Bevat den hoofdinhoud van een aangenaam gesprek tusschen Mr. Bumble en
een dame, en toont aan, dat zelfs een gemeentebode op sommige punten
gevoelig kan zijn.
Het was een bitter koude avond. De sneeuw lag op den grond, bevroren
tot een harde krakende korst, zoodat alleen de hoopen, die in hoekjes
en gaten bij elkaar gestoven lagen, door den scherpen huilenden wind
opgewaaid werden; alsof de wind met dubbele woede op deze prooi aanviel,
blies hij hier de sneeuw woest op in vlagen, en deed ze ronddwarrelen
als duizenden nevelkolken, die zich ten slotte in de lucht verspreidden.
Somber, donker en vinnig koud, was het een avond voor hen, die een
goed tehuis hadden en weldoorvoed waren, om bij het vroolijke vuur te
schikken en God te danken, dat ze binnen waren, en voor den ellendigen,
hongerigen zwerver om zich neer te leggen en te sterven. Menige paria,
door honger uitgeput, die buiten in onze straten zijn oogen sluit, kan
ze, welke misdaden hij ook gepleegd moge hebben, moeielijk in een
wreeder wereld dan de onze opendoen.
Zoo zagen de zaken er uit, toen juffrouw Corney, de Moeder van het
armhuis dat onze lezers reeds kennen als de geboorteplaats van Oliver
Twist, voor een vroolijk vuurtje in haar eigen kamertje ging zitten
en met zeer behagelijke gevoelens naar een klein rond tafeltje keek,
waarop een schotel, die niet veel kleiner was, klaar stond, voorzien
van alles wat maar noodig kon zijn voor het lekkerste maal, dat de
Moeder van een armhuis te beurt kan vallen. Juffrouw Corney was van
plan, zich met een kopje thee wat op te monteren. Terwijl zij van de
tafel naar den haard keek, waar het kleinst denkbare keteltje met fijn
stemmetje een fijn liedje zong, groeide het gevoel van behagelijkheid in
haar klaarblijkelijk nog aan--zoozeer, dat juffrouw Corney het tot een
glimlach bracht.
»Ja!« zei de Moeder, terwijl zij met haar elleboog op tafel, peinzend in
het vuur staarde, »we hebben toch allemaal heel veel om dankbaar voor te
zijn! Heel veel, als wij het maar wisten. O!«
Juffrouw Corney schudde droevig het hoofd, als beklaagde zij de armen,
die dit niet wisten, om hun geestelijke blindheid; zij stak een zilveren
lepeltje, (privaat-eigendom) in de diepste schuilhoeken van een twee-ons
theezakje en maakte aanstalten om thee te zetten. Hoe weinig is er soms
noodig om het evenwicht van onze zwakke zielen te verstoren! De zwarte
trekpot, die erg klein was en dus gauw vol, liep over, terwijl juffrouw
Corney aan het moraliseeren was en het water brandde lichtelijk juffrouw
Corney's hand.
»Die verwenschte trekpot!« zeide de waardige matrone, terwijl zij den
pot haastig op de schoorsteenplaat zette, »zoo'n akelig klein ding, waar
maar twee kopjes in gaan! Daar heeft niemand wat aan! Behalve,« zeide
juffrouw Corney en wachtte even--»behalve zoo'n arm verlaten schepsel
als ik ben. Och hemel!«
Met deze woorden liet de Moeder zich in haar stoel vallen en opnieuw met
haar elleboog op tafel geleund, dacht zij na over haar eenzaam lot. De
kleine trekpot en het ééne kopje hadden treurige herinneringen in haar
gewekt aan mijnheer Corney (die nog maar vijf en twintig jaar dood was),
en ze smolt weg in ontroering.
»Nooit krijg ik er meer één!« zei juffrouw Corney neerslachtig. »Nooit
krijg ik er meer één zooals hij.«
Of dit gezegde op haar man sloeg of op den trekpot, is twijfelachtig.
Waarschijnlijk op de laatste, want juffrouw Corney keek er naar, terwijl
zij sprak en nam hem daarna in haar hand. Ze had juist een slokje uit
haar eerste kopje genomen, toen zij opgeschrikt werd door een zacht
tikje aan haar kamerdeur.
»O, kom maar binnen!« zei juffrouw Corney op scherpen toon. »Er ligt
zeker weer een oudje op sterven, hè? Ze gaan altijd dood, als ik aan 't
eten ben. Blijf daar niet staan; toe--der komt zooveel kou binnen. Wat
is er te doen, nou?«
»Niets juffrouw, niets,« antwoordde een mannestem.
»Hemel!« riep de Moeder op veel zachter toon, »is meneer Bumble daar?«
»Tot uw dienst, juffrouw,« zei Mr. Bumble, die buiten de deur was
blijven staan om zijn voeten te vegen en de sneeuw van zijn jas te
slaan. Hij maakte zijn opwachting met zijn steek in de ééne hand en een
pakje in de andere. »Zal ik de deur dichtdoen, juffrouw?«
De dame draalde zedig met haar antwoord, omdat het misschien niet
betamelijk was, met gesloten deur een gesprek te voeren met Mr. Bumble.
Deze deed zijn voordeel met de aarzeling; daar hij 't zelf erg koud
vond, deed hij zonder toestemming de deur dicht.
»Naar weer, meneer Bumble,« zei de Moeder.
»Dat zegt u wel, juffrouw,« antwoordde de bode. »Nadeelig voor de
Gemeente, zulk weer, juffrouw. We hebben vanmiddag eventjes, we hebben
eventjes de kleinigheid van twintig broodjes en anderhalve kaas
uitgedeeld en nog zijn de armen niet tevreden.«
»Natuurlijk niet. Wanneer zijn die tevreden, meneer Bumble?« zei de
Moeder, haar thee slurpend.
»Zeg u dat wel, juffrouw!« stemde Mr. Bumble in. »Als ik u zeg, dat
er een man hier is, die, ter wille van zijn vrouw en groot gezin een
kwart-ponds-broodje en een heel pond kaas krijgt. Is hij dankbaar,
juffrouw? Is hij dankbaar? Voor geen cent! Hij durft om een beetje
steenkolen te vragen, al is 't maar zooveel als je in je zakdoek kan
knoopen, zegt hij. Steenkolen! Wat zou hij met steenkolen uitvoeren? Z'n
kaas er op roosteren en dan om meer komen vragen. Zoo doen die menschen,
juffrouw; geef ze vandaag een schortvol steenkolen en overmorgen komen
ze er nog een vragen; ze zijn zoo hard als staal en albast!«
De Moeder betuigde haar volkomen instemming met deze goedgekozen
vergelijking en de bode ging voort.
»Ik heb nog nooit,« zei Mr. Bumble, »zoo iets gezien als waartoe de
onbeschaamdheid van de armen nu gekomen is. Eergisteren komt een
man--u bent getrouwd geweest juffrouw, dus ik kan er met u wel over
spreken--een man met een half blooten rug (hier keek juffrouw Corney
naar den grond) aan de deur van onzen opzichter, die juist gasten te
eten had en zegt, dat hij ondersteuning noodig heeft. Omdat hij niet
weg wou gaan en zijn blijven het gezelschap erg hinderde, liet onze
opzichter hem een pond aardappelen en een halve kop havermeel geven.
»Och God!« zegt die ondankbare schurk, »wat heb _ik_ daaraan? U ken me
net zoo goed een ijzeren kogel geven.« »Heel goed,« zegt onze opzichter
en neemt 't eten weer terug, »je krijgt hier niets anders.«--»Dan sterf
ik op straat,« zegt de vagebond.--»Dat zal je wel laten,« zegt onze
opzichter.«
»Ha! Ha! die was goed! Echt iets voor mijnheer Grannet!« viel de Moeder
in. »En toen, meneer Bumble?«
»Wel juffrouw,« antwoordde de bode, »hij ging weg en hij stierf
werkelijk op straat. Zoo'n koppige schooier!«
»Dat is het ongelooflijkste, wat ik ooit gehoord heb,« merkte de Moeder
met nadruk op. »Maar vindt u niet, dat onderstand aan menschen buiten
het Huis een heel verkeerd ding is, meneer Bumble? U bent een man van
ondervinding en weet er dus alles van. Nou?«
»Juffrouw Corney,« zei de bode, glimlachend als een man, die weet,
dat hij een zaak beter inziet, »onderstand buiten het Huis, goed
aangewend--goed aangewend, zeg ik, juffrouw--is het doelmatigste wat de
Gemeente doen kan. Het hoofdbeginsel van zulken onderstand is, de armen
precies te geven wat zij niet noodig hebben, dan verveelt het hun te
komen vragen.«
»Nee maar!« riep juffrouw Corney uit. »Nee maar, die is ook goed!«
»Ja. Onder ons gezegd, juffrouw,« hernam Mr. Bumble, »dit is het groote
beginsel en dat is de reden waarom, als u op enkele gevallen let,
waarvan die schandelijke couranten bericht geven, u altijd zien zult,
hoe een doodziek gezin bedeeld is met sneedjes kaas. Dat is nu regel,
juffrouw Corney, door het heele land. Maar,« zei de bode, zijn verhaal
afbrekend om zijn pakje uit te gaan pakken, »dit zijn ambtsgeheimen
juffrouw, waar niet over gesproken mag worden, behalve, mag ik wel
zeggen, onder beambten van de Gemeente, zooals u en ik. Hier is de
portwijn juffrouw, die de Regenten voor de ziekenzaal hebben bestemd;
echte, versche, onvervalschte portwijn; vanmorgen pas afgetapt, helder
als kristal, zonder bezinksel!«
Mr. Bumble hield één van de flesschen tegen het licht, schudde ze om te
laten zien hoe helder de wijn bleef, en zette toen beide flesschen op
het kabinet, vouwde den zakdoek, waarin ze geweest waren op, stak hem
zorgvuldig in zijn zak en nam zijn steek op als om heen te gaan.
»U hebt nog een koude wandeling, meneer Bumble,« zei de Moeder.
»De wind is zoo scherp, juffrouw,« antwoordde Mr. Bumble en zette den
kraag van zijn jas op, »dat je ooren bijna afgesneden worden.«
De Moeder keek van het keteltje naar den bode, die naar de deur
toestapte en toen de bode kuchte, als voorteeken dat hij haar
goedenavond ging wenschen, vroeg zij schuchter, of hij niet--of hij niet
»een kopje thee wilde drinken?«
Mr. Bumble sloeg dadelijk zijn jaskraag weer naar beneden; legde steek
en stok op een stoel, en trok een anderen stoel bij de tafel. Terwijl
hij zich langzaam op den stoel neerliet, keek hij naar de dame. Zij
hield haar oogen op den trekpot gericht. Mr. Bumble kuchte opnieuw en
glimlachte even.
Juffrouw Corney stond op om nog een kopje en schoteltje uit de kast te
halen. Terwijl zij ging zitten, ontmoetten haar oogen opnieuw die van
den galanten bode; zij bloosde en wijdde zich aan de taak, zijn thee in
te schenken. Weer kuchte Mr. Bumble--ditmaal luider dan hij nog gekucht
had.
»Houdt u van zoet, Meneer Bumble?« vroeg de Moeder, met het suikerpotje
in de hand.
»Ik houd bijzonder van zoet, juffrouw,« antwoordde Mr. Bumble. Terwijl
hij dit zeide, richtte hij zijn oogen op juffrouw Corney en als ooit een
gemeentebode innig kon kijken, dan was Mr. Bumble op dit oogenblik die
man.
De thee was gereed en werd in stilte toegereikt. Mr. Bumble spreidde
eerst een zakdoek uit over zijn knieën, om te zorgen, dat geen
kruimeltje de reinheid van zijn broek zou bevlekken; toen begon hij te
eten en te drinken en wisselde deze genoegens af door nu en dan een
diepen zucht te slaken; deze zuchten echter hadden geen schadelijken
invloed op zijn eetlust, doch schenen integendeel zijn werkzaamheden ten
opzichte van de thee en het geroosterde brood te vergemakkelijken.
»U hebt een kat, zie ik, juffrouw,« zei Mr. Bumble, terwijl hij naar
het dier keek, dat zich met haar kleintjes vóór het vuur lag te
koesteren, »en kleine katjes ook!«
»Ik houd zooveel van die beestjes, Mr. Bumble, dat weet u niet,«
antwoordde de Moeder. »Ze zijn zoo gelukkig, zoo koddig en zoo vroolijk,
dat 't mij een heele gezelligheid geeft.«
»Aardige diertjes, juffrouw,« prees Mr. Bumble, »en zoo huiselijk.«
»O ja!« stemde de Moeder enthousiast bij, »ze zijn zoo dol op hun thuis,
dat 't een mensch goed doet, dat verzeker ik u.«
»Juffrouw Corney, juffrouw....« zei Mr. Bumble langzaam, terwijl hij met
zijn theelepeltje de maat sloeg, »ik wou zeggen, juffrouw, dat een kat
of een katje, dat bij u woont en _niet_ dol is op zijn thuis, wel een
ezel moet zijn, juffrouw.«
»O, Meneer Bumble!« weerde juffrouw Corney af.
»'t Dient nergens toe, de waarheid te verzwijgen, juffrouw,« zei Mr.
Bumble, terwijl hij het theelepeltje langzaam streelde met een soort
verliefde waardigheid, die hem dubbel indrukwekkend maakte, »zoo'n beest
zou ik zelf met pleizer verdrinken kunnen.«
»Dan bent u een wreede man,« viel de Moeder levendig in, terwijl zij
haar hand naar het kopje van den bode uitstak, »en een harde man erbij!«
»Hard juffrouw?« zei Mr. Bumble. »Hard?«
Hij reikte haar het kopje, zonder een woord meer te zeggen en drukte
even haar pink, terwijl zij het aannam; met de open hand klopte hij
tweemaal op zijn geborduurde vest, loosde een diepen zucht en schoof
zijn stoel een heel klein eindje verder van het vuur af.
Het was een ronde tafel en daar Mr. Bumble en juffrouw Corney bij het
vuur tegenover elkaar hadden gezeten, op kleinen afstand van elkaar, is
het duidelijk, dat Mr. Bumble, door van het vuur weg te schuiven en bij
de tafel te blijven, den afstand tusschen zichzelf en juffrouw Corney
vergrootte, welke daad enkele voorzichtige lezers ongetwijfeld geneigd
zijn te bewonderen van Mr. Bumble's zijde en als een heldhaftige daad
te beschouwen; op een of andere wijze toch brachten tijd, plaats en
gelegenheid hem in verzoeking, uiting te geven aan enkele teedere,
nietszeggende woorden, die, hoe goed zij mogen klinken van de lippen der
lichtzinnigen en leeghoofden, onmetelijk ver beneden de waardigheid
schijnen van rechters, leden van het parlement, ministers van staat,
burgemeesters en andere grootwaardigheidsbekleeders, maar vooral beneden
den ernst en de waardigheid van een gemeentebode, die (als algemeen
bekend is) de strengste en onbuigzaamste van allen behoort te zijn.
Wat echter Mr. Bumble's bedoelingen ook mochten zijn, (en zij waren
ongetwijfeld van de beste soort), geviel het ongelukkig zoo, zooals
reeds tweemaal werd opgemerkt, dat de tafel rond was; dientengevolge
begon Mr. Bumble, zijn stoel bij kleine beetjes opschuivend, den afstand
tusschen hem en de Moeder te verminderen en bracht, al voortreizend
langs den omtrek van den cirkel, na verloop van eenigen tijd zijn stoel
dicht naast die, waarin de Moeder zat. De twee stoelen raakten elkaar
aan en toen 't zoover was, verschoof Mr. Bumble zijn stoel niet meer.
Als de Moeder haar stoel naar rechts had geschoven, zou zij gevaar
hebben geloopen, door het vuur geschroeid te worden en naar links zou
zij in de armen van Mr. Bumble zijn gevallen; dus (zij was zeer zedig en
voorzag ongetwijfeld terstond deze gevolgen) bleef zij waar zij was en
reikte Mr. Bumble een tweede kop thee.
»Hard, juffrouw Corney,« zei Mr. Bumble, terwijl hij zijn thee omroerde
en de Moeder in 't gezicht zag, »bent _u_ hard, juffrouw Corney?«
»Goeie hemel!« riep de Moeder, »wat een gekke vraag van een man, die
niet getrouwd is. Waarom wil u dat weten, Mr. Bumble?«
De bode dronk zijn thee tot den laatsten druppel uit, at een stukje
geroosterd brood, sloeg de kruimels van zijn knieën, veegde zijn lippen
af en gaf de Moeder doodbedaard een kus.
»Meneer Bumble!« riep de zedige dame fluisterend, want zij was zóó
ontsteld, dat ze haar stem er door verloren had, »Meneer Bumble, ik ga
schreeuwen!«
Mr. Bumble gaf geen antwoord, maar legde langzaam en waardig zijn arm
om de taille van juffrouw Corney. Als de dame haar voornemen om te
schreeuwen gestand had willen doen, zou zij natuurlijk bij deze nieuwe
brutaliteit geschreeuwd hebben, doch de uitvoering werd onnoodig gemaakt
door een haastigen klop op de deur; nauwelijks werd dit kloppen gehoord
of Mr. Bumble sprong met groote vlugheid naar de wijnflesschen en begon
ze met woedenden ijver af te stoffen, terwijl de Moeder op scherpen
toon vroeg, wie er was. Het is de moeite waard, op te merken, als een
merkwaardig voorbeeld, hoe de werking van een plotselinge verrassing
de werking van hevige vrees op kan heffen, dat haar stem den gewonen
scherpen klank terug had gekregen.
»Och juffrouw,« zei een uitgemergeld, afschuwelijk leelijk oud vrouwtje,
terwijl zij haar hoofd door de deur stak, »ouwe Sally leit op het
uiterste.«
»Nou, wat raakt mij dat?« vroeg de Moeder boos. »Ik kan haar niet in 't
leven houden, zou 'k denken.«
»Nee, nee juffrouw,« hernam het vrouwtje, »dat kan niemand, voor haar
is der geen hulp meer. Ik heb al veel menschen zien sterven, kleine
kindertjes en groote sterke mannen, en ik weet best, wanneer de dood
komt. Maar ze heeft iets op haar hart en als ze geen pijnen lijdt en dat
gebeurt niet dikwijls, want ze heeft een harden doodsstrijd--dan zegt
ze, dat ze iets te vertellen heeft dat u hooren moet. Ze kan niet rustig
sterven, eer u bij haar bent geweest, juffrouw.«
Bij deze mededeeling mompelde de waardige juffrouw Corney een keur van
scheldwoorden aan het adres van oude vrouwen, die zelfs niet konden
sterven zonder hun meerderen last te veroorzaken; ze greep haastig een
dikken shawl, wikkelde zich daarin en vroeg Mr. Bumble, te blijven tot
zij terugkwam, tenzij er iets bijzonders mocht gebeuren; daarna beval
zij de boodschapster, vlug te loopen, anders kon zij er wel den heelen
nacht over doen om boven te komen en volgde haar hevig ontstemd de kamer
uit, den heelen weg over mopperend.
De handelwijze van Mr. Bumble, toen hij alleen achterbleef, was
eenigszins zonderling. Hij deed de kast open, telde de theelepeltjes,
woog de suikertang op zijn hand, onderzocht nauwkeurig een zilveren
melkkan om zich ervan te overtuigen, dat deze echt was en toen hij zijn
nieuwsgierigheid op deze punten bevredigd had, zette hij zijn steek
schuin op zijn hoofd en danste met veel waardigheid vier maal om de
tafel heen. Nadat deze buitengewone vertooning was afgeloopen, zette hij
zijn steek weer af, ging wijdbeens voor het vuur staan, met zijn rug er
naar toe en scheen zich er ernstig in te verdiepen, een nauwkeurige
inventaris van het ameublement op te maken.