unumquodque tale esse dicatur, uel quod summam habet eiusmodi qualitatem,
uel quod uincit in eo id genus qualitatum aliqua, uel quod ad cognati
generis mediocre aliquid, uel ad unum quodlibet nobis sit collatum, prius
est traditum. Monstratum praeterea est quemadmodum ea quis agnoscere
exacte possit. Reliquum est, ut de iis, quae talia potestate sunt
disseramus, si tamen prius explicuerimus, quid ipso potestatis nomine
significetur. Est autem breuis eius & facillima, & clara explicatio.
Quippe quod quale dicitur, tale nondum est, sed potest tale esse, id
hoc esse potestate dicimus. Hominem uerbi gratia, qui modo natus fuit,
rationalem, & auem uolatilem, & canem uenaticum, & equum celerem.
Scilicet quod eorum unum quodque futurum omnino est, si nihil id
extrinsecus impediat, hoc ceu iam id sit, appellantes. Vnde arbitror haec
esse potestate, non actu dicimus, perfectum nanque est, ac iam praesens,
ipsa energia, siue quod actu est. Quod uero potestate est, imperfectum, &
adhuc futurum, atque ut fiat quidem id quod dicitur, ueluti habile, non
tamen adhuc subsistens. Siquidem nec infans rationalis iam est, sed talis
futuros. Nec qui modo aeditus est canis, uenator, qui scilicet adhuc
non uideat, sed quod uenari queat si ad iustum perueniat incrementum,
sic nominatur. Ac maxime quidem proprie sola ea potestate esse dicimus,
in quibus natura ipsa suopte impetu ad absolutionem uenit. Vtique si
nihil ei extrinsecus impedimento sit. Praeterea quaecunque fientium
(ut sic dicam) continentes materiae sunt. Nec refert continentes, an
conuenientes, an proprias dicas. Quippe cum ex omnibus indicetur, quod
propinquum est, quodque nec alia intercedente mutatione sic dicitur,
uerbi, gratia cum sanguinem potestate carnem appellas, quoniam minimam
mutationem ad carnis generationem requirat. At non qui in uentriculo
habetur concoctus cibus, continens carnis materia est. Sed prius sit
sanguis oportet, longius etiam absunt, maza & panis. Quippe quae ut caro
fiant, certas sui mutationes requirant. Caeterum haec quoque omnia,
potestate caro dicuntur. Etiam ante haec ignis, aer, aqua, & terra.
Etiam horum ipsorum communis materia. Atque haec quidem omnia magis,
minusue abusiue loquentibus nobis dicuntur. Primus autem modus eorum,
quae potestate esse aliquid dicuntur, maxime est proprius. Proximus huic
est eorum, quae sunt propinqua materia, ueluti si fumidam exhalationem
flammam esse, aut halitum aerem dixeris. Dicitur potestate esse, & quod
ei quod ex accidenti dicitur, est ex aduerso positum, ut si carnosi quis
iuuenis in frigida lauationem, corpus eius ex accidenti, non ex propria
potestate calefacere dicat. Ergo tot modis etiam potestate calida,
frigida, humida, & sicca dicentur. Dubitabitur quoque non absurde, cur
Castoreum, uel Euphorbium, uel Pyrethrum, uel Struthion, uel Nitrum, uel
Misy, calida esse dicamus. Rursus lactucam, uel cicutam, uel mandragoram,
uel salamandram, uel papauer, frigida. Vtrum ne sub praedictis iam modis
comprehendantur, an alia quapiam ratione dicantur, quae dicta nondum
sit. Bitumen nanque resina, & saeuum & oleum, & pix, calida potestate
sunt, quod utique energia calida celerrime fiant. Etenim celerrime
inflammantur. Praeterea cum corporibus nostris admouentur, ea manifeste
calefaciunt. At Calcitis, Misy, Synapi, Nitrum, Acoron, Meon, Costus, &
Pyrethrum cum nobis sunt admota, calida uidentur. Alia magis, alia minus.
Non tamen sunt idonea, quae in flammam uertantur. An igitur seipsos
fallunt, qui id solum estimant. Nunquid aliqua non facile in flammam
transmutentur, quos utique non sic. Sed an non uertantur in prunam
estimare oportebat. Cum sit pruna ignis non minus, quam flamma. Hoc
tamen discrimine, quod aere, uel aereo quopiam in ignem mutato flamma,
terra, uel terrea re aliqua accensa, fit pruna. Atque hactenus quidem
consentire secum sermo omnino uidetur. Siquidem uidentur medicamenta ea,
quae ubi ignem attigerint facile accenduntur, nos quoque excalfacere,
nisi si quod propter crassitiem intra corpus non facile assumitur.
Disseretur enim de iis latius in libris de medicamentorum uiribus.
Quaecunque tamen medicamenta nostrum corpus excalfacere uidentur, ea
prompte uertuntur in ignem. At quomodo igitur inquiunt tangentibus non
sentiuntur calida, hoc haud scio cur dicant. Nam si energia, iamque
calidum, esse praedictorum quidque diceremus profecto mirari liceret,
quomodo tangentibus non appareant calida. Nunc quod possint facile calida
esse, idcirco ea potestate talia uocamus. Itaque nihil miri, si eos,
qui se tangunt nondum calefaciant. Veluti enim nec ignis ipse augetur,
priusquam uicta ab eo ligna sint mutata, quod aliquo temporis spatio
omnino fit. Ita nec animantium calor a medicamentis, nisi illa prius ab
ipso sint mutata. Quippe alio genere calefit is qui ab igne uel sole
intempescit. Alio is qui a praedictorum quouis medicamentorum. Illa
nanque actu sunt calida, medicamenta nequaquam. Itaque nec calefacere nos
ualent priusquam actu talia fiant. At quod actu talia sint, id a nobis
accipiunt, ueluti sicci calami ab igne. Ita uero & ligna ex sua quidem
natura frigida sunt uniuersa. Sed quae sicciora sunt, & gracilia, ea
facile mutantur in ignem. Quae humidiora sunt & crassa, spacio egent
maiore. Nihil igitur miri est, si medicamenta quoque primum quidem in
parua & tenuia frangi postulant, secundo loco, ut tempore aliquo tametsi
minimo, corpori nostro quo calida fiant sint adiuncta. Tu uero si ea
nec comminuta, nec prius calefacta, calida tamen iam fieri censes,
quid significet, quod potestate calidum dicimus, parum mihi meminisse
uideris. Sic enim ea exploras, tanquam energia sint calida. Sed nec illud
mirum, si quo recalfaciant, calefieri ipsa prius postulent. Cum idem
fieri cernatur, & in lignorum exemplo. Quippe haec uanescentem alias,
morientemque flammam tum seruant, tum uero augent dum ab hac, ipsa prius
calefiunt. Non est igitur alienum, calorem, qui in animantibus habetur,
eiusmodi medicamentis quasi alimento quodam uti quemadmodum ignis ligno.
Quippe id ita quoque fieri cernimus. Si uero perfrigerato corpori
eorum quoduis quantumuis diligenter comminutum inspergas, prorsus non
calefit. Proinde quae refrigeratae partes sunt, eas eiusmodi medicamentis
plurimum perfricamus, una calorem perfricando excitantes, una rarum,
quod prius frigore fuit densum, reddentes. Quo scilicet tum introrsus
pharmacum penetret, tum naturali animantis calori coniunctum mutetur, ac
calefiat. Quippe cuius si particula quaepiam uel minima, calorem energia
concipiat, hunc deinde in totum propter continuitatem porrigat, perinde
ac si ex parua scintilla tedam summo tenus accendas. Siquidem hanc
uniuersam facile depascitur ignis, nihilo amplius scintillam requirens.
Ac quidquid quidem potestate calidum est, huic nondum in natura sua
calidum frigido praepollet, sed in propinquo est, ut praepolleat, adeo
ut breuem opem quo uincat extrinsecus requirat. Hanc illi modo frictio
abunde praestare potest, modo uel ignis, uel corporis alicuius natura
calidi contactus. Non est igitur tam arduum rationem reddere, quid
causae sit, cur alia protinus ut corpus nostrum contigere, recalfacere
id possint. Alia post longius id efficere spacium. Quippe ex iis, quae
igni appropinquant. Alia statim accenduntur, ueluti elychnium, & tenuis
teda, & pix, & siccus calamus. Alia nisi diutius sunt admota, non
uincuntur, sicut uiride lignum. Illud potius definiamus, cuius utique
demonstratio cum de naturalibus potentiis agemus, tradetur. Ex hypothesi
nunc quoque propositorum causa, eo utemur, quatuor nimirum dicentes
totius corporis proprias facultates esse. Vnam idoneorum tractricem,
alteram eorum omnium retentricem, tertiam alteratricem, & quartam quae
alieni sit segregatrix, easdemque facultates effectus esse totius in
quouis corpore substantiae. Quam etiam constare ex calido, frigido,
humido, & sicco inter se mixtis dicimus. Vbi igitur corpus una qualibet
earum, quas in se habet qualitatum, id quod sibi admouetur, demutat,
nec ipsum hoc casu tota sua substantia existimandum est agere, nec quod
ab ipso mutatur posse ei assimilari. Quare nec unquam nutriet, quod ita
mutatum est, id quod se mutauit. At si illud mutet, id est tota sua
substantia operetur, utique tum sibi assimilabit id quod mutatur, tum ab
eo nutrietur. Neque enim aliud nutritio est, quam adsimilatio perfecta.
Quoniam autem hoc definitum est, inde rursus incipiendum. Omne animal
conueniente sibi nutritur alimento: conueniens autem cuique alimentum
est quicquid assimilari corpori quod nutritur, potest. Oportet igitur
toti nutrientis substantiae, cum tota nutriti natura communio aliqua,
similitudoque sit: prorsus hic quoque non paruo excessus, defectusque
subsistente in ipsis discrimine, cum alia magis consentientia, similiaque
sint, alia minus. Proinde etiam alia conficiendi opere ualentiore, ac
diuturniore, alia minore, ac breuiore egent: auium caro minore, suilla
maiore, bubula etiam hac maiore. Vinum uero ut assimiletur opus desyderat
minimum. Quo fit, ut tum nutriat, tum roboret celerrime. Porro id quoque
in concoquendi instrumentis, uentriculo, iocinore, & uenis, prorsus
aliquamdiu traxerit oportet. Quibus scilicet praeparatum, nutrire
corpus iam queat. Ante uero quam in his sit demutatum fieri non potest,
ut animalis corpori sit nutrimentum. Ne si per totum diem, ac noctem
extrinsecus super corpus sit impositum. Multoque minus panis, uel beta,
uel maza, foris imposita nutriat. At quae quidem adsimilantur, omnia
nutrimenta uocantur. Reliqua omnia medicamenta, est porro & horum natura
duplex. Quippe uel cuiusmodi sunt adsumpta, eiusmodi etiam permanentia,
uincunt, corpusque mutant, ad eum modum, quo id cibos, atque haec
prorsus tum uenenosa, tum natura animalis corruptricia medicamenta
sunt, uel mutationis initium ab animalis corpore consecuta, deinceps
iam putrescunt, ac corrumpuntur, deinde corpus quoque una corrumpunt ac
putrefaciunt. Sunt autem haec quoque noxia uenena. Est his etiam amplius
tertia medicamentorum species, eorum nimirum, quae corpus recalfaciunt
quidem, mali tamen nihil adferunt. Est & quarta eorum species, quae &
agunt & patiuntur aliquid: sed spatio uincuntur, planeque adsimilantur.
Accidit porro his, ut tam medicamenta sint, quam nutrimenta. Nihil autem
miri est, si exiguum consecuta momentum, aliqua maximam a priore natura
mutationem habent. Cernuntur enim eiusmodi multa in his, quae extra nos
sunt. Siquidem in ea Mysia, quae est Asiae pars, domus hac aliquando
ratione conflagrauit. Erat proiectum columbinum stercus, cui iam putri &
excalfacto, ac uaporem edenti, & tangentibus admodum calido in propinquo
fenestra fuerat, ita ut iam contingeret eius ligna, quae large nuper
illita resina fuerant. Media igitur aestate, cum sol plurimus incidisset,
accendit tum resinam, tum ligna. Hinc autem & fores quaedam aliae, quae
prope fuerant, & fenestrae nuper etiam resina illite, facile ignem
conceperant, atque ad tectum usque summiserant. Vbi autem excepta semel
a tecto est flamma, celeriter in totam domum est grassata. Hoc arbitror
modo aiunt & Archimedem hostium triremes urentibus speculis incendisse.
Porro succenditur his prompte, lana, stupa, elychnium, ferula. Quicquid
denique similiter his siccum, rarumque est. Flammam edunt, & lapides
attriti, atque hoc magis, si quis sulphure illos illeuerit. Eiusmodi
erat medicamentum Medeae. Quippe quod quibus est illitum, omnia ubi in
id incidit, calor accendit. Constat id ex sulphure, & humido bitumine.
Iam illud ceu rem mirandam quidam ostentauit. Extinxit lucernam, ac
rursus muro admouens, accendit. Alter lapidi eam admouit. Fuerant autem
tum murus, tum lapis sulphure contacti. Quod ubi deprehensum est,
desiit mirum uideri, quod ostentabatur. Ergo omnia id genus medicamina,
perfecte, atque ad consummationem calida adhuc non sunt, aptissima tamen
ut calida fiant. Atque idcirco potestate calida dicuntur. Ac de iis
quidem nulla est dubitatio. Sed nec cur uinum bibitum ualenter corpus
calefaciat. Monstratum enim supra paulo est, id non utique ut calidum
medicamentum. Immo ut conueniens nutrimentum calefacere animal. Tanquam
enim ignis idoneum alimentum, ignem ipsum auget, ita quicquid corporum
natura calidorum proprium & naturale est nutrimentum, id ea semper non
solum roborabit, sed etiam insitum eorum calorem augebit. Atque id quidem
omnis nutrimenti communis effectus est. Vino praeter caetera proprium, ac
suum est mutationis celeritas. Ita utique, ut tedae, elychnii, stuppae,
picis. Iam uero ab ignis exemplo non digressi: admoneamus rursum de
lignis uiridibus, quae ipsa quoque ignis nutrimentum sunt. Caeterum
non statim, aut continuo, eoque saepenumero igni iniecta, non solum
flammam quasi sopiunt, sed etiam si imbecilla est & parua, corrumpendae
quoque eius periculum afferunt. Sic profecto & in animalibus cibi, qui
uti prorsus adsimilentur, & corpus nutriant spatio egent, hi frigus
uniuersi, potius quam calorem afferre in praesenti uidentur. Caeterum
calefaciunt hi quoque spatio, non secus, ac reliqui cibi, si semel
ut corpus nutriant, sint consecuti. Omne enim nutrimentum, quatenus
nutrimentum est, animalis calorem auget. At si deuoretur quidem ut
nutrimentum, nec tamen superetur, id erit quod Hyppocrates dixit, nomine
quidem nutrimentum, re autem minime. Quippe cum trifariam nutrimentum
dicatur, sicut ipse docuit his uerbis. Nutrimentum est, & quod nutrit, &
quod ueluti nutrimentum est, & quod futurum nutrimentum est, quod utique
iam nutrit, & corpori adiungitur, nec amplius futurum est, id proprie
nutrimentum nominatur. Idem uero & corpus quod nutrit, excalfacit, quod
reliquorum neutrum facit. Quod scilicet proprie nutrimenta non sint. Sed
alterum eorum ueluti nutrimentum, alterum tale futurum. Proinde nec uinum
ipsum semper animal calefacit, aeque, ut nec oleum flammam accendit,
tametsi aptissimum est ignis nutrimentum. Immo si imbecille & exigue
flammae, confertim multum oleum infundas, suffocabis eam, prorsusque
extingues, potiusquam augebis. Sic igitur & uinum, ubi plus bibitur, quam
ut uinci possit, tantum abest, ut animal calefaciat, ut etiam frigidiora
uitia gignat. Quippe apoplexiae, & paraplegiae, & quae Graece caros,
& comata uocamus, & neruorum resolutio, & comitiales conuulsiones, &
tetani, immodicum uini potum comitantur. Quorum unumquodque frigidum est
uitium, generatim enim quaecunque assumpta in corpus, ut nutrimentum
calefaciunt, haec interim frigefacere deprehendas. Eque scilicet,
ut flammam ab eadem materia, non augeri modo, uerum etiam aliquando
extingui. Atque haec quidem omnia, tum iis, quae de elementis, tum iis
quae de temperamentis sunt prodita consentiunt. Illud fortasse dissonare
uidebitur, quod ex iis, quae ut nutrimentum comeduntur, aliqua cuti
imposita, hanc erodunt, atque exulcerant. Sicut sinapi, muria, allia,
cepe. Verum hoc quoque cum positis a principio hypothesibus concordat.
Etenim propterea, quod tum in uentre concocta, tum in uenis in sanguinem
uersa mutantur, alteranturque, praeterea quod uno loco non permanent:
sed in multas partes diuisa, undequaque ferunt, adde & quod non solum
multis succis miscentur, sed etiam cibis, cum quibus sumuntur, adhaec
quod celeriter eorum & concoctio, & partium separatio perficitur, ita
ut quod conueniens in eis est adsimiletur, quod superuacaneum & acre,
per aluum urinas, & sudorem excernatur: propter haec inquam, omnia
quod foris impositum exulcerat, id comestum non exulcerat. Quamuis si
uel unum quodlibet horum accederet, satis esset ad ea quae foris sunt
integra seruanda, uerbi causa mutatio ipsa. Si nanque non maneat sinapi,
quale extrinsecus fuit, cum est adsumptum, manifestum est, nec uim eius
manere censendum. Quod si tum dirimuntur eius partes, tum purgantur,
multo utique magis sic censendum. Iam satis erat quod nec eodem loci
manet. Cum nec circa cutim aliquid efficere posse uideatur, nisi diutius
immoretur. Sed nec mixtio ipsa cum multis cibis parum momenti habet.
Si enim id citra alium cibum solum assumas, facile intelliges quantum
molestiae, & rosionis uentriculo sit allaturum. Quin etiam, si plurimo
dulci admixtum succo, cuti id imponas, quam nihil adferat incommodi.
Cum igitur praedictorum unum quodlibet per se, satis prohibere possit,
quo minus sinapi, quod foris facit, idem facere intus possit, multo
arbitror magis, ubi multa simul coierint. Nam & coquendo alteratur, &
expurgatur, & cum multis aliis miscetur, & uarie distribuitur, & in
omnem partem fertur, nec in ulla moratur. Quod autem si acrimoniam
suam seruaret, interna quoque omnino exulceraret, ex iis, quae sponte
accidunt ulceribus, intelligas. Gignitur enim non raro aliis ex uitioso
cibo, aliis ex quapiam in ipso corpore corruptela, & putredine, uitiosus
succus, quam cacochymian uocant. Iis aliquando interiorum quoque aliquid
exulceratur. Magna tamen ex parte, cutis quoniam in hanc excrementa quae
in habitum corporis colliguntur, natura expellit, multis & assiduis
ulceribus afficitur. Quippe cancri phagedene, herpetes erodentes,
carbunculi, & quae chyronia, & Telephia uocantur, milleque aliae ulcerum
generationes, ab eiusmodi cacochymia nascuntur. Neque igitur talium
quicquam est dubitandum. Sed nec cur medicamentorum nonnulla, cum nihil
nos extrinsecus offendunt, intro assumpta magnum afferant malum. Aliqua
rursus intro assumpta, nonnunquam laedant, nonnunquam conferant. Aliqua
non solum intro assumpta, sed etiam extrinsecus applicita offendant.
Quippe ut semel dicam, nihil foris, intusque parem agendi facultatem
habet. Neque enim aut uipere uenenum, aut rabidi canis spuma, ut aspidis
uirus, quae tamen si extrinsecus corpori occurrant, offendere creduntur,
parem uim habent, uel soli cuti applicita, uel intro assumpta. Sed nec
illud est mirandum, si certorum medicamentorum uis, ad profundum non
peruenit. Neque enim necesse est, ut omnia parem habeant uim. Quod si ex
iis, quae intro sumuntur non pauca, certo tempore, & certa quantitate,
& in mixtura, cum certis accepta, conferunt. Intempestiue autem &
largius, nec cum aliis admixta laedunt, ne id quidem dubitationem ullam
disputationi pariat. Siquidem id tum cibis, tum igni, tum uero omnibus,
ut sic dicam quae corpori occurrunt, accidere solet. Nam & mediocri
nobis flamma nonnunquam opus est, eaque usi, plurimum ex ea iuuamur.
Cum tamen immodica flamma nos urat. Ad eundem modum & frigide potio quae
mediocris est, confert quae immodica est, maximam affert lesionem. Quid
igitur miri est, esse medicamen aliquod, adeo calidum potestate, ut si
multum eius sumatur, ac in uacuum corpus inferatur, erodat prorsus,
uratque. Sin exiguum sit, & cum iis, quae uehementiam eius remittant,
conuinctum, non modo nihil incommodi adferat, uerum etiam calefaciendo
iuuet. Lacrimam enim, uel Cyrenaicam, uel medicam, uel particham ipsam
quidem per se, citra incommodum sumere non est. At si omnino exigua,
uel cum aliis tempore congruente sit sumpta, magnopere conducit. Atque
ad hunc quidem modum, quaecunque corpus excalfaciunt, ubi mutationis
principium in ipso sicut dictum prius est accepere, recalfacere illud
sunt apta. Quae uero refrigerant, ueluti papaueris succus, haec a nostro
corpore, ne uel paulum quidem demutantur, sed ipsum statim uincunt, ac
mutant, etiam si calefacta prius dederis. Est enim eorum natura frigida,
quemadmodum aqua. Quare illud recte Aristoteli, sicut alia multa, dictum
est. Calidorum, frigidorum, siccorum, & humidorum corporum, quaedam esse
talia per se, quaedam ex accidenti. Sicut aqua per se quidem frigida est,
ex accidenti uero aliquando calida: uerum acquisititius eius calor breui
perit, naturalis frigiditas manet. Tanquam igitur calida aqua flammae
iniecta, eam extinguit. Sic meconium si id quantumuis calefactum dederis,
& calorem animalis perfrigerabis, & necis periculum afferes. Omnia
igitur id genus medicamenta, si exigue sint data, & una cum iis, quae
uehementiam frigoris eorum castigare ualeant, nonnunquam usum aliquem
corporibus nostris praestant, quemadmodum in opere de medicamentis
dicetur. Siquidem medicamen id quod Cantharidas recipit, hydericis
prodest. Tametsi cantharis ipsa, uesicam omnino exulcerat. Verum ubi
per ea, quae admiscentur castigata est, ac corpori, quod plurimo humore
grauatur, tum offertur, illum per urinas expellit. Maxime igitur est
attendendum in omnibus, quae potestate calida, frigida ue dicuntur,
sint ne ex natura eorum, quae nutrire corpus possunt, an eiusmodi, quae
exiguum alterationis momentum nacta, deinde secundum propriam naturam
alterata, corpus ipsum aliquo modo afficiunt. Tertio loco an nullo
pacto ab eo, quicquam alterentur. Si nanque ex nutrientium sunt genere,
siquidem uincantur, calefaciunt. Si non uincantur, refrigerant. Sin ex
iis sunt quae exiguum quippiam alterantur, omnino calefaciunt. Si uero
ex iis, quae omnino non alterantur, maxime refrigerant. Attendere autem,
ut dictum est quam maxime oportet, ac discernere, quae per se sunt, ab
iis, quae per accidens, non in calidis & frigidis modo, sed nihilo etiam
setius in siccis & humidis. Quippe aliqua talium, cum siccam substantiam
sint sortita, ubi largo calore sunt liquata, humiditatis phantasiam
praebent, ueluti aes, & ferrum. Quaedam per se humida, ubi in syncero
frigore sunt morata, apparent sicca sicut glacies. Minime igitur de iis
omnibus faciendum absoluto, & sine ulla exceptione iudicium est, sicut
in superioribus monuimus. Sed cum eo, ut quemadmodum sese in calore,
frigoreque habeant, consyderentur. Siquidem si exiguo praedita calore,
nihilominus humida cernuntur, talia esse ex propria natura sunt censenda,
tametsi cum copioso calore sint sicca. Quae uero uel sub feruenti calore
fluunt, uel sub puro rigore sunt concreta, ne horum quidem altera per
se humida, altera per se sicca sunt existimanda. Ergo tum adhunc modum
distinguere conueniet, quae per se sunt, ab iis, quae per accidens,
tum ad haec ipsa spectantibus, eorum quae potestate calida, frigida,
humida, sicca ue sunt, iudicium faciendum. Non enim ad id quod secundum
accidens est, respicientibus: sed ad id, quod secundum se est, id quod
potestate est, iudicari debebit. Porro communis in omnibus, unaque
iudicandi ratio est, alterationis celeritas. At cum calidum, frigidum,
humidum, & siccum dicantur, ὁμονύμως, quod scilicet alia per id, quod
exuperat, alia quod eam qualitatem a qua sunt denominata, summam habeant,
in utrumcunque horum prompte uertitur, de quo agitur iudicium, tale
potestate fuerit. Oleum nanque calidum potestate est, nimirum quod flamma
facile fiat. Eodem modo resina, bitumen, & pix. Vinum autem, quod facile
fiat sanguis. Pari modo mel, & caro, & lac. Atque haec quidem totis
ipsorum alteratis substantiis, nutrimenta se alterantium sunt. Quae uero
una qualibet qualitate, alterantur ac mutantur, ea medicamenta tantum
sunt. Medicamenta itidem sunt, & quae nulla substantiae suae mutata
parte, sed tota seruata integra, corpus ipsum afficiunt. Caeterum grauia
& naturae animalis corrumpentia. Vnde & totum eorum genus deleterion
& pestilens dici reor. Quippe haec non eo minus genere deleteria sunt
dicenda, quod ubi plane minima exhibentur, nullam inferunt sensibilem
noxam. Sic nanque neque ignis ipse calidus sit, neque nix frigida. Nam
horum quoque si quid prorsus exiguum est, nullum euidens in corporibus
nostris excitat affectum. Quippe centesima unius scintillae pars, est
quidem omnino genere ignis. Caeterum adeo nos non urat excalfaciatue,
ut corpori incidens, ne sensum quidem ullum sui excitet. Ad eundem
modum frigidae asperginis centesima portio non modo nihil offendat, aut
refrigeret, sed nec sensum sui ullum praebeat. Nequaquam igitur sic
iudicanda deleteria sunt. Immo totius naturae suae contrarietate. Porro
iudicabitur contrarietas, ex ea quae media intercedit mutatione. In
elementis uerbi gratia, neque aqua mutari potest in ignem, neque ignis
in aquam: sed ambo in aerem, is uero in utraque. At illa in alterutrum
nullo modo. Ergo continens, & sine medio est aquae mutatio in aerem,
itemque ignis. Non continens, ignis & aquae in alterutrum: haec igitur
inter se contraria pugnantiaque sunt. Non dissimili ratione papaueris
succus, hominis corpori prorsus est contrarius ut quod in eum quicquam
agere ne una quidem qualitate possit, multo minus tota sua substantia
possit. Atque unum quidem deleteriorum genus eiusmodi est, alterum est
eorum, quae ex nostro calore momentum aliquod mutationis accipiunt, ac
deinde in multifarias alterationes uertuntur, quibus corrumpi naturam
nostram accidit. Eiusmodi enim omnia deleteria genere sunt, etiam si
propter exiguitatem nonnunquam nihil quod sentiatur efficiant. Ac quae
corporis naturam rodunt putrefaciunt, & liquant, merito potestate calida
nominantur. Contra quae refrigerant, & sensum auferunt, torporemque
notabilem afferunt, frigida. Et priora quidem nihil non rationi consonum,
nec ipsa pati, nec in corporibus nostris efficere uidentur. Siquidem
calido corpori applicita, & mutationis momentum aliquod hinc adepta,
partim eorum ad summam caliditatem, partim proueniunt ad putredinem.
Iure igitur pro affectu quem ipsa consecuta sunt, etiam corpus animalis
afficiunt. At quae corpus tametsi ipsa calida sunt, applicata, tamen
refrigerant, non paruam dubitationem afferunt, utrius potius naturae
sint. Nam si energia semel calida sunt reddita, cur animal non
calefaciunt? Sin nondum sunt calefacta, quomodo apparent calida. Soluetur
dubitatio si distinguatur, quod per se frigidum est, ab eo quod est ex
accidenti. Ita uti Aristoteles docuit. Perit nanque celeriter eorum,
quae ex accidenti sunt calida, acquisititius affectus. Ita ut in priorem
naturae suae statum facile reuertantur. Porro in applicandis iis nobis,
quae natura quidem sunt frigida, sed per accidens calida, duo haec
contingere est necesse, ut & acquisititius eorum calor pereat, & propria
eorum temperies, a nostra nihil immutata, frigida perstet. Et quid miri si
papaueris succus, mandragora, uel cicuta, uel similium aliquid, quamuis
exhibeantur calefacta, paulo post euadunt frigida? Cum idem patiantur,
ptisana, & lac, & far, & panis. Vbi in imbecillum uentrem demissa, ab
eo non superantur. Euomuntur enim non raro abunde frigida. Et quod iis
maius est, quodque Hyppocrates notauit, pituita ipsa quamuis iam succus
sit, atque ex cibis in uentre iam concoctis nata, nihilominus frigida
tangentibus sentitur, neque id modo dum in uentre consistit, sed postquam
a uenis ipsis, purgantis, cuiuspiam medicamenti ui, est detracta. Tametsi
enim quam tenacissima est, ac per uim ducitur, attamen ne ipsa quidem
tractus uiolentia calefieri potest. Quid igitur miri, si etiam papaueris
succus, quod naturae nostrae tam contrarium medicamentum est, quam
celerrime refrigeretur, etiam si calefactus sit exhibitus? refrigeret
autem una secum & corpus? Quippe acquisititium calorem non seruat,
propterea quod natura frigidus est. At quia eius substantia a nobis non
alteratur. Immo potius nos alterat, & mutat, idcirco nec a nobis quicquam
recipit caloris, & pro sua natura nos afficit. Itaque cum frigidus
natura sit, & nos utique refrigerat. Nihil igitur in dictione nostra
est dubitationis reliquum. Enimuero quod horum omnium, quae frigida
per naturam sunt, quicquid plus iusto calefeceris, ex propria id natura
recedat, praeterquam quod nullam dubitationem habet etiam praedictis
a nobis, affert testimonium. Sicut enim salamandra ad certum usque
terminum ab igni nihil patitur, uritur autem, si longiore spatio igni
sit admota. Sic & mandragora, & cicuta, & psillium, breui spatio igni
admota, proprium adhuc temperamentum seruant, largius autem excalefacta,
illico corrumpuntur, nec quicquam efficere, quae prius poterant, ualent.
Ac talium quidem omnium natura, hominibus maxime est contraria. Sane
naturam cum dico, uniuersam substantiam, ac temperiem, quae ex primis
elementis conflat, significo, calido, frigido, humido, sicco. Eorum uero,
quae celerrime nutriunt conuenientissima. Reliqua omnia media inter haec
sunt, quorum alia magis, alia minus agere, ac pati a corpore nostro
possunt. Siquidem castoreum, & piper agere magis in corpus nostrum quam
pati ab eo ualent. Vinum, & mel, & ptisana, pati magis, quam agere. Ergo
haec omnia tum agunt circa corpus aliquid, tum uero patiunt. Omnino
enim ubi duo corpora inter se commissa, aliquam multo tempore pugnant,
certantque de alterando, utrunque eorum tum agere, tum pati est necesse.
Fortasse autem & si non multo tempore id fiat, attamen agit etiam id quod
uincitur, in id quod uincit: uerum ita exiguum, ut sensum effugiat. Neque
enim si acutissimo ferro mollissimam caeram toto die ac nocte incidas,
fieri potest, ut non fiat, manifeste obtusius. Ita nimirum illud comode
dici uidetur. Assiduo illisu durum cauat undula saxum. Quippe ita quoque
factum cernitur. Caeterum uno, aut altero ictu nihil adhuc euidens uidere
in talibus licet. Ex quo factum arbitror, ut quaedam ab admotis sibi,
nihil prorsus pati, opinati nonnulli sint. Et cedendum quidem est ita
loquentibus. Saepe uero nobis quoque ipsis ita plerunque loquendum est,
nisi sicubi ad ultimum examen, disputationem perducimus, quemadmodum in
praesentia facimus. Sic igitur ἀειπάθεια, id est, nunquam deficientis
affectionis dogma, iis utique qui ratione solum id estimant, ualente
demonstratione non caret. Non est tamen eius ad priuatas singulatim
obeundas actiones ullus usus. Si nanque adeo exigui affectus sint, quibus
assidue afficimur, ut nulli actioni sensibile, & manifestum incommodum
afferant, facile profecto contemnendi sunt, atque ei qui affectus id
genus nullos esse dicit non repugnandum. Perinde igitur habet, & in
iis, quae nutriunt, prope dixerim omnibus. Quippe quae ipsa quoque in
corpore hominis aliquid faciunt. Sed nec sensibile aliquid prorsus, nec
euidens, diuturna tamen eorum exhibitio, magnopere alterat, mutatque iam
corpora. Sunt enim & quae primo statim usu, manifestam alterationem suam
indicent, ueluti lactuca, quae eos, quibus uenter aestuat, manifeste
refrigerat. Atque a siti uindicat quibus refrigeratum est, manifeste
laedit. Conducit uero & ad somnum non parum, neque id alia ratione ulla
quam quod frigido temperamento & humido est. Verum sic est humida, &
frigida ad hominem, & alia quae nutriri sunt apta, sicut uiridia ligna
ad ignem. Quare rationabiliter cibi, id genus utrumque praestant, & quod
ueluti medicamenta corpus nostrum afficiunt, & quod nutriunt. Toto quidem
concoquendi sui tempore, ut medicamenta. Vbi iam nutriunt ac prorsus sunt
adsimilata, ut quae nihil in nos agant, sed naturalem calorem augeant,
ceu prius est dictum. Quippe id omnium quae nutriant commune est. Nec est
quod miremur, si modo exempli uiridium lignorum non sumus immemores, esse
aliqua, quae priusquam adsimilentur, & nutriant, dum adhuc concoquuntur,
refrigerent, cum adsimilata sunt, ac iam nutriunt, calefaciant. Itaque
usus quoque talium omnium duplex medicis suppetit, tum ut ciborum,