Zwaan, Jan, Schoenlapper, Jacob, Sien, Thijs, Bet, Aaltje, Lammersen.
BET. De schrik zit in me beene.
AALTJE. Ik ken geen voet verzette....
JACOB. Hij hèt hier niks mee te neme. Wàt wou-ie? (kijkt door den
gordijnkier der bedstee). Ik vraag wat-ie.... (schrikt achteruit).
BET (angstig). Wat zie je dan? (zij, Thijs, Aaltje, Lammersen en Sien
schuifelen naar Jacob, staren dicht bij de bedstee, glimlachen
verbaasd). Drie en zestig brooje....
THIJS. Drie en zestig....
LAMMERSEN. Je ken ’n bakkerij beginne....
AALTJE. ’k Hei d’r nog nooit zoo’n berg gezien!
JACOB. Drie en zestig.... Hoe hou je ze goed?
SIEN. Waar mot ik nou gaan slape?....
JAN (bij de tafel). En je schoene benne gebracht vader....
THIJS. Me schoene? (tot den schoenlapper). Zoo zònder cente?
SCHOENLAPPER. Jan het betaald, (zij draaien zich allen naar Jan,
staande dicht tezaam, Bet met haar kerkboek, Thijs met zijn takel,
Lammersen met de harmonica, Aaltje met het pak quitanties, Jacob met
het groote mes).
BET (glimlachend). Betaald?....
JACOB. Betaald?....
THIJS. Jan, Jan—hoe kom-ie an geld!.... Jan, Jan, as je ons in
ongelegenheid brengt!... Jan, Jan, as ’t maar zuiver spul is!...
JAN. Hou je ooge is dicht, moeder....
BET. Goed, jongen.
JAN. En jij ook, vader....
THIJS. Ik doen ’t al....
JAN. Juillie ook!...
LAMMERSEN. Me ooge dicht?... Een of twee?
JAN. Allebei.... Zoo. Nou motte juillie niet schrikke.... Jij doet
valsch, Jacob!... Jij kijkt stiekem!
JACOB. Ik kijk na de brooje....
JAN. Mag-ie niet. Ooge toe! Allemaal! As ’k drie zeg, mag-ie ze open
doen! Eene—tweeje—drieje!... (heeft een geel-groene ster uit de la
gegrepen). Die is voor vader z’n takels....
BET (na een aangehouden ònbèwègelijke stilte van allen). Jan—me lieve
jongen—hoe kom je daar an?
JAN. Ben met de zwaan weze vliege—geplukt op drie meter van de maan....
BET. Jan—me lieve jongen—je mag niet neme wat van God-de-Heer is....
JACOB. Sterre benne vrij (langzaam voor zich uit starend).... Sterre
benne vrij.... Je mag geen appele plukke—geen pere—geen bloeme—sterre
benne vrij—sterre benne vrij....
BET. Jan—me lieve jongen—de sterre benne van God-de-Heer—die het-ie
buiten ons bereik gesteld—daar magge me niet na tàste....
JACOB. As me niks hebbe, magge me dat!...
THIJS. Daar ben ’k angstig van—daar doen ’k me ooge bij toe....
AALTJE. Jan, bran je vingers niet....
JAN. Nou dan, vader!... Neem je ’m niet?
THIJS.. Nee.... Zal ’k, moeder?
BET. Jan—me lieve jongen—je het ’r geen geve over (smartelijk-angstig).
Jan, ik hei al zoo’n boel gehuild—zoo da’k me trane niet telle ken....
God-de-Heer zel ze an de hemel misse.... (naar boven starend). Heele
gate benne d’r gekomme in de wolleke.... Stele, Jan, is erger nog as
wat je broer Jacob in drift het gedaan... erger as ’t schandaal met je
zuster! (tot de zwaan). Bè-jij de duvel, zwaan, da-jij voor ladder
gediend het?... Laat de zwaan ze werom brenge, Jan, me lieve jongen, op
de plaatse waarvan ze vandaan benne gekomme—’k wor as van de dood zoo
benauwd, as ’k de plekke an de hemel zie, die je leeg het geplukt (de
anderen kijken mede verschrikt omhoog).
JAN (benepen). Mocht ’t niet, zwaan?
DE ZWAAN. Hahaha!... Hahaha!... Juffrouw hoe kè-je zoo wurme over
niks!... Ikke de duvel?... Ikke? ’k Hei toch geen bokkepoot!... ’k
Vreet toch geen vuur....
BET. Me zoon Jan hei-je opgezet tot ’n doodzonde... tot ’n
doodzonde—dat weet je toch, zwaan....
DE ZWAAN. Wees wijzer, juffrouw—de heele rijkdom in de stad loopt met
sterre an d’r vingers, d’r halze, d’r oore—de koningin het ’r ’n kroon
vol van in d’r haar....
BET. Mensche as wij magge ’t niet.... Enne as iedereen plukke
gaat—iédereen zulleke gate as Jan maakt—blijft ’r geen lichie meer in
de hemel over (smartelijk) Geen lichie... Geen enkel lichie.... As ze
de maan ook nog neme—en de zon ook nog neme—wat rest ’r dan?....
THIJS (de handen naar de ster uitstrekkend). Zel ’k ’r?... Me takels
zitte vast.... Me zelle geen zorreg meer hebbe—me zelle op heele
schoene loope—me zelle drie-en-zestig brooje ete....
BET (angstig). Nee! Nee! Nee!...
JACOB. Al ha-je ’m uit de modder geschept—al geve ze me leveslang: ìk
ben d’r niet vies van!...
BET. Jacob... Jacob....
JACOB (het mes neerleggend). Zes maande hè-’k me kop tegen de mure van
me cel kapot gestoote—zes maande kalk en tralies en ’n reepie lucht zoo
groot as me hande—zes maande as ’t nacht wier dezelfde ster, die hij in
z’n vingers houdt—dezelfde gele ster met de groene rande—en geen ander
licht!... As me hersens dampte, as ’k niet slape kon, zag ’k ’r—as ’k
’n strop om me nek wou legge, zag ’k ’r—as ’k lee te vloeke, zag ’k
’r—as ’k de dage, de ure dat ’t nog dure most, telde, telde, telde—as
hij de schel van de segarewinkel—zag ’k ’r. Zes lange maande benne me
same alleen geweest—het ze me hoore tekeer gaan, da’k ’t nòg is zou
doen, nog is en nog is, as ze me weer ’t brood roove as toe met de
staking (luciede lachend). Ik ben ’r niet vies van—me kenne mekaar....
Wì-jij d’r niet, vader?... Nee?... Hahaha!... Jij niet, moeder?...
Nee?... Mijn dan, Jan! (grijpt de ster uit Jan’s handen). God het ’r
meer as zat, meer as zat—wij komme tekort....
AALTJE. Da’s waar—wij komme tekort.
THIJS. Wij komme tekort....
LAMMERSEN. Dat doene me zeker!
DE ZWAAN. Wat zee ìk?
BET (angstig). Alles mag-ie wat d’r groeit—aarpels en groentes—niet wat
an de hemel loopt, Jacob....
JACOB. Hahaha!... Ik ben d’r dronke van—me beene doen of ’k te veel
klare geroke! (bij z’n scharensliep). De bulle worde d’r nieuw van. Dat
mes hè-’k alvast niemeer te slijpe—of ’t zoo gepolletoerd is!... Mò-je
me beitel zien!... Het ’n rand van goud!... Wat zelle me ’t eerst
koope, Jan?
JAN. Je het je hoofd nog niet onder de pomp gehouwe—enne je zou drìe
glaze water boordevol leeg-drinke....
JACOB. Me drinke geen water—me drinke toejoer wijn as Bonnet voor jou
het gebracht....
LAMMERSEN. Zel ik d’r gaan hale in de slijterij om de hoek?
AALTJE. Jij niet! Jij niet! Je hoeft ’t lieremannetje niet heelemaal te
krijge....
LAMMERSEN. Is ’t jóúw ster? (zij wil hem in de rede vallen). Moel houe!
AALTJE. Moel houe?... Kommandeer jij je vlóóie!...
LAMMERSEN. As me ’t vlooietheater koope, waar Jan, hahaha!
JACOB. Drinke me ’n flesch wijn, vader—as van Bonnet—met ’n zilvere
brani-hoed op z’n kop en ’n schort voor z’n buik?...
THIJS. Van zóó’n steen as ’n kinderhoofie het de slijterij nooit werom!
SIEN. Dan gane me ’m an de bank an de overzij wissele....
BET. Jacob, Jacob—doe ’t nièt!
THIJS. Ze kenne je na ’t bero slepe....
BET. Ze zelle met z’n alle roepe: hou de dief!
THIJS. Mot ik je van ’t bero komme hale, as met Jan z’n steen door de
ruit van de horlogemaker?...
LAMMERSEN. Waar is waar—(tot Aaltje) blijf ’r af met je
zeepsopvingers—da’s geen spek voor jouw bek!—waar is waar: as je d’r
mee op de gracht loopt, trapt de heele buurt op je hiele!...
JACOB. Dan doene me ’t zoo—in me zak....
BET (angstig-klagend). Jacob, Jacob—hij glimt je broek door....
THIJS. Daar schrik ’k van—je staat van binnen in brand....
JACOB. ’k Voel d’r niks van—da’s gedorie ’n bak as ’k nog nooit hé
gezien—me broek is heel—’k lijk ’n fietslantaren!....
SIEN. Doe ’m d’r is uit. Weg is ’t.... Doe ’m d’r is in.... Angstig!
LAMMERSEN. Hahaha! (zingt). „Zie de maan schijn door de boome—makkers
staak je wild geraas....” (de anderen zingen zachtjes mee.).
AALTJE (de harmonica die hij wil gaan bespelen neerduwend). Toe schei
uit! Motte me mekander niet verstaan!
JACOB (de ster in de hand). Daar sta ’k bij te gape—daar loopt me hoofd
bij leeg (steekt haar in z’n kiel).... Ze schijnt je heele boddie door
(legt haar op de scharensliep). Verdraaid as je d’r erges verstoppe
ken! Hoe krijge me d’r dan gewisseld? Zonder last met de polisie?
DE ZWAAN. Dat weet ik.
JACOB. Hoe dan?
SIEN (schrikkend bij de la van de tafel, die ze snel weer sluit). Die
lamme zwaan! Hoepel toch op!
LAMMERSEN. Wil jij alweer wijzer weze—wijzer as wij zwaan?
DE ZWAAN. Ik in me water zie de dinge eenmaal boven en eenmaal
beneje—’t gras an de wallekant is wijzer as jij....
LAMMERSEN. Dat denk-ie....
DE ZWAAN. Je ken d’r hièr verkoope, Jacob.
JACOB. Hier?
THIJS. Hier in ’t pothuis?
AALTJE. An wie?
DE ZWAAN. Ik zel de mensche gaan roepe—de mensche met cente....
JAN. De dokter, zwaan—en de kappelaan, zwaan—en de
bank-van-de-overzij....
DE ZWAAN. Laat mijn maar scharrele.... Je mot doen as die vent op de
markt—eenmaal—andermaal—niemand meer?... Je ken niet wete wat ’n gèk
d’r voor geeft!
JACOB. As ze maar bieje....
JAN. Voor tienduizend doene me ’t....
DE ZWAAN. Hier mot je weze, mensche! Hier mot je weze! Me hebbe ’n ster
tekoop....