MENDICITÉ, Mendicitas.
=Mendier=, Mendico, ostiatim quæro.
=Mendiant=, Mendicus.
MENER, Propello, impello, propulso.
MENSONGE, Mendacium, falsitas.
=Mentir=, Mentior, ementior, mendacium dico.
=Menteur=, Mendax, fraudulentus.
=Mensonger=, Mendax, fraudulentus.
MENSUEL, Menstruus.
=Mention=, Commemoratio, mentio, recordatio.
_Faire mention_, Mentionem de re facio.
=Mentionner=, Commemoro, memoro, dico, memini, narro.
MENTON, Mentum.
MÉPRIS, Contemptio, contemptus, despicientia, despectio, vilitas,
aspernatio, despectus.
=Mépriser=, Flocci facio, contemno, despicio, sperno, pro nihilo
puto, rejicio aspernor, abhorreo, respuo, repudio.
=Méprisable=, Luteus, nullius pretii, ineptus.
MER, Pelagus, mare, pontus, æquor, salum.
_La pleine mer_, Altum.
_En pleine mer_, In salum.
_Mal de mer_, Nausea.
_Se mettre en mer_, Navigo, mare ingredior.
=Marin=, Marinus, maritimus.
— (Soldat), Classiarius.
MERCENAIRE, Mercenarius, operarius.
MÈRE, Mater, parens, genitrix.
MÈRE DE FAMILLE, Materfamilias.
=Maternel=, Maternus.
MÉRITE, Promeritum, meritum, beneficium.
_Favoriser le mérite_, Dignitati faveo.
=Mériter=, Mereo, mereor, commereo, promereor.
_Je ne mérite pas autant_, Non id est meritum meum, ut.....
=Mériter= (de), Benemereor, beneficio afficio, beneficium colloco.
=Mérité=, Meritus, justus, debitus.
MERLE, Merula.
MERVEILLE, Miraculum, prodigium, portentum.
_A merveille_, Mirum in modum.
=Merveilleux=, Portentosus, monstrosus, prodigiosus, mirandus,
mirabilis.
=Merveilleusement=, Mirifice, mire, admirabiliter.
=Mésintelligence=, Dissidium, dissensio, divortium.
MESSAGE, Nuntium.
=Messager=, Nuntius, tabellarius, cursor.
MESSE, Res sacra, missa, res divina.
_Dire la messe_, Sacrum facio.
_Servir la messe_, Sacerdoti sacra operanti ministro.
_Entendre la messe_, Intersum divinis.
MESURE, Mensura.
— (Manière), Modus.
_Garder la mesure convenable_, Modum in rebus servo.
_Avec mesure_, Numerose.
_Sans mesure_, Immoderate, immodeste, extra modum.
=Mesurer=, Commetior, metior.
_Qui mesure_, Metator.
MÉTAL, Metallum.
MÉTAMORPHOSER, Transformo.
MÉTHODE, Methodus, via, ars.
=Méthodiquement=, Distincte, disposite, distribute.
METS, Esculenta, escæ, cibi, pulmentum.
METTRE, Pono, colloco.
_Il se mit à_, Cœpit.
MEUNIER, Pistor.
MEURTRE, Homicidium, cædes.
MEURTRIER, Homicida, sicarius, interfector.
=Meurtrier= (_adj._), Internecinus, crudelis.
MIDI, Meridies.
=De midi=, Meridianus.
_Avant midi_, Ante meridiem.
_Après midi_, Post meridiem.
MIEL, Mel.
_Rayon de miel_, Favus.
=Mielleux=, Mellarius, mellitus, suavis, jucundus.
MIEN, Meus.
MIEUX, Melius, commodius, potius, præstabilius.
_Un peu mieux_, Meliuscule, aliquanto melius.
_Aimer mieux_, Malo, magis volo, præopto.
MIGRATION, Migratio, loci mutatio, discessus.
MILAN, Milvus.
=De milan=, Milvinus.
MILIEU (_le_), Medietas, medium, media pars.
_Juste milieu_, Mediocritas; nec parum, nec nimium.
=Qui est au milieu=, Medius, intermedius.
_Arriver au milieu de la nuit_, Nocte intempesta adsum.
MILITAIRE, Militaris.
MILLE, Mille.
— (Longueur), Millium, milliare.
=Mille fois=, Millies.
_De mille façons_, Multis modis.
=Millésime=, Millesimus.
MIME, Mima, mimus.
=Miner=, Peredo.
MINUTIEUX, Scrupulosus.
MIROIR, Speculum.
MISÈRE, Miseria, calamitas, ærumna.
_Soulager la misère_, Medeor inopiæ.
=Misérable=, Miserandus, miserabilis.
=Misérablement=, Miserabiliter, misere.
MISÉRICORDIEUX, Misericors, clemens.
MISSION, Expeditio sacra.
MOBILE, Mobilis, volubilis, instabilis, inconstans.
MOBILIER, Supellex.
_A l’ancienne mode_, Obsolete.
MODÈLE, Specimen, exemplum, exemplar.
MODÉRATION, Moderatio, modestia, modus, temperantia, gravitas.
=Modérer=, Moderor, modum adhibeo, freno, tempero, moderationem
adhibeo, placo, domo, reprimo, impero animo, cohibeo iram.
=Modéré=, Moderatus, temperatus, restrictus.
=Modérément=, Sobrie, parum, modeste, moderate, modice, temperate,
parce, restricte.
MODESTIE, Demissio, animi abjectio, verecundia.
=Modeste=, Demissus, humilis, modestus, pudens, verecundus.
_Il est très modeste_, Modestia animi est insigni.
=Modestement=, Pudenter, verecunde.
MODIFIER, Interpolo, renovo, muto.
=Modifié=, Modificatus.
MODIQUE, Modicus, mediocris, paucus.
=Modiquement=, Modice.
MOELLE, Medulla.
MOELLON, Cœmentum.
_Bâti en moellon_, Cœmentitius.
MŒURS, Mores.
_Bonnes mœurs_, Optimi mores.
_Mœurs dépravées_, Pravi mores.
_Mœurs sévères_, Castigati mores.
MOI, Ego.
MOINE, Monachus.
MOINEAU, Passer.
MOINS, Minus, secius.
_Du moins_, _au moins_, Saltem, modo.
_Le moins possible_, Minime, nequaquam.
_Le moins du monde_, Minimum.
MOIS, Mensis.
MOISSON, Messis, proventus.
=Moissonner=, Meto, messem facio.
=Moissonneur=, Messor.
MOITIÉ, Dimidia pars.
_Moitié_ (par), Bipartito, bifariam.
_Partagé par moitié_, Dimidiatus.
MÔLE, Crepido.
MOLESTER, Pervello, vello, vellico.
MOLLESSE, Mollitia, mollities, teneritas.
=Mou=, Mollis, tener, tractabilis, flexibilis.
=Mollement=, Molliter, segniter, delicate.
MOMENT, Punctum, momentum.
_Moments perdus_, Horæ subsecivæ.
_Moment défavorable_, Alieno tempore.
_En ce moment_, Ibi.
_Assigner un moment_, Tempus alicui constituo.
_Saisir le moment_, Tempus scite capio.
_Savoir choisir le bon moment_, Commoditatis omnes articulos scio.
MON, Meus.
MONCEAU, Acervus, cumulus.
_En monceau_, Acervatim, summatim.
MONDE, Mundus, rerum universitas.
=Mondain=, Mundanus.
MONNAIE, Nummus, moneta.
=Monnaie= _fausse_, Nummi adulterini.
_Battre monnaie_, Nummos cudo.
=Monétaire=, Monetalis.
MONSTRE, Monstrum, portentum, prodigium.
=Monstrueux=, Monstrosus, portentosus.
=Monstrueusement=, Monstrose.
MONTAGNE, Mons.
_Pied d’une montagne_, Infimæ radices montis.
MONTÉE, Acclivitas, clivus, collis.
=Monter=, Ascendo, scando.
=Montagneux=, Montosus, montuosus.
=Montueux=, Clivosus.
MONTRER, Ostendo, exhibeo, expromo, expono, demonstro, indico,
declaro, propono, in conspectu pono, monstro.
=Montrer= (se), Compareo, videor, adsum, palam sum, oborior, nascor.
_Il se montre autre qu’il n’est_, Alium se quam sit ementitur.
MONUMENT, Monumentum, opus publicum.
MOQUERIE, Irrisio, ludibrium, risus, cachinnus.
=Moquer de= (se), Insulto, illudo, ludo, ludificor, derideo, eludo,
irrideo, naso suspendeo aliquem.
=Moqueur=, Nasutulus, nasutus, irrisor.
=Moral=, Moralis.
MORCEAUX (en), Particulatim, membratim, singillatim.
MOROSE, Illepidus, infacetus.
_D’une façon morose_, Morose, fastidiose, importune.
MORSURE, Morsus.
=Mordre=, Admordeo, abrodo.
=Mordant=, Dentatus, mordax, dicax.
=En mordant=, Mordicus.
MORT, Mors, interitus, letum, discessus, exitus, obitus, decessio.
=Mort= _violente_, Nex.
_Se donner la mort_, Necem mihi conscisco.
_Menacer de mort_, Mortem alicui minitor.
_Donner la mort_, Morte afficio.
_Envoyer à la mort_, Ad mortem do.
=Mortalité=, Mortalitas.
=Moribond=, Moribundus, moriens.
=Mourir=, Morior, decedo, e vita discedo, succumbo, vitam amitto,
animam edo, intereo, ad DEUM excedo.
_Que je meure, si_, Ne vivam, si...
_Mourir avant le temps_, Præmorior, ante tempus morior.
_Mourir de mort violente_, Vita cum sanguine effluo.
_Mourir de la peste_, Peste conficior.
=Mort=, Mortuus.
=Mortel=, Mortifer, pestifer, letalis, mortalis.
MOSAÏQUE, Emblema vermiculatum.
MOT, Verbum, vox, vocabulum, dictum.
_Bon mot_, Sales, joci, facetiæ, urbanitas.
_Mot d’ordre_, Tessera.
_A mots couverts_. Tectis verbis.
=Mot à mot=, Verbis totidem, verbum pro verbo, ad verbum.
MOTIF, Causa.
MOTTE _de terre_, Gleba.
MOUCHE, Musca.
MOUCHER (se), Emungo.
MOUILLER, Humecto, humidum facio, madefacio.
=Mouillé=, Humidus, madidus, udus.
MOULIN, Pistrinum.
MOUSSE, Muscus.
=Moussu=, Muscosus.
MOUTON, Fistuca.
MOUVEMENT, Motus, motio, agitatio, impulsus.
_Mouvement circulaire_, Conversio, circumvectio.
_Mettre en mouvement_, Incito, impello, excito.
_Faire signe par un mouvement de tête_, Nuto.
_De son propre mouvement_, Sua sponte.
=Mouvoir=, Moveo, cieo, agito, impello, muto, commuto.
MOYEN, Ratio, via, modus.
_Il connaît tous les moyens_, Vias omnes aliquid faciendi tenet,
omnes artes novit.
_Chacun selon ses moyens_, Pro se quisque.
_Par tous les moyens possibles_, Quoquomodo, pro virili parte.
MUET, Elinguis, mutus, indisertus, tacitus.
=Rendre muet=, Obmutesco.
MUGISSEMENT, Mugitus.
=Mugir=, Mugio, boo.
MULET, Mulus.
=Muletier=, Mulio.
=De muletier=, Mulionius.
MULTIPLIER, Multiplico.
=Multiplier= (se), Percrebresco.
MULTITUDE, Multitudo, frequentia, celebritas, turba, cœtus, vulgus.
MUNICIPALE (ville), Municipium.
=Municipal=, Municipalis.
MUR (de clôture), Maceria, paries, murus.
— (Fortifications), Mœnia, muri urbis.
=Mural=, Muralis.
MURMURE, Murmur, fremitus, mugitus, strepitus, susurrus.
=Murmurer=, Murmuro, commurmuror.
_Murmurer à l’oreille_, Insusurro.
MUSE, Musa.
MUSES, Musæ.
=Musique=, Musica, cantus, symphonia.
_Aimer la musique_, Musicæ studio teneor.
_Faire de la musique_, Modulate describo.
=Musicien=, Musicus, symphoniacus.
MUTILER, Mutilo, diminuo.
=Mutilé=, Mutilus, mutilatus.
MUTUEL, Mutuus, respondens.
=Mutuellement=, Mutue, mutuo.
=Mystère=, Mysterium, sacra res occulta.
N
NACELLE, Navicula.
NAGE (traverser à la), Trano, trajicio, transnato.
=Nager=, Nato, no.
=Nager= _dans_, Innato, inno.
NAGUÈRE, Dudum, jam pridem, nuper, recens, novissime.
NAISSANCE, Ortus, exortus.
_Naissance illustre_, Genus illustre.
_De parents obscurs_, Genus obscurum.
_Par la naissance_, Natu, ætate.
=De naissance=, Natalis.
_Jour de naissance_, Dies natalis, natalis.
_Fête pour célébrer le jour de la naissance_, Natalitia.
_Relatif au jour de naissance_, Natalitius.
=Naître=, Nascor, orior, in vitam venio, in lucem edor, exsisto.
=Natal=, Genitalis.
_Sol natal_, Genitale solum.
_Faire naître_, Incutio, injicio.
NAÏF, Simplex, credulus, sincerus.
=Naïvement=, Pueriliter, stulte.
NARINES, Nares.
NARRATION, Narratio, rerum gestarum expositio.
=Narrer=, Narro.
=Narrateur=, Pronuntiator, narrator.
NATION, Natio, gens.
=National=, Vernaculus.
NATURE, Natura.
NATUREL, Natura, indoles, ingenium, mores.
=Naturel= (_adj._), Naturalis, nativus, innatus, insitus, genuinus,
proprius.
=Naturellement=, Naturaliter, a natura, secundum naturam.
NAUFRAGE, Naufragium.
_Faire naufrage_, Naufragium facio, naufragio intereo.
=Naufragé=, Naufragus, naufragio ejectus, qui naufragium facit.
NAUSÉE, Nausea, stomachi fastidium.
_Avoir des nausées_, Nauseo, stomachi fastidio laboro.
NAUTIQUE, Nauticus.
NAVAL, Nauticus.
NAVIGATION, Navigatio.
=Naviguer=, Navigo, in navi vehor.
=Navigable=, Navigabilis.
=Navigable= (pas), Innavigabilis.
=Navigateur=, Nauta, navita, naviculator, navicularius, remex.
NAVIRE, Navigium, navis.
NE PAS, Non, neque.
NÉCESSITÉ, Necessitas, necessitudo, fatum.
_Faire de nécessité vertu_, Necessitati pareo.
=Nécessaire=, Necessarius, fatalis, opus, necesse, necessum.
_Il est nécessaire_, Oportet, necesse est.
=Nécessairement=, Necessario, necessarie, ex necessitate.
=Nécessiteux=, Pauperculus.
NECTAR, Nectar.
NÉGATION, Negantia, negatio.
=Nier=, Nego, abnuo, diffiteor, pernego, prorsus nego, recuso.
NÉGLIGENCE, Socordia, incuria, negligentia, neglectio.
=Négliger=, Negligo, non curo, rem segniter tracto.
_Il néglige son devoir_, Claudicat in officio.
_Négliger tout pour obéir_, Omnia postpono dum obedirem.
_Négliger ses affaires_, Rebus meis plane indormio.
=Négligent=, Oscitans, socors, deses, negligens.
=Négligé=, Inconcinnus, inurbanus.
=Être négligé=, Negligor, jaceo.
=Négligemment=, Oscitanter, negligenter, indiligenter, somniculose,
socorditer.
NÉGOCE, Negotiatio, mercatura.
_Faire le négoce_, Negotior, mercaturam facio.
=Négociant=, Negotiator, mercator.
NÉGOCIATEUR, Pactor.
NEIGE, Nix.
=Neigeux=, Nivalis.
_Plein de neige_, Nivosus.
=Il neige=, Ningit.
NERF, Nervus, vis, robur.
=Nerveux=, Nervosus, fortis, robustus.
N’EST-CE PAS? Nonne, annon.
NETTEMENT, Plane, clare, aperte, perspicue.
NETTOYER, Depurgo, purgo.
NETTOYER _à fond_, Perpurgo.
NEUF _en tout_ (_Homme_), Homo usu rerum tiro, nulla cognitione
ornatus.
NEUF, Novem.
_De neuf jours_, Novendialis.
=Neuvième=, Nonus.
NEUTRE (_demeurer_), Medius sum.
NEVEU, Nepos.
NEZ, Nasus.
_Qui a un grand nez_, Nasutus.
NI D’UN COTÉ, NI DE L’AUTRE, Neutro, in neutram partem.
=Ni l’un ni l’autre=, Neuter.
NID, Nidus.
NIVEAU, Norma, perpendiculum.
NOBLESSE, Nobilitas, claritas, dignitas generis, vetustas familiæ,
præstantia.
_Faire partie de la noblesse_, In nobilium ordinem adscribor.
=Noble=, Nobilis, clarus, insignis, genere nobili natus, magnanimus.
_Noble de fraîche date_, Homo novus.
=Noblement=, Insigniter, elate.
NOCE, Nuptiæ, matrimonium, nuptiarum dies.
_Faire les apprêts des noces_, Nuptias conficio.
=Nuptial=, Nuptialis.
NŒUD, Nodus.
=Nouer=, Religo, vincio, colligo, necto, connecto.
=Noueux=, Nodosus.
NOIR (subst.), Nigror.
=Noir=, Niger, ater, atratus, fuscus.
_Vêtu de noir_, Atratus, funebri vestimento indutus.
=Noirâtre=, Pullus, atratus, niger.
NOIX, Juglans, nux.
NOM, Nomen, vocabulum.
_En mon nom_, Meo nomine, ex me, meis verbis.
_Donner un nom_, Nomen alicui cudo.
_Ils ont le nom sans la chose_, Honorum vocabula habent, non
dignitatis insignia.
_Se faire un nom_, Gloria floreo.
=Nommer=, Denomino, nomino, appello, voco, nomen pono, nuncupo.
=Nommément=, Nominatim.
NOMBRE, Numerus, multitudo, copia.
_En grand nombre_, Multus, permultus.
=Nombreux=, Multus, non pauci, numerosus, copiosus, frequens.
_Peu nombreux_, Infrequens.
NON, Non, haud, neutiquam, haudquaquam.
=Et non=, Nec, non, neque.
NONCHALANCE, Segnitia, inertia.
=Nonchalant=, Segnis, piger, languens, somniculosus.
=Nonchalamment=, Somniculose.
NOTE, Nota.
=Noter=, Noto, observo, signo.
=Notable=, Notabilis, conspicuus.
NOTION, Notio, cognitio, intelligentia, informatio.
NOTORIÉTÉ, Lux, perspicuitas.
=Notoire=, Testatus, exploratus, ratus, indubitatus.
NOTRE, Noster.
=Le nôtre=, Noster.
NOURRITURE, Nutrimentum, pabulum, pastio, esca, cibus, pastus, epulæ.
=Nourrir=, Alo, educo, nutrio, pasco.
=Nourrir de= (_se_), Vescor, edo, pascor, utor.
=Nourricier=, Nutricius.
=Nourrissant=, Esculentus.
NOUVEAUTÉ, Novitas.
_Aimer la nouveauté_, Novitatem amo.
=Nouveau=, Novus, recens, inauditus, inusitatus, per se cognitus,
inopinatus, novitius.
=De nouveau=, De integro, iterum, rursum, rursus, denuo.
_Rendre nouveau_, Novo.
=Nouvellement=, Nove.
NOUVELLE, Nuntius, rumor.
_Bonne nouvelle_, Exoptatus nuntius.
_Mauvaise nouvelle_, Tristis nuntius.
_Apporter des nouvelles_, Nuntium affero.
_Recueillir les nouvelles_, Rumores excipio.
_La nouvelle se confirme_, Rumor crescit.
NOVICE, Inexercitatus, tiro.
NU, Nudus, nudatus, spoliatus, vacuus.
_Mettre à nu_, Nudo, spolio.
NUAGE, Nimbus, nubes.
=Nuageux=, Nimbosus.
NUANCER, Vario.
=Nuancé=, Varius.
NUIRE, Lædo, obsto, noceo, officio, detrimentum affero.
=Nuisible=, Nocens, noxius, perniciosus.
NUIT, Nox, tenebræ.
_Passer la nuit blanche_, Pervigilo.
_Passer la nuit_, Pernocto, noctem ago.
_Être surpris par la nuit_, Nox me oppressit.
_Il fait nuit_, Advesperascit.
=Nocturne=, Nocturnus.
_Qui se fait la nuit_, Noctuabundus.
_Qui dure toute la nuit_, Pernox.
=Nuitamment=, Noctu, nocte, nocturno tempore, in tenebris.
NUL, Nullus, nemo.
=Nullement=, Nequaquam, minime, haudquaquam, neutiquam.
O
OBÉISSANCE, Obedientia, obtemperatio.
=Obéir=, Obedio, pareo, monita sequor, imperata facio, obtempero.
=Obéissance= (_avec_), Obedienter.
OBÉRÉ, Obæratus.
OBJECTION, Objectum.
=Objecter=, Objecto, objicio.
OBJET, Res.
OBLIGATION, Obligatio.
— (Argent), Nomen.
_Avoir en obligation_, In nominibus habeo.
_Faire une obligation de conscience_, Religionem objicio.
=Obliger=, Obligo, obstringo, devincio, alligo.
=Obligé=, Obligatus, obstrictus, devinctus.
_Je vous suis bien obligé_, Maximis me beneficiorum vinculis
obstrinxisti.
OBSCÉNITÉ, Obscœnitas, turpitudo.
=Obscène=, Obscœnus, turpis.
_D’une façon obscène_, Obscœne.
OBSCURITÉ, Tenebræ, caligo, nox, obscuratio, obscuritas.
=Obscurcir=, Obscuro, lucem eripio, tenebras obduco.
=Obscur=, Obscurus, tenebricosus, spissus, latens, opertus.
— (Embrouillé), Perplexus, intricatus, implicatus, tortuosus.
— (Ignoré), Ignobilis, humilis.
_Naissance obscure_, Ignobilitas, humilitas generis.
_D’une façon obscure_, Obscure, per nebulam, per caliginen, perplexe.
OBSÉDÉ (être), _par mille pensées_, Hinc inde cogito.
OBSÉQUIEUX, Obsequiosus.
OBSERVATION, Observatio, animadversio.
=Observer=, Circumspicio, adverto, considero, perpendo, observo,
animadverto, noto, speculor, attendo.
OBSÈQUES, Funus, exsequiæ.
OBSERVATION, Consideratio, contemplatio.
— (Remarque), Animadversio, notatio.
=Observer=, Attendo, contemplor, observo.
— (Remarquer), Animadverto.
_S’observer_, Me ciscumspicio.
=Observateur=, Speculator, animadversor.
=Observatoire=, Specula.
OBSTACLE, Obstaculum, impedimentum, mora, impeditio, obex, nodus,
vinculum.
_Faire obstacle_, Officio, noceo, obsum, obsto, obsisto.
OBSTINATION, Contumacia, pertinacia, pervicacia, obstinatio.
=Obstiner= (s’), Persto.
=Obstiné=, Pertinax, obstinatus, pervicax.
=Obstinément=, Pugnaciter, pertinaciter, præfracte.
OBSTRUER, Præstruo, oppilo.
OBTENTION, Impetratio.
=Obtenir=, Impetro, nanciscor, consequor, teneo, adipiscor, assequor.
_Qui peut être obtenu_, Impetrabilis.
OCCASION, Occasio, locus, tempus, opportunitas, ansa, causa, facultas.
_A l’occasion_, Pro re nata, e re nata.
_Saisir l’occasion_, Oblata opportunitate utor, tempus scite arripio.
_Laisser passer l’occasion_, Prætermitto facultatem.
_Ne laisser passer aucune occasion_, Nullum locum prætermitto.
_Si l’occasion se présente_, Si occasio tulerit.
OCCUPATION, Occupatio.
=Occuper=, Occupo, possideo.
=Occuper de= (s’), Sollicitus sum, pertracto, tracto.
_S’occuper des affaires de quelqu’un_, Tracto, curo res alicujus,
procurator rerum alicujus sum.
=Occupé=, Laboriosus, operosus, occupatus.
_Qui n’est pas occupé_, Minime occupatus.
=Occupé= _à_, Versatus in aliquo, exercitatus, subactus.
ODEUR, Odor.
_Exhaler une odeur_, Fragro, odorem reddo, redoleo, odorem afflo,
odorem spiro.
=Odorant=, Odoratus.
=Odorant= (être), Redoleo, oleo.
=Odorat=, Odoratus.
ODIEUX (_faire retomber sur qqn tout l’_), Invidiam omnem in aliquem
trajicio.
=Odieux=, Perosus, odiosus.
=Rendre odieux=, In invidiam voco.
ŒIL, Oculus, lumen, acies.
=Œil= _de la vigne_, Gemma in vitibus.
_Je n’ai point fermé l’œil de la nuit_, Hac nocte nihil dormivi.
_Jeter les yeux sur qqn_, Oculos in aliquem conjico.
_Sous les yeux_, Ante oculos.
_Placer sous les yeux_, Ante oculos pono, rem in medio pono.
ŒUF, Ovum.
ŒUVRE, Opus, opera, artificium.
_Mise en œuvre_, Fabricatio, fabrica.
_Bonnes œuvres_, Actiones sanctæ.
OFFENSE, Offensa, injuria.
=Offenser=, Offendo, pecco, lædo.
OFFICE (_bon_), Officium, munus, muneris officium.
_Répondre aux bons offices_, Officiis mutue respondeo.
_Rendre office pour office_, Vinco studiis meis amici officia.
=Officieusement=, Officiose, amice.
OFFRE, Sollicitatio.
=Offrir=, Offero, defero, trado, refero.
_S’offrir à la vue_, Do me in conspectum.
OH! Hem! o!
OIE, Anser.
OISEAU, Volucris, ales, avis, volatilis.
=Oiseleur=, Auceps.
OISIVETÉ, Inertia, otium, ignavia, desidia, negligentia, fuga laboris.
=Oisif=, Iners, ignavus, piger, languidus, vecors, deses, otiosus,
nil agens.
=Oisif= (être), Cesso, nihil ago, vaco, conquiesco, langueo.
OLIVE, Oliva, olea.
=Olivier=, Olea.
_Lieu planté d’oliviers_, Olivetum.
OMBRAGE, Ombraculum.
OMBRE, Umbra.
_Qui reste à l’ombre_, Umbratilis.
=Ombrager=, Opaco, obscuro.
=Ombreux=, _Ombragé_, Umbrosus, opacus, umbrifer, obscurus.
OMISSION, Prætermissio.
=Omettre=, Prætereo, omitto, missum facio, prætermitto, reticeo,
relinquo.
ONAGRE, Onager, asinus silvester.
ONCE, Uncia.
ONCLE, Avunculus, matris frater.
ONCTION, Unctio, unctura.
ONGUENT, Onguentum.
=Oindre=, Illino, inungo, ungo, perungo; unguentis oblino, lino.
=Qui oint=, Unctor.
ONDE, Unda, fluctus.
ON DIT, ON RACONTE, Fama est, in vulgus exit; emanat rumor.
ONGLE, Unguis.
ONZE, Undecim.
OPÉRATION, Actio.
=Opérer=, Facio, ago.
_La médecine opère_, In venas se diffundit medicamentum.
OPINION, Existimatio, fama, opinio, sententia, consilium, voluntas,
opinatio, sensus.
_Donner de soi une bonne opinion_, Bellam exspectationem mei concito.
_Se faire une mauvaise opinion_, Malam animo opinionem imbibo de
aliquo.
_Persister dans son opinion_, Persevero in sententia, sto in eadem
sententia.
_Changer d’opinion_, Sententiam repudio.
OPINIÂTRETÉ, Pertinacia, pervicacia, obstinatio.
=Opiniâtre=, Obstinatus, pertinax, pugnax.
=Opiniâtrément=, Præfracte, pertinaciter, pugnacissime, obstinate.
OPPOSITION, Oppositio.
_Faire opposition_, Refragor, adversor.
=Opposer=, Objecto, objicio, oppono.
=Opposer= (s’), Adversor, repugno, obsisto, obsto, contra pugno,
resisto, obtrecto, contravenio, adversum me præbeo, oppono,
objicio, renitor.
=Opposé=, Oppositus, dissentaneus, disparatus.
_Être opposé à_, Dissentio, dissideo, discrepo, in alia opinione sum.
OPPORTUNITÉ, Opportunitas, tempestivitas.
=Opportun=, Tempestivus, opportunus.
=Opportunément=, Tempestive, opportune.
OPPRESSION, Oppressio, obsessio, oppugnatio.
=Oppressé= (être), _jour et nuit_, Dies noctesque pungor ac stimulor.
=Opprimer=, Opprimo, obruo, pondere affligo, servitute oppressum
teneo.
=Oppresseur=, Oppressor.
OPPROBRE, Nota, infamia, dedecus, ignominia, macula, labes.
OPTION, Optio, potestas eligendi.
=Opter=, Opto, exopto, expeto, eligo.
OPULENCE, Opulentia, opes.
=Opulent=, Opulentus, abundans, affluens, copiosus, dives, uber,
plenus, refertus.
OR, Aurum.
_Qui produit de l’or_, Aurifer.
_Qui a couleur d’or_, Aureolus.
=Orfèvre=, Aurifer, vascularius.
ORACLE, Fatum, vaticiniam, oraculum, prædictio, ariolatio.
_Débiter des oracles_, Ariolor, divino, prædico.
ORAGE, Tempestas, turba, procella.
=Orageux=, Procellosus, nimbosus.
ORATEUR, Orator, concionator.
_Orateur très abondant_, Orator admodum copiosus.
=Oratoire=, Oratorius.
_D’une façon oratoire_, Oratorie, ornate, copiose, splendide.
ORBICULAIRE, Orbiculatus.
ORCHESTRE, Orchestra.
ORDRE, Ordo, dispositio, collocatio, œconomia.
=Ordonner= (mettre en ordre), Dirigo, constituo, ordino, dispono.
_En ordre_, Ordinate, ordinatim, ordino, composite, disposite.
_Sans ordre_, Passim, incomposite, perturbate, confuse.
_Mal ordonné_, Confusus, inordinatus.
ORDRE (commandement), Mandatum, imperium, jussum.
_Ordre des dieux_, Numen, divina potestas, providentia.
_Exécuter un ordre_, Mandata exsequor.
_Être aux ordres_ (de), In potestate alicujus sum.
=Ordonner=, Præcipio, mando, injungo, impero, impono, jubeo,
præscribo.
_Sans l’ordre de_, Injussu.
OREILLE, Auricula, auris.
_Qui a de longues oreilles_, Flaccus.
_Satisfaire l’oreille_, Aures impello.
=Oreiller=, Culcita, pulvinus, lectulus, stragulum.
ORGANISER, Constituo, decerno, statuo, præscribo, designo.
ORGE, Hordeum.
ORGIE, Perpotatio.
ORGUEIL, Superbia, contumacia, ostentatio, jactatio, vanitas,
ferocitas.
=Orgueilleux=, Contumax, superbus, obstinatus.
=Orgueilleusement=, Elate, contumaciter, superbe, ferociter.
ORIENT, Oriens.
ORIGINE, Origo, principium, ortus, stirps, fons, caput, primordia.
=Originaire=, Oriundus, ortus, originem trahens.
=Original=, Examplar, exemplum, imago.
ORNEMENT, Exornatio, ornamentum, ornatus, species.
— (Du discours), Expolitio, exornatio, explicatio.
=Orner=, Exorno, expolio, illustro, decoro, illumino, cohonesto.
=Orné=, Ornatus, decoratus.
_Peu orné_, Inornatus, incomptus, sine nitore et palæstra.
_D’une façon ornée_, Ornate, splendide, composite.
_Sans ornement_, Inornate, inculte, ineleganter.
ORNIÈRE, Orbita.
ORPHELIN, Pupillus.
OS, Os.
=Ossements=, Ossa.
OSER, Audeo, non dubito, non vereor.
OSIER, Vimen.
=Fait d’osier=, Vimineus.
=Lieu planté d’osier=, Virgetum.
OSTENTATION, Jactatio, ostentatio, venditatio, obstinatio, vanitas.
ÔTAGE, Obses.
ÔTER, Adimo, aufero, eripio, detraho, tollo, extorqueo.
OU, Ve, vel, seu, sive, aut.
=Ou non=, Necne.
OÙ? Ubi, quo loco, ubinam, quorsum, quo, quem in locum.
_Où en sont vos affaires?_ Quo loco res tuæ sunt?
=D’où=, Unde, ex quo, a quo.
=Par où=, Quo.
OUBLI, Oblivio, memoriæ lapsus.
_Sauver de l’oubli_, Facti memoriam a silentio vindico.
=Oublier=, Obliviscor, oblivio me capit.
=Oublieux=, Obliviosus, immemor.
OUI, Vere, certe quidem.
OUIE, Auditus, sensus audiendi, auditio.
OURAGAN, _dévastateur_, Tempestas calamitosa.
OURDIR, Machinor, ordior, texo, contexo, struo.
OUTRAGE, Contumelia, convitium, maledictum, ignominia, injuria,
ludibrium.
_Recevoir des outrages_, Contumeliam accipio, sustineo.
=Outrager=, Maledico, contumelian alicui facio.
=Outrageux=, Coutumeliosus, injuriosus, maledicus, mordax.
=Outrageusement=, Contumeliose, per contumeliam, injuriose.
OUTRE, Præter, supra, extra.
=En outre=, Præterea, insuper, ad hæc.
_Passer outre_, Transgredior.
OUVRAGE, Opus, opera, artificium.
=Ouvrages= _de fortification_, Opus, munitio.
_Petit ouvrage_ (opuscule), Opusculum.
=Ouvrier=, Opifex, artifex, effector, faber.
=D’ouvrier=, Fabrilis.
OUVERTURE, Apertura, hiatus, labes.
=Ouvrir=, Aperio, patefacio, recludo, resero.
_Ouvrir la bouche_, Hisco.
=Ouvrir= (s’), Patesco, pateo.
=Ouvert=, Pervius, apertus, patens, planus, manifestus.
— (Sincère), Simplex, sincerus.
=Ouvert= (être), Hio, disjunctus sum, pateo.
=Ouvertement=, Aperte, publice, plane, palam, non obscure, non
dissimulanter, patenter, propalam.
— (Franchement), Candide, ingenue, sincere, simpliciter.
P
PACIFICATION, Pacificatio.
=Pacifié=, Paco, sedo, in tranquillum redigo, pacatum reddo.
=Pacifier=, Pacatus, quietus, tranquillus.
=Pacificateur=, Pacificator.
_Qui doit rétablir la paix_, Pacificatorius.
=Pacifique=, Pacificus, quietus.
PACTE, Pactum, pactio, conventio, conventum, constitutum, fœdus,
decisio, conditio, fides.
=Pactiser=, Depaciscor, paciscor, spondeo.
PAGE, Tabella, pagella, pagina.
PAÏEN, Falsorum numinum cultor.
PAILLE, Palea.
PAIN, Panis.
PAIR, Similis, geminus, pur.
PAIX, Pax, concordia, tranquillitas.
_Faire la paix_, Redeo cum aliquo in gratiam, pacem constituo.
_Les condition de paix n’ont pas été acceptées_, Ad pacis
conditiones adduci non potuere.
_Rompre la paix_, Pacem irritam facio.
=Paisible=, Tranquillus, placidus, lenis, quietus, pacatus, mitis,
clemens.
=Paisiblement=, Placide, leniter, pacate.
PALAIS (membre), Palatum.
=Palais=, (_demeure royale_), Regia, palatium.
PALESTRE, Palæstra, gymnasium.
PÂLEUR, Pallor.
=Pâlir=, Expallesco, exalbesco, pallore suffundor, palleo.
=Pâle=, Pallidus, lividus, exsanguis, decolor.
PALIMPSESTE, Palimpsestus.
PALINODIE, Palinodia, retractatio.
PALISSADE, Vallus.
=Palissader=, Præsepio.
PALLADIUM, Palladium, signum Palladis.
PALME, Palma, victoria.
_Qui mérite la palme_, Palmaris.
PALMIER, Palma.
PALLIUM, Pallium.
_Vêtu du pallium_, Palliatus.
PALPER, Pertracto, tracto, palpo, palpor.
=Palpable=, Tractabilis.
=Pampre=, Pampinus.
PANACÉE, Panchrestum, medicamentum.
PANÉGYRIQUE, Panegyricus.
PANTHÈRE, Panthera.
PAON, Pavo.
PAPE, Summus Ecclesiæ Pastor.
_Élire un Pape_, Summum alicui pontificatum defero.
PAPIER, Charta.
=Papier= (grand format), Macrocolum, charta.
— (Buvard), Bibula.
=Main de papier=, Scapus chartæ.
=Feuille de papier=, Chartæ pagina.
PÂQUES, Pascha.
PAR, Per.
PARADE, Ostentus.
_Faire paradé_, Ostento.
_Qui fait parade de_, Ostentator, gloriosus.
PARADOXE, Paradoxa.
=Par-dessus=, Supra.
PARAÎTRE, Videor, appareo, speciem affero, orior, nascor.
PARALLÈLE, Comparatio, similitudo.
PARALYSIE, Paralysis.
PARASITE, Parasitus, mensarum assecla.
PARCELLE, Particula, appendicula.
PARCE QUE, Quod, quia, quoniam, propterea, ob eam causam.
PARCHEMIN, Membrana.
PARCOURIR, Peragro, perambulo, percurro.
— (En esprit), Mente peragro.
— _Passer légèrement sur_, Breviter decurro, strictim attingo,
percurro.
PARDON, Venia.
_Demander pardon_, Veniam rogo.
=Pardonner=, Ignosco, parco, veniam do, remitto, condono.
PAREIL, Similis, par, compar, æqualis, talis.
_Rendre la pareille_, Par pari reddo.
=Pareillement=, Similiter, item, itidem, pariter, perinde, juxta, eo
loco, etiam, quoque.
PARENTÉ, Cognatio, propinquitas, gentilitas, consanguinitas.
=Parenté= (paternelle), Agnatio.
=Parent=, Cognatus, sanguine conjunctus, propinquus.
=Parents=, Parentes.
PARER _un coup_, Declinatione corporis ictum effugio.
PARESSE, Pigritia, ignavia, inertia, segnities, desidia, negligentia,
languor, socordia.
=Paresseux=, Ignavus, iners, socors, cessator, deses, otiosus, qui
cessat, languidus, piger, indiligens, segnis.
=Être paresseux=, Pigror.
=Avec paresse=, Indiligenter, negligenter.
PARFOIS, Interdum, nonnunquam.
PARFUM, Unguentum.
=Parfumeur=, Unguentarius, pigmentarius.
PARI (_faire un_), Sponsione aliquem lacesso.
_Gagner un pari_, Sponsionem vinco.
PARJURE, Perjurium, perfidia.
=Parjurer= (se), Pejero.
_Qui se parjure_, Perjurus.
PARLEMENTAIRE, Internuntius, interpres, caduceator.
PARMI, Inter.
PAROLE, Locutio, sermo, eloquium, effatum, verbum.
_Bonne parole_, Benedictum.
_Douce parole_, Blandiloquentia.
_Prendre la parole_, Silentium rumpo, loquor.
_Il perdit l’usage de la parole_, Lingua illi constitit.
=Parler=, Loquor, sermonem confero, aio, dico, enuntio, exprimo.
_Parler souvent de_, De aliquo frequenter sermocinor.
_Parler le premier_, Præloquor.
_Parler avec insolence_, Insolenter loquor.
_Parler contre qqn_, Obloquor.
_On parle beaucoup de_, Sermo multus est de.
_Donner sa parole_, Fidem do.
_Engager sa parole_, Fidem do alicui.
_Garder la parole donnée_, Fidem quam dedi præstabo.
_Violer sa parole_, Fidem frango.
_Dégager sa parole_, Nomen salvo.
_Sur ma parole_, Fide mea.
PARC, Stabulum.
=Parquer=, Stabulor.
PARRAIN (être), Ex baptismo levo, e sacro fonte suscipio.
PARRICIDE (crime), Parricida.
PARSEMER, Conspergo, aspergo, respergo.
PART de (_faire_), Impartio, impertio, impertior.
_Qui prend part à_, Particeps, consors.
=Participer=, Particeps sum.
_Faire participer_, Participo, participem facio, socium adjungo.
_Qui participe à_, Particeps, consors.
_A part_, Seorsum, separatim, discrete, distincte.
_Mettre à part_, Sepono, segrego, separo.
_De part et l’autre_, Utrinque, ab utraque parte, utrobique, hinc
et illinc.
_Nulle part_, Nusquam, nullo in loco.
_Quelque part_, Alicubi.
— (Avec mouvement), Aliquo, in aliquem locum.
_De quelque part que ce soit_, Undelibet.
_De toutes parts_, Undique.
_En bonne part_, In optimam partem.
PARTAGE, Divisio, partitio, distributio.
_Échoir en partage_, Obtingo, obvenio.
=Partager=, Partior, divido, partitionem facio.
_Faire partager à_, Impertior.
=Qui partage=, Divisor.
PARTI, Factio, secta, partes.
_Se joindre au parti de_, Factionem sequor alicujus.
_Quitter le parti de_, Descisco, deficio.
=Partisan=, Adjutor, particeps, socius, fautor, assecla, assectator.
_Être partisan des idées nouvelles_, Rebus novis studere.
PARTIE, Pars, portio, membrum, species, forma.
_Quitter la partie_, Hastam abjicio.
_En partie_, Partim.
=Particulier=, Singularis, peculiaris, proprius, privatus.
_En particulier_, Speciatim, nominatim, seorsum, singulatim, præter
cæteros, privatim, clam.
=Particulièrement=, Singulariter, singulari modo.
PARTIR, Proficiscor, discedo.
_A partir de_, Ab.
PARTOUT, Usquequaque, ubique.
_Partout où_, Ubicumque, quocumque in loco, quocumque.
PARURE, Ornamentum, decus.
=Parer=, Orno, decoro, ornatus affero, ornamentis afficio.
PARVENIR, Pervenio, devenio.
PAS ENCORE, Nondum, necdum, non adhuc.
PAS, Passus, gradus, gressus.
_Faux pas_, Lapsus, lapsio, prolapsio.
_Céder le pas_, De via concedo, deflecto a via, iter præbeo.
_Sortir d’un mauvais pas_, Ex nassa exeo.
_Pas à pas_, Pedetentim, sensim, gradatim, sensim sine sensu.
PASSABLE, Tolerabilis, patibilis.
PASSAGE, Transitus, transmissio, meatus.
_Se frayer un passage_, Ferro mihi viam facio.
=Passer= _dans_, Immigro, migro, solum coloniis occupo.
=Passer= _devant_, Prætergredior, præterlabor.
_Passer d’une chose à l’autre_, Accedo, delabor, defluo.
=Passer= _outre_, Prætervehor.
_Faire passer_, Traduco, trajicio.
_Action de passer_, Traductio.
_Qui fait passer_, Traductor.
_Passer le temps_, Dego.
=Passer= (omettre), Prætermittere.
_En passant_, Obiter, leviter, tenuiter, mediocriter.
=Passager=, Vector.
_Qui transporte_, Vector.
=Passager= (qui ne dure pas), Brevis, fugax, caducus.
=Passé=, Præteritus, transactus, anteactus.
PASSEPORT, Diploma.
PASSE-TEMPS, Exercitatio, ludicrum, ludus.
PASSEREAU, Passer.
PASSION, Cupido, cupiditas, libido, cupiditatis sitis.
_S’abandonner aux passions_, Libidini parere.
_Réprimer les passions_, Coercere cupiditatem.
PASTEUR, Pastor.
=Pastoral=, Pastoralis, pastoritius.
PÂTE, Massa.
PATHÉTIQUE, Patheticus.
PATIENCE, Patientia, tolerantia.
=Patient=, Patiens.
=Patiemment=, Patienter, tranquille, toleranter, fortiter,
constanter, æquo animo.
PATRIE, Patria, sedes natalis, terra parens.
=Patriotique=, Patrius.
PATRIMOINE, Patrimonium, hereditas.
_Manger son patrimoine_, Consumo patrimonium meum; fortunas meas
abligurio.
PATRONAGE, Patrocinium, advocatio, defensio.
_Se mettre sous le patronage_, In alicujus fidem me trado.
=Patron=, Patronus, defensor, custos.
PÂTURAGE, Pastio, pastus, pabulum, pascua.
_Faire paître_, Pasco.
PAUME, Palma.
PAUPIÈRES, Palpebræ.
PAUSE, Distinctio, interjunctio.
PAUVRETÉ, Egestas, paupertas, inopia, indigentia, mendicitas,
domestica difficultas.
_Être réduit à la pauvreté_, Inopia premor.
=Pauvre=, Egenus, pauper, egens, inops.
=Pauvrement=, Jejune, tenuiter, exiliter.
PAVÉ, Pavimentatum.
=Pavé=, Pavimentatus.
PAVOT, Papaver.
PAIE, Stipendium.
PAYEMENT, Pensio, solutio.
=Payement= (_argent comptant_), Repræsentatio.
=Payer=, Dependo, pendo, solvo, pensito, persolvo.
=Payer comptant=, Pecuniam repræsento.
_Faire payer_, Exigo, de pecunia appello.
PAYS, Regio.
_De notre pays_, Nostras.
_De votre pays_, Vestras.
_Du pays_, Vernaculus, domesticus.
=Paysan=, Paganus.
PEAU, Pellis, cutis, corium, membrana.
_Couvert d’une peau_, Pellitus.
PÊCHE, Piscatus.
=Pêcher=, Piscor.
=Pêcheur=, Piscator.
PÉCHÉ, Peccatum, delictum, crimen, culpa, noxa, noxia, maleficium,
erratum.
=Pécher=, Pecco, scelus admitto, rem nefariam committo, scelera facio.
_Commettre le péché mortel_, Lethali noxa me obstringo.
_Se rendre coupable de péché véniel_, Me levioris culpæ labe polluo.
PÉCULE, Peculium.
PEIGNE, Pecten.
=Peigner=, Pecto.
=Peigné=, Comptus, ornatus, compositus.
À PEINE, Vix, vix dum, vix jam.
PEINE, Molestia, cura, sollicitudo, angor, pœna, ægritudo, negotium,
studium, labor, opera, supplicium.
_Avoir de la peine_, Doleo, dolorem capio, indoleo, condoleo, mœreo,
angor animo, dolore ardeo.
_Se donner de la peine_, Operor.
_Se donner mille peines_, Sudo.
_Se mettre en peine de_, Curo, sollicitus sum.
_Perdre sa peine_, Operam, tempus perdo.
_Faire qqche qui en vaille la peine_, Operæ pretium facio.
_Faire peine_, Piget.
_Avec peine_, Gravate, difficulter, ægre, moleste, dolenter,
laboriose.
PEINE (_châtiment_), Mulcta, pœna.
_Remettre une peine_, Mulcta gratiam facio.
_Subir une peine_, Do pœnas.
_Porter la peine de_, Non effugio pœnam.
PEINTURE, Pictura.
=Peindre=, Depingo, pingo, describo.
=Peindre= _au vif_, Effigiem ad germanum exprimo.
=Peintre=, Pictor.
PÊLE-MÊLE, Promiscue, sine discrimine, permiste, perturbate, confuse.
PÈLERINAGE (_faire un_), Sacram peregrinationem obeo.
PÉNATES, Penates, dii patrii, lares.
PENCHANT, Inclinatio, flexio, inflexio, proclivitas, facilitas,
propensio.
_Penchants_ (_suivre ses_), Servio cupiditatibus, Cf. Pente.
=Pencher= _vers_, Acclino, inclino, flecto ad aliquid.
=Pencher= (se), Inclino, vergo, procumbo.
PENTE, Declivitas, inclinatio, proclivitas, facilitas.
_Qui est en pente_, Declivis, inclinatus, incurvus.
=En pente=, Procliviter.
PENDAISON, Suspendium.
=Pendre=, Pendeo, suspensus sum, hæreo.
PENDANTS _d’oreilles_, Inaures.
PENDANT, Pendulus, pensilis.
PENDANT, Per, interea.
_Pendant ce temps_, Interim, inter hæc.
PÉNÉTRATION _d’esprit_, Acumen, perspicacia; ingenii vis, subtilitas,
sagacitas, calliditas, solertia.
=Pénétrer=, Permano, pervenio, penetro, permeo, pervado.
_Pénétrer les autres de ses pensées_, Sententiam meam in aliorum
mentibus defigo.
=Pénétrant=, Acer, vehemens, acutus, strenuus.
=Pénétrable=, Penetrabilis.
=Avec pénétration=, Sagaciter, callide.
PÉNIBLE, Laboriosus, operosus, molestus, difficilis.
=Péniblement=, Ægre, vix, gravate, moleste.
PÉNITENCE (_faire_), Pœnitens consilii impii factique serio resipisco.
PENSÉE, Cogitatio.
_Rejeter une pensée_, Cogitationem abjicio.
_Développer sa pensée_, Volvo sententias.
_Mille pensées m’obsèdent_, Hinc inde cogito; animus diversa agitat.
=Penser=, Cogito, meditor, commentor, sentio, animo agito, censeo,
existimo, opinor, puto, autumo, reor, arbitror.
_Il pense tout savoir_, Omnia se intelligere arbitratur.
PÉNURIE, Penuria.
PÉPINIÈRE, Seminarium.
PERCER, Pungo, stimulo, perforo, suffodio.
PERCEVOIR, Sentio, sensum accipio, intelligo.
PERCHE, Contus, sudes.
PÈRE, Pater, parens, genitor.
=Père= _de famille_, Paterfamilias.
=Paternel=, Paternus, patrius.
=Paternellement=, Patrie.
PERFECTION, Absolutio, perfectio.
=Perfectionner=, Perficio, perpolio, polio, expolio, exorno.
=Parfait=, Expolitus, perpolitus, perfectus.
=Parfaitement=, Polite, ornate, eleganter, splendide, perfecte,
absolute, luculenter, copiose.
PERFIDIE, Fraus, dolus, machina, insidiæ, perfidia.
=Perfide=, Insidiosus, fraudulentus, dolosus, perfidiosus, fallax,
improbus.
=Perfidement=, Perfidiose, fallaciter, fraudulenter, insidiose.
PÉRIL, Periculum, discrimen.
_Être en péril_, Periclitor, in periculo sum, in discrimine versor.
=Périlleux=, Periculosus, anceps.
=Périr=, Intercido, cado, pereo, intereo.
_Faire périr_, Neco, necem affero, interficio.
PÉRIODE, Periodus, ambitus, circuitus.
PÉRISTYLE, Peristylum.
PERLE, Margarita.
PERMISSION, Permissio, permissus, concessus, facultas, licentia,
venia, concessio.
_Obtenir une permission_, Facultatem adipiscor.
_Enlever une permission_, Facultatem alicui adimo.
=Permettre=, Permitto, concedo, sino, patior, licentiam largior, fero.
_Il est permis_, Licet, licitum est, jus est, copia est.
PERNICIEUX, Perniciosus, exitiosus, pestifer.
_D’une façon pernicieuse_, Perniciose, pestifere.
PERPÉTUITÉ, Perennitas, perpetuitas.
=Perpétuel=, Perennis, perpetuus, jugis, æternus, sempiternus.
PERRUQUE, Capilli ficti, adsciti, adventitii.
PERRUQUIER, Tonsor.
PERSÉVÉRANCE, Perseverantia, assiduitas, constantia, permansio.
=Persévérer=, Persevero, persto, persisto, permaneo.
=Persévérance= (_avec_), Perseveranter, constanter.
PERSIFFLER, Vellico, pervello.
PERSISTER, Persisto, persto, persevero, maneo, permaneo.
PERSONNE, Nemo, nullus.
PERSONNE, Persona.
_Qui est là en personne_, Præsens.
=Personnage =, Persona, larva.
PERSPICACITÉ, Perspicuitas, acumen, solertia.
=Perspicace=, Perspicax, solers, acutus, ingeniosus.
PERSUASION, Persuasio, persuasus.
=Persuader=, Persuadeo, fidem facio, ad credendum duco.
PERTE, Amissio, jactura, detrimentum, damnum, pernicies, exitium,
labes, pestis, calamitas.
_Préparer la perte de quelqu’un_, Perniciem alicui affero.
=Perdre=, Amitto, dimitto, perdo, jacturam facio.
PERTURBATEUR, Turbator.
PERVERSITÉ, Perversitas, pravitas, improbitas.
=Pervers=, Perversus, improbus.
=Perverti=, Perditus, profligatus.
PESANTEUR, Gravitas, pondus.
=Peser=, Appendo, penso, expendo, perpendo, examino, exquiro.
— (Examiner), Æstimo.
=Pesant=, Gravis, onerosus, ponderosus.
PESTE, Pestilentia, pestis, pernicies, lues, contagio, tabes.
_La peste sévit_, Sævit pestis.
=Pestilentiel=, Pestifer, perniciosus, tabificus.
PETIT _d’un animal_, Pullus.
PETITESSE, Parvitas, exiguitas.
=Petit=, Minutus, parvus, angustus, exiguus, exilis, pusillus, brevis.
_Si petit_, Tantulus, tantillus.
_En petites parties_, Minute, jejune, tenuiter.
=Petitement=, Exigue, tenuiter, exiliter.
PETIT-FILS, Nepos.
PÉTULANT, Petulans, protervus, audax.
PEU, Paucus, rarus, modicus, exiguus.
_En peu de mots_, Presse, breviter.
_Peu après_, Paulo post.
_Peu d’années après que_..., Paucis annis, quam.
_Peu avant_, Paulo ante.
_Peu s’en faut_, Pene, prope.
_A peu près_, Fere, pene, propemodum, prope, non multo secus.
=Peu à peu=, Paulatim, seorsim, pedetentim, lento gradu, sensim sine
sensu.
_Trop peu_, Perparum, minimum.
=Un peu=, Aliquanto, paulum, aliquantulum, nonnihil, leviter,
paulisper, aliqua ex parte, aliquid, aliquantum, haud multo,
paululum, paulo.
PEUPLE, Populus, plebs, vulgus, natio gens, turba.
=Peuplé=, Numerosus.
PEUR, Pavor, timor.
_Avoir peur_, Paveo, timeo.
_Trembler de peur_, Paveo, timeo.
PEUT-ÊTRE, Forsitan, fortassis, fortasse, forte, casu, fortuna,
forsan.
PHALANGE, Phalanx.
PHARMACIEN, Pharmacopola.
PHILOSOPHIE, Philosophia, studium _vel_ amor sapientiæ.
=Philosopher=, Philosophor, philosophiam colo.
=Philosophe=, Philosophus, philosophiæ sectator.
=Philosophique=, Philosophicus.
PHYSIONOMIE, Facies, vultus, species oris.
PHYSIQUE, Physica, explicatio naturæ.
_A la façon des physiciens_, Physice.
=Physicien=, Physicus.
PIC (_taillé à_), Præruptus.
PIÈCE _de théâtre_, Fabula, tragœdia.
PIÈCES (_action de mettre en_), Laniatus, laniatio.
_Mettre en pièces_, Lanio, dilanio, lacero, discerpo, dilacero.
PIED, Pes.
_Aller à pied_, Pedibus iter facio.
_Mettre pied a terre_, Ad pedes desilio.
_Se jeter aux pieds_, Ad pedes alicujus voluto.
_Des pieds à la tête_, Ab imis unguibus ad summum verticem.
=Pédestre=, Pedester.
PIÉGE, Laqueus, insidiæ, fovea, scrobs.
_Tendre des piéges_, Insidias alicui facio.
_Qui tend des piéges_, Insidiator.
_Pris au piége_, Fraude captus.
PIERRE, Saxum, lapis, silex, rupes, cautes, petra.
_En pierres de taille_, Lapide quadrato.
=Pierre précieuse=, Gemma.
=Pierreux=, Saxeus, lapidosus.
PIÉTÉ, Religio, pietas, sanctitas, sanctimonia.
_Homme sans piété_, Homo improbus, impius.
=Pieux=, Pius, religiosus, sanctus.
=Pieusement=, Pie, religiose, sancte.
PIEU, Palus.
PILER, Pinso.
PILLAGE, Expilatio, direptio, spoliatio.
=Piller=, Diripio, prædor, aufero, rapio, spolio, detraho, eripio.
=Pillard=, Prædo, prædator, direptor, spoliator.
PILOTE, Nauta, navicularius, remex.
PILOTIS, Sublica.
_Pont sur pilotis_, Pons sublicius.
PINCEAU, Penicillum.
PIQUER, Pungo, molestiam affero, mordeo, stimulo, figo, carpo.
=Piquant=, Aculeatus.
PIRATERIE, Piratica.
=Pirate=, Pirata, prædo.
=De pirate=, Piraticus.
PIRE, Deterior, pejor, nequissimus.
=Pis=, Deterius.
PISCINE, Piscina.
PITIÉ, Compassio, commiseratio, misericordia.
_J’ai pitié de vos malheurs_, Commiseror fortunam tuam; casu tuo
vehementer commoveor.
_Implorer la pitié_, Misericordiam expono.
_Exciter la pitié_, Misericordiam commoveo.
_Être touché de pitié_, Misericordia moveor.
_Digne de pitié_, Miserabilis, miserandus.
PITUITE, Pituita.
=Pituiteux=, Pituitus.
PLACE _fortifiée_, Locus munitus.
PLACE _publique_, Forum, platea.
=Place= (placement), Locus, locatio.
_A la place de_, Loco, vice.
_Perdre sa place_, De gradu dejicior.
_Arriver à la place ambitionnée_, Ad eum quem volebam, locum ascendo.
=Placer=, Pono, adjicio, loco, repono, colloco.
=Placer= _auprès_, Astituo, juxta colloco, admoveo.
=Placer= _devant_, Objicio, oppono.
=Placé=, Situs, positus, locatus.
_Être placé sous_, Subsum.
_Être placé entre_, Intersum, intercedo.
PLAFOND, Lacunar, laqueare.
PLAGIAT, Plagium.
=Plagiaire=, Plagiarius.
PLAIDOIRIE, Advocatio, patrocinium, advocati munus.
=Plaider=, Jurgo, rixor.
_Plaider une cause_, Causam ago, defendo, sustineo.
=Plaideur=, Litigator.
PLAIE, Vulnus, plaga.
PLAINE, Planities, æquor.
_Plaine fermée_, Convallis.
PLAINTE, Querela, querimonia, lamentatio, questus, conquestio.
=Plaindre= (se), Queror, querelam habeo, conqueror, deploro, gemo,
ingemisco, expono.
_Qui est à plaindre_, Miserandus, miserabilis.
PLAIRE, Placeo, non displiceo, arrideo, delecto, oblecto;
delectationem habeo, affero.
_L’étude me plaît beaucoup_, Libris delector magnopere; libri mihi
voluptati sunt.
_Il plaît_, Collibet, libet, placet, delectat, juvat.
_Si cela vous plaît_, Si collibitum est, si cordi est.
_Plaise ou plût à DIEU que!_ Utinam!
PLAISANTERIE, Cavillatio, ludibrium, ludificatio, nugæ, jocatio,
jocus, facetiæ, lepor, sales.
=Plaisanter=, Nugor, nugax sum, nugas ago, ludifico, illudo, jocor,
cavillor, jocose ludo, jocor.
_Cessez de plaisanter_, Omitte nugas.
_En plaisantant_, Jocose, urbane, facete, concinne, venuste,
ridicule, salse.
PLAISANT, Joculator, nugator.
PLAISANT (_adj._), Jocularis, joculatorius, jocosus, festivus.
PLAISIR, Jucunditas, oblectamentum, delectatio, oblectatio, voluptas.
_Bon plaisir_, Arbitrium, arbitratus, libido.
_Faire plaisir à_, Alicui gratificor, commodis servio, placeo.
_S’abandonner au plaisir_, Voluptatibus me permitto.
_Avec plaisir_, Grate, animo grato.
PLAN, Propositio, mens, consilium, institutum.
_Changer de plan_, Muto institutum.
PLAN (_adj._), Planus.
PLANCHE, Tabula.
_Couvrir en planches_, Contabulo.
=Plancher=, Contabulatio, tabulatum.
PLANÈTE, Planeta.
PLANT, Planta.
PLANTE, Stirps, planta.
=Plantation=, Consitio, satio.
PLAQUE, Lamina.
PLASTRON (_être le_), Materia sum jocorum.
PLAT, Lanx, patina, catinum.
=Plat= (_mets_), Ferculum.
PLAT (_adj._), Planus.
PLATANE, Platanus.
PLÂTRÉ, Gypsatus.
PLAUSIBLE (_donner un motif_), Probabilem facti rationem reddo.
PLÈBE, Plebecula, plebs, vulgus.
=Plébéien=, Plebeius.
PLÉBISCITE, Plebiscitum, populi scitum, tribunitia rogatio.
PLÉNITUDE, Plenitudo.
=Plein=, Plenus, refertus, confertus, cumulatus, redundans, integer.
=Pleinement=, Plane, plene, perfecte, cumulate, abundanter.
PLEURS, Lacrima, fletus, ejulatus, ploratus, planctus.
=Pleurer=, Defleo, deploro, fleo, ploro, lamentor, lacrimo,
illacrimor, lugeo, squaleo, mœreo.
_Pleurer la mort de_, Fleo de morte alicujus.
PLIER, Complico, involvo, claudo.
_Se plier à_, Me conformo.
PLOMB, Plumbum.
_De plomb_, Plumbeus.
PLONGER _dans_, Immergo, demergo, ingurgito.
PLOYER, Incurvesco, incurvo.
PLUIE, Pluvia, imber, cœlestes aquæ.
=Pleuvoir=, Pluit; imber effluit, funditur.
_Pleuvoir à travers_, Perfluo.
PLUVIEUX, Nimbosus.
PLUME, Pinna, penna, pluma.
=Emplumé=, Plumatus, pinnatus, penniger.
_Qui n’a pas de plumes_, Implumis.
PLUPART _la_, Plerique, major pars.
_La plupart du temps_, Plerumque, persæpe, fere, ex majori parte.
PLUS, Plus, magis, amplius, ultra, præter.
=Plus.... Plus=, Quo... (_avec comparatif_) hoc..., ut... ita.
=Plus que=, Plus quam, supra quam, ultra quam, amplius.
_Faire plus que vous n’attendez_, Exspectationem tuam mea diligentia
vinco.
_Plus que personne au monde_, Si quisquam alius.
=Bien plus=, Quin etiam, quin immo.
=De plus=, Præterea, tum etiam, insuper, ad hoc.
=De plus en plus=, Etiam atque etiam, magis ac magis, magis
magisque.
=Le plus possible=, Maxime, potissimum, magnopere.
=Le plus tôt possible=, Quamprimum.
PLUTÔT, Potius, verius, magis, aptius.
POÈME (poésie), Poesis, poetica, poema, carmen.
=Poète=, Poeta, poeticæ peritus, conditor carminum.
=Poétique=, Poeticus.
=Poétiquement=, Poetice.
POIDS, Libramentum, pensio.
— (Fardeau), Onus, pondus.
_Au poids_, Pondo.
_Avoir peu de poids_, Parum valeo.
=Peser=, Libro, pondero, pendo.
— (Estimer), Æstimo, examino.
POIGNARD, Sica, gladius, pugio.
=Poil=, Pilus, villus.
_Couvert de poil_, Pilosus.
POING, Pugnus.
POINT, Punctum.
_C’est là le point important_, In eo cardo rei vertitur.
_A tel point_, Usque adeo.
=Point= (_au_), Eo, idcirco, usque eo.
_L’affaire en est venue à ce point_, In eum locum res adducta est.
=De tout point=, Ex omnibus partibus.
POINTE, Cuspis.
_Élever en pointe_, Fastigo, in fastigium erigo.
_En piquant de la pointe_, Punctim.
POIS chiche, Cicer.
POISON, Venenum, virus.
_Prendre du poison_, Venenum haurio.
POISSON, Piscis.
=Poissonneux=, Pisculentus.
POITRINE, Pectus.
POIX, Pix.
PÔLE, Polus, vertex.
POLITESSE, Humanitas, urbanitas, morum lepos, mansuetudo, comitas.
_Vous avez fait cela par politesse_, Egisti hoc humanitate incitatus.
=Poli=, Comis, facetus, urbanus, elegans moribus.
=Poliment=, Urbane.
POLIR, Polio, limo, expolio, perpolio.
_Polir et repolir des vers_, Ad unguem castigo carmen.
POLITIQUE, Politicus.
_Organisation politique_, Politia.
POLLUX (_par_), Ædepol.
POMME, Malum, pomum.
POMPEUX, Magnificus, lautus, splendidus.
=Pompeusement=, Sublate.
PONCTUATION, Interpunctum, interductus, interpunctio.
PONDRE, Ova pareo.
PONT, Pons.
_Établir un pont_, Fluvium ponte jungo.
_Couper un pont_, Pontem rescindo.
PONTIFE, Pontifex, antistes sacrorum, præsul.
=Souverain pontife=, Summus DEI in terris Vicarius.
=Pontifical=, Pontificalis, pontificius.
=Pontifical=, Pontificalis, summi pontificis dignitas.
POPULACE, Vulgus, turba, multitudo.
PORC, Porcus, sus.
=De porc=, Suillus.
_Quartier de porc_, Succidia.
PORT, Portus.
_Entrée du port_, Portus ostium.
_Rester dans le port_, Portum teneo.
_Quitter le port_, Ex portu progredior, navim solvo.
_Arriver à bon port_, Portum teneo.
_Qui a des ports_, Portuosus.
PORTE, Janua, ostium, fores, aditus, porta.
_Fermer la porte_, Fores adduco.
_Attendre à la porte_, Assisto ad fores.
_De porte en porte_, Ostiatim.
=Portier=, Janitor.
PORTÉ _à_, Propensus, proclivis.
PORTÉE (_cela dépasse la_) _de mon esprit_, Hoc ingenii facultatem
excedit.
PORTE-ENSEIGNE, Signifer.
PORTEFAIX, Bajulus.
=Porter=, Bajulo, porto, fero, gero, sustineo.
_Porter dans_, Importo, induco.
_Se bien porter_, Sto pulcherrime.
_Être bien portant_, Valeo.
PORTION, Pars, portio, membrum.
PORTIQUE, Porticus, ambulatio, xystus.
PORTRAIT, Effigies, species, imago, simulacrum.
_Faire un portrait_, Effingo, exprimo.
POSITION, Situs, positio, natura loci.
— (État), Status.
_Position défavorable_, Iniquus locus.
=Poser=, Pono, propono.
_Poser en principe_, Pro certo, pro comperto sumo.
POSSESSION, Possessio.
_En la possession de_, Penes, in manu, in potestate.
_Être en possession de soi_, Compos sum, mihi præsens sum.
_Entrer en possession_, In possessionem eo.
=Posséder=, Habeo, possideo, teneo.
=Possesseur=, Possessor.
POSSIBLE, (_je ferai tout mon_), Quoad fieri poterit, contendam.
POSTE, Statio.
POSTÉRIEUR, Posticus.
POSTÉRITÉ, Posteri, posteritas.
_Passer à la postérité_, Ad posteritatem pervenio.
POST-SCRIPTUM, In extremis litterarum.
POTABLE, Poculentus.
POTION, Potio, potus.
POUCE, Pollex.
POUDRE _Jeter de la..... aux yeux_, Oculos auri splendore perstringo.
POULE, Gallina.
_De poule_, Gallinaceus.
=Poulailler=, Gallinarius.
=Poulet=, Pullus.
POULAIN, Equuleus, equulus.
POUMON, Pulmo.
POUPE, Puppis.
POUR, Propter, ob, pro, loco.
_Pour la troisième fois_, Tertio.
_Pour le moins_, Nihilominus.
_Pour peu que_, Si.
POURCHASSER, Proturbo, repello.
POURPRE, Purpura.
_Se colorer en pourpre_, Purpurasco.
_Vêtu de pourpre_, Purpuratus.
_De couleur pourpre_, Purpureus.
POURQUOI? Cur, quare, quamobrem, quid est quod, qua ratione, quid est.
=Pourquoi?= Quare, cur, quid.
_C’est pourquoi_, Quapropter, quare, quamobrem, quocirca, itaque,
idcirco, ideo.
POURRITURE, Caries.
=Pourrir=, Putrefacio, corrumpo, dissolvo.
=Se pourrir=, Putresco.
_Pourri_, Putridus.
POURSUITE, Incitatio.
_Poursuite judiciaire_, Exsecutio, persecutio.
=Poursuivre=, Prosequor, persequor, insector, quæro, sequor.
— (Continuer), Continuo, pergo.
— (En justice), Postulo, accuso.
POURVOIR _à_, Provido.
=Pourvu de=, Præditus, ornatus, instructus.
POURVU QUE, Dummodo, dum, dum tamen, simodo, dum ut, modo ut.
POUSSER, Adigo, vi impello, vi cogo, compello, instigo.
— (Presser), Urgeo, impello, incito.
_Pousser à_, Animos do ad.
_Pousser en avant_, Promoveo, proveho, perduco.
_Pousser hors de_, Expello, ejicio, amoveo, submoveo, loco moveo.
POUSSIÈRE, Pulvis.
=Poudreux=, couvert de poussière, Pulverulentus.
POUTRE, Trabs.
POUVOIR, Potentia, potestas, jus, jurisdictio.
_Pouvoir souverain_, Summus magistratus.
_Au pouvoir de_, Penes, in manu, in potestate.
_Cela est en votre pouvoir_, Per te stat quominus, etc.; in tua
voluntate id totum vertitur, tua in manu est.
_Il est en mon pouvoir_, In mea illum potestate habeo, teneo,
contineo.
_Ôter le pouvoir de_, Postestate nocendi exuo.
PRAIRIE, Pratum.
PRATIQUE, Tractatus, tractatio.
=Pratiquer=, Factito, exerceo, usurpo.
=Praticable=, Pervius, apertus.
PRÉ, Pratum.
PRÉCAIRE, Precarius.
PRÉCAUTION, Cautio, provisio.
=Précautionner= (se), Præcaveo.
PRÉCÉDER, Præcedo, præeo, præcurro, prægredior, antecedo, anteeo,
progredior.
=Précédent=, Prior, primus.
=Précédemment=, Supra.
PRÉCEPTE, Præscriptio, præscriptum.
=Précepteur=, Præceptor, doctor, magister, pædagogus.
PRÉCIPITATION, Properantia, properatio, festinatio, immaturitas.
=Précipiter=, Præcipito, præcipitem ago, detrudo, deturbo, expello.
=Précipiter= (se), Ruo, cado, irrumpo, irruo, invado.
=Précipité=, Præproperus, præmaturus, celer, præceps, tumultuarius.
=Précipitamment=, Incitate.
PRÉCISE (_d’une façon_), Circumscripte, paucis, definite, breviter.
PRÉCOCE, Præcox, præmaturus.
PRÉCONÇU, Antecaptus, anteconceptus, præjudicatus.
PRÉCURSEUR, Prænuntius, prævius.
PRÊCHER, De rebus divinis dico; de rebus divinis verba facio,
sermonem habeo.
=Prédicateur=, Concionator, orator sacer, præco verbi divini.
PRÉDICTION, Prædictio, prædictum, divinatio, vaticinatio, oraculum.
=Prédire=, Antedico, prædico, divino, auguror, vaticinor, conjectura
prospicio, prædico, prænuntio.
PRÉFACE, Præfatio, exordium, proœmium.
PRÉFET, Præfectus, curator, procurator.
PRÉFÉRENCE (_donner la_), Præpono, antefero; antiquior, potior mihi
est.
_De préférence_, Potissimum, maxime, quam maxime, præcipue.
=Préférer=, Malo, præfero, antepono, antefero, præpono, præopto.
=Préférable=, Potior, antiquior, carior, melior, prior.
PRÉJUDICE, Noxa, culpa, noxia.
_Porter préjudice_, Afficio incommodis.
PRÉJUGÉ, Præjudicium.
=Préjuger=, Præjudico, præjudicium facio.
PRÉLUDE, Prolusio, præludium, præcentio.
=Préluder=, Proludo.
PRÉMATURÉ, Præmaturus, præproperus, immaturus, intempestivus.
PRÉMÉDITATION, Præmeditatio, meditatio, prævisio.
=Préméditer=, Præmeditor, meditor, cogito, paro, præparo.
PREMIER, Primus, primarius, princeps, principalis.
_Le premier_, Præcipuus.
_Qui est des premiers_, Primarius.
=Premièrement=, Primum, primo.
PRÉMUNIR, Præmunio, præparo.
PRÉNOM, Prænomen.
PRESSION, Pressus, compressio.
PRÉOCCUPATION, Trepidatio.
PRÉPARATION, Præparatio, præmeditatio, præmunitio.
=Préparer=, Præparo, præparationem adhibeo, paro, comparo, instruo,
apparo, accingo.
_Avec préparation_, Parate.
PRÉPONDÉRANCE (_avoir la_), Propendeo.
PRÉPOSITION, Præpositio.
=Préposer=, Præficio, præpono.
=Préposé=, Præpositus, præfectus.
PRÈS, Prope, propter, juxta.
=Près de=, Cominus, proprius, de propinquo loco.
_A peu près_, Fere, ad.
PRÉSAGE, Omen.
=Présager=, Ominor, auguror, præsagio, præsentio.
PRESCRIPTION, Usucapio.
_Acquérir par prescription_, Usucapio (verb.).
PRESCRIPTION (ordre), Præceptio, præceptus, monita, admonitio,
jussum, præscriptio.
=Prescrire=, Mando, præcipio, præscribo.
_Prescrire à l’avance_, Præmando ut.
PRÉSENCE, Præsentia, conspectus, aspectus.
— (D’esprit), Præsentia animi.
_En ma présence_, Me præsente, sub oculis meis, ante oculos, ante
pedes meos, me teste.
=Présenter à= (se), Occurro.
_Se présenter a l’esprit_, In mentem venit.
=Présent=, Præsens.
=Présent= (être), Suppeto, sum, supersum, adsum, præsto sum,
intersum, adsum.
PRÉSENT, Munus, donum, beneficium, largitio.
_Donner en présent_, Muneror.
_Faire des présents_, Dono, donum affero, muneribus orno.
PRÉSERVER, Arceo, submoveo, repello, servo, tueor.
PRÉSIDER, Præsum, præsideo, præses sum.
=Président=, Præses, antistes.
PRÉSOMPTION (_avoir la_), Mihi tantum sumo, ut.
=Présumer=, Opinor, opinionem habeo, in opinione sum.
_Présomptueux_, Præfidens.
=Présumé=, Opinabilis.
PRESQUE, Fere, ferme, propemodum, prope, pene.
_Presque tous_, Plerique omnes.
PRESSENTIMENT, Præsensio, præsagitio.
=Pressentir=, Præsentio, præsagio, prænosco, præcognosco, suspicor.
PRESSER, Urgeo, impello, incito, premo, insto.
_Sans se presser_, Otiose, soluto animo.
PRESTIGES, Præstigiæ.
PRÉSURE, Coagulum.
PRÊT, Paratus, instructus, qui præsto est.
_Tout prêt_, Expeditus, promptus, paratus, nulla re implicatus.
_Se tenir prêt pour_, Præstolor, exspecto.
=Prêt à=, Paratus ad.
PRÉTENTION, Postulata.
_Transmettre les prétentions de qqn_, Postulata ad aliquem defero.
=Prétendre=, Autumo, opinor, censeo.
_On prétend_, Aiunt, dicitur, fertur, fama est.
PRÊTER, Pecuniam do mutuam.
=Prêter à= (se) Obsecundo.
=Prêté=, Expensus, mutuus.
PRÉTEXTER, Prætexo, prætendo.
PRÉTOIRE, Prætorium.
=Préteur=, Prætor.
=Prétorien=, Prætorius.
PRÊTRE, Sacerdos.
PREUVE, Experimentum, argumentum, specimen, indicium.
_Faire preuve de_, Præsto.
_Juger sur preuves_, Litem do secundum tabulas.
=Prouver=, Probo, argumentis tueor.
PRÉVARICATION, Prævaricatio.
=Prévaricateur=, Prævaricator.
PRÉVENANCES, Occursatio.
=Prévenir=, Præverto, prælabor, præsentio, præcurro.
_Il faut prévenir le mal_, Malum prævertere convenit.
PRÉVISION, Præmeditatio, prævisio, providentia, præsagitio.
=Prévoir=, Prævideo, prospicio, præcaveo, præsentio.
=Prévoyant=, Providus, providens, prospiciens.
_Avec prévoyance_, Providenter.
PRIÈRE, Precatio, obsecratio, rogatus, deprecatio, rogatio,
imploratio, preces.
_Prières publiques_, Supplicatio, comprecatio.
_Prier_, Precor, precibus peto, oro, obsecro, rogo, obtestor.
_Prier avec instance_, Exoro.
PRIMAUTÉ, Principatus, dominatus.
=Primitif=, Primigenius.
=Primitivement=, Principio, primo, initio.
=Primordial=, Primigenius.
PRINCE, Princeps.
_Prince héritier_, In spem imperii genitus.
PRINCIPE, Initium, principium, fundamentum, elementum, origo.
_Dans le principe_, Principio, primo, initio.
=Principal=, Præcipuus, peculiaris, proprius, principalis.
=Principalement=, Præcipue, potissimum, maxime.
PRINTEMPS, Ver, vernum tempus.
PRISE à (_donner_), Præbeo ansam.
_Prise d’assaut_, Expugnatio.
_Prise de corps_, Nexus.
=Prendre=, Assumo, sumo, capio, prehendo, prenso, accipio.
_Prendre d’assaut_, Expugno, vi capio.
_Prendre par force_, Rapio, aufero, prædor, furor, impello.
_Prendre garde_, Caveo, cautionem adhibeo.
_Prendre l’air_, Capto auram.
_Prendre sur soi_, In me recipio, in me transmoveo.
=Pris=, Captus.
_Pris à la guerre_, Bello captus, jure belli captus.
=Prison=, Carcer, custodia, vincula.
_Mettre en prison_, In custodiam trado.
_Relâcher de prison_, Vinculis levo.
_Être en prison_, In custodiis habeor.
_Être mis en prison_, In carcerem mittor, in carcerem ducor,
conjicior.
_Retenir en prison_, In carcere asservo.
PRIVATION, Privatio, viduitas.
=Priver=, Privo, orbo, spolio, exuo, exspolio.
=Privé=, Expers, vacuus, inanis, cassus, viduus, orbus.
— (Apprivoisé), Privatus, domesticus.
PRIVILÉGE, Præmium, beneficium.
PRIX, Pretium, merces, præmium.
_Mis à prix_ (être), Liceo, æstimor.
=Au prix= de, Præ.
_Au prix de la vie_, Devotione capitis.
=Priser=, Parvi _vel_ magni facio, æstimo.
=Précieux=, Pretiosus, magni pretii.
PROBABILITÉ, Probabilitas, verisimilitudo.
=Probable=, Probabilis, verisimilis, credibilis.
_Il est probable que_, Par est credere, a ratione haud alienum est.
=Probablement=, Credibiliter, probabiliter.
PROBITÉ, Honestas, dignitas, decus, laus, sanctimonia, sanctitas,
virtus.
PROCÉDÉS envers qqn (_user de mauvais_), Male consulo in aliquem.
PROCÈS, Actio, actus, factum, lis, causa, procuratio, negotium,
concertatio, disceptatio, sacramentum.
_Intenter un procès_, Sacramento cum aliquo contendere.
_S’engager dans un procès_, In causam descendo.
_Commencer un procès_, Incipio causam, in causam me dimitto, in
causam descendo.
_Être en procès_, Jurgo.
_Le procès est terminé_, Controversia sedata, dirempta, dijudicata
est.
_Perdre un procès_, Causam perdo, amitto; causa cado.
_Gagner son procès_, Causam obtineo, teneo, causa mihi adjudicata est.
_S’occuper peu d’un procès_, Causam negligenter tracto, indormio
causæ meæ.
_Abandonner un procès_, Causam relinquo.
_Qui aime les procès_, Litigiosus.
PROCESSION, Pompa.
PROCHAIN, Vicinus.
PROCHAINEMENT, Propediem, brevi.
PROCHE, Propinquus, vicinus, proximus, junctus, adjunctus, affixus,
conjunctus, proximus, non interruptus.
_Parent_, Cognatus, necessarius.
_Être proche_, Contingo, attingo, tango.
PROCLAMATION, Præconium.
=Proclamer=, Edico, indico.
PROCONSUL, Proconsul.
PROCURER, Suppedito, suppeto, non desum.
=Procureur=, Cognitor.
PRODIGUER, Prodigo, consumo, ultra modum erogo.
=Prodigue=, Prodigus, profusus.
_Avec prodigalité_, Prodige, effuse.
PRODIGE, Miraculum, monstrum, portentum, prodigium, ostentum.
_Il fait des miracles_, Miracula edit.
=Prodigieux=, Mirabilis, mirus, mirandus, portentosus.
PRODUCTION, Fructus, fruges, proventus.
=Produire=, Produco, pario, in publicum do, effero, edo, profero.
PROÉMINENT (être), Promineo, emineo.
PROFANER, Polluo, macula afficio, fœdo, contamino, profano.
_Profaner les rites sacrés_, Cærimonias polluo.
=Profane=, Profanus, a religione remotus, nihil habens religionis.
PROFESSION, Professio.
_Être professeur_, Doceo, profiteor.
PROFIT, Lucrum, feneratio, quæstus, utilitas, commodum.
_Ne retirer aucun profit_, Nihil lucri habeo.
=Profitable=, Utilis, frugifer, commodus.
PROFOND, Cavus, profundus.
=Profond= (le plus), Imus, infimus.
PROFUSION, Effusio, largitio.
_Avec profusion_, Effuse, prolixe, large.
PROGRÈS, Progressio, progressus, processus.
_Faire des progrès_, Progressum facio, proficio, procedo.
PROHIBER, Veto, prohibeo.
PROIE, Præda, rapina, spolium, manubiæ.
PROJET, Propositum, mens, consilium, institutum, sententia.
_Détourner d’un projet_, A mente deduco.
=Projeté=, Propositus, objectus, destinatus.
PROLÉTAIRE, Proletarius, vilis, plebeius.
PROLOGUE, Prologus, præfatio, exordium.
PROLONGER, Profero, produco, prorogo, differo, protraho.
_L’entretien se prolongea bien avant dans la nuit_, In multam noctem
sermo extractus est.
PROMENADE, Ambulatio, deambulatio, spatium.
=Promener= (se), Deambulo, ambulo, inambulo, spatior, eo, decurro,
iter facio.
PROMESSE, Stipulatio, promissio, votum, sponsio, pollicitatio, fides.
_Tenir ses promesses_, Promissa servo, sto promissis, promissis facio
satis.
_Garder sa promesse_, In fide maneo, solvo promissi fidem.
=Promettre=, Promitto, polliceor, fidem meam obligo, profiteor,
pollicitor, despondeo, paciscor, spondeo.
— (Faire vœu), Voveo; vota facio, nuncupo.
PROMONTOIRE, Promontorium.
PROMPT, Celer, velox, volucer, incitatus, citus.
=Promptement=, Propere.
_Plus promptement_, Ocius, citius.
PROMULGATION, Promulgatio.
=Promulguer=, Promulgo, edo, prodo, publice propono.
PRÔNEUR, Laudator, præco, buccinator.
PRONOSTIC, Prognosticon.
PROPAGATION, Propagatio, procreatio, amplificatio.
=Propager=, Propago, profero, amplifico, prosemino.
=Propagateur=, Propagator, amplificator.
PROPENSION, Propensio, inclinatio, conatus.
PROPHÉTIE, Prædictio, prædictum, vaticinatio, oraculum.
=Prophétiser=, Portendo, prænuntio, præmonstro, vaticinor.
=Prophète=, Vates, divinus vir.
PROPICE, Propitius, secundus, præsens.
_Rendre propice_, Propitio, propitium reddo.
PROPORTION, Proportio, comparatio.
_Dans la même proportion_, Pro rata parte.
PROPOS, Sermo.
_A propos_, Commodum, opportune, satis in tempore, ad tempus.
_Mal à propos_, Importune, moleste, intempestive.
_De propos délibéré_, Meditate, consulto, composito.
PROPOSITION, Thesis, propositum, enuntiatio, effatum, pronuntiatum,
axioma, enuntiatum.
=Proposer=, Enuntio, propono, effero, dico, pono.
_Je ne me suis proposé que_, Nihil mihi deliberatius est quam...,
hoc unice intendo.
PROPRETÉ, Munditia, lautitia, elegantia.
=Propre=, Mundus, elegans.
— (Particulier), Præcipuus, peculiaris, proprius.
_En propre_, Proprie.
PROPRIÉTÉ, Proprietas.
— (Biens), Possessio, bona, prædia, fundi mancipium.
_Transmettre en toute propriété_, Mancipo.
=Propriétaire=, Possessor.
PROROGATION, Prolatio, dilatio.
=Proroger=, Prorogo, protendo.
PROSCRIPTION, Proscriptio.
=Proscrire=, Proscribo.
=Proscrit=, Proscriptus, in exilium actus.
PROSPÉRITÉ, Prosperitas, res, felicitas, secundus fortunæ status.
=Prospère=, Prosper, prosperus, secundus.
PROTECTION, Patrocinium, tuitio.
_Prendre sous sa protection_, In fidem recipio.
=Protéger=, Protego, tueor, defendo, tutor, munio, patrocinor, servo,
custodio, custos sum.
=Protecteur=, Tutor, defensor, patronus, vindex, custos.
PROTESTER, Reclamo, adversor, contradico.
PROUE, Prora.
PROVERBE, Adagium, proverbium.
PROVIDENCE, Providentia, numen.
PROVINCE, Provincia.
=Provincial=, Provincialis.
PROVISIONS _de bouche_, Penus.
PROVOQUER, Lacesso, provoco, impello, incito, allecto, allicio,
irrito, tento.
PROXIMITÉ, Vicinitas, vicinia, propinquitas.
PRUDENCE, Prudentia, consideratio, circumspectio, animadversio.
=Prudent=, Prudens, sapiens.
=Prudemment=, Caute, callide, considerate, cogitate, consulto,
meditate, prudenter.
PUBLICAIN, Decumanus, publicanus, qui decumas exigit.
PUBLICATION, Promulgatio, præconium.
=Publier=, Vulgo, divulgo, jacto, promulgo, edo, prodo, publice
propono, pronuntio, edico, prædico, profero.
=Public=, Publicus, communis.
_Rendre public_, Propono in publico.
_En public, publiquement_, Publice, aperte, palam, vulgo, propalam,
in propatulo, in aperto, manifeste.
_Paraître en public_, In concionem populi prodo, in foro versor.
_Répandre en public_, Vulgo, pervulgo, divulgo.
=Publique= (affaire), Respublica.
— (Chose), Respublica.
=Publié=, Editus.
PUDEUR, Pudor, verecundia, integritas.
_Vous avez perdu toute pudeur_, Pudorem omnem exuisti, nullius te rei
pudet.
=Pudique=, Pudicus, verecundus, castus.
PUÉRIL, Puerilis.
PUISER, Haurio, traho.
PUISQUE, Quandoquidem, quoniam.
PUISSANCE, Ditio, imperium, potestas, jurisdictio, potentia.
=Puissant=, Potens.
_Très puissant_, Præpotens, valde potens.
_Être tout puissant auprès de qqn_, Magna apud aliquem positus sum in
gratia.
=Puissamment=, Valide, enixe, summopere.
=Pouvoir=, Possum, licet, queo, valeo, polleo, potestatem habeo,
potestate valeo.
_Je puis à peine m’empêcher de_, Vix tenere possum... quin.
=Ne pouvoir pas=, Nequeo, non queo, non possum.
_Je ne puis m’empêcher de m’écrier_, Non possum, quin exclamem.
_On ne peut pas plus_, Perquam.
_Je ne puis trop_, Non queo satis.
PUITS, Puteus.
PUNITION, Mulctatio, direptio.
=Punir=, Punio, castigo, flecto, vindico.
PUPILLE, Pupillus.
PURETÉ, Castimonia, castitas, virginitas.
=Pur=, Purus, illibatus, incorruptus, mundus, castus, integer,
nitidus, incontaminatus.
=Purifier=, Purgo, expurgo, lustro.
=Purement=, Pure, caste, simpliciter.
=Pureté= (sans), Inquinate, prave, barbare, incompte.
PUS, Sanies, tabum.
PUSILLANIME, Imbellis, ignavus.
Q
QUALITÉ, Qualitas, proprietas, dos.
QUAND, Quando, ubi, simul, simul ac, simul atque, ut, cum, etiamsi.
QUANTITÉ (_petite_), Paucitas, exigua quantitas.
QUARTIERS (_d’été_), Æstiva.
— (D’hiver), Hiberna.
QUATRE, Quatuor.
QUE, Quantum, quam, ut maxime.
QUEL, Qualis.
_De quel genre_, Cujusmodi.
_De quel pays_, Cujas, unde, qua ex gente.
=Quel qu’il soit=, Qualiscumque, quidlibet, quivis.
QUELQUE, Aliquis, quidam, quispiam, ullus, nonnullus, unus, aliquid,
non nemo.
=Quelque chose=, Aliquantum, non nihil.
=Quelquefois=, Interdum, nonnunquam, aliquoties.
_Quelque jour_, Quandoque, aliquando.
_Quelque part_, Uspiam, alicubi, usquam, ullo loco.
_De quelque manière_, Cujusdammodi.
_De quelque manière que_, Quomodocumque, utut, utcumque.
_En quelque endroit_, Uspiam, alicubi, usquam.
_En quelque façon_, Quodammodo, quasi.
_En quelque lieu_, Uspiam, alicubi, usquam, ullo loco.
_En quelque lieu que_, Ubicumque, ubi ubi, ubivis, quocumque.
_En quelque temps que_, Quandocumque.
_Si quelque part_, Sicubi, si quo in loco.
_Si de quelque part_, Sicunde, si aliunde, si quo ex loco.
QUELQU’UN, Ullus, aliquis, unus, quidam, quispiam, quisquam.
=Quelques-uns=, Aliquot.
QUENOUILLE, Colus.
QUERELLE, Jurgium, contentio, rixa.
=Quereller= (se), Rixor, litigo, contendo, jurgor.
QUESTION, Quæstio, percontatio.
_Question de mots_, Verbi controversia.
QUESTURE, Questura.
=Questeur=, Quæstor.
=De questeur=, Quæstorius.
QUEUE, Cauda.
_Cela n’a ni queue ni tête_, Nec caput, nec pedes habet.
QUI, Qui.
=Qui?= Quis?
=A qui?= Cujus?
=Qui donc?= Quisnam?
QUICONQUE, Quisquis, quilibet.
QUINZE, Quindecim.
QUITTER, Relinquo, desero, destituo.
QUOIQUE, Quamvis, quanquam, licet, etsi, tametsi, etiamsi, ut, utut.
_Quoiqu’il arrive_, Utcumque res ceciderit.
QUOTIDIEN, Quotidianus.
=Quotidiennement=, Quotidie, singulis diebus, in dies.
R
RABOTEUX, Scaber.
RACCOMMODER, Reconcinno, reficio.
RACE, Gens, natio, semen.
_De la race_, Gentilis.
RACHAT, Redemptio.
=Racheter=, Redimo, recupero.
RACINE, Radix, stirps.
=Radicalement=, Radicitus, funditus, omnino, stirpitus.
RÂCLER, Abrado, rado, aufero, subripio.
RACONTER, Narro, enarro, explano, propere expromo, memoro, refero,
proloquor.
_Raconter tout en détail_, Explico rem omnem, ut gesta est.
_Raconter la même chose_, Rem eamdem sæpe auribus inculco.
_On raconte_, Tenet fama, traditum memoriæ est.
RADEAU, Ratis.
RADOTER, Deliro, desipio.
RÂFLER, Corrado.
RAFRAÎCHISSEMENT, Refrigeratio.
RAGE, Rabies, furor.
_Avec rage_, Rabide, rabiose, furiose, furenter.
RAGOÛT, Pulpamentum.
RAILLERIE, Cavillatio, sermonis aculeus, dictum aculeatum.
=Railler=, Cavillor, dicta aculeata jacio, illudo, ludificor.
RAISIN, Uva.
RAISON, Sapientia, lumen ingenii.
RAISONNEMENT, Ratio, argumentum, ratiocinatio.
=Raisonner=, Ratiocinor.
=Raisonnable=, Rationalis, sapiens, sanus.
RAJEUNIR, Reviresco, renovor, revivisco.
=Rajeuni=, Renovatus.
RAME, Remus.
_A rames et à voiles_, Remis velisque.
=Ramer=, Remigo.
_Action de ramer_, Remigatio, remigium.
=Rameur=, Remex.
RAMEAU, Ramus.
_Qui a des rameaux_, Ramosus.
RAMENER, Revoco, reveho.
SE RAMOLLIR, Remollesco.
RAMPER, Irrepo.
— (S’insinuer), Adrepo.
RANCE, Rancidus.
RANCUNE, Offensum, dissidium, inimicitia.
RANG (_personne de haut_), Majores.
_Tenir un certain rang_, Aliquem numerum obtineo.
_Au premier rang_, Cumprimis, imprimis.
_Mis à son rang_, Ordinatim.
_Donner le premier rang_, Primas alicui concedo.
_Tenir le premier rang_, Primas fero.
_Obtenir le premier rang_, Assequor gradum altissimum.
_Mettre au second rang_, Postpono, posthabeo, post aliquid habeo,
posterius duco.
RANGÉE, Series, ordo.
RANIMER, Reficio.
RAPACITÉ, Rapacitas.
=Rapace=, Rapax, prædo.
RAPIDITÉ, Volubilitas, celeritas, incitatio, velocitas.
=Rapide=, Volubilis, volucer, velox, celer, rapidus, citus.
— (Abrupte), Præceps, periculosus.
=Rapidement=, Volubiliter, celeriter, incitate, velociter, ocius,
cito, brevi tempore, mature, quamprimum, propediem, rapide,
cursim, raptim.
RAPINE, Rapina, furtum vi factum.
RAPPEL, Revocatio.
=Rappeler=, Revoco, retraho.
_Rappeler à la mémoire_, Repeto, resumo, memoro, refero, commemoro,
suggero.
=Se rappeler=, Recognosco, recenseo, recolo.
RAPPORT (gain), Fructus, fruges, commodum.
=De rapport=, Frugifer.
RAPPORT (relation), Relatio.
_N’avoir aucun rapport avec quelqu’un_, Mihi cum illo nullius rei
commercium est.
_Sous tous les rapports_, Ex omnibus partibus.
RAPPORTER (raconter), Narro, nuntio.
— (Faire un rapport), Perhibeo, dico, aio, fero.
— (Rendre), Refero, reporto, reduco.
_S’en rapporter à_, Ad aliquem refero.
=Rapporteur=, Relator.
=Rapporté= (_terrain_), Congestitius.
RAPPROCHER, Conglutino, conjungo, copulo, conflo, compingo.
_Plus rapproché_, Citerior, propinquior.
RAPT, Raptus.
RARETÉ, Raritas.
=Rare=, Rarus, paucus.
=Rarement=, Raro, non sæpe.
RASOIR, Novacula, culter tonsorius.
=Raser=, Rado, tondeo.
_Raser une maison_, Complano domum, solo æquo.
_Raser_ (_se_), Barbam depono.
RASSASIEMENT, Saturitas, satietas.
=Rassasier=, Saturo, expleo, satio.
=Rassasié=, Satur, satiatus, plenus.
RASSEMBLEMENT, Coactio, congregatio, conspiratio, conventiculum.
=Rassembler=, Conglobo, cogo, colligo, congrego, convoco, coacervo.
=Rassemblé=, Coactus.
_Rassemblé à la hâte_, Collectitius.
RASSURER, Solor, consolor, metu libero, ex terrore firmo.
RATE, Lien, splen.
RATURE, Litura.
RAUQUE, Raucus.
RAVAGE, Vastatio, vastitas, depopulatio, solitudo, ruina, populatio.
=Ravager=, Depopulor, evasto, populor, vasto, vastitatem infero.
=Ravageur=, Populabundus.
RAVALER, Detraho, obtrecto.
RAVIR, Surripio, furor, rapto.
=Ravisseur=, Raptor.
RAYON, Radius.
=Rayonner=, Radio, radios emitto, fulgeo.
EN RÉALITÉ, Revera, re, exitu.
=Réaliser=, Perficio, absolvo.
_Réaliser ses projets_, Ad exitum deduco cogitata mea.
RÉBELLION, Rebellio, seditio, tumultus.
AU REBOURS, Præpostere.
=Rebrousser= _chemin_, Recedo, abeo, decedo, revehor, recurro.
REBUT, Rejectanea.
RÉCALCITRANT, Contumax, superbus, obstinatus.
RECÉLEUR, Occultator.
RÉCENT, Novus, recens, inauditus, novitius.
=Récemment=, Recens, nuper, modo, paulo ante, novissimo.
RECENSEMENT, Recensio, census.
RECEVOIR, Accipio, capio, prehendo, suscipio, sumo.
_Recevoir qqn_, Tracto, admitto, excipio.
SE RÉCHAUFFER, Recalesco, concalesco.
DERECHEF, Rursum, rursus, denuo, de integro.
RECHERCHE, Indagatio, investigatio, inquisitio, conquisitio,
disquisitio.
=Rechercher=, Indago, vestigo, investigo, inquiro, requiro, quæro,
postulo, flagito, scrutor, inquiro, examino.
=Recherché=, Conquisitus, exquisitus, insignis.
_Avec recherche_, Conquisite, exquisite, diligenter, docte.
RECHUTE, Offensio, detrimentum.
=Réciproquement=, Mutue, vicissim, mutuo, retrorsum.
RÉCIT, Narratio.
RÉCLAMATION, Expostulatio, criminatio.
_Réclamation en justice_, Vindiciæ.
=Réclamer=, Reclamo, contradico, exigo, vindico, repeto.
RÉCOLTE, Fruges, fructus terræ.
_Récolte de l’année_, Annona, res frumentaria, commeatus, cibaria.
RECOMMANDATION, Præceptio, præceptum, monita, institutum, jussum.
_Titre de recommandation_, Commendatio, suffragatio, magna
commendatio.
_Lettres de recommandation_, Commendatitiæ litteræ.
=Recommander=, Commendo, fidei alicujus committo, fidei alicujus
trado.
RÉCOMPENSE, Præmium, merces, fructus, beneficium, remuneratio.
_Récompense pour une victoire_, Adorea.
_Demander une récompense_, Pretium peto.
_Recevoir une récompense_, Pretium fero.
=Récompenser=, Remuneror, retribuo, mercedem do.
RÉCONCILIATION, Reconciliatio.
=Réconcilier=, Concilio, reconcilio, devincio, benevolentiam facio.
_Se réconcilier avec son ennemi_, In gratiam cum adversario redeo,
inimicitias depono.
RECONNAISSANCE (écrit), Syngrapha, chirographum, cautio.
RECONNAÎTRE, Recenseo, persequor, percurro.
RECONNAISSANT, Gratus, officii memor.
_Être reconnaissant des bienfaits_, In me beneficia nunquam
obliviscor.
RECONQUÉRIR, Recipio, recupero.
RECOURBÉ, Aduncus, curvatus, tortuosus.
RECOURS (_avoir à qqn_), Ad aliquem confugio.
RECOUVREMENT, Recuperatio.
=Recouvrer=, Recupero, redimo.
RÉCRÉATIF, Ludicrus, jocularis.
_Se récréer_, Me recreo.
RÉCRIER (se), Reclamo.
RECRUTEMENT, Delectus militaris.
=Recrue=, Tiro.
RECUEIL, Compilatio.
=Recueillir=, Recolligo, extraho.
— (Recevoir), Excipio.
RECULER, Cedo, retro cedo.
_Reculer les frontières_, Fines imperii profero, dilato imperium.
_Faire reculer_, Retrudo.
REDIRE, Repeto.
REDOUBLEMENT, Congeminatio.
=Redoubler=, Congemino, gemino.
REDOUTER, Expavesco, perhorresco, in metu habeo, vereor, timeo,
metuo, reformido.
=Redoutable=, Terribilis.
RÉDUIRE A, Redigo.
RÉELLEMENT, Revera, reapse, reipsa.
REFAIRE, Reficio.
RÉFECTOIRE, Triclinium, cœnabulum.
RÉFLEXION, Cogitatio, mentis sensus, animi motus, meditatio,
commentatio.
=Réfléchir=, Meditor, mecum cogito, in animo voluto, delibero,
considero, video.
REFLUER, Relabor.
RÉFORME, Correctio, temperatio, emendatio.
REFRÉNER, Refreno, coerceo, reprimo, cohibeo, frango, restinguo,
reseco.
REFROIDIR, Refrigeo.
=Se refroidir=, Refrigesco, defervesco, refrigeror, frigesco.
REFUGE, Receptaculum, latebra, recessus, asylum, perfugium, refugium,
portus.
_Chercher un refuge dans la fuite_, Ex fuga aliquo me recipio.
=Réfugier= (se), Suffugio, perfugio, confugio; perfugium, præsidium
et auxilium quæro; concurro.
REFUS, Repudiatio, detrectatio, recusatio, rejectio.
=Refuser=, Recuso, renuo, abnuo, declino, nego, nolo, rejicio,
resisto, aversor, vito, repudio.
=Se refuser=, Nego mihi.
RÉFUTATION, Infirmatio, confutatio, refutatio, dissolutio,
reprehensio.
=Réfuter=, Confuto, repello, reprehendo, redarguo, refuto, revinco.
REGARD, Visus, contuitus, obtutus, aspectus, conjectus oculorum.
=Regard en arrière=, Respectus.
_Attirer les regards_, Oculos omnium averto.
_Attacher ses regards_, Ad rem oculos adjicio.
_Se présenter aux regards_, Obvisor, occurro, versor.
=Regarder=, Intueor, video, contueor, contemplor, respicio, aspicio.
_Regarder fixement_, Oculos in aliquid defigo.
_Regarder autour de soi_, Prospicio, prospecto.
_Regarder dans_, Introspicio, inspicio.
REGARDER (être l’affaire de), Attinet, pertinet, spectat, attingit.
_Cela vous regarde_, Tui officii est, consilii tui est.
REGIMBER, Calcitro, recalcitro.
RÉGION, Ora, regio, pars terrarum.
RÉGIR, Rego, guberno, moderor.
=Régisseur=, Villicus, custos villæ.
REGISTRE, Codex.
RÈGLE, Regula, norma, lex, præscriptio, formula, præscriptum.
_S’écarter de la règle_, Ab regula aberro.
=Réglé=, Moratus, institutus, perpolitus.