Rijksveldwachter, Jan, De Zwaan, Menigte.
VELDWACHTER (op handen en knieën). Bè-jij an ’t moere geweest?
JAN. Nee, hoor!
DE ZWAAN. Sterre benne vrij!
VELDWACHTER. Jòu wordt niks gevraagd—maak da-je oprukt!... Jij hoort in
je vijver....
DE ZWAAN. Hahaha! Ik lach me de bult van de schoenfrik. De mensche
staan na je leere zitwerk te kijke! (met zijn snavel den rug van den
veldwachter rakend). Je lijkt ’n fuik, hahaha!
AGENT. Mot ’k verbaal opmake?...
DE ZWAAN. Water en brood lust ìk gráág!
AGENT. Niet zoo dringe, mensche!... Je douwt me ’t raam door!... Haal
jij je zakke is leeg!
JAN. Eén mag-ie d’r kijke, wat zwaan?... Die hou ’k zoo tusschen me
vingers.... Da’s ’n witte, (de witte ster doorlicht z’n handen). Daar
kè-je de halleve gracht voor koope, hè zwaan?... Da’s ’n kanjer van ’n
steen, haast as ’n kei zoo zwaar....
VELDWACHTER (zacht-gebluft). Geef is op—laat is voele....
JAN. An me kouwe zool!
VELDWACHTER. Je krijgt ’m werom, Jan!
JAN. Nee hoor!... Ik hou ’m vast (dichter op den veldwachter toegaand,
belicht hij diens gelaat met de wit-lichtende ster). Hù!... Daar zet je
ooge bij, hè?...
VELDWACHTER (zacht). Da’s ’n wonder! Da’s ’n wonder... Zóo groot het de
koningin ze niet.... ’k Wor d’r blind van—da’s machtig.... Hè-je ’r
meer zoo?...
JAN (pralend). Twee zakke vol! Poppetje gezien? Kassie dicht! (steekt
de ster in z’n zak). As je me zwaan vraagt, neemt-ie je mee, wat zwaan?
DE ZWAAN. Daar ken-ie na fluite!...
VELDWACHTER. Waarom hem wel, mijn niet?
DE ZWAAN. Jij het ’n knol om op te rijje—’n knol met viér poote—ik hé
d’r maar twéé....
VELDWACHTER. Me paard reikt niet an de hemel.... Me paard ken me geen
stèrre geve....
DE ZWAAN. Dan geeft-ie je wat anders... Daar komt ’t al... Hou je dop
op—’t regent vijge, hahaha!... Trap d’r niet in, mensche!... Hahaha!...
VELDWACHTER. Jan!... Jan!... Jan, wees jij wijzer... Met je zwaan ken
’k niet prate... Voor jou leit wat in ’t vet... Je het de spiegelruit
van de horlogewinkel met ’n steen ingesmete, toe je rooie Gijs wou
rake....
JAN (angstig). Hij het mijn met z’n spanriem ’n lik gegeve, de
stiekemer!...
DE ZWAAN. En de meide trekt-ie an d’r vlechte....
VELDWACHTER. Praat ’k met jóú?...
DE ZWAAN. Toch zal ’k ’t zegge—Jan is me vrind!...
JAN. As-die ’n muis het gevange, bindt-ie ’m an ’n end garen—en de
vliege knipt-ie d’r vleugels af....
DE ZWAAN. Mijn most-ie ’t flikke!...
JAN. Jij laat je toch ommers ook niet op je falie geve?...
VELDWACHTER. Je mag niet met steene smijte—en voor de ruit bè-je d’r
gloeiend bij—dat hei-je op ’t bureau gehoord... Al kruip-ie nog zoo
onder de bedstee, méé mot je na ’t rooie dorrep—met handboeie zoo dik
as me knuist....
JAN. Hoor-ie dat, zwaan?
VELDWACHTER. ’t Zou wat moois zijn, as me de ruite van de
horlogewinkels stuk liete gooie!... Daar kè-je van luste....
JAN. Hoor-ie dat, zwaan?...
VELDWACHTER. Over de twee honderd gulden kost-ie as me weinig
rekene....
JAN. Hoor-ie dat, zwaan?...
VELDWACHTER. En gezien hè-’k ’t met me éige ooge...
JAN. Mot jij dan ook àlles verraje?
VELDWACHTER.... En nou weer sterre van d’r plaats hale—jij groeit voor
de galg op! (tot de zwaan). En jou ken ’k ook!
DE ZWAAN. As me in de vijver zwemme, benne me allemaal eender....
VELDWACHTER. Ik weet hoe je hiet!
DE ZWAAN. Hahaha!
VELDWACHTER. Lach jij maar—je zel d’r van luste!... ’k Onthou je!... Je
het ’n streep op je kop....
DE ZWAAN. Me benne eender—me broers en me zusters—d’r loopt bij
allemaal ’n streepie door.
VELDWACHTER (op de straat over de zwaan neerzittend en met de vinger
dreigend). Onthou je dag en je uur, witkop! Magge wij ’t late passeere
as de spiegelruit van de horlogemaker—217a, voorbij de melkboer—an
gruzelemente gaat?... D’r was ’n barst in zoo groot as me sabel. Toe
kwam ik achter ’m an—enne toe zee ik: ga jij maar is mee—enne toe hebbe
me z’n vader op ’t bureau late komme—enne die het ’m op z’n donder
gespeeld dat ’t klapte—maar de horlogemaker van 217a zee: daar ben ik
niet mee gehollepe. Ik mot de eed aflegge voor de heere van de
Rechtbank—mot ik dat niet?...
DE ZWAAN. Dat mot je—dat mot je....
VELDWACHTER. Z’n broer het zes volle maande rats enne gort enne mik....
DE ZWAAN.... ’k Wou dat ìk ’n bakkie kreeg....
JAN. Zal ’k d’r hem een? (krijgt de witte ster aarzelend uit den zak).
As die zeit dat-ie niks het gezien?...
VELDWACHTER. Machtig... Machtig... Je ken d’r bij leze... De vonke
spatte d’r uit... Sta stil beroerde hengst... Hij schrikt ’r werachtig
van... Hè-’k nog is gehad op de Amstel toe ’t vuurwerk was... Pas op
jonges—hij slaat achteruit tegen je schene....
DE ZWAAN. Je mot ’t zellef wete, Jan—ìk verdraaide ’t!... Hònderd ruite
kè-je d’r voor stuk smijte....
JAN. Me moeder het zoo gehuild, zwaan, toe ze Jacob kwamme hale....
DE ZWAAN. Die huilt ommers toejoer! Vanmiddag toe jij brood bracht,
stong ze ook achter je wagen te blerre... Mot je daarvoor zoo’n
smeris-met-’n-paard-tusschen-z’n-beene, ’n steen van duizende guldes
geve?...
VELDWACHTER (in bewondering). Potverdikkie! Potverdikkie!... ’n
Wonder... ’n Wonder... Me knoope glimme d’r van as katte-ooge... Ha’k
niet kenne droome... Krijg ’k ’m, Jan?...
JAN. Zal ’k, zwaan?
DE ZWAAN. As-die zeit dat-ie niks het gezien....
VELDWACHTER. ’k Zel ’m op me helm steke—’m elke dag poese....
JAN. Hoef ’k niet te zitte?... Zel je an de heere zegge, dat ’r al ’n
barst in de ruit was?...
VELDWACHTER (de handen uitstrekkend). Dat zal ’k.
JAN. Dat ik ’t niet gedaan heb?
VELDWACHTER. Dat zal ’k.
JAN. En da-me geen boete hoeve te betale?
VELDWACHTER. Dat zal ’k.
JAN (haperend). Daar dan....
VELDWACHTER (de ster gretig grijpend). Potverdikkie... Potverdikkie
(wrijft haar op met z’n mouw). Of d’r ’n dievelantaren in zit (verwoed
tot een aantal grijplustige handen van de menigte). Blijf d’r af met je
poote, tuig, schorum!... Mo’k me lat gebruike? (tot de zwaan). Daar zou
je ’n moord voor doen—da’s om bij te griene—’t water loopt ’r van uit
je ooge (tot de weer grijpende handen). Poote thuis! ’k Waarschouw je!
Pas op, juffrouw: gister hè-’k je pas bekeurd voor je kleeje kloppe na
bezette tijd... En jij ook: jij staat onder toezicht da-je je man het
wille vergeve... En jij: bè-je alweer zat? Mo’k je as ’n meelzak
meeslepe, beroerde hondemepper! D’r af met je kromme vingers! (hij
slaat de hand aan ’t gevest van z’n sabel—zij wijken grommend
achteruit). Nee Jan, jij hoeft niet bang te weze—jìj krijgt me endje
sigaar. Neem an—je ken ’m rooke—’t is d’r een met ’n bandje van de
mejoor....
JAN. Hij ’s nog zoo nat....
VELDWACHTER. Dan droog-ie ’m an je kiel (bevestigt de ster op z’n
helm). Potverdikkie! As me kammerade nou niet voor me anslaan (zet de
helm op). Hoe doet-ie?
DE ZWAAN. Of-ie zoo van ’n heilige-prent vort ben geloope....
VELDWACHTER (tot de handen). Voor ’t laatst hoor! Deurloope! Deurloope!
(trekt z’n sabel). Achteruit, potverdikkie!... Achteruit as ik ’n ster
op me kop heb! (tot de zwaan). Hou jìj me hengst is vast, dan ik de
boel schoonvege!... (staat op, springt op het paard—de beenen der
menigte wijken geheel).
DE ZWAAN. Hahaha!... Hahaha!... Wat ’n stomme klabak... Nou kenne ze
overal de laje lichte enne de slote forseere... ’n Uur in de wind zie
je ’m ankomme! ’n Smeris met illemenaasie! Hahaha! Je lacht je ’n
kriek!... Ze holle ’m achterna de heele gracht af, om ’m vuur voor d’r
segare te vrage! Hahaha!... Straks valt-ie met z’n knol op ’n
zolderschuit! Je zel d’r van beleve! ’k Hou me buik vast, hahaha! (zich
naar Jan keerend). Scheelt ’r wat an?...
JAN. ’t Endje stinkt zoo... Puf!... ’t Zweet breekt me d’r van uit...
Lijkt wel ’n vetkaars... Puf....
DE ZWAAN. Zuig ’r dan niet op, jò!... Daar hè-je de schoenfrik... Nou!
Mot ’k schoensmeer an me schoone veere krijge?...