De vorigen, de Bakker, Sien.
SIEN (tot de zwaan buiten). Kischt! Kischt! Wat mot je!... Kischt!...
Geef ’m ’n trap, bakker!
DE BAKKER. Ga je?...
DE ZWAAN (de vlerken in verweer). As je ’n poot na me uitsteekt... Hij
ruikt na de zure gist, Jan, da’k ’r misselijk van wor....
JAN (tot den schoenlapper). Doe ’m weg! Doe ’m weg!... Da’s de bakker
(de schoenlapper steekt de ster in een van de schoenen).
SIEN (de trap af komend met den bakker). Hij laat nog geen hàlf
pannebrood los, moeder....
DE ZWAAN. Kom-ie dat nou pas zegge?... Bè-je tòch na ’t vuurwerk
geweest? Ha’k je zoo verboje....
SIEN (angstig). Hij het zoo lang staan klesse, moeder (nijdig). Snij
uit lamme zwaan! ’k Schrik me kepot van me móéder... Wat hè-’k met jou
te make? (tot den bakker). Of jij me nou naloopt—tekort zalle me je
niet...—me hebbe je àltijd betaald as me ’t hadde....
BAKKER (op ’n tree van de trap neerzittend). As me ’t hadde... As me ’t
hadde... Vier gulde vijf en negetig...
SIEN. Dat lieg-ie. Jij schrijft toejoer met dubbel krijt....
DE ZWAAN. Ken niet. ’t Krijt stopt-ie in z’n meel!
BAKKER. As ’k jou nog is hoor, krijg je me slof na je bast!... ’t Staat
in me boekie. Me boekie liegt niet....
DE ZWAAN. Jij zooveel meer....
BAKKER (verwoed dreigend). Mot me slof d’r an! (leest). Drie weke—da’s
een en twintig dage anderhalf panne—da’s drie gulden negen en
negetig—en veertien roggemikke....
JAN. Lieg-ie... ’k Hei ze elleke dag geteld—tweemaal benne me met cente
gekomme....
BAKKER. ’k La-me nog geen krùmmel afstrijje—vier gulden vijf en negetig
bij mekander... En nou blijf ’k hier zitte to’k me cente gebeurd
heb....
DE ZWAAN. As ’t an mijn lee, liet ’k je blare zitte....
BAKKER (naar z’n slof tastend). Je het ’t gehoord!
DE ZWAAN. Hahaha!... Laat ’m zitte, Jan, dan vreet ik terwijl z’n kom
met goudvisschies leeg...
BAKKER (snel opstaand). Je mot ’r is an komme! (stapt vlug de trap op,
grijpt achter de onderdeur, zet zich weer op de tree met een
goudvisschenkom). Zoo. Al duurt ’t ’n verreljaar: de cente van de een
en twintig maal anderhallef pannebrood en van veertien roggemikke—vier
gulden vijf en negetig—vier gulden vijf en negetig....
SCHOENLAPPER. As ze nou toch fassoenlijk benne, de mensche van de
kruierij—wat zet jij ze dan ’t mes op d’r keel....
BAKKER. Waar bemoei jìj je mee? Van jou krijg ’k ommers óók over de
gulden?... Fassoenlijk! Fassoenlijk! De mensche van de kruierij! ’n
Zoon die die zes maande gezeten het—’n dochter die de manne anhaalt....
SIEN. Jou dan toch niet, rooie sproetekop!... ’k Hei je nog straks ’n
lik motte geve....
BAKKER (bulderend van ’t lachen). Hahaha! Hahaha! As ’k op je stoep
loop te fluite, kom-ie toch as de hondjes! Hahaha! As ’k maar fluit
(tracht in z’n lachen te fluiten). As ’k maar fluit....
JAN. Ga van de trap af, bakker—d’r ken niemand deur....
BAKKER. Nooit van z’n leven.
JAN (tot de zwaan). Zal ’k ’m de rooie geve?
DE ZWAAN. Die groote rooie an de meeldief voor meel met krijt...? (de
bakker werpt z’n slof, die op het bed terecht komt). Mot ’k je ’n tand
met soldeer uit je bek slaan?...
BAKKER. Spuug jij ’n ander op z’n vessie! Met de mensche hè-’k genoeg
last! As de beeste nou ook nog beginne—waar of niet, goudvisschies?—ken
’k de blinde voor de rame hange (sarrend). Vier-vijf-en-negetig...
Vier-vijf-en-negetig... Vijf gulden min vijf kopere cente....
JAN. Zal ’k ’m de rooie van naast de melkweg?
DE ZWAAN. Van naast de melkweg?... Toe maar!... In elleke pint melk
giet-ie d’r tien water... Ik bemoei me d’r niet mee... As je d’r zoo
mee omspringt—een an de smeris—een voor zole en achterlappe—hou je geen
kiezelsteen over....
JAN. Wat mot ’k dàn?
DE ZWAAN. Voor de rooie mot-ie de vier-vijf-en-negetig verrekene enne
twéé jaar lang èlleke dag zes pannebrooje brenge èn twee roggemikke èn
’n snijkoek met kandij en sukade... Boter bij de visch: op slag vóór-ie
’m in z’n hande krijgt—een honderd brooje voorschot, tien roggemikke en
tien snijkoeke met kandij en sukade...
JAN. Hù!... Daar komme we niet door!... Daar ete me ons verstoppinge
an...
DE ZWAAN. Hindert niet eens in ’t jaar!
BAKKER. Vier-vijf-en-negetig!... Vier-vijf-en-negetig (tot Sien). As je
me ’n smàkker geef, zoo as an de jongen van de stikkedoor, trek ’k ’r
’n pannebrood af....
SIEN. Ik lust geen getrouwde manne....
BAKKER. Manne... panne... manne... panne, hahaha!
JAN (bij de tafella). ’k Zel je ’n diamante steen late kijke (het licht
schemert door den spleet).
BAKKER (verrast opstaand en de kom op tafel neerzettend). Deksels—dat
lijkt Bengaals!
JAN (de roode ster in de hand). Geef jij daarvoor twee jaar lang....
DE ZWAAN. Drie jaar—twee is niemedal....
JAN.... Drie jaar lang èlleke dag zes panne, twee roggemikke en ’n
Groninger koek met kandij en sukade?...
DE ZWAAN. En ’n Berliner bol dadelijk en honderd brooje dadelijk as ’k
gezeid heb!...
SIEN. Jessis wat ’n steen!
SCHOENLAPPER (de zijne uit den schoen krijgend). De mijne is
groen—groen as koper—groen as gras....
BAKKER (verbaasd). Christenezielen!... Waar vin je die?... Is-ie ècht?
JAN. Hoor je ’m, zwaan—of-ie echt is—of-ie echt is?...
DE ZWAAN. Hij denkt dat onze lieve heer zoo de sterre vervalscht as hìj
’t meel, hahaha!
BAKKER. Mag ik is wege?
JAN. As me gek benne—eerst de honderd panne voorschot....
BAKKER. Snijdt-ie ruite stuk?
JAN. Zien? (springt op het bed, wrijft de ster langs een ruit, die in
scherven ineenzakt). Is-ie echt?
SIEN (bij de la). Legge d’r meer in?
JAN (heftig). Laat ’m dicht—anders vliege ze na de hemel!...
DE ZWAAN. Wat doe je ze ook uit je zakke in de la te legge!...
JAN (voor de la geposteerd). Je zweet ’r nog al niet van!... Afblijve
hoor!...
BAKKER. Christeneziele!... ’n Rooie en ’n groene steen.. As-ie
werachtig echt is, werachtig... dan geef ’k je d’r ’n nieuw
goud-tientje voor, splinternieuw!...
SCHOENLAPPER. Hèhèhè!...
BAKKER. Wat lach-ie, bult?
SCHOENLAPPER. Ik geef d’r hònderd nieuwe, duizend, tien duizend.... De
lommerd schiet ’r meer op....
SIEN. Geef ’m mijn, Jan—voor ’n brosch....
JAN. Jij ben van de febriek vortgebleve—jij mag d’r enkel na kijke,
waar zwaan?
DE ZWAAN. Drie jaar lang, as ’k gezeid heb....
JAN (tot den bakker). Graag of niet?... En honderd brooje daalijk!
BAKKER (enkel oog voor den steen). Me heele winkel mag-ie leeghale—de
pannebrooje—de hardgebakke-duitsche—de kedetjes—de pijn-de-luksjes—de
beschuite—de berliner bolle—de krakelinge—de appelbolle—de snijkoeke—de
moppe.... Maar eerst in me éige hande ’t gewicht voele....
JAN. Mag dat, zwaan?
DE ZWAAN. Tien telle—langer niet!
BAKKER (de ster uit Jan’s handen nemend). Of ’k zoo in me oven
kijk—of-die an ’t smelte is!—of je bloed ziet....
DE ZWAAN. As je ’m nog langer kneedt wordt-ie allerhande....
SIEN. Hou ’m is hier bij me hals, bakker (slaat de tippen van haar jak
weg).
BAKKER. Of je in de zon leit te baje—of je kin in de rooie was zit (de
ster op z’n hand leggend). ’k Ken d’r ’n ring van late make bij de
goudsmid.... ’k Ken d’r an me horlogieketting hange....
Christeneziele... ’k Ken d’r op me das steke, hahaha!...
DE ZWAAN (’n goudvisch opvangend dien Jan ’m toewerpt). Hap!.... Smaakt
na de gist.....
BAKKER. As ’k daarmee in de kerk zit, zel de domenee in z’n woorde
blijve steke—en de diakene—de diakene zelle niet wete wat voor
tekst....
DE ZWAAN (een goudvisch vangend). Hap! Hap!... Of ’k ’r weer van zel
spoege?... Hap! Nou lust ’k niemeer....
SCHOENLAPPER (tot Sien). Nee je krijgt ’m niet! Nee, nee, nee! (bergt
de groene in zijn zak).
DE ZWAAN. Meeldief, de tien telle benne om....
BAKKER. Effen nog....
JAN (de ster afnemend). Houe mag-ie ’r, voor drie jaar lang....
DE ZWAAN.... Zes panne per dag èn twee mikke per dag èn ’n snijkoek per
dag....
BAKKER. En honderd derek?
DE ZWAAN. Op slag!
BAKKER. As ’k ’r zooveel in me kar heb—’t is me nog al
niks—honderd—honderd.... (loopt de trap op, gaat achter de onderdeur).
Wie pakt ’r an?....
JAN. Ikke!... Ho!... Ho!... Schrijf jij is op, schoenfrik....
SCHOENLAPPER. Ik hei geen papier.... Mag ’t met krijt op de zool van de
laars?
JAN. As je ’t maar sekuur doet.... Je weet hoe-ie de mensche loere
draait....
BAKKER. Nou dan! Me arrem is geen uithangbord!
JAN (tot Sien). Ho!... Ho!... Nog niet! (kijkt in de ladenkast). Daar
kenne ze niet in.... Zelle me ze op jouw bed legge?
SIEN. Eerst ’n ouwe krant.... Daar!
JAN (de brooden van Sien, die halfwege de trap staat, aannemend en in
de achterste bedstee leggend, koortsachtig vlug op en neer loopend).
Een, twee, drie, vier, vijf, zes, zeven, acht, negen, tien.... (de
brooden verdwijnen in de bedstee; zij vegen zich àllen het zweet van
het voorhoofd).
SCHOENLAPPER (tellend).... Twintig.... Dertig... Veertig... Vijftig...
(hij geeft met het stuk krijt streepjes).
DE ZWAAN. Me benne op de helft.
JAN. ’k Zweet as ’n sleepersknol (zij vegen zich weer àllen het zweet
van het voorhoofd).
BAKKER. Vijf tegelijk—en nog is vijf....
SIEN. Je ken ze beter as kaze opgooie....
BAKKER.... Een en zeventig, twee en zeventig....
DE ZWAAN.... Dat lieg-ie.... Een en zestig....
BAKKER.... Een en zestíg—twee en zestig.... drie en zestig.... leeg is
de kar.... De rest krijg je morrege vroeg—dan benne ze verscher....
SIEN. Hoe ken ik d’r nou in?
JAN. Hù!... Dan vreet je je d’r doorheen, as in de berreg van
rijstebrei....
BAKKER. En me steen?
JAN. Haal ’m maar van de tafel....
SIEN (bij de lade). D’r legge d’r nog wel tien!
DE ZWAAN. Jan pas op de la!
SIEN (nijdig). Sta jij toch niet alles af te loere, lamme hinkepoot....
Daar! (trekt het gordijn voor de ramen dicht).
JAN. Wat mot dat nou?
BAKKER (nijdig). Da’s ’n andere ster.... Je het ’m verruild! (haar
langs de goudvisschenkom strijkend). Glas snijdt-ie niet eens!...
Jullie benne flesschetrekkers, oplichters, kwartjesvinders! Waar benne
me goudvissche gebleve? (met de gebalde vuist de ster vasthoudend en ’r
mee dreigend). Me drie en zestig brooje werom en me vier gulden vijf en
negetíg!... ’k Sla alles kort en klein.... Ik breek jou je nek
bliksemsche aap!... En dat rooie stuk glas gaat over me knie! (hij
slaat de handen om de ster, wringt haar over z’n knie. De ster dooft
plotseling—een donderslag weerklinkt—even is het tooneel donker).
SCHOENLAPPER. Je mot ’t gordijn opetrekke, Sìen.
JAN. Dat doe ik al (het roode licht van het venster stort weer binnen.
Tegen het beddelaken, onbewegelijk naast elkaar staan Thijs, Bet,
Aaltje, Lammersen).