Lune, cum dictis IIIIor fratribus, accessimus ad
dictam domum ad Ocream, in vico sancti Cristofori, ubi erant XVIII
fratres predicti, quos requisivimus, ut alios supra, et eis diximus et
significavimus ea que et sicut aliis predictis dixeramus. Et ipsi,
habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus consilio, dixerunt et
responderunt id idem quod alii inmediate precedentes.
Deinde accessimus, cum dictis quatuor, ad dictam [domum] [p. 159]
abbatis de Latiniaco, ad portam Templi, ubi erant XI fratres predicti,
quos requisivimus et interrogavimus, ut alios supra, et eis diximus et
significavimus ea que et aliis predictis. Qui, habito inter se et cum
dictis IIIIor fratribus consilio, dixerunt et responderunt id idem quod
immediate precedentes.
Deinde accessimus, cum dictis IIIIor fratribus, ad dictam domum de
Henregea, ubi erant XI fratres predicti, quos requisivimus, ut alios
supra, et eis diximus et significavimus ea que et aliis predictis. Qui,
habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus consilio, dixerunt et
responderunt id idem quod immediate precedentes.
Deinde accessimus, cum dictis IIIIor fratribus, ad dictam domum Richardi
de Spoliis, ubi erant XLIII fratres predicti, quos requisivimus, ut
alios supra, et eis diximus ea que et aliis predictis. Qui, habito inter
se et cum dictis IIIIor fratribus consilio, dixerunt et responderunt id
idem quod immediate precedentes.
Deinde accessimus, cum dictis IIIIor fratribus, ad Templum seu domum
Templi Parisiensis, ubi erant LXXIIIIor fratres predicti, quos omnes
insimul congregatos, exceptis fratribus Gauberto de Manra leproso,
Egidio de Fulcandi Curia, et P. de Gremelio presbitero, qui infirmati
dicebantur, requisivimus et interrogavimus, ut alios supra, et eis
diximus ea que et aliis dixeramus. Qui, habito inter se et cum dictis
IIIIor fratribus consilio, dixerunt et responderunt id idem quod
inmediate precedentes, rogantes tamen quod de hiis que per predictos
IIIIor fratres dicta die crastina proponentur ibidem coram dictis
dominis commissariis copiam habeant.
Deinde accessimus, cum dictis IIIIor fratribus, apud sanctum Martinum de
Champis, ubi erant tredecim fratres predicti, quos omnes, excepto fratre
Roberto Cavalier, qui infirmari dicebatur, requisivimus et
interrogavimus, ut alios supra, et eis diximus ea que et aliis
dixeramus. Qui, habito inter se et cum dictis quatuor fratribus
consilio, dixerunt et responderunt id idem quod alii suprascripti
existentes in domo condam episcopi Ambianensis.
Deinde accessimus, cum dictis IIIIor fratribus, ad domum de [p. 160]
Claravalle in vico sancti Martini, ubi erant XI fratres ex hiis qui
fuerant in dicto viridario, videlicet fratres Guillelmus de Givresoy,
Hugo nepos suus, Johannes de sancto Leonardo, Guillelmus Brinatz,
Guillelmus Rossini, Bosso Cocca, Gubertus la Porta, Stephanus de Gardia
presbiter, Guillelmus Spinassa, P. de Vernegia et P. de Brolio, quos
requisivimus et interrogavimus, ut alios supra, et eis diximus ea que et
aliis dixeramus. Qui, habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus
consilio, dixerunt et responderunt id idem quod alii suprascripti
inmediate precedentes, requirentes tamen quod cum prefatis IIIIor
fratribus crastina die Martis compareant, et sit dictus frater
Guillelmus de Givresoy ad proponendum quidquid boni poterunt pro ordine
Templi.
Deinde ivimus, cum dictis IIIIor fratribus, ad dictam domum Nicolai
Odree, ubi erant X fratres predicti, quos requisivimus, ut alios supra,
et eis diximus id quod et aliis dixeramus. Qui, habito inter se et cum
dictis IIIIor fratribus consilio, dixerunt et responderunt id idem quod
inmediate precedentes, in domo domini episcopi Ambianensis.
Deinde accessimus, cum dictis IIIIor fratribus, ad dictam domum Roberti
Anuerdei, ubi erant VII fratres predicti, quos requisivimus, ut alios
supra, et eis diximus ea que et aliis dixeramus. Qui, habito inter se et
cum dictis IIIIor fratribus consilio, dixerunt et responderunt id idem
quod inmediate precedentes.
Post hec, eadem die Lune post prandium ego Floriamons Dondedei, cum
dictis magistro Amisio, B. Filioli et Johanne de Fellinis notariis
suprascriptis, ivimus cum dictis IIIIor fratribus ad dictam domum
Johannis Bosselli in Gravia, ubi erant XXVIII fratres predicti, quos
omnes insimul congregatos requisivimus et interrogavimus, ut alios
supra, et eis diximus que et aliis dixeramus. Qui, habito inter se et
cum dictis IIIIor fratribus consilio, responderunt quod non intendebant,
nec volebant, nec possunt facere procuratores, cum non habeant
presenciam vel consensum Magistri et conventus, sed ad [p. 161]
defensionem ordinis personaliter se offerunt quilibet, supplicantes quod
in concilio generali, vel ubicumque de statu religionis tractabitur,
esse possent; et qui non poterint interesse per se ipsos, cum fuerint in
plena libertate, ad quam petunt se restitui, procuratores constituent de
fratribus sui ordinis, qui nomine ipsorum prosequantur defensionem
religionis, aliter non; et placet eis quod dicti IIIIor fratres R. de
Pruino, P. de Bononia, Guillelmus de Chambonnet et Bertrandus de
Sartiges, cras et alias, quandocumque, proponant coram dictis dominis
commissariis quidquid boni poterunt ad utilitatem et honorem ordinis, et
si quid contra dictum ordinem vel ejus statum et honorem dicerent, non
ratum haberent, nec habere vellent.
Deinde accessimus cum dictis IIIIor fratribus ad dictam domum de
Prulhiaco, ubi erant XXVII fratres predicti, quos requisivimus et
interrogavimus, ut alios supra, et eis diximus ea que et aliis
dixeramus. Qui, habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus consilio,
responderunt id idem et eodem modo quo et alii inmediate precedentes,
qui erant in domo Johannis Rosselli.
Deinde accessimus cum dictis IIIIor fratribus ad dictam domum Johannis
de Chamis, ubi erant VII fratres predicti, quos requisivimus et
interrogavimus, ut alios supra, et eis diximus que et aliis dixeramus.
Qui, habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus consilio,
responderunt id idem quod inmediate precedentes.
Deinde accessimus cum dictis IIIIor fratribus ad domum predictam dicti
Blavoti, ubi erant XIII fratres predicti, quos requisivimus et
interrogavimus, ut alios supra, et eis diximus que et aliis dixeramus.
Qui, habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus consilio,
responderunt id idem quod inmediate precedentes.
Deinde ivimus cum dictis IIIIor fratribus ad dictam domum Guillelmi de
Montilhiaco, ubi erant IX fratres predicti, quos requisivimus et
interrogavimus, ut alios supra, et eis diximus ea que et aliis
dixeramus. Qui, habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus consilio,
responderunt id idem quod fratres existentes in domo Johannis Rosselli.
Post hec, venimus cum dictis IIIIor fratribus ad dictam domum [p. 162]
abbatis de Tyronio, ubi erant VIII fratres predicti, quos requisivimus
et interrogavimus, ut alios supra, et eis diximus ea que et aliis
dixeramus; qui, habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus consilio,
responderunt id idem quod inmediate precedentes, qui erant in domo
Johannis Rosselli.
Eadem vero die Lune in mane, nos B. Umbaldi, Hugo Nicolai, Guillelmus
Radulphi et Johannes Loueti notarii predicti, accessimus ad dictam domum
abbatis sancti Maglorii, ubi erant XII Templarii, de quibus fratres
Egidius de Perbona et Nicolaus Versequi, pro se et aliis, ut dixerunt,
comparuerunt die Veneris supradicta coram dominis commissariis
antedictis, et sicut per dictos dominos commissarios dicta die fuerat
ordinatum, petivimus ab eis si habebant ratum et firmum illud quod
dictum et propositum fuit coram dictis dominis commissariis dicta die
Veneris proximo precedenti per fratrem Johannem de Monte regali et
dictos fratres Egidium et Nicolaum Versequi. Qui responderunt quod
volebant audire articullos tunc traditos ad defensionem dicti ordinis et
lectos per dictum fratrem Johannem. Quibus fratribus legimus articullos
supradictos; quibus lectis, responderunt omnes quod ratum et firmum
habebant quidquid dictum et factum fuit per dictos fratres, die Veneris
antedicta.
Post hec, eadem die Lune, nos IIIIor notarii predicti proximo accessimus
ad dictam domum Nicolai Odree in vico Predicatorum, ubi detinebantur X
fratres predicti, quorum frater Adam de Inferno dicta die Veneris
comparuerat pro se et aliis, ut dicebat, coram dictis dominis
commissariis, et petivimus ab aliis si dictus Adam comparuerat ibidem
pro se et aliis fratribus predictis et de mandato eorum. Qui
responderunt quod sic, et quod ea que ibi proposita fuerunt ad
defensionem dicti ordinis, rata habent et firma.
Post hec, eadem die Lune, nos IIIIor notarii predicti accessimus ad
dictam domum de Ocrea, ubi detinebantur XIII Templarii predicti, quorum
duo, scilicet fratres Radulphus de Compendio et Johannes de Frayvilla
predicti, dicta die Veneris comparuerant pro se et aliis, ut [p. 163]
dicebant, coram dictis dominis commissariis, et petivimus ab eis si
dicti fratres Radulphus et Johannes ibidem comparuerant pro se et aliis
fratribus predictis et de mandato eorum; qui responderunt quod sic, et
quod ea que ibi proposita fuerunt ad defensionem ordinis rata habent et
firma.
Post hec, eadem die Lune, nos IIIIor notarii predicti accessimus ad
dictam domum Roberti Anuerdei, ubi detinebantur VII Templarii predicti,
quorum unus, scilicet frater Radulphus de Taverniaco predictus, prefata
die Veneris comparuerat, ut dicebat, coram dictis dominis commissariis,
et petivimus ab eis si dictus frater Radulphus ibidem comparuerat pro se
et aliis fratribus predictis et de mandato eorum. Qui responderunt quod
sic, et quod ea que ibi proposita fuerunt ad defensionem dicti ordinis,
rata habent et firma. Acta fuerunt hec, predictis die et locis,
presentibus magistro Amisio predicto, me Floriamonte Dondedei, et
ceteris notariis suprascriptis, prout est superius declaratum.
Post hec, die Martis sequenti, que fuit VII dies mensis Aprilis in mane,
ego Floriamons Dondedei, Bernardus Filioli et Guillelmus Radulphi
notarii predicti, una cum IIIIor fratribus antedictis, accessimus ad
predictam domum de Ocrea prope crucem del Turuol, ubi erant fratres
predicti, et, sicut supra, requisivimus eos si fecerant vel facere
volebant aliquos procuratores ad defensionem dicti ordinis, et eis
significavimus ex parte dictorum dominorum commissariorum quod, quidquid
vellent dicere et proponere ad defensionem sui ordinis, hac presenti die
per dictos IIIIor fratres vel alios mitterent vel mandarent dictis
dominis commissariis, nam ipsi parati erant recipere si et quantum de
jure deberent, et quod nichilominus dicta die presenti dicti domini
commissarii procederent et procedere intendebant in dicto negocio, prout
esset de jure. Qui habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus
consilio, dixerunt et responderunt id idem quod alii supradicti
existentes in domo condam episcopi Ambianensis, videlicet quod non
intendebant, nec volebant, nec possunt facere procuratores, cum [p. 164]
non habeant presenciam vel consensum Magistri et conventus; sed ad
defensionem ordinis personaliter se offert quilibet, supplicans quod in
concilio generali, vel ubicumque de statu religionis tractabitur, esse
possint, quia qui non poterunt esse per se ipsos cum fuerint in plena
libertate, ad quam petunt se restitui, procuratores constituent de
fratribus sui ordinis, qui nomine ipsorum prosequentur ad defensionem
religionis; aliter non. Et placet eis quod hac presenti die prefati
IIIIor fratres R. de Pruino, P. de Bononia, G. de Chambonnet et
Bertrandus de Sartiges proponant coram dictis dominis commissariis
quidquid boni poterunt ad defensionem dicti ordinis, et si aliquid
contra utilitatem et honorem dicti ordinis facerent vel dicerent, non
haberent ratum, nec habere vellent.
Deinde accessimus una cum predictis IIIIor fratribus ad dictam domum
Johannis le Grant, ad portam sancti Eustachii, ubi detinebantur XXXV
fratres predicti, quos omnes insimul congregatos requisivimus et
interrogavimus, ut alios supra inmediate precedentes, et eis diximus et
significavimus ea que et aliis inmediate precedentibus dixeramus. Qui,
habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus consilio, dixerunt et
responderunt id idem quod inmediate precedentes, hoc addito quod placet
quod hac die et alias quandocumque dicti IIIIor fratres proponant coram
dictis dominis commissariis quidquid boni poterunt ad defensionem dicti
ordinis, et si aliquid contra utilitatem et honorem dicti ordinis
facerent vel dicerent, non haberent ratum, nec habere vellent.
Deinde venimus ad domum Guillelmi de Latingi in quadrivio Guilhore, ubi
erant IIIIor fratres, videlicet fratres Drago de Cortalda, Ber. de
Montepessato, Guillelmus de Noers, Arnaudus Guillelmi de Lon, quos
requisivimus et interrogavimus, ut alios inmediate precedentes, et eis
diximus et significavimus que et aliis inmediate precedentibus
dixeramus. Qui, habito inter se et cum dictis IIIIor fratribus consilio,
dixerunt et responderunt id idem et eodem modo quod alii inmediate
precedentes.
Post hec, ipsa die Martis, VII die videlicet mensis Aprilis, redivimus
ad capellam predictam, aule episcopali adherentem, et ibidem [p. 165]
comparuerunt coram omnibus predictis dominis commissariis prefati
fratres Raynaldus de Pruino et P. de Bononia presbiteri, ac fratres
Guillelmus de Chambonnet, Bertrandus de Sartiges et Guillelmus de Fuxo
milites, fratres Johannes de Monte regali, Matheus de Cresson Essart,
Johannes de sancto Leonardo et Guillelmus de Givrisaco, pro se et aliis
omnibus fratribus supradictis qui ad defensionem dicti ordinis se
obtulerant, et pro se et aliis fratribus predictis exhibuerunt in
presenciam dominorum commissariorum predictorum quamdam cedulam, et eam
legit frater P. de Bononia prefatus, de mandato aliorum fratrum
predictorum ibidem presencium, cujus tenor sequitur in hunc modum:
Coram Vobis reverentibus patribus et commissariis datis per dominum
summum Pontificem ad inquirendum de statu religionis Templi super
quibusdam articulis orendis, datis contra ordinem Templi, proponunt et
dicunt infrascripti fratres ejusdem ordinis, non animo litem
contestandi, sed simpliciter respondendo, quod procuratores constituere
non possunt, nec debent, nec eciam volunt, absque presencia, consilio et
assensu sui Magistri et conventus in tanta causa, cum hoc de jure non
possint, nec debeant.
Item, quod offerunt se omnes, personaliter, generaliter et singulariter,
ad defensionem religionis, et petunt et supplicant esse in concilio
generali per se ipsos, et ubicumque tractabitur de statu religionis.
Item, dicunt quod cum erunt in plena libertate, intendunt omnino, si
poterunt, ire; qui vero non poterunt, committere vices suas, vel
constituere procuratores de fratribus ipsius ordinis, qui nomine eorum
et suo negocium hujusmodi prosequantur.
Item, concesserunt et commiserunt fratribus Reginaldo de Pruino, P. de
Bononia presbiteris, Guillelmo de Chambonnet et Bertrando de Sartiges
fratribus militibus, quod possint producere, porigere, dicere et dare in
scriptis vobis suprascriptis, reverentibus patribus, omnia jura, omnes
allegaciones et argumenta bona que faciunt et possunt facere ad [p. 166]
defensionem, statum et honorem religionis predicte, et si quid
porrigerent vel dicerent quod posset in prefate religionis prejudicium
vel dispendium redundare, nullo modo consenciunt, sed petunt et volunt
quod omnino sit irritum et inane.
Item, protestantur quod si aliqua dixerunt fratres Templi, dicunt vel
dixerint in futurum, quamdiu erunt carcerati, contra se ipsos et ordinem
Templi, non prejudicent ordini predicto, cum notorium sit quod coacti et
compulsi, aut corupti prece, precio vel timore, dixerunt vel dicent, et
protestantur quod de predictis docebunt suo loco et tempore; cum plena
securitate gaudebunt et ad plenum fuerint in integrum restituti.
Item, petunt quod omnes fratres dicti ordinis, qui, relicto habitu
seculari, conversantur inhoneste in opprobrium dicte religionis et
Ecclesie sancte, ponantur in manu Ecclesie, sub fida custodia, donec
cognitum fuerit utrum falsum vel verum perhibuerint testimonium.
Item, petunt, supplicant et requirunt quod, quandocumque fratres aliqui
examinabuntur, nullus laycus intersit qui eos possit audire, vel alia
persona de qua possint merito dubitare, nec pretextu alicujus terroris
vel timoris, falsitas possit exprimi vel veritas occultari, quia omnes
fratres generaliter sunt tanto timore et terrore percussi, quod non est
mirandum quodam modo de hiis qui menciuntur, sed plus de hiis qui
sustinent veritatem, videndo tribulaciones et angustias quas continue
veridici patiuntur, et minas et contumelias et alia mala que cotidie
sustinent, et bona, comoda et delicias ac libertates quas habent
falsidici, et magna promissa que sibi cotidie fiunt. Unde mira res et
forcius stupenda omnibus quod major fides adhibeatur mendacibus illis
qui sic corupti talia testificantur ad utilitatem corporum, quam illis
[qui] tanquam Christi martires, in tormentis pro veritate sustinenda cum
palma martirii decesserunt, et eciam quod majori et saniori parti
vivencium [qui] pro ipsa veritate sustinenda, sola urgente consciencia,
tot tormenta, penas, tribulaciones et angustias, improperia, calamitates
et miserias passi fuerunt et in carceribus cotidie paciuntur.
Item, dicunt quod extra regnum Francie nullus in toto terrarum [p. 167]
orbe reperietur frater Templi, qui dicat vel qui dixerit ista mendacia,
propter quod satis patet quare dicta sunt in regno Francie, quia qui
dixerunt, corupti timore, prece vel precio testificati fuerunt.
Ad defensionem religionis respondent et dicunt simpliciter quod religio
Templi in caritate et amore vere fraternitatis tradita et fundata fuit,
et est (ad honorem Virginis gloriosse, matris Domini nostri Jhesu
Christi, ad honorem et defensionem Ecclesie sancte et tocius fidei
Christiane, et ad expugnacionem inimicorum crucis, hoc est infidelium,
paganorum seu Saracenorum ubique, et presertim in terra sancta
Jerosolimitana, quam ipse Dei filius moriendo pro nostra redempcione
sanguine proprio consecravit) religio sancta, munda et immaculata apud
Deum et patrem, hoc est ab omni labe et ab omni sorde quorumlibet
viciorum, in qua semper viguit et viget regularis institucio et
observancia salutaris, et talis per sedem apostolicam approbata,
confirmata et multis privilegiis decorata.
Quicumque religionem ipsam ingreditur, promittit IIIIor substancialia,
videlicet obedienciam, castitatem, paupertatem et se totis viribus
exponere servicio Sancte Terre, hoc est ad ipsam terram sanctam
Jerosolimitanam adquirendam et adquisitam, si Deus dederit graciam
adquirendi, conservandam, custodiendam et defendendam pro posse;
recipitur ad honestum osculum pacis, et habitu recepto cum cruce quam
perpetuo defferunt circa pectus, ob reverenciam crucifixi pro nobis, in
sue memoriam passionis, regulam et mores antiquos, eis traditos ab
ecclesia Romana et sanctis Patribus, servare docetur.
Et hoc est omnium fratrum Templi communiter una professio, que per
universam orbem servatur, et servata fuit per omnes fratres ejusdem
ordinis, a fundamento religionis usque ad diem presentem. Et quicumque
aliud dicit, vel aliter credit, errat totaliter, peccat mortaliter, et
omnino discedit a tramite veritatis.
Unde super articulis datis contra religionem inhonestis, oribilibus et
orendis et detestandis, tamquam inposibilibus et turpissimis, dicunt
quod articuli illi sunt mendaces et falsi, et quod illi qui suggesserunt
illa mendacia tam iniqua et falsa domino nostro summo [p. 168]
Pontiffici et serenissimo domino nostro Regi Francorum, sunt falsi
Christiani, vel omnino heretici, detractores et seductores Ecclesie
sancte et tocius fidei Christiane, quia zello cupiditatis et ardore
invidie moti, tamquam impiissimi scandali seminatores, quesierunt
apostatas seu fratres fugitivos ab ordine Templi, qui propter eorum
scelera, tanquam morbide pecudes, abjecti fuerunt ab ovili, hoc est a
fratrum congregacione, adinvenientes et fabricantes una cum eis illa
scellera et orenda mendacia que ipsis fratribus et ordini falso fuerunt
imposita, seducentes eosdem, ita quod ad eorum suggestionem omnes
quotquot poterant inveniri, querebant et adducebant, monebant et
informabant super ipsis mendaciis referendis domino Regi et ejus
consilio, ita quod, quantumcumque de diversis mundi partibus
adducerentur, ita subornabantur et ducebantur super istis criminibus
quod omnes conveniebant in idem. Propter quod predicti domini Regis et
sui consilii animos inducebant ad credendum predicta. Nam credebant quod
ex vicio religionis et fratrum procederent ea que dicebant, que ex
malicia suggerentium et subornancium procedebant.
Ex quibus omnibus tanta postmodum periculla processerunt, ut de
capcione, spoliacione, tormentis, occisionibus et coactionibus
predictorum fratrum, qui per penas mortis coacti, prout a satellitibus
edocti confitebantur contra conscienciam, et cogebantur ista facinora
confiteri, quia predictus dominus Rex, ita deceptus a seductoribus
illis, dominum Papam super predictis omnibus informavit, et sic dominus
Papa et dominus Rex per falsas sugestiones decepti fuerunt.
Item, dicunt quod via vobis tradita, videlicet ex officio, de jure
procedere non potestis, cum super articulis illis ante capcionem ipsorum
diffamati non essent, nec contra ordinem fama publica laboraret, et hoc
certum sit nos et ipsos in loco tuto non esse, cum sint continue et
fuerint in potestate suggerencium falsitatem domino Regi, quia cotidie,
per se vel per alios, monent et suadent, per verba, nuncios et litteras,
ne a falsis deposicionibus, extortis metus causa, recedant, quia si
recesserint, pro ut dicunt, comburentur omnino.
Item, dicunt quod fratres ejusdem ordinis qui ea dixerint vel [p. 169]
confessi fuerunt, propter tormenta vel timore tormentorum dixerunt, et
quod libenter redirent, si auderent; sed tot et tantis terroribus sunt
percussi et perteriti, quod non audent, propter minas eis illatas
cotidie. Unde supplicant quod in examinacione ipsorum talis et tanta
securitas eis detur, quod absque terrore possint ad veritatem redire.
Hec omnia protestantur et dicunt, salvis semper omnibus defensionibus
datis et dandis per quoscumque fratres Templi singulariter, specialiter
vel generaliter, nunc et in futurum, ad defensionem et favorem
religionis predicte, et si qua data fuerunt prolata, vel lata vel dicta,
que possent in dampnum vel prejudicium dicti ordinis redundare, sunt
omnino cassa et irrita et nullius valoris.
Item, prefatus frater Johannes de Monte regali, qui alias quamdam aliam
cedulam suprascriptam tradiderat et legerat eisdem dominis commissariis,
tradidit et legit ibidem, addendo cedulle suprascripte, in presenciam
eorumdem dominorum commissariorum, pro se et aliis fratribus dicti
ordinis cum eo in dicta domo Ricardi de Spoliis detentis, quamdam aliam
cedulam, ad defensionem dicti ordinis, cujus tenor talis est:
«Item, proposent li frere de dot ordre del Temple que alcunas falsas
conffessions, senblables a vertet, sont estues fates pour alcus freres
del dit ordre, per forsa de tormens que lor fasia la cort temporal, et
apres a cautela les mitan em poder dels enquiriors e deus ordinaris, las
cals so faitas contra la vertu de lors privileges en prejudici del dit
ordre; sunt exemps e gausisso de privilegit special que non devo pont
parer devant nul juge ecclesiastre ni secular, si non davant nostre sire
le Pape, o davant cel que el comandara en cel offici; per que requerent
li frere desus dit que las dites falsas confessions, faytas forsadamens,
sian anullatas per nostre segnor le Pape, come celas que so faitas en
prejudici del dit ordre.
«Item, propousam que nul frere del dit ordre del Temple non pot [p. 170]
confessar causa falsa que sia prejudicials a l'ordre dayan cil que
persone que sia per razo de lors privileges, als cals nul frere ne puet
renunciar per si vers le mastre de l'ordre.
«Item, propossan que si dit maistre o autre personas singulars an
confessadas menssognas non prejudice a l'ordre, devant cal que persone
l'aian confesada, per raus de privilege del dit ordre, le cals so
autreyaez en favor de tot l'ordre, per que nul frere n'i pot renunciar
per si ni far le dan de la religio en prejudici del dit ordre, per que
li frere requiere que que otas las falsas confessios sian anullatas de
las singulars personas per nostre segnor le Pape.
«Item, propossan que lis freres capellans del dit ordre del Temple
sanctificant ben et dignament le cor de Jhesu Christ e segon la fe
catholica de Roma ansi que se pot trobar per religiosas personas et per
capellans et per diaques que lor aministravon a l'autar.
«Item, propossant que en temps de pape Bonefaci I frere cavaler de la
lenga de Fransa que auria nom frere P. de Sencio, per sa defauta ac
congie de la religion e letra que ponges s'arma salvar en autra, le cal
frere s'en ane al Pape et als cardenals et supplique al Pape que sa
religion que avia perduda per sa defauta li fos redunda, si que nostre
segnor le Pape mande per sas litteras al commandor de Pola que l'ordre
li rendes, salva la justicia de la dit ordre, la cal justicia era de I
an et jor mangar en terra, et aisi le dit chervalier cobre son abit; per
que dizo li frere deu Temple que sil chavalier saubes nulla malvastat en
l'ordre, il ne eusse torné en sa deta religion.
«Item, propossan li frere del dit ordre que il prendran cenres le
premier jors de careme, vecent totas gens, ansi que fizes Crestians de
Nostre Senhor, per las mans del capelan.
«Item, propousan li frere del dit ordre que cant le Sasfet fou pris, el
Souda se fe venir devant IIII^XX freres del Temple et lor dis ansi coma
a presoniers que il reneguesse Dieu Jhesu Christ lor creator en pena de
las testas, les cals freres no volgio Dieu renegar, ans en aisi touz
perdero las testes per la fe de Dieu; per que dison li Templer [p. 171]
que s'ils dis freres fosse tels que om lor met desus, foran delivres per
celas guissa.
«Item, propossan li dit freres que la glesa lors es entredita a grant
tort, per que requero humelment e devota a vos autres senhors et a
nostre segnor le Pape, que la devant dita gleisa am sas drecturas lor
sias reduda, comme a fizels Crestians Nostre Senchor.
«Item, requere li dit frere a vos autres senhors licencia et oportunitat
de venir a vostre concili le cals deves tenir, por allegar lor dreit en
aysi quon devran ni razo requerra.»
Quibus cedulis lectis et per dictos dominos commissarios auditis, ad
aliqua que ipsi (tam extra cedulas quam in cedulis seu rotulis) dixerant
dicti fratres coram eis, responderunt ipsi domini commissarii quod ipsi
eos capi non fecerant nec bona eorum, et quod ipsi in prisione domini
Pape et bona ordinis in manu ipsius et Ecclesie existebant; unde non
potterant liberare eorum personas, nec bona predicta eis restituere, nec
debebant.
Item, quia dicebant se non esse diffamatos, responderunt eis prefati
domini commissarii quod inmo magna infamia contra eos fuerat et erat, ut
apparet per bullam domini nostri Pape, et quod de infamia priusquam de
aliis articulis inquirere debebant, secundum tenorem littere apostolice,
eis misse.
Item, ad hoc quod dicebant quod ordinarii vel inquisitores generales
heretice pravitatis non potuerunt inquirere contra eos, propter
privilegia ordini suo concessa, et ideo confessiones facte coram eis non
valebant nec debebant in aliquo prejudicare, responderunt dicti domini
commissarii quod in jure contrarium est cautum, quantum ad crimina que
heresim sapiebant, et potissime prelati inquisitores, auctoritate
apostolica et ordinaria auctoritate juris hoc approbantis, processerant
et procedere potuerunt, licet de eorum processibus non agatur ad
presens.
Item, ad id quod dicebant de majori Magistro ordinis predicti,
responderunt quod idem Magister vocatus per eos pluries et requisitus an
vellet defendere dictum ordinem, si vellent ipsum admittere, [p. 172]
responderat eis quod non coram eis, quia reservatus per dominum Papam,
et quando esset cum eo, diceret quod sibi videretur, prout responsio
dicti Magistri supra plenius continetur.
Item, ad multa alia que ipsi fratres a dictis dominis commissariis
petebant, tam in scriptis quam sine scriptis, responderunt quod non
extendebat se potestas eorum ad illa, sed rogarent libenter illos ad
quos pertinebant quod bonum quod possent facere dictis fratribus
facerent, et curialiter et humaniter tractarent eosdem, secundum
ordinacionem et injunctionem reverendi patris domini P. divina
Providencia episcopi Penestrini, qui ex commissione domini Pape habet
custodiam eorumdem. Et hiis dictis, dicti domini commissarii dixerunt
eisdem fratribus pro se et aliis quod procedere volebant, et
agrediebantur negocium inquisicionis faciende super articulis a domino
Papa sibi missis, secundum traditam eis formam, offerentes et dicentes
eisdem quod quocienscumque, eciam usque ad inqueste conclusionem,
aliquid vellent dicere vel proponere ad defensionem ordinis, ipsi parati
erant recipere, et reciperent, et ponerent in inquesta, et facerent quod
deberent.
Acta fuerunt hec predictis die et locis, presentibus ad ea que fuerunt
facta in dicta capella magistro Amisio supradicto, me Floriamonte
Dondedei et aliis notariis predictis, prout est superius declaratum.
Post que, die Sabati sequenti ante Ramos palmarum, que fuit XI dies
mensis Aprilis, convenerunt in dicta capella supradicti domini
archiepiscopus Narbonensis, Bajocensis, Mimatensis et Lemovicensis
episcopi, Matheus de Neapoli et archidiaconus Magalonensis, (domino
archidiacono Tridentino se quoad hodiernam diem legitime excusante) et
ibidem supradicti domini commissarii deliberaverunt inter se quod
prefati fratres P. de Bononia procurator ordinis Templi, ut dicitur, in
curia Romana, R. de Pruino presbiteri, Guillelmus de Chambonnet et
Bertrandus de Sartiges milites, qui una cum quibusdam aliis fuerant
communiter nominati a fratribus qui se obtullerant ad defensionem
ordinis supradicti, et de voluntate eorumdem fratrum [p. 173]
proposuerant et in scriptis reddiderant aliqua coram predictis dominis
commissariis pro ipsis fratribus et ad defensionem ordinis supradicti,
sicut apparet per processum superius factum, vocarentur ad presenciam
dictorum dominorum commissariorum et per eos deputarentur, cum videretur
eisdem dominis commissariis, ut dicebant, quod essent ceteris ydoniores
ad videndum jurare testes de quibus videretur eisdem dominis
commissariis quod periculum non immineret eisdem, et ad faciendum alia
processum ipsorum dominorum commissariorum continencia que essent
consentanea racioni, quando et prout eisdem dominis commissariis
videretur faciendum, non intendentes propter hoc dicti domini
commissarii, ut dixerunt, recipere dictos IIIIor fratres ut defensores
ordinis pro se et aliis memoratis fratribus qui se ad defensionem
obtulerunt supradictam, vel ut partem facientes in negocio isto, vel ut
instructores, nisi si et in quantum admittendi essent de jure. Que omnia
fuerunt iidem domini commissarii protestati, adductis ad eos et
presentibus IIIIor fratribus memoratis, et hoc mandaverunt redigi in
processum.
Quibus peractis, fuerunt adducti ad presenciam eorumdem dominorum
commissariorum per predictos prepositum Pictavensem et Johannem de
Janvilla, custodes dictorum Templariorum, ad ferendum testimonium in
negocio isto et super articulis de quibus inquirendum est, infrascripti
qui, presentibus et videntibus supradictis IIIIor fratribus, juraverunt
singulariter singuli, sacrosanctis Evangeliis per eos manu tactis,
dicere predictis dominis commissariis totam, plenam et meram veritatem
quam sciunt vel credunt, de articulis a sede apostolica missis super
quibus inquirendum est et contingentibus articulos memoratos, et quod
meram, puram et plenam veritatem dicent, non immiscentes aliquid
falsitatis, quod eciam dicent veritatem predictam tam contra ipsum
ordinem quam pro ipso ordine, et quod nec prece, nec precio, nec amore,
nec timore, nec privato odio, nec pro comodo temporali quod habuerunt,
vel habeant vel habere sperent, testimonium dicent, ordinantes iidem
domini commissarii predictam juramenti formam servandam esse in
recepcione omnium qui in hoc negocio recipientur ut testes. [p. 174]
Dicti vero IIIIor fratres protestati fuerunt quod sit eis jus salvum ad
dicendum in personis [sic] et dicta predictorum testium, dictique domini
commissarii responderunt quod, quantum esset de jure, volebant ad hoc
jus eis esse salvum.
Nomina vero dictorum testium qui dicta die Sabati, ut predictum est,
juraverunt sunt hec, videlicet Johannes de Scivriaco Senonensis
diocesis, et magister Johannes de Fallegio presbiteri, in seculari
habitu existentes, et dicentes se fratres dicti ordinis.
Item, fratres Johannes de Juvenii, et Johannes de Capricordio
Belvacensis diocesis, portantes habitum et mantellos dicti ordinis.
Item, Johannes Thaiafer et Hugetus de Buris Lingonensis, et Guaufredus
Thantan Turonensis, et Johannes Anglicus Londoniensis diocessium,
dicentes se esse fratres dicti ordinis, et habentes barbam ad modum
Templariorum, mantellos tamen portabant in manibus, et eos coram dictis
dominis commissariis projecerunt, dicentes quod de cetero nolebant eos
portare nec habitum Templi; sed dicti domini commissarii dixerunt eis
quod eos non dimiterent ibi, nec de eorum mandato, seu consilio, sed
extra facerent quidquid vellent.
Item, Nicolaus de Capella, et Johannes de Bollena Senonensis, Johannes
de Cathalona, Arnulphus de Marnayo, Robertus de Layme et Johannes de
Valle Bruandi Lingonensis, Henricus de Landesi Laudunensis, Galterus de
Belna Eduensis, Johannes de Henesi Belvacensis, Guillelmus de sancto
Suppleto Meldensis, P. de Montont Parisiensis, et Girardus de Passagio
Metensis diocessium, dicentes se esse Templarios et habebant barbas ad
modum Templariorum, excepto dicto G. de Passagio, mantellos tamen
ordinis non portabant.
Item, magister Radulphus de Praellis juris peritus Laudunensis diocesis,
domini Guizardus de Masiaco et Johannes de Vassegio milites, et Nicolaus
Symonis armiger seculares. Post hec magister R. deposuit ut sequitur.
Magister Radulphus de Praellis, diocesis Laudunensis, juris [p. 175]
peritus, advocatus in curia regia, testis juratus, secundum formam
superius positam, existens in presencia dictorum dominorum
commissariorum, visis et lectis per eum articulis missis eisdem dominis
commissariis a sede apostolica, super quibus inquirendum est, requisitus
a dictis dominis commissariis quod diceret eis si qua sciebat de
contentis in articulis supradictis vel de pendentibus ex eisdem, dixit
et deposuit, sub juramento prestito per eundem, prout sequitur, quod
scriptum fuit ad dictamen ejusdem, videlicet, quod tempore quo morabatur
apud Laudunum, quidam Templarius, vocatus frater Gervasius de Belvaco,
tunc rector domus Templi de Lauduno, multum familiaris ejusdem magistri
Radulphi, dixit eidem magistro Radulpho sepe et sepius et in presencia
plurium ita quod per IIIIor vel V vel VI annos ante capcionem
Templariorum plusquam centies, quod in ordine Templariorum erat quidam
punctus, ita mirabilis et ita precipiebatur cellari, quod idem Gervasius
ita cito vellet caput suum amputari quam vellet ipsum punctum per se
revelare, dum tamen sciri posset, quod ipse revelasset. Dixit eciam,
quod eodem modo dixit sibi dictus frater Gervasius, quod eciam in
capitulo generali Templariorum, erat quidam punctus adeo secretus, quod
si idem magister R. illum punctum videret, quocumque infortunio, sive
eciam Rex Francorum videret, non obstante metu et pena quibuscumque,
ipsum videntem tenentes capitulum pro posse suo interficerent, neminis
quandocumque auctoritati deferentes. Dixit eciam pluries idem frater
Gervasius eidem magistro R. quod habebat quemdam librum parvulum, quem
bene ostendebat, de statutis sui ordinis, sed alium secretiorem habebat,
quem, pro toto mundo, non hostenderet. Rogavit eciam idem Gervasius
dictum magistrum R., ut sibi procuraret erga magnos de ordine suo, quod
posset accedere ad capitulum generale dicti ordinis, et quod si posset
ad dictum capitulum accedere, non dubitabat quin efficeretur tam cito
magnus magister in ordine. Et procurato ab eodem magistro R. quod ad
dictum capitulum accederet, post ejus eggressum, dixit idem [p. 176]
magister R. quod vidit ipsum in magna auctoritate, et quod alii magni de
ordine et potentes ipsum auctorizabant, sicut predixerat idem frater
Gervasius.
Requisitus super omnibus aliis articulis supradictis, dixit quod nihil
scit, excepto articulo qui loquitur de conpulsione et coactione per
carcerem, quam faciebant fratribus suis inobedientibus; dixit quod
pluries audivit ab eodem fratre Gervasio et pluribus aliis quod de alio
carcere ita atrosce non audiverat loqui sicut de carceribus ordinis sui,
et quidquid precipiebatur a preceptoribus suis parere tenebatur; qui
vero in contrarium resistebat, eidem carceri eciam usque ad mortem
inhumaniter ponebatur. Requisitus, qui erant presentes, quando dicta
verba per dictum fratrem Gervasium dicebantur eidem, dixit quod magister
Jacobus de Nuliaco, Nicholaus Symonis, Addam de Calandriaco, clerici
tunc apud Laudunum commorantes. Requisitus de loco, dixit quod apud
Laudunum, aliquando in domibus Templi loci predicti quas tenebat idem
frater Gervasius, et aliquando in domo in qua morabatur ibidem magister
R. prefatus. Super articulis autem predictis, visis et lectis per eum,
dixit quod nihil aliud sciebat nec audiverat, ante capcionem fratrum
dicti ordinis, quam illud quod supra dixerat. Interrogatus de etate sua,
dixit quod erat quadragenarius vel circa. Item requisitus si prece,
precio, timore, amore, odio vel temporali comodo deposuit, respondit
quod non.
Item, eadem die Sabati, in capella prefata, Nicolaus Symonis Domizellus,
Senonensis diocesis, prepositus monasterii Fassatensis, litteratus,
etatis, ut dixit, XL annorum vel circa, testis juratus secundum formam
suprapositam et requisitus super dictis articulis sibi lectis, respondit
sub juramento suo, quod nihil scit de veritate dictorum articulorum, sed
suspicatur dictam religionem non esse bonam. Requisitus de causa
suspicionis, respondit quod sunt XXV anni vel circa, quod Janotus dictus
de Templo avunculus suus venerat de Aragonia cum fratre Arnulpho de
Visinalla milite ordinis predicti, et fuit dicto Johanni qui nutritus
fuerat in dicto ordine Templi persuasum et requisitum pluries quod
intraret dictum ordinem, et noluit intrare. Item, ex eo, quia [p. 177]
audivit pluries quod quidam Templarius nomine Gervasius, de quo deposuit
magister Radulphus de Praellis, habebat quemdam librum, continentem
plura statuta dicti ordinis que videbantur isti testi satis bona, cui
Gervasio [sic] dixit isti testi: Alia sunt statuta in ordine nostro quam
sint ista. Et idem frater Gervasius dicebat quasi gemendo quod erant
alia puncta in dicto ordine que non auderet alicui revelare, et si
revellaret, haberet de hoc multum pati. Requisitus ubi hoc audivit,
dixit quod apud Laudunum in domo Templi quam idem Gervasius tenebat.
Requisitus quando hoc audivit, dixit per duos annos vel circa ante
capcionem Templariorum. Requisitus de astantibus, dixit quod aliquociens
erat solus, quando hoc eis dicebat, et aliquociens erat presens magister
Radulphus de Praellis et Jacobus de Nuliaco clerici tunc apud Laudunum
commorantes. Item, dixit se suspicari predicta, quia bene sunt IIIIor
anni vel circa quod, mortua uxore sua, ipse testis affectans intrare
ordinem Templi et habere unam domum dicti ordinis propinquam domui quam
tenebat, idem frater Gervasius rogavit ipsum Gervasium, quod procuraret
predicta, quia ipse Nicolaus habebat satis de pecunia et esset eis bene,
et dictus Gervasius respondit: «Ha! ha! il i auriaye trop à faire.»
Requisitus, si plura sciebat super predictis, dixit quod non.
Requisitus, si sic deposuit prece, precio, amore, timore, odio vel
temporali comodo, dixit quod non.
Cumque post hec, eisdem die et loco, datum esset intelligi dictis
dominis commissariis, quod frater Johannes de sancto Benedicto,
preceptor de Insulla Bochardi, Turonensis diocesis, producendus in
testem in presenti negocio, adeo infirmabatur apud sanctum Glodoaldum
quod non poterat coram ipsis dominis presencia et personaliter comparare
nec adduci, voluerunt et ordinaverunt dicti domini commissarii quod, cum
de morte ipsius timeretur et esset periculum, reverendi patres, dicti
domini Bajocensis et Lemovicensis episcopi, et dominus Magalonensis
archidiaconus, cum duobus vel tribus notariis accederent et juramentum
ab eo reciperent, juxta formam predictam, et eum examinarent [p. 178]
super dictis articulis et eos contingentibus, et ejus deposicionem
eisdem postmodum reportarent.
Acta fuerunt hec predicta die Sabati in predicta capella per dictos
dominos commissarios, presentibus me Floriamonte Dondedei, magistris
Bernardo Filioli, Guillelmo Radulphi, Nicolao Constanciensi, Bernardo
Humbaldi, Hugone Nicolai de Heugubio, Johanne de Fellinis et Johanne
Boueti notariis hujus causse.
Post hec, die Lune sequenti, que fuit tercia decima dies mensis Aprilis,
dicti domini Bajocensis et Lemovicensis episcopi ac Magalonensis
archidiaconus, una nobiscum notariis subscriptis, accesserunt apud
sanctum Glodoaldum predictum, ad domum episcopalem dicti loci, in qua
dictus frater Johannes jacebat infirmus, et exposita sibi causa eorum
adventus, idem frater Johannes, sacrosanctis Evangeliis per eum manu
tactis, secundum formam suprapositam, juravit eis dicere totam, plenam
et meram veritatem quam scit vel credit de dictis articulis a sede
apostolica missis et eos contingentibus, non immiscens aliquid
falsitatis; quod eciam diceret veritatem, tam contra ipsum ordinem quam
pro ipso ordine, et quod nec prece, nec precio, nec amore, nec timore,
nec privato odio, nec pro comodo temporali quod habuerit vel habeat, vel
habere speraret, testimonium dicet. Quo juramento sic prestito, idem
frater Johannes deposuit ut sequitur:
Frater Johannes de sancto Benedicto, preceptor domus Templi de Insulla
Bochardi, Turonensis diocesis, et de eadem diocesi natus, in lecto
egritudinis positus, etatis LX annorum vel circa, ut dixit, testis
juratus secundum formam predictam et diligenter interrogatus super
articulis a sede apostolica missis super inquisicione facienda contra
Templariorum ordinem; et primo super primis articulis in quibus agitur
de abnegacione Christi vel Jhesu, etc. usque ad articulum de spuicione
super crucem, sibi diligenter expositis, dixit quod ipse fuit receptus
bene sunt XL anni vel circa apud Rupellam, diocesis Xantonensis, per
fratrem P. de Legione, tunc preceptorem de Rupella, nunc [p. 179]
defunctum, qui in ejus recepcione dixit sibi quod oportebat eum abnegare
Dominum nostrum, non recollens si Jhesum vel Christum vel Crucifixum
nominavit, sed dixit ipsi testi quod totum est unum; cui iste testis
respondit quod si negaret eum, non negaret corde sed ore, et sic negavit
eum ad instigacionem recipientis. Requisitus, an ita fieret communiter
in ordine omnibus vel majori parti, dixit quod multos recepit nec unquam
fecit eis hoc fieri neque vidit quod alicui fieret, nisi de se, ut
dictum est, neque scit quod alii faciebant, quia non erat, nec credit
quod hoc facerent. Requisitus super articulis de spuicione crucis usque
ad articulum de cato sibi diligenter expositis, dixit quod dictus frater
P. qui eum recepit, dixit sibi quod spueret super quamdam parvam crucem
que erat ibi, et ipse ad mandatum ejusdem semel spuit juxta dictam
crucem, non supra, separatus tamen ab aliis per dictum fratrem P.
Requisitus, si ita servabatur communiter in ordine, dixit quod ipse non
servavit nec credit quod hoc ab aliis servaretur, quia nunquam vidit
nisi de se, in recepcione sua. Item, requisitus super articulo cati,
dixit se nichil scire. Item, interrogatus super articulo sacramenti
altaris et super aliis usque ad articulum, quod magnus Magister poterat
absolvere, etc., dixit quod ipse credit et credidit omnia ecclesiastica
sacramenta, et credit quod ordo ita credebat, et credit quod sacerdotes
ordinis, in missis suis, dicebant verba per que conficitur corpus
Christi.
Item, super articulis, an videlicet Magister et alii preceptores ordinis
possent fratres absolvere a peccatis, etc. et super sequentibus usque ad
articulum de osculacione, etc. singulariter requisitus, dixit quod
nunquam audivit dici nec credit quod possent, nisi essent sacerdotes,
nec aliud scit de illis articulis. Item, super articulis de osculacione,
usque ad articulum juramenti quod ordinem non exirent, etc. singulariter
requisitus super quolibet, dixit quod in ore se osculabantur in
recepcione, sed de aliis non vidit, nec credit servari in ordine. Item,
requisitus super articulo juramenti quod ordinem non exirent et aliis
usque ad articulum de commixione unius cum altero, singulariter [p. 180]
super quolibet requisitus, dixit quod recipientes faciebant illos quos
recipiebant jurare in eorum recepcione, quod dictum ordinem non
dimitterent, pro meliori vel pro pejori, sine licencia magni Magistri,
et quod statim ex quo erant recepti, habebantur pro professis, et quod
eorum recepciones communiter fiebant januis clausis, et nemine presente
nisi esset frater ordinis, et credit quod ex hoc erat et fuit, diu est,
suspicio contra ordinem, et credit quod ita servaretur communiter per
totum ordinem, et ita servavit ipse et vidit servari a multis aliis.
Item, super articulo de commixione et aliis sequentibus usque ad
articulum de ydolo, singulariter super quolibet requisitus, respondit
quod nunquam audivit, neque vidit, nec scivit, nec credit quod tale
vicium, in dicto ordine, duceretur nec committeretur. Item, super
articulo de ydolis et aliis sequentibus usque ad articulum, De non
confitendo nisi sacerdotibus ordinis, singulariter super quolibet
requisitus, dixit quod nunquam in vita sua vidit in dicto ordine aliquod
ydolum, nec scivit, nec adoravit, nec audivit dici ante capcionem eorum,
nec credit quod aliquod ydolum esset in eorum ordine, nec capud aliquod
ydoli, nec quod aliqua veneracio ydoli fieret in dicto ordine; dixit
tamen quod in eorum recepcione recipiebant quilibet unam cordulam qua_m_
portabant cincta_m_ supra camisias de die et de nocte, et in toto ordine
ista servatur. De aliis vero contenptis in dictis articulis nichil aliud
scit servari in ordine, nec audivit loqui ante capcionem eorum. Item,
requisitus super articulo, quod injungebatur fratribus, quod non
confiterentur nisi fratribus sacerdotibus ordinis, dixit quod
inhibebatur fratribus, quod non confiterentur nisi fratribus
sacerdotibus ordinis, quamdiu inveniri et haberi possent, addiciens quod
sacerdotes sui ordinis habebant privilegium quod possent absolvere alios
fratres a peccatis suis, sicut archiepiscopi vel episcopi habent in
subdictis suis.
Item, super articulo quod fratres fuerunt negligentes corrigere, etc.
aliis sequentibus usque ad articulum de ellemosina, etc. singulariter
super quolibet requisitus, dixit quod de contentis in dictis articulis
nichil scit, nec credit, nisi quod supra deposuit, nec fuit [p. 181]
ultra mare, nec in tam remotis partibus, nisi semel apud Montem
Pessulanum, in quodam capitulo generali Templariorum, asserens quod ibi
non audivit aliquid fieri, nec dici, de contentis in dictis articulis.
Item, super articulo de ellemosinis et aliis sequentibus usque ad
articulum quod dicit, quod tenebant sua capitula clandestine, etc.
singulariter super quolibet requisitus, dixit quod immo ellemosine bene
fiebant et hospitalitas bene servabatur in dicto ordine, et ipse bene
servabat in domo quam tenebat, nec unquam audivit nec scivit quod
contenta in dictis articulis injungerentur, nec preciperentur, nec
dicerentur ab illis de ordine, sed bene credit quod aliqui forenses hoc
eis imponebant; ipse tamen bene scit quod injuste acquirere est
peccatum.
Item, requisitus super articulo de tenendis capitulis clam et aliis
sequentibus usque ad articulum, Item quod hic error viget et viguit,
etc. singulariter super quolibet requisitus, respondit quod vidit
pluries quod capitula tenebantur, aliquando de die, aliquando de nocte;
sed quando de die, habebant quandoque religiosum aliquem de extra
ordinem eorum, qui predicabat eis, et predicacione completa faciebant
illum predicatorem et socium suum et omnes alios, exceptis fratribus sui
ordinis, extraire, et clausis hostiis capitulabant et tractabant de
agendis suis, et nunquam vidit, nec audivit, quod tractarentur ibi nisi
bona; alia contenta in dictis articulis nunquam vidit, nec scivit.
Item, requisitus super articulo quod magnus Magister et alii magni
preceptores possent fratres absolvere, etc., respondit quod jam
responderat supra, nec credit quod magnus Magister posset absolvere a
peccatis, licet posset temperare disciplinas debitas pro transgressione
ordinis; et de aliis contentis usque ad articulum, Item quod quidquid
magnus Magister maxime cum conventu suo faciebat, etc. singulariter
super quolibet requisitus, dixit quod nichil scit ultra ea que supra
deposuit.
Item, requisitus singulariter super illo articulo, Quicquid magnus
Magister facit cum conventu suo, etc. sibi exposito, dixit quod [p. 182]
illud quod magnus Magister et conventus ordinabant ultra mare, bene
mandabant observari et observabatur citra mare, nunquam tamen audivit
quod aliquid erroneum observari mandarent. De aliis articulis
sequentibus usque ad articulum, Item quod multi fratres de dicto ordine
propter feditates, etc. singulariter requisitus, dixit se nihil scire
ultra id quod supra deposuit.
Item, super articulo, Quod multi fratres de dicto ordine exiverunt
propter feditates, etc. et super aliis usque ad finem singulariter super
quolibet requisitus, dixit quod multi dictum ordinem exiverunt, non
propter feditates et errores qui sint in ordine, sed forte propter suos.
Item dixit quod multa et gravia scandala sunt exorta contra ordinem ex
hiis que sibi imponebantur et generata in cordibus grandium personarum
et populorum, sed nescit aliud quam supra deposuit. De confessionibus
vero Magistri et aliorum preceptorum magnorum et de confessionibus
fratrum plurium, que dicuntur facte in presencia dominorum Pape et
cardinalium et in consistorio, nichil scit, nec interfuit, nisi prout
audivit contineri in quadam littera apostolica alias sibi lecta.
Actum dicta die Lune, apud sanctum Glodoaldum, in dicta domo episcopali,
per dictos dominos Bajocensem et Lemovicensem episcopos et archidiaconum
Magalonensem et coram eis, presentibus magistris Bernardo Filioli,
Nicolao de Constanciis et Johanne de Fellinis notariis publicis, ut ipsi
postmodum retulerunt.
Post que dicti domini Bajocensis et Lemovicensis episcopi ac
archidiaconus Magalonensis, de dicto loco de sancto Glodoaldo redeuntes,
eadem die, Parisius, ad dictam capellam aule predicte episcopali
adherentem, invenerunt ibidem alios prefatos dominos commissarios
congregatos; coram quibus omnibus prefatus dominus Guischardus de
Marchiaco, testis supra juratus, deposuit ut sequitur:
Dominus Guischardus de Marziacho miles predictus, juratus [p. 183]
secundum formam supra positam, etatis L annorum et ultra, ut dicebat,
expositis sibi sigillatim omnibus articulis suprapositis, et requisitus
ut, sub debito juramenti per eum prestiti, diceret si quid sciebat super
eis, respondit se nichil scire super eis, nisi prout sequitur. Nam super
XXXº articulo, de osculatione ani, dixit se audivisse dictam
osculacionem, XL anni sunt elapsi, et ex tunc quingentis vicibus ut
extimat et ultra in diversis locis et ab diversis personis et
communiter, et erat de hoc fama publica, quod ille qui recipiebatur
osculabatur recipientem in ano vel receptus eum, et ex hoc dicebatur
predicta recepcio clandestine fieri et secrete. Interrogatus de locis et
personis in quibus et a quibus audiverat predicta, respondit quod
Tholose, Lugduni in patria sua, in multis locis, et Parisius, et in
Apulia, et in Aragonia ac aliis diversis locis a militibus, burgensibus,
et aliis quando erant insimul congregati, et fiebat sermo de recepcione
fratrum ordinis supradicti, et erant tot a quibus audivit predicta que
communiter dicebantur quod copia quasi inopem eum facit.
Item, requisitus quid vocat ipse famam publicam, hic respondit quod
illud quod publice reffertur in diversis locis et a diversis personis.
Interrogatus, si scit unde habuit originem dicta fama, respondit quod
non, sed quod erat apud bonos et graves.