VERVEX, ēcis, m. _Mouton_.

VĒSĀNĬA, æ, f. _Folie_, _extravagance_. USUS: Quæ vos agitat vesania? Cf.

Amentia.

VĒSĀNUS, a, um, _Qui est en délire_, _insensé_, _fou_. SYN. Vecors,

insanus, furiosus. Cf. Amens, Furiosus.

VESCOR, ĕris, vesci, d. n. _Se nourrir de_, _manger_, _goûter_. SYN.

Edo, pascor, utor. USUS: Lacte, caseo, carne vescor. Dii nec escis, nec

potionibus vescuntur. Cf. Comedo, Edo.

VĒSĪCA, æ, f. _Vessie_. SYN. Folliculus urinæ.

VESPA, æ, f. _Guêpe_. USUS: Vespas aculeis uti videmus.

VESPER, ĕris et ĕri, m. _Le soir_, _le temps du soir_. SYN. Vespera,

serum diei, vespertinum tempus. PHRAS. Vesperi _vel_ vespere, _vers le

soir_. Occidente sole, præcipitante jam sole; vesperascente cœlo; cum

advesperasceret; die præcipiti; sub occasum solis; cum jam serum esset

diei; cum haud multum jam diei superesset; primis se intendentibus

tenebris; solis occasu; prima vespera; cum non multum ad solis occasum

temporis superesset; inclinato in vesperam die; cum exiguum superesset

diei; inclinante in vesperam die; cum esset extremum diei; præcipiti

in occasum die; præcipiti in noctem diei tempore; inclinante se sole;

procedente nocte; ad solis occasum; accensis jam luminibus; sub primas

faces; primo vespere; sero, obscura jam luce; nocte appetente. Cf. Nox,

Sero.

VESPĔRA, æ, f. _Le soir_. SYN. Extremum diei tempus. EPITH. Obscura.

USUS: Ad vesperam. Prima vespera. Die inclinato in vesperam. (Vesperæ,

VULG.), _les vêpres_. Latine: Vespertinæ in templo preces cantari solitæ.

VESPĔRASCIT, imp. _Il se fait nuit_. SYN. Ad solis occasum est. USUS:

Vesperascente cœlo.

VESPERTĪNUS, a, um, _Qui se fait ou qui a lieu le soir_. USUS: Vespertino

tempore.

VESTER, tra, trum, _Votre_, _le vôtre_.

VESTĬBŬLUM, i, n. _Entrée_, _vestibule_, _seuil de qqche_. EPITH.

Privatum, vacuum, honestum. USUS: Primo aditu vestibuloque prohibere

aliquem.

* VESTĪGĀTOR, ōris, m. _Chasseur_; _investigateur_, _espion_. SYN.

Venator.

VESTĪGĬUM, ĭi, n. _Trace du pied_, _pas_, _trace_, _empreinte_,

_vestige_, _piste_. SYN. Reliquiæ, signum, nota, monumentum. EPITH.

Adversa, manifesta, nefaria, parva, pressa, recentia. USUS: Cum pedem

intulero et in possessionem vestigium fecero. Tu extra ædes tuas, ubi

vestigium imprimas, figas, ponas, non habes. Persequi vestigia alicujus;

consequi aliquem vestigiis; in vestigiis sequi, _courir sur les traces

de qqn, le suivre pas à pas_. Stellæ cursus sui vestigium nunquam

inflectunt. Num in ejus scriptis eloquentiæ ullum vestigium apparet?

Reliqua sunt, exstant multa antiquitatis vestigia. Indicia et vestigia

veneni. In temporis, loci vestigio, _dans le même lieu et au même

instant_. Vestigia in multas partes ferentia.

VESTĪGO, as, avi, atum, are, a. _Suivre à la trace_, _à la piste_,

_chercher_. SYN. Indago, vestigiis odoror. USUS: Causas rerum vestigare.

Cf. Indago, Quæro.

VESTĪMENTUM, i, n. _Vêtement_, _habit_. SYN. Vestis, vestitus. USUS:

Calceos et vestimenta mutavit.

VESTĬO, is, ĭi et īvi, ītum, ire, a. _Couvrir d’un vêtement_, _habiller_,

_vêtir_. SYN. Tego, obduco. ADV. Bene, extrinsecus, male, obsoletius.

USUS: DEUS animum corpore vestivit extrinsecus, _DIEU à revêtu l’âme

d’une enveloppe extérieure, qui est le corps_. Natura oculos membranis

tenuissimis vestivit et sepsit, _la nature a recouvert et entouré les

yeux de tuniques très légères_. Reconditas sententias eleganti oratione

vestire ac ornare, _revêtir de formes élégantes des pensées profondes_.

Cf. Vestis.

VESTIS, is, f. _Vêtement_. SYN. Vestitus, vestimentum. EPITH. Familiaris,

muliebris, pretiosa, purpurea, stragula. PHRAS. 1. Veste indutus

splendida, _revêtu d’un costume magnifique_. Veste auro illusa, gemmisque

adornata, omnique peregrinæ opulentiæ cultu conspicuus; veste usus auro

distincta gemmisque; veste auro intexta splendidus. 2. Vulgaris vestis,

_vêtement ordinaire_. Vulgaris habitus; cultus habitusque a privato

vix abhorrens; levis et parabilis cultus corporis; vestitus humilis ac

obsoletus. USUS: Vestem conficere, resarcire. Vestem induere, mutare,

_changer de vêtement_, _c. à d._, _prendre des habits de deuil_; vestem

alicui detrahere; vestem discindere.

VESTĪTŬS, ūs, m. _Vêtement_, _habillement_, _parure_. SYN. Vestimentum,

ornatus, cultus corporis. EPITH. Necessarius, obsoletior, pristinus,

virginalis. USUS: Vestitus asper. Vestitus orationis, montium, riparum.

VESTRAS, ātis, omn. gen. _De votre famille_, _de votre pays_.

VĔTĔRĀNUS, a, um, _Vieux_, _ancien_; _soldats qui out fait leur temps_,

_expérimentés_. SYN. Qui viginti annos militaverat. )( Tiro. USUS: Cæsar

firmissimum exercitum invictissimo genere veteranorum militum comparavit.

VĔTĔRASCO, is, ere, n. _Devenir vieux_, _vieillir_. USUS: Veterascentem

eorum gloriam quis non videt?

VĔTĔRĀTOR, ōris, m. _Celui qui a vieilli dans qqche_, _qui est habile ou

versé dans_; _fin matois_. EPITH. Magnus et perfamiliaris alicui. USUS:

Homo callidus et veterator. Cf. Simulator, Astutus.

VĔTĔRĀTŌRĬUS, a, um, _Fin_, _rusé_, _retors_. SYN. Fallax, dolosus,

malitiosus. USUS: Nihil ab eo nisi tectum et veteratorium exspectes,

_n’attendez de lui qu’artifices et charlatanisme_. Cf. Astutus.

VĔTERNŌSUS, a, um, _Somnolent_, _léthargique_; _endormi_, _apathique_;

_faible_, _débile_. USUS: Veternosus senex. Cf. Piger.

VĔTERNUS, i, m. _Assoupissement_, _apathie_, _langueur_. SYN. Lethargus.

USUS: Veternus civitatem occupavit. Cf. Somnus.

VĔTO, as, tŭi, tĭtum, are, a. _Défendre_, _interdire_, _prohiber_.

SYN. Prohibeo, absterreo. )( Jubeo, cogo. ADV. Assentatorie, dilucide,

fraterne, planissime. USUS: Hoc omnes leges vetant. Vetuit eum desperare.

Cf. Prohibeo.

VĔTŬLUS, a, um, _Assez vieux_, _vieille_. SYN. Senex, antiquus. )(

Novellus. USUS: Mulier vetula et multarum nuptiarum. Equus vetulus.

VĔTUS, ĕris, omn. gen. _Ancien_, _antique_. SYN. Antiquus, priscus, quod

vetustatem fert. )( Novus, recens. PHRAS. 1. Vetus hic mos est, _cette

coutume est ancienne_. Vetustus, antiquus, longævus, priscus, jam diu

institutus, remotissimus a nostra memoria mos est. 2. Vetus hæc opinio

est, _c’est une vieille opinion_. Dudum animis hæc opinio insederat;

inveteravit in hominum mentibus ea opinio; multi temporis, pervetus,

diuturna, minime recens est opinio. USUS: Credendum est veteribus et

priscis, ut aiunt, viris, _il faut s’en rapporter aux anciens, aux hommes

d’autrefois, comme on dit_. Mos, amicitia vetus. Vina veterrima, _vins

très vieux_. Cf. Antiquus.

VĔTUSTAS, ātis, f. _Antiquité_; _longue durée_, _vetusté_. EPITH.

Excellens, infinita, plena exemplorum, prisca, scenica, tolerabilis.

USUS: Vetustatis exempla oratori nota esse debent. Res aliæ vetustatem

ferunt; aliæ vetustate senescunt, evanescunt. Vetustatem omnem superat

viri excellentis virtus.

VĔTUSTUS, a, um, _Vieux_, _antique_. SYN. Vetus, antiquus. Cf. Antiquus.

VEXĀTĬO, ōnis, f. _Agitation violente_; _tourment_, _fatigue_,

_souffrance_, _mauvais traitements_. SYN. Magna et infesta quædam

jactatio et agitatio. EPITH. Acerbissima, impunita. USUS: Afflictio est

ægritudo cum vexatione corporis, _accompagnée de douleurs physiques_.

Vexatio et direptio sociorum, _outrages faits aux alliés et pillages de

leurs biens_.

VEXĀTOR, ōris, m. _Celui qui tourmente_, _qui maltraite_, _persécuteur_,

_bourreau_. SYN. Exagitator. EPITH. Crudelis alicujus reipublicæ et

sceleratus.

VEXILLĀRĬUS, ĭi, m. _Porte-etendard_. Signifer. USUS: Ordo sexagenos

milites, vexillarium unum habebat.

VEXILLUM, i, n. _Étendard_, _enseigne_. SYN. Signum. USUS: Vexillo opus

est, convolabunt. Nunquam perditis civibus vexillum deerit.

VEXO, as, avi, atum, are, a. _Secouer, ballotter_; _faire souffrir_,

_tourmenter_, _maltraiter_. SYN. Agito, exagito, vexator sum;

diripio, populor; infestum reddo, male habeo. ADV. Contumaciter,

contumeliosissime, urbane, crudelissime, fœdissime, vehementer,

vigilantissime. PHRAS. Gravissime vexor, _je suis très tourmenté_.

Multis sane molestiis conflictor; dies noctesque torqueor; circumventus

ab inimicis quotidianis turbis agitor, exagitor; negotium exhibetur

immerenti; tot injuriis quotidie premor atque opprimor, vix ut libere

respirare mihi liceat; tanta est æmulorum improbitas, ut æternum mihi

cum iis bellum susceptum videatur; tot injuriis jactatur et exagitatur

æquitas, ut animus dolore exedi, dolore ac ægritudine confici videatur.

Fodicant me quotidianæ inimicorum injuriæ; pungunt, vellunt, lacerant,

respirare non sinunt. Contumaciter, inurbane, quotidiane vexor ac premor;

omni vexationis genere exagitor, convitiis jactor, diuturnis molestiis

conflictor, omni crudelitate laceror; ægre mihi faciendi nec finis,

nec modus est. USUS: Omnia divina humanaque jura vexarunt, violarunt,

perturbarunt, everterunt. Uxor mea, quam vexastis, raptastis, omni

crudelitate lacerastis. Verbis me, probris omnibus et maledictis vexavit,

_il m’a accablé de reproches et de malédictions_. Bello vastabitur

Italia, vexabuntur urbes, ardebunt oppida. Sollicitudo vexat impios, _les

impies sont tourmentés par l’inquiétude_. Ita conscientia mentem excitam

vexabat, _tant les remords tourmentaient son âme agitée!_ Cf. Affligo,

Infestus, Crucio.

VĬA, æ, f. _Voie_, _chemin_, _route_, _rue_. SYN. Iter; semita, callis.

EPITH. Æstuosa, pulverulenta, aperta, simplex, directa, brevior, certa

neque longa, expeditior, illustris, lata, immunita, inculta, silvestris,

militaris, occulta, popularis, præceps et lubrica, proxima ad gloriam,

quasi compendiaria, recta vivendi, sacra, vendibilis, vitiosa. Ancipites

viæ, optabiles in experiendo, jucundæ in legendo, optimæ, tritæ. PHRAS.

1. Viæ erant difficiles, _les chemins étaient très mauvais_. Viæ erant

æstuosæ, pulverulentæ, angustissimæ, lubricæ, immunitæ; itineribus deviis

proficiscendum erat; summa difficultas aditus; asperis, confragosis,

arctis circum locis intrandæ erant angustiæ; pleræque cavæ, simulque

occultæ viæ nec unquam ante humano tritæ vestigio aperiendæ; asperitates

viarum et angustiæ inextricabiles erant et crebris saltibus inclusæ;

obsepta, interclusa, impedita erant itinera, aut imbribus abrupta; magnæ

erant ac difficiles locorum angustiæ, et quæ vix singulis hominibus

paterent; viarum difficultates erant pene inexplicabiles. Luctandum

erat cum tenacissimo sabulo, quod præaltum et vestigio cedens, ægre

moliebantur pedes. Calles erant vix singulis pervii; itinera erant qualia

ingredi expeditis quoque vix tolerabile. Subacta diuturnis imbribus humus

tenaci luto morabatur pedes. 2. Viam sibi fecerunt, _ils s’ouvrirent

un chemin_. Viam sibi aperuere; corporibus armisque rupere viam; per

mediam turbam sibi fecere viam; viam sibi stravere, munivere. USUS:

Viam facere, concinnare, obstruere, sternere, _faire une route_. Vias

reficere, repurgare. Alicui per suum agrum viam dare. Patet tibi via per

meos fundos. In longam et multorum dierum viam se dare, committere. In

via esse, progredi, procedere. Multorum dierum viam conficere. De via

deflectere, divertere, declinare; e via excedere, deduci. In viam redire.

Præcedentium vestigia me ad viam deducunt, ferunt. Cf. Iter, Proficiscor.

VĬĀRĬUS, a, um, _Relatif aux routes_. USUS: Lex viaria, _loi concernant

la réparation des routes_.

VĬĀTĬCUM, i, n. _Argent pour le voyage_, _provisions de voyage_, _frais

de route_. SYN. Viæ impensa, itineris subsidium. EPITH. Largum et

liberale, publicum. USUS: Quærendum et congerendum viaticum. Viatico

aliquem instruere, prosequi; viaticum suppeditare, suggerere. Viaticum

præripere, eripere.

VĬĀTOR, ōris, m. _Voyageur_. SYN. Qui iter facit. EPITH. Præteriens, bene

vestitus. USUS: Sæpe et latronem occidit viator.

VĬBRO, as, avi, atum, are, a. et n. 1. a. _Imprimer un mouvement_,

_secouer fortement_, _brandir_; 2. n. _Trembler_, _s’agiter_, _briller_,

_étinceler_. SYN. Agito. USUS: 1. Hastas, sicas vibrare. 2. Mico.

Demosthenis non tam vibrarent fulmina, nisi numeris contorta ferrentur,

_Démosthène, dont les foudres n’auraient pas cette impulsion puissante,

si, etc._. Mare, qua a sole collucet, albescit et vibrat, _la mer, à

l’endroit où le soleil vient se réfléchir dans les flots, blanchit et

étincelle_.

VĬCĀRĬUS, ĭi, m. _Qui tient la place de_; _remplaçant_, _suppléant_,

_lieutenant (vicaire)_. SYN. Qui vicem alterius obtinet; _item_: qui in

locum alterius succedit. PHRAS. Est vicarius Episcopi, _il est le vicaire

de l’évéque_. Antistitis sacri partes, munus agit, sustinet; vicariam

operam Antistiti præbet; absentis Antistitis personam gerit, sustinet;

sacri Antistitis vicem fungitur. USUS: Vicarius alienæ dominationis,

alieni juris. Succedam ego vicarius tuo muneri. Cf. Loco.

VĪCĀTIM, _De quartier en quartier_, _de bourg en bourg_, _de village

en village_. SYN. Per singulos vicos. USUS: Vicatim servi omnes

conscribebantur.

VĬCE, abl., vicis gen., vicem acc.; in plur. vices (nom. et acc.)

et vicibus (dat. et abl.), _Alternative_, _succession_, _tour_,

_vicissitude_, _réciprocité_, _changement_. SYN. Fortuna, sors, status,

locus. USUS: In vicem, _alternativement_, _tour à tour_. Alicujus vice,

_pour_, _au lieu de_, _à la place de qqn_. In ejus vicem, _à sa place_.

Vicem tuam doleo, _je plains votre sort_. Mitiores vices exspectare,

_attendre des jours meilleurs_. Redde vicem meritis, _reconnais les

services_. Tribuni vice me substituit. Poetæ vice nomina fingere, _comme,

à la manière du poète_. Tuam vicem pertimesco, doleo, timeo, ulciscor,

fungor.

VĪCĒNI, æ, a, _Au nombre de vingt_.

VĪCĒSĬMUS, a, um, _Vingtième_.

VĪCĬES, _Vingt fois_.

VĪCĪNĬA, æ, f. _Voisinage_, _proximité_. SYN. Vicinitas. Cf. Vicinitas.

VĪCĪNĬTAS, ātis, f. _Voisinage_, _proximité_. SYN. Vicinia, propinquitas.

EPITH. Finitima, artium studiorumque, infelix, meretricia. USUS: In

istam te vicinitatem constituisti. Mihi cum eo vicinitas et magnus usus

est. Propter vicinitatem totos dies simul sumus, _à cause du voisinage,

nous sommes ensemble des journées entières_. Tota vicinitas clamoribus

personat.

VĪCĪNUS, a, um, _Voisin_, _proche_, _prochain_. SYN. Propinquus,

finitimus, proxime accedens. PHRAS. 1. Est ille vicinus meus, _il est mon

voisin_. Ejus ædibus meæ continentes sunt; meas ædes ejus domus attingit,

tangit; ejus domus in meas ædes incurrit. Ejus ædes meis adjacent; domus

ejus ædium mearum parietem tangit; prope a domo mea; in proxima vicinia

habitat; huc viciniæ dudum commigravit. 2. Bellum vicinum est, _la guerre

se fait près de nous_. In ipsis prope portis bellum habemus. Ante portas

est bellum. Velut in cervicibus habemus hostem. Non longius hostis abest

quam quo telum adjici possit. USUS: Dialectica vicina rhetoricæ. Mulier

gravida atque ad pariendum vicina. Cf. Propinquus.

VĬCISSIM, _Alternativement_, _tour à tour_ SYN. Mutuo, pariter, invicem.

USUS: Æstate calescere, hieme vicissim algere. Mutuari ab aliquo aliquid,

et ei vicissim reddere. Quod honestum, justum est, et vicissim.

VĬCISSĬTŪDO, ōnis, f. _Vicissitude_, _changement_. SYN. Vices,

commutatio, varietas quædam. EPITH. Jucunda studiorum officiorumque;

nocturna, diurna, optabilis. USUS: Temporum varietates, fortunæ

vicissitudines. Laborum et quietis vicissitudine utendum. Nihil

remuneratione benevolentiæ, nihil vicissitudine studiorum officiorumque

jucundius, _rien de plus agréable qu’une bienveillance réciproque, qu’un

échange de zèle et de bons offices_. Cf. Varietas.

VICTĬMA, æ, f. _Victime_. SYN. Hostia. EPITH. Gratior. USUS: Se pro

republica victimam præbere.

VICTOR, ōris, m. _Vainqueur_. SYN. In contentione superior, palmam

ferens. EPITH. Beatus, invidus, ingratus, lætus; summus. USUS: Galli

victores alacritate et quasi lætitia ad canendum excitantur.

VICTŌRĬA, æ, f. _Victoire_. SYN. Palma, triumphus, tropæum, res bene

gesta. )( Offensio. EPITH. Acerbissima, bellica, civilis, crudelis,

funesta, domestica, externa, gloriosa, gravis, turbulenta, horribilis,

innocentissima, naturæ insolens, superba, molesta, navalis, præclara,

recens. PHRAS. 1. Victoria penes nos est, _la victoire est à nous_.

Victoria nobis cessit; de victoria ab hoste nobis concessum est; prœlii

exitus victoriam nobis dedit, detulit, tribuit; palmam dedit, detulit. 2.

Nos victoriam obtinuimus, _nous avons remporté la victoire_. Gloriosam

victoriam adepti sumus, habemus, reportavimus, consecuti sumus; palmam de

hoste tulimus; victoria ad nos venit. 3. Victoria prope certa est, _la

victoire est presque certaine_. Victoria pene explorata est, in manibus

est victoria; victoriam in manibus habemus. 4. Repentinus casus victoriam

nobis eripuit, _un hasard imprévu nous enleva la victoire_. Fortuitus

casus palmam propemodum e manibus extorsit, eripuit; victoriam ad hostes

transtulit, distulit certe et moratus est tantisper; palmam in manibus

infregit; victoria prope e manibus excidit. Cf. Vinco. USUS: Multa

victoriam portendebant. Ea res victoriam nobis peperit. Inde victoriæ

initium factum, ortum, enatum fuit. Victoria bene uti novit Cæsar.

Victoriam minime crudeliter exercuit. Victoria natura insolens ac superba.

VICTŬS, ūs, m. _Ce dont on vit_, _vivres_, _nourriture_, _aliments_.

PHRAS. Victu tenui uti, _avoir une vie frugale_. Tenui victu vitam

sustentare, propagare; famem, vitam tolerare; famem propulsare; lacte

ac leguminibus vivere. USUS: Victus et amictus, _la nourriture et

l’habillement_. Alicui victum liberaliter dare, præbere. Necessaria ad

victum suppeditare. Victum labore ac industria quærere, comparare. Tenui

victu cultuque delectari. Cf. Alo.

VĪCUS, i, m. _Quartier d’une ville_, _rue ou village_, _bourg_. SYN. Pars

urbis pluribus domibus constans. USUS: Omnibus vicis statuæ collocatæ

sunt.

VĬDĒLĬCET, _Il est évident_, _il est clair que_, _bien entendu_,

_naturellement_. SYN. Scilicet, nimirum, nam, enim. USUS: Tibi videlicet

molestus esse nolui.

VĬDĔO, es, vīdi, vīsum, ere, a. _Voir_, _apercevoir_. SYN. Cerno,

conspicio, perspicio, provideo, aspectu sentio, percipio, ante oculos

mihi versatur _vel_ obversatur; oculis oberrat imago rei; videndi

sensum _vel_ oculorum sensum habeo. ADV. Acrius, acute, assidue, coram,

diligenter, mature, palam, perspicue, recte, clam, physice, prudenter,

strictim, paulo, plane, etiam atque etiam. PHRAS. 1. Videndum se præbuit,

_il se montra_. In conspectum se dedit; in conspectum venit, prodiit;

copiam sui fecit. 2. Ubi rem totam vidi, _dès que j’eus examiné toute

l’affair_. Ubi rem penitus cognovi; oculis usurpavi; visu percepi; ubi

rem oculis compertam habui; ubi res tota sub oculis erat; ubi rem totam

oculis perlustravi; ubi rem oculis inspexi, percepi; ubi res tota oculis

subjecta erat. 3. Res tantilla vix videri potest, _une chose si petite

peut à peine se voir_. Vix sub aspectum cadit, venit; fugit aciem res

tam exigua; vix in conspectum cadit; vix in cernendi sensum cadit; vix

aspectabilis est; obtutum fugit res tantilla; sensum oculorum effugit;

vix aspectu sentitur. 4. (Videre hominem non possum, VULG.), _je ne

puis voir cet homme_, _c. à d._, _le supporter_. Oculi mihi dolent cum

hominem aspicio; oculi ferre non possunt hominis importuni os impudens;

videre sine dolore hominis frontem non possum. 5. Quodcumque vides

meum est, _tout ce que vous voyez m’appartient_. Quidquid occurrit

oculis; quidquid oculis subjicitur; quidquid in oculis est; contra quod

longissime conspectum ferunt oculi; quidquid oculis terminatur, finitur,

id in ditione mea est. 6. Videri deinceps in tanta distantia non potuit,

_on ne put le voir plus longtemps à cause de la distance_. Subtractus

est oculis hominum; locorum ingens intervallum oculorum usum abstulit;

conspectum hominis ademit loci intervallum; in tanto locorum intervallo

oculorum usus cessabat. 7. Omnes ad eum videndum procurrebant, _tous

accouraient pour le voir_. Omnis se multitudo ad cognoscendum hominem

effudit; certatim requirebant, et vultum cognoscere cupiebant. Omnium in

se oculos avertebat; spectaculo erat omnibus. USUS: 1. Octavii statuam

videmus in foro. Hæc mala et vos videre ac perspicere potestis, et mihi

ante oculos versantur. 2. Agnosco, intelligo, _observer qqche avec

soin_, _examiner_, _peser_. Hæc ego tam prospicio animo, quam ea quæ

oculis cernimus. Multum ille videt. Diligentius nobis est videndum. Quid

agas, quid moliaris, quo progrediare tu videris, _songe bien à ce que tu

fais, vois jusqu’où tu t’avances_. Sed hæc videre posterius. Cf. Intueor,

Cerno.

VĬDĔOR, ēris, sus sum, deri, p. _Paraître_, _sembler_, _être regardé

comme_, _passer pour_, _être tenu pour_. SYN. Speciem affero, præbeo;

speciem habeo, præ me fero, appareo. ADV. Facillime, longe, secus,

magnopere, valde, vere. PHRAS. Videbatur magis minari quam supplicare,

_il paraissait plutôt menacer que supplier_. Minanti propior erat quam

roganti; rogantis habitus speciem potius minarum quam precum fecerat,

habuerat, præbuerat; apparebat facile a precibus ad minas descensurum;

apparebat facile armatas esse preces. USUS: Quid tibi ea de re visum

est? Hac nocte visus sum videre in somnis Æsculapium. Consideratissimo

verbo usi sunt judices, ut ea non esse facta, sed videri pronuntiarent,

_les juges se sont servis d’un mot très sage, en rendant leur arrêt en

ces termes: telle chose paraît avoir été faite, et non telle chose a été

faite_. Cf. Puto, Opinio, Existimo.

VĬDŬA, æ, f. _Veuve_. USUS: Orbarum et viduarum tributa.

VĬDŬĬTAS, ātis, f. _Privation_, _défaut_; _veuvage_. USUS: Ebutius jamdiu

Cæseniæ viduitate ac solitudine alitur.

VĬDŬUS, a, um, _Vide de_, _privé de_, _qui manque de_. USUS: Ipse viduus,

pestem hanc excipio.

VĬĒTUS, a, um, _Flétri_, _desséché_, _fané_. SYN. Imbecillus, languidus.

USUS: Cor bovis exiguum, vietum et tanquam morbo contractum. Fructus

vieti et caduci.

VĬGĔO, es, ŭi, ere, n. _Être vigoureux_; _être en crédit_, _en vogue_,

_en estime_. SYN. Vireo, viriditatem habeo, floreo, polleo, in gratia

sum. )( Jaceo. ADV. Vehementius, diu. USUS: In omni natura id vivit

vigetque quod calet. Viget animus in somnis. Diu Cæsar viguit Multis

sæculis viguit ea disciplina. Interdum etiam objurgationes in amicis

vigent. Cf. Floreo.

VĬGĒSĬMUS, a, um, _Vingtième_. SYN. Vicesimus.

VĬGIL, ĭlis, m. _Garde_, _gardien_, _sentinelle_. USUS: Clamor a

vigilibus tollitur.

VĬGĬLANS, antis, omn. gen. _Vigilant_, _attentif_, _soigneux_. SYN.

Attentus, acer, sollicitus. USUS: Homo vigilans et acutus. Nemo post

hominum memoriam paratior, vigilantior, compositior ad judicium venit.

VĬGĬLANTER, _Avec vigilance_, _avec soin_. USUS: Vigilanter et nervose

agere.

VĬGĬLANTĬA, æ, f. _Soin vigilant_, _attention_, _vigilance_. SYN.

Diligentia, cura, studium, providentia. EPITH. Horribilis, mirifica,

singularis. USUS: Mea perfeci diligentia ut tuti essetis. Diligentia,

celeritate, labore, vigilantia opus est.

VĬGĬLĬA, æ, f. _Action de veiller_, _veille_; _insomnie_, _privation

de sommeil_. SYN. Lucubratio, abstinentia a somno. EPITH. Consularis

ac senatoria, flebilis, nocturna. USUS: 1. Cui non auditæ Demosthenis

vigiliæ? 2. Cura, diligentia, _vigilance_, _attention_. Idcirco in hac

custodia, tanquam in specula collocati sumus, ut populum Romanum vacuum

nostris vigiliis redderemus. Illam coloniam meis præsidiis, vigiliis,

custodiis, munivi, servavi. 3. Excubiæ, _veille, une des quatre divisions

de la nuit chez les Romains_; _gardes ou sentinelles de nuit_, _postes_,

_garde_. De tertia vigilia ad me venit, _à la troisième veille (à

minuit)_, Pro castris vigilias suscipere, collocare. In vigilias ire;

vigilias agere, exigere, conficere. Alteri suam vigiliam tradere, nec

tamen sibi deesse. Munus vigiliarum per se obire. Vigilias per tres

noctes tolerare.

VĬGĬLO, as, avi, atum, are, n. et a. _Veiller_, _ne point dormir_,

_être éveillé_. SYN. Excubo, vigilias ago, in vigilia maneo. )( Dormio.

ADV. Acrius, multum. PHRAS. 1. Ego diligenter vigilo, _je veille avec

le plus grand soin_. Ego excubo animo, nec partem ullam quietis capio;

totas noctes pervigilo; perpetuas vigilias suscipio; in ea re curæ,

consilia, cogitationes meæ omnes evigilant. Diuturnas vigilias tolero,

nec invictum animum ita curæ obruent quin in hac custodia, tanquam in

specula collocatum me meminerim. 2. Totas noctes studiorum causa vigilat,

_il veille toutes les nuits pour étudier_. Nocturnas vigilias ad diurnum

litterarum studium adjungit; diurno cum studio nocturnas vigilias

conjungit. Ad litterarum studia noctium bonam partem assumit. Continenti

litterarum studio dies noctesque jungit. USUS: Vigilare ad multam noctem,

_veiller jusqu’à une heure très avancée de la nuit_. De multa nocte

vigilat.

VĪGINTI, _Vingt_. Vigintiviratus, Vigintiviri, _les vigintivirs,

commission de vingt membres qui assistaient le préteur, présidaient aux

vues, à la monnaie et aux exécutions capitales_.

VĬGOR, ōris, m. _Vigueur_, _énergie_, _force_. SYN. Firmitas, robur,

integritas. USUS: Membrorum, juventæ vigor.

VĪLIS, e, gen. com. _Qui est à vil prix_, _à bon marché_; _qui a peu de

valeur_, _vil_, _bas_, _méprisé_. SYN. Vulgaris, contemptus, abjectus,

humilis; plebeius, levis, communis, nullo pretio, nullo numero, sordidus.

)( Pretiosus. PHRAS. 1. Vile illud caput hoc audet? _Cet être méprisable

ose faire cela?_ Illa labes et eluvies civitatis; illa e vepreto extracta

nitedula; illæ plebis quisquiliæ; homo ex ergastulo emptus, emersus

e cœno, omnium facile omnibus rebus infimus; homullus ille de lapide

emptus, ex argilla et luto factus, de plebe humillimus; sordidus et

despicatissimus, semilixa, postremus servorum; Mysorum ultimus; Cappadox

modo abreptus de grege venalium; caput hoc vilissimum; vile hoc ac

infame corpus; infame hoc cadaver et ejectum; ultimæ sortis homuncio id

ausit? 2. Miror te homine tam vili et abjecto delectari, _je m’étonné

que vous ayez fait votre ami de cet homme vil et méprisable_. Miror quod

hominis sordidissimi ac despectissimi consuetudine utaris; quod ejus

te hominis usus ac consuetudo delectet, cujus infima conditio; qui sit

infimæ conditionis; qui sit despectus, abjectus, contemptus; nullius

loci, nullius pretii, ordinis, dignitatis; qui sit unus de multis; qui

sit terræ filius; inops ab omni existimatione, neque a se ipso, neque

a majoribus commendatus; qui nulla majorum laude, nulla sua virtute

honestatus, ornatus, nobilitatus; cujus omnis vita contempta et sordida,

qui sine gratia, sine auctoritate unus de populo, imi vir subsellii, vita

ingloria et inhonorata; qui sit infra omnes infimos homines; qui sit

infimi generis conditione; qui ex cœno plebeio extractus, humilitatem

adhuc sordidamque inopiam pudendæ artis quæstu profitetur. Cf. Abjectus,

Humilis. USUS: Nihil tam vile, tam vulgare est, cujus, etc., _il n’est

rien de si vil, de si commun, dont, etc._

VĪLĬTAS, ātis, f. _Bon marché_, _vil prix_, _mépris_, _dédain_. )(

Caritas. EPITH. Magna, communis, nec opinata. USUS: Summa annonæ vilitas.

In nullo (animali) deprehendes vilitatem sui, ne negligentiam quidem. Cf.

Humilitas.

VĪLLA, æ, f. _Maison de campagne_, _ferme_; _métairie_. SYN. Prædium,

domus extra urbem rureque ædificata. EPITH. Aperta, ne rudis quidem,

locuples, parva, maxima, publica, vetus, non magna. USUS: Antiquo more

parva erat villa. Villa abundat porco, hædo, agno, gallina, caseo, lacte,

melle. Abi ad villam. Cur villulas meas non vides?

VILLĬCUS, i, m. _Régisseur_, _intendant_, _fermier_. SYN. Custos villæ.

EPITH. Bonus. USUS: Mercari villicum tanquam fabrum.

VILLŌSUS, a, um, _Couvert de poil_, _velu_. USUS: Veste villosa corpus

contegere.

VILLUS, i, m. _Poil_. SYN. Pilus. USUS: Ovium villis vestimur.

VĪMEN, ĭnis, n. _Tout bois flexible dont on peut faire des liens_,

_baguette_, _branche_ (_de peuplier_, _osier_, _saule_). USUS: Simulacra

viminibus contexta.

VĪMĬNĔUS, a, um, _Fait de bois flexible_. USUS: Crates, fasces viminei.

VĪNĀCĔUS, i, m. _Pépin du raisin_. USUS: Acini vinaceus.

VĪNĀRĬUS, a, um, _Relatif au vin_, _de vin_. Vas, cella vinaria, _vase à

mettre le vin_, _cellier_.

VINCĬO, is, vinxi, vinctum, ire, a. _Attacher_, _garrotter_, _enchaîner_.

SYN. Colligo, constringo. )( Dissolvo. USUS: 1. Facinus est vincire civem

Romanum. Tu liberos populos tyranno vinctos constrictosque tradidisti.

2. Connecto, _lier_, _unir_, _joindre_. Sententias quidem habet graves,

sed eas nec vincire, nec explere novit. Loca occupare, vincire præsidiis,

_s’emparer des positions, les entourer d’un cercle ou cordon de troupes_.

Cf. Vinculum.

VINCO, is, vīci, victum, ere, a. _Vaincre_, _remporter la victoire_,

_triompher de_, _surpasser_. SYN. Devinco, expugno, victoriam reporto,

frango, subigo, domo, feliciter decerto, prœliis frango, secundum

prœlium facio, copias hostium fundo, rem bene gero, superior sum,

superior discedo, in ditionem meam redigo; litem, causam obtineo; supero,

præcurro, præsto, præpondero. ADV. Facile, funditus, magnifice, vicissim,

nimirum, etiam; turpissime. PHRAS. 1. Cæsar Pompeium vicit, _César

vainquit Pompée_. Cæsar Pompeium, cum exercitum ipse haberet multis

partibus inferiorem, prœlio tamen superavit, pugna fregit, acie fudit

fugavitque; in pugna Pharsalica superior res Cæsareana erat; victoria

penes Cæsarem erat; Cæsar Pompeianos obtrivit, concidit, confecit;

in fugam conjecit, convertit; superior prœlio discessit; victoriam

victoriæque insignia de Pompeio reportavit, tulit, consecutus est;

victoriam obtinuit, adeptus est. Cf. Victoria. 2. Turcæ a Cæsare victi

sunt, _les Turcs furent vaincus par l’Empereur_. Turcæ victi cessere,

discessere; in prœlio Turcæ succubuere; inclinata Turcarum acies fusaque

est; impulsa Turcarum acies percussaque palmam victori Cæsari dedit,

detulit; Turcæ fusi fugatique, ac omni clade perdomiti sunt; Turcæ acie

victi ac protriti Cæsari de victoria concessere. 3. Alexander, ubi

orientis populos vicisset, morte exstinctus est, _Alexandre mourut, après

avoir vaincu les peuples de l’Orient_. Alexander, ubi bello subegit

omnes orientis populos; ubi victoria omnis orientis provincias emensus

est; ubi in ditionem et potestatem redegit orientem; ubi debellato

oriente, pedibus substravisset et subjecisset omnia; ubi subactis

bello populis, jugum orienti imposuisset; ubi subacta in deditionem

Ægypto, occupata Perside, triumphum post hominum memoriam clarissimum

deportasset; postquam devictus oriens jugum a victore totis cervicibus

accepisset, naturæ concessit. 4. Eloquentia facile cæteros vicit omnes,

_il a facilement surpassé par son éloquence tous les autres orateurs_.

Longe cæteris antecelluit, præstitit; facundia ante cæteros æquales

fuit; vix ullam cæteris oratoribus laudem reliquit; eloquentia cæteris

superior fuit; famam cæterorum eloquentiæ suæ laudibus facile obruit; in

eloquentiæ certamine facile huic manus dedere cæteri et victi cessere.

5. Pauci seipsos vincere norunt, _peu d’hommes ont appris à se vaincre,

savent maîtriser leurs passions_. Pauci sunt qui suas cupiditates, qui

seipsos frangant; qui suos ipsi animos contundant, ircundiam cohibeant;

impetum temperent, iram comprimant, contra libidinem animi sui recte

atque ordine omnia faciant. Cf. Domo, Edomo, Subjicio. USUS: Vincam

opinionem tuam, exspectationem omnium, _je surpasserai l’opinion que vous

avez conçue de moi, l’attente générale_. Causam, sponsionem vincere,

_gagner sa cause, son pari_. Sponsionem vincere et superiorem discedere.

Sapientis animus nunquam vincitur voluptate, cupiditate non frangitur,

metu non expugnatur.

VINCŬLUM, i, n. _Lieu_, _chaîne_, _fers_. SYN. Nodus; compedes, catenæ.

EPITH. Aptissimum, pulcherrimum, grave, non mediocre, publicum,

arctissimum, domesticum, sempiternum. PHRAS. Vinculis constringere,

_enchaîner qqn, le charger de chaînes_. Vincula alicui injicere; vinculis

adstringere, colligare; in vincula abripere, conjicere; vinculis mandare;

compedes alicui indere, impingere, inducere; vinculis devincire; catenas

injicere; in catenas conjicere. USUS: Vincula injicere; in vinculis

retinere; vinculis levare innocentem; e vinculis emittere; vincula

rumpere, revellere; e vinculis corporis evolare, _se détacher des liens

du corps_. Omnibus conjunctionis, amoris, amicitiæ, necessitudinis

vinculis cum illo conjunctus sum.

VINDĒMĬA, æ, f. _Vendange_, _récolte du raisin_. SYN. Vindemiola. USUS:

Vindemiam ita fieri oportet. Omnes vindemiolas eo reservo, ut illud

subsidium senectuti parem, _je réserve toutes mes petites récoltes_, _c.

à d._, _mes économies, pour m’en faire une ressource pour la vieillesse_.

VINDEX, ĭcis, m. _Vengeur_. SYN. Ultor. EPITH. Assiduus, gravior,

optimus. USUS: 1. Vindex scelerum et temeritatis carcer. Furiæ

speculatrices ac vindices facinorum et scelerum, _les Furies sont des

déesses qui observent et punissent le crime_. 2. Custos, _protecteur_,

_libérateur_, _sauveur_. Brutus vindex libertatis. Vindex æris alieni,

_défenseur du droit des créanciers_.

VINDĬCĀTĬO, ōnis, f. _Action de protéger, de défendre, protection,

vengeance_. USUS: Vindicatio est, per quam contumeliam defendendo aut

ulciscendo propulsamus a nobis.

VINDĬCĬÆ, ārum, f. pl. _Réclamation judiciaire d’un objet_,

_revendication en justice_. EPITH. Injustæ. USUS: Injustis vindiciis ac

sacramentis alienos fundos petere, _chercher à s’emparer du bien d’autrui

par des réclamations et des actions injustes devant les tribunaux_.

VINDĬCO, as, avi, atum, are, a. _Réclamer_, _revendiquer_; _venger_,

_punir_. SYN. Vindictam sumo; tueor, affero, vindico. ADV. Acerrime,

celeriter, graviter, vehementer, severe. PHRAS. 1. Injurias nostras in se

ipso vindicavit, _il vengea sur lui-même nos propres injures_. Eumdem et

iniquum adversus nos, et iniquitatis atque injuriarum vindicem habuimus.

Supplicium nobis de se ipse dedit. Quem hostem, eumdem suimet ultorem

habuimus. Nostram vicem ultus est in se ipse. USUS: Gracchi perditos

conatus vindicavit. 2. Punio, _punir_, _châtier_. Facinus, maleficium,

seditionem graviter vindicare. 3. Tueor, assero, libero, _affranchir_,

_délivrer_, _sauver_. Rempublicam in libertatem vindicavit. Innocentia se

a severitate judicum vindicavit. Laudem nostræ gentis prope senescentem

factis illustribus vindicavit. Cf. Ulciscor, Tueor.

VINDICTA, æ, f. _Baguette dont on touchait l’esclave qu’on voulait

affranchir_, _baguette d’affranchissement_; _vengeance_. USUS: Neque

censu, neque vindicta, neque testamento liber factus est. Vindicta

virgula erat, qua tactos Romani servos libertate donabant. Vindictæ

cupidine exarsi, _je brûlai du désir de la vengeance_.

VĪNĔA, æ, f. _Vigne_, _vignoble_. SYN. Vinetum. USUS: 1. Vineam

instituere. Vineas ordinare, conserere, disponere, fodere; putare,

tondere, incidere, palare. 2. Machina bellica, _toît de défense_,

_mantelet_, _machine de guerre_. Aggere, vineis, turribus oppugnare

oppidum.

VĪNĒTUM, i, n. _Lieu planté de vignes_. SYN. Locus vitibus consitus,

vinea. USUS: Vineta et oliveta.

VĪNĬTOR, ōris, m. _Vigneron_. SYN. Vitis cultor, vinearum cultor.

VĪNŎLENTĬA, æ, f. _Ivresse_, _ivrognerie_. SYN. Ebrietas. EPITH. Furiosa,

utilis. USUS: In vinolentiam incidere.

VĪNŎLENTUS, a, um, _Gorgé de vin_, _ivre_. SYN. Ebrius, temulentus, vino

plenus. )( Sobrius, siccus. PHRAS. 1. Homo est admodum vinolentus, _cet

homme aime beaucoup le vin_. In dies se vino onerat; alienatis fere vino

animis perpotat; vino incalescit in dies; invitationibus benignis et

hilaritate juvenili facile in vinum trahitur; vinolentiam insitam ingenio

intemperantia vini accendit; maxime in vinum et quæ ebrietatem sequuntur,

effusus; haud tolerabilis in eo est vini cupiditas; epulantium comitate

facile ad largius vinum provehitur. Cf. Ebrius, Potator. USUS: 1. Ne

vinolenti quidem hæc faciunt. 2. Vino confectus. Vinolenta medicamina,

_médicaments où il entre beaucoup de vin_, _fortement mélangés de vin_.

VĪNUM, i, n. _Vin_. USUS: Vinum dulce, lene, molle, _vin doux_. Vinum

leve, tenue, _vin léger, faible_. Vinum forte, vehemens, _vin fort,

qui enivre facilement_. Vinum austerum, asperum, acidum, _vin dur,

aigre_. Vinum fugiens, vetustate evanescens, vetustate coacescens,

_vin affaibli far la vieillesse_. Vinum magnæ vetustatis, vetustatem

patiens, _vin vieux, qui se bonifie far les ans_. Vinum meracius sumere,

alicui fundere, _boire, verser le vin pur_. Vino obrui, se ingurgitare.

Hesternum vinum exhalare, edormire, _cuver son vin_.

VĬŌLA, æ, f. _Violette_. Floris genus.

VĬŎLĀTĬO, ōnis, f. _Violation_, _profanation_. USUS: Ob violationem

templi furore corripiuntur.

VĬŎLĀTOR, ōris, m. _Violateur_, _profanateur_. USUS: Ruptor fœderis,

violatorque juris gentium, _violateur d’un traité, du droit des gens_.

VĬŎLENTER, _Violemment_, _avec impétuosité_. SYN. Per vim, injuriose.

VĬŎLENTĬA, æ, f. _Emportement_, _violence_, _fougue_. SYN. Vis, impetus,

injuria. EPITH. Effrenata. USUS: Si violentiæ impetu, si ejus furore

opprimimur. Cf. Vis.

VĬŎLENTUS, a, um, _Violent_, _emporté_; _farouche_, _fier_. SYN. Oui vim

affert. USUS: Alicujus furentes et violenti impetus. Homo vehemens et

violentus. Cf. Vis.

VĬŎLO, as, avi, atum, are, a. _Faire violence à_, _maltraiter_;

_souiller_, _déshonorer_. SYN. Lædo, offendo; polluo, macula afficio,

religionem imminuo; vim affero, manus affero, infero, injicio; infringo.

ADV. Impurissime, indignius, teterrime. USUS: Loca religiosa, amicitiam,

parentes, leges violare, auctoritatem, decreta infringere et violare;

fidem violare ac solvere. Corpus tantum est violatum, animus insons. Cf.

Lædo, Offendo.

VĪPĔRA, æ, f. _Vipère_. SYN. Anguis. EPITH. Venenata, pestifera.

VĪPĔRĪNUS, a, um, _De vipère_, _de serpent_. USUS: Morsu viperino periit.

VIR, vĭri, m. _Homme_. PHRAS. 1. Vir omni ex parte præclarus, _homme de

tout point remarquable_. Vir omni laude insignis, excellens, præstans;

omnibus, ut aiunt, numeris absolutus; in quo nihil ad summam virtutem,

prudentiam, auctoritatem desideres; vir optimus, idem, et omni laudum

genere insignis. 2. Vir in republica spectatissimus, _homme très

considéré dans l’État_. Vir in republica maximis gravissimisque causis

cognitus ac probatus; cujus est gravissima in republica auctoritas; in

publica re versatissimus; multæ apud omnes existimationis; consilio

rebusque gestis spectatissimus; qui omnes reipubl. partes probe tenet;

tractandæ, administrandæ reipublicæ, si quisquam alius, peritus; cui

plurimum tribuitur; cujus sententia pondus habet gravissimum. 3. Vir

bonus ac dives, _homme bon et riche_. Vir cum virtutibus, tum fortuna

satis ampla ornatus; vir integerrimus et ab opibus non imparatus; vir

plenus officii, et opibus commode instructus; qui animi bonis abundat,

nec fortunæ tamen bona desiderat; qui animi bona multa, nec pauca fortunæ

possidet. USUS: Is vere vir putandus est, cujus animum nec prospera

fortuna flatu suo efferet, nec adversa infringet, _il mérite vraiment

le nom d’homme celui que la prospérité ne peut enfler, ni l’infortune

abattre_. Vir optimus et homo doctissimus. Si pro patria mea ista virtus

staret, virorum bonorum paucitatem non incusarem.

VĬRĔO, es, ere, n. _Être vert ou verdoyant_. USUS: Alia semper virent,

alia hieme nudata, verno tempore frondescunt, _d’autres sont toujours

verts_.

VĪRES, ĭum, f. pl. _Forces du corps ou de l’âme_. SYN. Vis, nervi,

lacerti, robur. PHRAS. 1. Nondum satis virium habet, _il n’a pas encore

assez de forces_. Nondum id est roboris ac nervorum; nondum ita firmus

est corpus viribus; nondum id vigoris in corpore animoque est; nondum

ita validus est; nondum ita convaluit, ita se confirmavit, ut par sit

his conatibus. Adhuc sine nervis est; viribus adhuc necessariis caret;

nondum ea facta est accessio virium quam res tanta postulat. 2. Omnes

vires impendere, _employer toutes ses forces_. Nervos omnes contendere,

intendere, adhibere; summa ope niti; nulli operæ parcere; toto pectore ad

rem incumbere; operam omnem aliquo conferre. USUS: Nolim respublica tibi

tantas vires dedisset. Experire eius vires. Pro viribus agere, _selon

ses forces_, _dans la mesure de ses forces_. Omnibus opibus viribusque

repugnare. Nimia contentione frangentur, deficient te vires tuæ, quas si

amiseris, non facile revocabis. Cf. Valetudo, Robur.

VĬRESCO, is, ere, n. _Devenir vert_.

VIRGA, æ, f. _Verge_, _baguette pour battre_. SYN. Flagellum. USUS:

Virgis ad necem cædere; acerrime concidere aliquem. Tergum virgis

laceratum. Violata virgis corpora tribunorum.

VIRGĒTUM, i, n. _Lieu planté d’osier_. SYN. Locus virgis consitus.

VIRGĬNĔUS, a, um, _De jeune fille_, _virginal_. USUS: Pudor virgineus.

VIRGĬNĀLIS, e, gen. com. _De jeune fille_, _virginal_. USUS: Virginalis

modestia, verecundia, _modestie de jeune fille_.

VIRGĬNĬTAS, ātis, f. _Virginité_. SYN. Castitas, castimonia virginalis.

USUS: Virginitatem suam violare parantem occidit. Cf. Virgo.

VIRGO, ĭnis, f. _Jeune fille_, _vierge_. EPITH. Casta ac verecunda,

generosa, nobilis, incorrupta. Vestalis, digna propter quam aliquid

fieret, nata summo loco. PHRAS. 1. Perpetua virgo mansit, _elle demeura

toujours vierge_. Illibatum virginitatis florem ad extremum usque

spiritum conservare; virginalem pudicitiæ florem illibatum custodire;

virginitatis decus illibatum retinere; virginalis integritatis laudem

illibatam conservare, servare; inviolato pudore vitæ hujus illecebras

transire voluit. 2. Virgo castimoniam DEO vovit, _cette jeune fille a

voué, consacré à DIEU sa virginité_. Virginitatem, florem virginitatis

voluntaria sponsione DEO dicavit, addixit, consecravit; virginalem

pudorem integrum ac intactum DEO solemni sponsione obtulit; cœlesti se

sponso perpetuæ virginitatis voto consecravit; perpetua voti sponsione

DEO se virginitatemque suam obstrinxit, obligavit; virginitatis votum

perpetuæ nuncupavit; perpetua voti religione virginitatem suam DEO

dicavit. USUS: Virginem per vim violare, comprimere, vitiare.

VIRGULTUM, i, n. _Rejetons_, _jeunes pousses_, _broussailles_. SYN. Virgæ

et aliæ stirpes passim enascentes. USUS: Via deserta et inculta, et

interclusa frondibus et virgultis.

VĬRĬDIS, e, gen. com. _Vert_, _verdoyant_. SYN. Habens viriditatem.

VĬRĬDĬTAS, ātis, f. _Vert_, _couleur verte_, _verdure_. EPITH.

Herbescens. USUS: Pratorum viriditas. Laurea ista viriditatem suam

nunquam amittet. Senectus aufert eam viriditatem in qua etiam nunc erat

Scipio, _la vieillesse enlève cette verdeur qu’avait encore Scipion_.

VĬRĪLIS, e, gen. com. _D’homme viril_. SYN. Viri proprius. PHRAS. Ubi

virilem ætatem attigeris, _dès que vous aurez atteint l’âge viril_. Ubi

maturior ætas te confirmant; crescentibus, progredientibus annis; ubi

ætas maturuerit; ubi maturior ætas virum te reddiderit; ubi virilem,

puram togam indueris; ubi pubertatis anno egressus virilem togam

sumpseris. Cf. Ætas. USUS: Fortis et virilis oratio, _style mâle_. Pro

virili parte me obligo, _dans la mesure du devoir, selon mes moyens_.

Nonnullos interdum jacit igniculos viriles.

VĬRĪLĬTER, _Virilement_, _en homme_, _courageusement_. SYN. Fortiter,

animo magno. USUS: Quod viriliter animoque magno fit, id dignum et

decorum videatur.

VĬRĪTIM, _Par homme_, _par tête_. SYN. In singula capita. USUS: Agrum

viritim dividere.

VIRTUS, ūtis, f. _Vertu_, _efficacité_; _force_, _vigueur_, _courage_.

SYN. Bonitas, probitas, integritas, perfecta mens; fortitudo, vis,

robur, vires; ars, facultas, perfecta et absolutissima ratio. EPITH.

Admirabilis, incredibilis, afflicta, prostrata, maxime luctuosa,

amabilis, bellica, clara, insignis, digna gloria, dura et quasi ferrea,

excellens, exigua, formosa, pulchra, amabilis, generosa, gratuita,

immortalis, non inhumana, neque immunis, neque superba. Laudabilis ipsa,

memorabilis ac divina, mirifica, perennis, perfecta natura et ad summum

perducta, præstabilis insignisque, præstantissima, socia vitæ, solitaria,

tenera, tractabilis. Æquales et pares, dominæ omnium rerum, imperatoriæ

et ministræ, sapientiæ comites, populares, regiæ, non voluntariæ; positæ

in voluntate. PHRAS. 1. Homo eximiæ virtutis est, _homme d’une vertu

remarquable_. Homo præstanti virtute atque integritate; egregia virtute

præditus, ornatus; vir in quo præstabilis insignisque virtus, atque adeo

ad summum perducta; omni virtutum genere illustris; eximio splendore

virtutum clarus; omni virtutum laude cumulatissimus; virtute luculenter

instructus, multis magnisque virtutum ornamentis instructissimus;

spectatæ virtutis vir, exemplar antiquæ probitatis; viva virtutis imago.

2. Si tuorum majorum laudibus respondere vis, tui muneris est virtutem

colere, _si vous voulez ne pas dégénérer de la gloire de vos ancêtres,

vous devez pratiquer la vertu_. Si majores tuos referre, si te dignum

iis præbere studes, tuarum partium est, tui officii est, non potes non

virtuti operam dare; ut ad virtutem toto pectore incumbas; tuam operam

studiumque conferas; ut omni studio ac cogitatione virtutem complectaris,

necesse est. 3. Ista virtus magno tibi constitit, _l’acquisition de cette

vertu vous a demandé beaucoup de travail_. Quod ista virtute sis, quod

virtute floreas, polleas, valeas, excellas, emineas, non tu id otio,

sed magis laboribus ac vigiliis consecutus es; labores et vigiliæ eam

tibi virtutem pepererunt; virtutem laboribus tuis ac vigiliis referre

debes acceptam; non hoc virtutis in te esset, nisi labores gravissimos

suscepisses et pertulisses; a laboribus istam virtutem habes; virtus

ista non otio ac desidia, sed magnis laboribus est comparata. 4. Vitam

ex virtutis præscripto vivere (_vulgo_ virtuose vivere), _vivre en homme

vertueux_. Vitam ad omnem virtutis legem, normam, disciplinam exigere;

recte ac cum virtute vitam degere, traducere; ex virtutis lege ac

præscripto vitam agere, gubernare. 5. Perspecta virtus, _courage reconnu,

éprouvé_. Perspicuis testata signis; præclaris factis declarata; multis

et non dubiis egregiæ virtutis indiciis, notis, significationibus testati

mores; versata in omnium ore ac sermone virtus. USUS: Virtus est recta

animi affectio, per se ipsa laudabilis, cujus laus in actione consistit.

Virtus una altissimis defixa radicibus labefactari non potest. Magno

virtutis amore teneor. Virtutem consequi, habere; virtutis compotem esse.

Virtutem projicere. Virtutum laude crescere. Utinam pro patria mea staret

ista virtus. Cf. Probitas, Probus, Mores, Honestus.

VĪRUS, i, n. _Bave_, _venin_, _poison_. USUS: Omne acerbitatis virus apud

aliquem evomere, _le venin de sa médisance, la bave de son envie_. Cf.

Venenum.

VIS, vis, vim, vi, f. _Force du corps ou de l’âme_. SYN. Vires,

virtus, robur, impetus, nervi, efficacia, violentia, injuria, copia,

numerus. EPITH. Æterna animi, aptior numeris et carminibus, calamitosa,

conciliatrix humanæ societatis, confusa toto mundo, contraria, egregia,

quasi dux vitæ et magistra officiorum, domina rerum præclara et divina,

fatalis, fracta, debilitata, hiemalis, imbecillis metus, incredibilis

quædam et prope singularis, divina ingenii, infinita lacrimarum, quædam

innata, magna animi, magna eboris, magna naturæ, maxima auri et argenti,

maxima ad rationem aliquam naturæ, princeps rationis atque ordinis,

non modo senior sed æqualis, interdum levior, summa ac diligenti

comtemplatione dignissima, tribunitia, vetus judiciorum, universa,

propria orationis _vel_ oratoris. PHRAS. 1. Ea res vim magnam habet

ad beate vivendum, _cette chose a une grande efficacité pour vivre en

homme heureux_. In ea re momenta sunt maxima; id permagni momenti est

et ponderis; res ea plurimum habet efficacitatis ad beate vivendum;

res ea confert plurimum ad beate vivendum; multum interest, multum ad

beate vivendum refert, ista si ratione utare. 2. Omnia per vim gesta

sunt, _tout s’est fait de vive force_. Contra leges moresque majorum,

temere, turbulente, per vim ac furorem acta sunt; vis et ferrum in

foro versabatur; vim adhibere et manum placuit; omnia per vim metumque

expressa, extorta sunt; ibi legum reverentia ac magistratuum cessit; sua

cuique in acinace lex erat. 3. Vis jam parabatur, _déjà on se préparait

à employer la violence_. Res jam ad vim spectare visa est; jam ad

vim manusque ventum est; jam gladiis rem transigere, ferro decernere

parabant; in eo jam res erat, ut vi, manu, ferro, facibus, lapidibus nos

adorirentur; concursu et lapidatione agi cœptum est; jam ad crudelem

superbamque violentiam animos converterant; jam vi lacessere, et pro

se quisque manus afferre cœperat; erant qui plebem ad vim vocabant;

qui ad vim descenderent; qui vim intentare, denuntiare; qui afferre,

inferre, facere, adhibere, vim contra nos suscipere; manum afferre,

inferre, injicere auderent. USUS: 1. Incredibilis quædam, singularis et

prope divina vis ingenii. Doloris magnitudo vim nobis dedit, attulit

singularem. Tanta vis est eloquentiæ. Vis illa divina et virtus oratoris,

_le talent sublime et le divin ascendant de l’éloquence_. Tantam vim

habet veritas. Omnem vim ingenii contulit. Quæ sit vis horum verborum,

nemo non intelligit. Ex vi nominis argumentum elicere. Omni vi te

retinebo. Est hæc vis et natura amicitiæ, _voilà la puissance et la

nature de l’amitié_. 2. Violentia, injuria, _force ennemie_, _violence_,

_emploi de la force_. Vi capere urbem. Vim afferre, inferre. Ad vim

descendere. 3. Copia, ubertas, multitudo, pondus, numerus, _foule_,

_multitude_, _grand nombre_, _grande quantité_. Magna vis eboris,

frumenti, auri. Magna vis lacrimarum Magna vis servorum, vasorum.

VISCĔRA, un, n. pl. _Viscères_, _intestins_, entrailles. SYN. Intestina,

partes interiores et nobiliores corporis. USUS: Permanat in venas,

hæret et insidet in visceribus malum. Alicujus crudelitatem a jugulo et

visceribus civium averto. Visceribus ærarii villas struere, _construire

des villas avec les dépouilles du trésor public_.

VISCĔRĀTĬO, ōnis, f. _Distribution de viande faite au peuple_. SYN. Crudæ

carnis distributio, solemni ritu fieri solita.

VISCŌSUS, a, um, _Gluant_, _visqueux_.

VISCUM, i, n. _Glu, pour prendre les oiseaux_. USUS: In visco inhærescunt

aves.

VĪSENDUS, a, um, _Qui mérite d’étre vu_, _remarquable_. SYN. Spectandus,

magnificus. USUS: Epulum visendo apparatu. Visendi operis signum. Visenda

pietate spectaculo exemploque esse civibus.

VĪSĬO, ōnis, f. _Idée_, _vision_, _apparition_. SYN. Visum, spectrum,

species. EPITH. Communis veri et falsi, externa, adventitia, falsa,

probabilis, fluens, inanis. PHRAS. Visionem habuit cœlestem, _il a eu

une vision, une apparition céleste_. Oblata homini est cœlestium quædam

species. In quiete visa illi species viri, quam pro humano habitu

augustioris. Obversata ejus animo per quietem cœlestis quædam species.

Cœlestium præclara illi species oblata est; divina quædam species de

cœlo effulsit. Nocturna quies cœlestem quamdam illi speciem objecit,

ostentavit. USUS: 1. Animi externa et adventitia quadam visione turbati.

Falsa ejus specie et visione vehementius commoventur homines. 2. Videndi

actus, _action de voir_, _vision_, _vue_. Visio sine ære fieri non potest.

VĪSĬTO, as, avi, atum, are, a. _Aller voir_, _visiter qqn_. SYN. Viso,

inviso. USUS: Podagræ doloribus ardentem visitavit. (Visito diœcesin,

provincias, _vulg. est_), _visiter un diocèse, des provinces_. Latine:

Inspicio, lustro, obeo, recognosco provinciam, etc. Cf. Viso.

VĪSO, is, si, sum, ere, a. _Voir attentivement_, _examiner_,

_contempler_; _visiter_, _rendre visite_. SYN. Inviso, visito, officii

causa adeo, convenio, accedo, salutatum venio. USUS: Constitui ad te

venire, et visere, et cœnare tecum. Visere aliquem longo intervallo.

Cum laxati curis sumus, spectare aliquid volumus et visere. Nunc ad eum

visam, _maintenant, j’irai le visiter_.

VĪSUM, i, n. _Objet vu_, _vision nocturne_, _songe_, _rêve_. SYN. Visio,

somnium. EPITH. Falsum, probabile, verissimum. USUS: 1. Visa somniantium.

Visis nescio quibus terreri. Visa dormientium pro nihilo habenda sunt.

Multa visa somniorum proficiscuntur a Numine. 2. Probabile, apparens,

objecta menti species, _image_, _représentation_. Cum visa in animos

imprimantur, etc. Visis non omnibus adjungebat fidem.

VĪSUS, ūs, m. _Regard_, _faculté de voir_, _vue_, _yeux_. SYN. Videndi

sensus, videndi vis, acies oculorum. EPITH. Humanus, insignis, illustris.

PHRAS. Oculorum acies hebes et obtusa, _vue faible_. Caligantes oculi,

oculi turbidi, videndi facultas turbida et confusa. Lumina oculorum

amittere; videndi facultate destitui, _perdre la vue_, _être aveuglé_.

USUS: Nocent visu feminæ, quæ duplices pupillas habent. Cf. Oculus.

VĪTA, æ, f. _La vie_, _l’existence_. SYN. Spiritus, usura hujus lucis,

vitæ curriculum, cursus hujus vitæ, curriculum vivendi, communis

spiritus, spiritus cœli, anima, caput, victus. EPITH. Honesta, probata,

suavis, jucunda, quieta, tranquilla, splendida, delicata, umbratilis,

constans, aspera, insuavis, amara, horrida, fera, sordida, vitiosa,

flagitiosa. USUS: 1. Vitam duram agit, _il mêne une vie dure_. Vitam

aridam, insuavem, vitam victu cultuque inprimis horridam et asperam

agit; vitam vivit duram et insuavem; durius consulit vitæ suæ; gravius

de vita sua statuit. 2. Vitam agit commodam, _il mêne une vie commode,

facile_. Ætatem suavem, tranquillam, quietam, sine ullo labore et

contentione traducit, agit, degit, exigit; tranquille placideque vitam

traducit; vitæ cursum, vitæ curriculum sine ulla fortunæ offensione

conficit. Secundus illi vitæ sine ulla offensione cursus contigit. 3. In

castris e vita decessit, _il est mort dans le camp_. E vita discessit,

excessit, cessit, recessit, exivit, descivit, migravit, emigravit,

demigravit; vitam hanc mortalem deseruit; vitam in castris posuit,

profudit, naturæ reddidit; vitæ supremum spiritum edidit; vitæ supremum

diem egit; extremum vitæ diem morte confecit; vitam amisit, dimisit; in

castris vita eum defecit, ad vitæ exitum a DEO vocatus est. 4. Si mihi

vita suppetet, _si je vis jusque-là_, _si DIEU me prête vie_. Si vita

suppeditabit; si vita producta, perducta, propagata ad id tempus fuerit;

si superstes ero; si vita fruar; si in vita ero, mansero, commoratus

fuero tamdiu; nisi exiguum hoc vitæ curriculum, quod natura nobis

circumscripsit, vivendo prius confecero; nisi vita me defecerit prius;

nisi quis casus mihi vitam prius adimat, auferat, eripiat; nisi quis

casus lucis usuram hanc prius eripiat. 5. Ergone omnem vitam in foro

transigam? _Je passerai donc toute ma vie dans le forum?_ Ergone ætatem

omnem in foro teram, conteram consumam? ergo ætatem omnem in causis

forensibus ducam, traducam, exigam? ergone totum mihi vitæ curriculum

in foro et curia conficietur? ergone omne curriculum industriæ meæ

in judiciis, forique contentionibus elaborabitur? 6. Vitæ jam pene me

tædet, _j’ai presque la vie en dégoût_. Vitam mihi acerbam puto; vita

qua nihil prius, potius, carius, antiquius alioquin mortalibus, gravis

mihi est et molesta; piget spiritum, quo mortalibus nihil dulcius,

longius ducere; lucis usuram, qua fruor, graviter jam molesteque fero.

Animam quam traho, spiritum quem duco acerbum mihi esse sentio. USUS:

Vita nobis a DEO data, concessa, tradita est. Vitam a DEO habemus. In

vitam edimus, introimus, venimus flentes, _venir à la vie_, _naître_.

Vitam producere, perducere, propagare ad ultimam senectutem, _prolonger

sa vie_. Vitam jucundam cum virtute degere, agere, vivere, traducere,

transigere; vitam cum virtute colere, _vivre vertueux_. Tribus rebus

vita hominum continetur, retinetur, sustentatur: cibo, potione, spiritu,

_trois choses entretiennent la vie animale: le manger, le boire, la

respiration_. Vitam ad omnem virtutem dirigere, instituere, _bien

ordonner sa vie_. Vitam, rationem vitæ, certum vitæ genus, institutum

sequi; certo genere cursuque vitæ implicari, _avoir tel ou tel genre de

vie_. Vitam alicujus enarrare, narrare; imaginem vitæ alicujus exprimere;

vitam alicujus, vitæ consuetudinem explicare, _raconter la vie de qqn_.

Vitam alicujus appetere, vitam persequi, _attenter à la vie d’un autre_.

Vitæ alicujus parcere; in vita servare et sustinere aliquem, _épargner

la vie du prochain_. Vitam alicui auferre, eripere, exhaurire; vita

aliquem expellere, orbare, privare, _ôter la vie à qqn_. E vita migrare,

_mourir_. Vitam abjicere, _renoncer à la vie_. Vitam profundere, edere,

_rendre le dernier soupir_. Vita cum sanguine effluxit, _mourir de

mort violente_. Mortuos ad vitam revocare; mortuis vitam restituere,

_ressusciter les morts_. Cf. Vivo. )( Mors, Morior.

VĪTĀLIS, e, gen. com, _Relatif à la vie_, _de vie_, _vital_, _qui fait

vivre_. SYN. Quod vitam præstat, salutaris. USUS: Vis vitalis per omnem

mundum pertinens. Vitalis calor, spiritus.

VĪTĀTĬO, ōnis, f. _Action d’éviter_, _fuite_, SYN. Fuga. USUS: Vitatio

periculi, lucis, urbis.

VĬTELLUS, i, m. _Jaune d’œuf_. SYN. Ovi pars interior.

VĬTĬO, as, avi, atum, are, a. _Corrompre_, _gâter_, _altérer_;

_déshonorer_; _entacher de vice_, _frapper de nullité_. SYN. Vitium

affero virgini, violo, comprimo, vim affero, stuprum infero. USUS:

Vitiare alienam uxorem. Senatus-consulta arbitrio consulum supprimebantur

vitiabanturque, _les consuls supprimaient et altéraient à leur gré les

sénatus-consultes_. Cf. Stuprum.

VĬTĬŌSĒ, _D’une manière défectueuse_, _mal_. SYN. Vitio. USUS: Vitiose

loqui, concludere. Lex vitiose lata.

VĬTĬŌSĬTAS, ātis, f. _Disposition vicieuse_, _vice_, _défaut_. USUS:

Malitia certi cujusdam vitii, vitiositas omnium.

VĬTĬŌSUS, a, um, _Plein de défauts_, _vicieux_, _mauvais_; _pervers_,

_corrompu_. SYN. Multis vitiis flagitiisque coopertus, convictus,

depravatus, corruptus, quod vitiose se habet, quod in vitio est, in vitio

ponitur. )( Purus, incorruptus. PHRAS. 1. Vitiosi multis partibus plures

sunt quam probi et integri, _les hommes pervers sont plus nombreux que

les honnêtes gens_. Improborum, consceleratorum, pravorum, flagitiosorum,

male moratorum, malis artibus præditorum, malitia, scelere, vitiis,

flagitiis insignium, qui suum animum ad malas artes adjunxerunt; eorum

qui vitam omni vitiorum labe coinquinatam, a virtute abhorrentem, vitiis

turpissime obrutam et coopertam traducunt, numerus semper major est quam

bonorum. Cf. Improbus, Sceleratus. 2. Vitiosus es admodum, _vous êtes

tout à fait corrompu_. In vitium pronus es; nunquam a vitiis animum,

mentem, cogitationem abducis; nunquam mens tua a malitia discedit,

abducitur, avellitur; hærent in animo tuo studia vitiorum. Cf. Malus,

Nequam. USUS: Consuetudo naturæ vitiosa et corrupta. Animi hoc est

integri non vitiosi. Vitiosam naturam doctrina edomitam et compressam

habuit Socrates, _Socrate dompta et réduisit par la sagesse sa nature

naturellement portée au mal_. Orator vitiosissimus, _détestable orateur_.

Cf. Vitium.

VĪTIS, is, f. _Vigne_. USUS: Ars colonorum est quædam, quæ vites

circumcidat, amputet, erigat, extollat, adminiculetur, ut quo natura

fert, eo possint ire, ut ipsæ vites, si loqui possent, ita se tractandas,

tuendasque esse fateantur. Vitem serere, et quæ sata est, diligenter

colere. In vitibus putantur, resecantur ea quæ se nimium profuderant.

VĬTĬUM, ĭi, n. _Défaut_, _défectuosité_, _vice_; _imperfection_; _défaut

physique_. SYN. Vitiositas, animi deformitas, morbus animi, turpis actio.

)( Virtus, Sanitas. EPITH. Commune, pervagatum, finitimum, insigne,

intolerabile, mediocre, maximum, perspicuum, grande, proprium senectutis,

singulare. Vitia domestica, fraterna, occulta, paterna, perditissima,

hominis stulta, iniqua, contraria. PHRAS. Multis animi corporisque vitiis

laborat, _il est plein de défauts physiques et d’imperfections morales_.

Nullum est in moribus naturaque vulnus; nulla pravitas, dedecus,

turpitudo qua non laboret. Eximia est ingenii tarditate, stupore,

debilitate linguæ, oculis perversissimis; vultu omnique motu corporis

vastus et agrestis. Quæ præterea libido oculis, quod facinus a manibus,

quod flagitium a toto abest corpore? USUS: 1. Homo vorago et gurges

vitiorum; omnibus vitiis inquinatus, cumulatus, contaminatus, coopertus.

In vitium delabi. Affine illud vitio est. Facile se vitiis et erroribus

admiscent hominum animi. Vitia declinare, vitare, effugere, ponere; a

vitiis abstinere, abesse; vitio carere. 2. Culpa, _faute_, _crime_. Qui

valetudinis vitio, qui fortunæ vitio, non suo decoxere. 3. Dedecus,

_honte_, _déshonneur_. Summam laudem alicui vitio dare, in vitio ponere.

4. In auguriis, _vice dans les augures_, _augure contraire_, _mauvais

présage_. Augures vitio creatum consulem, vitio magistratum capessivisse

aiunt; vitium obnuntiant. 5. Labes, rima, _défaut_. Si ædes exesæ

corruerint _vel_ vitium fecerint, _si le bâtiment s’est lézardé, menace

ruine_. Cf. Scelus, Crimen, Flagitium, Sceleratus.

VĪTO, as, avi, atum, are, a. _Éviter_, _fuir_, _se soustraire_. SYN.

Devito, fugio, effugio, declino. )( Incido. ADV. Caute, facile, honeste,

magnopere, summopere, turpiter. PHRAS. Adulatores vita, _fuyez les

flatteurs_. Refuge ab infida adulatorum consuetudine; cave, effuge

assentatorum istam perniciem; aufer te ab isto perniciosorum hominum

grege; utere cautione certa, cautionem diligentem adhibe ne te fallat

perniciosa adulatorum consuetudo. USUS: Periculum, vituperationem, culpam

vitare.

VĬTRĬCUS, i, m. _Beau-père_.

VĬTRUM, i, n. _Verre_. USUS: Merces fallaces chartis, et linteis, et

vitris delatæ.

VĬTŬLĪNUS, a, um, _De veau_. SYN. Ex vitulo.

VĬTŬLUS, i, m. _Veau_.

VĬTŬPĔRĀBĬLIS, e, gen. com. _Blâmable_, _répréhensible_. SYN.

Vituperandus.

VĬTŬPĔRĀTĬO, ōnis, f. _Blâme_, _reproche_, _réprimande_. SYN.

Reprehensio, ignominia. EPITH. Major, summa, tanta, vehemens, justa,

maxima. PHRAS. Vituperationem effugere quis potest? _Qui peut échapper

au blâme?_ Quis est qui non labatur in tam difficili, tamque lubrica

rerum humanarum via? quis est qui non offendat? quis est qui effugere ac

vitare omnem offensionem possit? quis ab offensione præstare se immunem

potest? USUS: Alicujus factum, aliquem in vituperationem adducere. In

vituperationem cadere, venire, _être l’objet des reproches_, _devenir

un objet de blâme_. Subeunda erit ea causa magna vituperatio. Mihi ita

persuadeo, eam rem laudi tibi potius quam vituperationi fore, _que cela

t’attirera des éloges plutôt que le blâme, sera plutôt pour toi une

occasion, un sujet d’éloges que de reproches_.

VĬTŬPĔRĀTOR, ōris, m. _Celui qui blâme_, _censeur_, _critique_. SYN.

Reprehensor. EPITH. Invidus. USUS: Si in vituperatores incideris.

VĬTŬPĔRO, as, avi, atum, are, a. _Blâmer_, _censurer_, _critiquer_,

_réprimander_. SYN. Reprehendo; crimini, culpæ, vitio do, tribuo,

culpo, deformo; de dignitate, de auctoritate alicujus detraho, in

maledicti _vel_ criminis loco pono _vel_ objicio; maledictis alicujus

gloriam dignitatemve violo, verbis castigo. ADV. Acerrime, asperius,

gravius, admodum, valde. PHRAS. 1. Res palam vituperatur, _on blâme

ouvertement la chose_. Res palam improbatur, damnatur, accusatur, acerbe

notatur; sermones ea de re minus commodi dissipantur. 2. Auctor operis

vituperatur, _on fait le procès à l’auteur de cet ouvrage_. Auctor

convitio exagitatur, jactatur, vexatur, male accipitur; convitiis

urgetur; infamia notatur; in reprehensionem incurrit. Cf. Reprehendo,

Criminor. USUS: Ego tuum consilium vituperare non audeo, _pour moi, je

n’ose désapprouver votre projet_.

VĪVAX, ācis, omn. gen. _Qui vit longtemps_. USUS: Cervus vivax.

VĪVĬDUS, a, un, _Plein de vie_; _fort_, _énergique_. SYN. Plenus vigoris.

USUS: Impetus, ingenium vividum, _caractère énergique_, _âme fortement

trempée_. Cf. Alacer.

VĪVO, is, ixi, victum, ere, n. _Vivre_, _être en vie_, _exister_. SYN.

Spiro, sum in vita, sum, in vita commoror, inter vivos numeror, vitam

ago, transigo, dego, ætatem ago, vitam vivo, vita fruor, vitam et

spiritum duco, vita et communi spiritu fruor, vitam colo, vita manet,

vita suppetit, suppeditat, lucem intueor, anima mea exsupero. ADV.

Amantissime cum aliquo, amicissime, animose, audacter, calamitose,

comiter, concordissime cum aliquo, congruenter, naturæ convenienter,

familiariter, fideliter, honestissime, immoderate, improbe, impure,

intemperanter, jucunde, laudabiliter, libere, licentius cum sua domina,

luxuriose cum libidinosis, magnifice, molliter, necessario, otiose,

petulanter, prodigo. Quam diutissime, quiete, sanctissime, sapienter,

satis superque, valde, familiariter. PHRAS. 1. Dum vivam, litteris

studebo, _tant que je serai vivant, j’étudierai les lettres_. In

litterarum studio vitam conterere, degere omnem ætatem est animus; dum

animus in hac custodia corporis retinebitur; quantumcumque ætas mihi

contigerit longinqua; dum curriculum vivendi a natura datum confecero;

dum salvus ero; dum spiritum duxero; dum vita et hoc communi spiritu

fruitus fuero; dum spiravero; dum lucem intuitus fuero, litteris studebo.

Quibus regionibus vitæ meæ spatium circumscriptum fuerit, iisdem

litterarum uno studio quasi tabernaculum vitæ meæ collocabo. 2. Misere

vivit, _il vit misérablement_. Animam trahit, spiritum ducit inter

multos animi corporisque cruciatus; paucos in vita dies videt, numerat

non insigni aliqua calamitate notabiles; in luctu et sordibus jacet,

obsolescit, consenescit; vitam exigit, vitam degit in multis miseriis;

ætatem omnem iis in calamitatibus exigit, ut nec vitæ hujus lux illi,

nec cœli hujus spiritus jucundus esse possit, quæ illi lucis usura

datur, quæ illi exigui usura temporis ad vivendum conceditur, ea non

tam beneficium est, quam nova series dolorum. 3. Vivit ad genium suum

suaviter et molliter, _il vit sans souci, dans les plaisirs, il jouit de

la vie_. Vivit arbitratu suo; vivit ingenio suo; sibi, genio indulget

liberaliter; animo obsequitur; curat se molliter; cuticulam curat

molliter ac delicate. 4. Vivere sine fratre non potest, _il ne peut vivre

sans son frère_. Desiderium absentis fratris ferre non potest; spiritus

ejus ex fratre pendet; spiritus quem ducit ex fratris ore trahitur; vita

ac salus ejus in unius fratris anima consistit; partem viscerum avelli

fratris discessu autumat. USUS: Secum esse, secum vivere ac habitare,

_ne songer qu’à soi_, _ne vivre que pour soi_. Conjunctissime cum aliquo

vivere, _vivre dans l’intimité de quelqu’un_. De lucro vivo, _je vis

de ce que je gagne_. Vivere de suo, _vivre du sien, de sa fortune_. In

horam, in diem, barbarorum more vivere, _vivre au jour le jour, sans

souci du lendemain_. In otio vivere, _vivre dans l’oisiveté_. Vivere ad

alterius arbitratum, non ad suum, _vivre selon la volonté d’autrui, non

selon ses désirs_. Naturæ satis vixi, _j’ai assez vécu_. Præcario vivere,

_vivre d’une manière précaire_. Rapto vivere, _vivre de rapine_. Ita

vivam, _sur ma vie_, _aussi vrai que je vis_. Quis hoc putaret præter

me? Nam ita vivam, putavi, _car, aussi vrai que je vis, je l’ai pensé_.

Ne vivam, _que je meure, si_. Quid poteris, inquies, pro iis dicere? Ne

vivam, si scio, _que je meure, si je le sais_. Vive valeque, _vis et

porte-toi bien_. Vivite silvæ, _adieu, forêts_.

VĪVUS, a, um. _Vivant_, _qui est en vie_, _animé_. SYN. Spirans. USUS: Me

vivo non triumphabit. E vivorum numero exturbare aliquem. Vivus et videns

pereo. Ad vivum reseco. De vivo aliquid detraho _vel_ reseco.

VIX, _A peine_. SYN. Vix dum, vix jam ægre. PHRAS. Vix non totum periit,

_il s’en est peu fallu que tout ne périt_. Non multum abfuit quin; paulum

abfuit quin totum periret; vix tenues supersunt reliquiæ. USUS: Vix ac ne

vix quidem evades. Vix est rectum te huc venire. Quid est, sine his cur

vivere velimus? mihi vero cum his ipsis vix; his autem detractis ne vix

quidem, _sans l’étude quel attrait peut avoir pour moi la vie? avec elle,

je la supporte à peine, sans elle, je ne la supporterais plus_. Ego vix

teneor quin accurram, _j’ai bien de la peine à ne point accourir_.

VŎCĀBŬLUM, i, n. _Dénomination_, _mot_, _terme_. SYN. Vox, nomen,

verbum. EPITH. Certum, proprium, declarans, incognitum alicui, additum

ad nomen, novum, priscum, ab oratore modificatum, inflexum quodammodo.

USUS: Vocabulo ipso declaratur. Nomen est quo quæque res proprio et certo

vocabulo appellatur, _le nom est le mot propre et distinctif assigné

à chaque chose_. Vocabulorum inanes opifices. Vocabulum ab oratore

modificatum, et inflexum quodammodo.

VŌCĀLIS, e, gen. com. _Qui a une voix_, _sonore_, _retentissant_; subst.

f. _Voyelle_. USUS: Concursus vocalium certarum.

VŎCĀTUS, ūs, m. _Convocation_, _appel_. SYN. Arcessitus. USUS: Drusi

vocatu venimus.

VŌCĬFĔRĀTĬO, ōnis, f. _Grands cris_, _clameur_, _vocifération_. SYN.

Clamor, vox elata. USUS: Muliebris vociferatio me commovebat. Cf. Clamor.

VŌCĬFĔROR, aris, atus sum, ari, d. _Pousser de grands cris_, _vociférer_.

SYN. Clamo, clamorem edo, clamorem tollo, exclamo, vocem contendo. USUS:

Palam minitari et vociferari. Cf. Clamo.

VŎCO, as, avi, atum, are, a. _Appeler_, _convoquer_, _mander_. SYN.

Advoco, inclamo, arcesso, accieo, adesse jubeo, evoco, nomino. ADV.

Exigue, fortuito, jam dudum, nominatim, parcius, paulo, recte, temere,

ultro, falso, vulgo. PHRAS. Locus is Troja vocatur, _ce lieu s’appelle

Troie_. Troja appellatur; loco Troja nomen est; loco dixere nomen Trojam.

Trojæ loco nomen est. Cf. Nomen. USUS: 1. Aliquem in jus, ad cœnam

vocare. Senatum vocari jussit. 2. Invito, traho, impello, _inviter_,

_provoquer_, _engager_. Qua spe me ad laudem, ad studium virtutis

vocas? Consules ad arma vocant plebem. In eumdem me luctum, in longum

sermonem me vocavit. Quod me a mœstitia vocas nihil proficies, _vous ne

parviendrez pas à me tirer de mon chagrin_. 3. Adduco, _amener à tel ou

tel état_, _mettre dans telle ou telle situation_. Aliquem in invidiam,

in odium, in culpam, in suspicionem, in judicium; aliquid in dubium

vocare. 4. Nomino, _appeler d’un nom_, _nommer_, _désigner_. Quamque rem

suo nomine vocare, _appeler chaque chose par son nom_. Cf. Accerso.

VŎLĀTĬCUS, a, um, _Qui voie_, _ailé_; _éphémère_, _passager_. SYN.

Inconstans. USUS: Furentes et volatici impetus. Cf. Vanus, Inconstans,

Levis.

VŎLĀTĬLIS, e, gen. com. _Qui vole_, _qui a des ailes_, _ailé_. SYN.

Volucer. USUS: Bestiæ aquatiles, volatiles.

VŎLĀTŬS, ūs, m. _Action de voler_, _vol_. SYN. Lapsus volucrum. EPITH.

Aerii. USUS: Aer volatus avium sustinet.

VŎLĬTO, as, avi, atum, are, n. _Voler çà et là_, _voltiger_; _aller

et venir_, _s’empresser_. SYN. Vagor, discurro. USUS: Volito in foro;

volitare per gentes et regna.

1. VŎLO, as, avi, atum, are, n. _Voler_. SYN. Volito, pennis me tollo.

ADV. Late, insolentius, palam, vehementer. USUS: Volasse eum, non iter

fecisse diceres. Volat ætas, _le temps vole, arrive rapidement_. Litteræ

ad Pompeium volabant.

2. VŎLO, vis, vŏlŭi, velle, a. _Vouloir_, _souhaiter_, _désirer_. SYN.

Voluntas est, voluntatem habeo, voluntas mea fert, sententia est, studeo.

)( Nolo. ADV. Imprudenter, magnopere, maxime, nequicquam, perverse,

plane, recte, non sane, valde, vehementer, etiam atque etiam. PHRAS. Hoc

unum volebat, _il ne voulait que cela_. Hoc ferebat ejus voluntas; hoc

significasse et annuisse videtur; hoc tota animi inductione deposcebat;

hoc totis animis volvebat; hoc toto animi ardore cupiebat; hoc optabat;

votum hoc erat unicum; hoc spectabat unum; hoc unum cordi erat; huc

mentem, huc cogitationes omnes conferebat; hanc unam rationem rerum

suarum ingressus erat, inierat; hoc unum in animo erat, in animo habebat.

2. Si ita vis, fiat, per me licet, _si vous le voulez, soit, je le

permets_. Si id æquum censes; si animum induxisti; si tibi certum est,

hoc agere; si ea stas sententia; si iis rebus agendis animum injecisti;

si huc animum convertis; si tuæ id voluntatis est; si ita libet; si id

consilium agitas, fiat quod lubet, nihil repugno. 3. Vult mercaturam

facere, _il veut devenir marchand_. Ad mercaturam se applicat; ad

mercaturam se confert; mentem ad mercaturam faciendam appulit; mercaturam

facere in animum induxit; novam nunc vitæ ac studiorum rationem suscipit

et ingreditur, totusque ad voluntatem mercaturæ faciendæ incumbit, qui

mercatum nunquam attigit. Cf. Cupio, Desidero, Statuo. USUS: 1. Volo

omnes bene de me sperare. Quid sibi ista volunt? _Que signifie cela?_ 2.

Cupio bene, _souhaiter à qqn toute sorte de bonheur_. Omnium causa quos

commendo velle debeo, _je veux du bien à tous ceux que je recommande_.

Valde ejus causa volo. Cf. Decerno, Statuo, Constituo.

VŎLŌNES, um, m. pl. _Esclaves qui, après la bataille de Cannes,

s’enrôlèrent d’eux-mêmes; volontaires_. SYN. Milites voluntate sequentes.

VŎLŪBĬLIS, e, gen. com. _Qui tourne_, _qui roule_. SYN. In orbem

incitatus. USUS: 1. Cœlum volubile, _le ciel qui tourne sur nos têtes

ou sur lui-même_. 2. Concitus, _rapide_, _entraînant_; _inconstant

changeant_, _variable_. Volubili et præcipiti quadam dicendi celeritate.

Vaga et volubilis et inconstans fortuna. Cf. Vagus, Varius.

VŎLŪBĬLĬTAS, ātis, f. _Mouvement rapide_, _circulaire_, _rotation_,

_tour_; _en parlant du langage: Rapidité, volubilité_. SYN. Volubilis

motus, celeritas, incitatio. EPITH. Inanis, irridenda, magna. PHRAS.

Magna in eo est linguæ volubilitas, _il parle avec une grande volubilité,

rapidité, facilité_. Expedita et profluens est in dicendo celeritas;

lingua incitatius fertur; oratione utitur volubili, celeri, concitata;

oratio hominis rapida est et celeritate pene cæcata; fundit orationem

mira linguæ verborumque volubilitate et concitatione. USUS: 1. DEUS cœlum

ad volubilitatem rotundavit. Verborum, linguæ volubilitas. 2. Celeritas,

concitatio, inconstantia, _en parl. du sort_: _Inconstance_, _légèreté_.

Fortunæ volubilitas. Cf. Inconstantia.

VŎLŪBĬLĬTER, _Rapidement_, _avec abondance_. USUS: Sæpe in amplificanda

re, concessu omnium funditur numerose et volubiliter oratio, _souvent

dans l’amplification, un accord unanime autorise le discours à se

déployer rapidement dans la rondeur des périodes_. SYN. Celeriter,

incitate.

VŎLŬCER, cris, cre; gen. pl. ĭum, _Ailé_; _prompt_, _léger_, _rapide_;

_passager_, _éphémère_. SYN. Volatilis, præceps, incitatus. USUS: O

nuntium volucrem! Nihil tam volucre, quam maledictum, _rien ne fait plus

rapidement son chemin qu’une médisance_. Genus dicendi volucre. O spem

volucrem!

VŎLŬCRIS, is, f. _Oiseau_. SYN. Ales, avis, volatilis. USUS: Volucres

nidos fingunt ac construunt.

VŎLŪMEN, ĭnis, n. _Rouleau de feuilles_, _manuscrit_, _livre_, _ouvrage_.

SYN. Liber. EPITH. Cœleste, maximum, plenum, novum. USUS: Evolvi volumen

epistolarum tuarum. Epistolas in volumen referre, redigere. Aliquot jam

volumina confecit, effecit Omnia hæc paucis voluminibus continentur. Cf.

Liber.

VŎLUNTĀRĬUS, a, um, _Volontaire_. SYN. Sponte, ultro, judicio susceptus,

ad arbitrium, ad libidinem. )( Invitus. USUS: Voluntaria oblivio. Sunt

quidam animi motus voluntarii. Voluntarium facinus. Hominem habuit

voluntarium laudatorem. Cf. Libenter.

VŎLUNTAS, ātis, f. _Faculté de vouloir_, _volonté_. SYN. Mens, animus,

sensus, arbitrium, consilium, propositum, sententia, institutum, EPITH.

Abdita, retusa, aliena, offensa populi, alienior ab aliquo, conjuncta

inter aliquos, constantissima, depravata, eximia quædam et singularis,

fraterna, plena humanitatis et pietatis, grata alicui, minime nova,

incredibilis, popularis, jucunda in malis, grata in dolore, liberalis,

obstinatior et in iracundia obfirmatior, occulta, perpetua, præclara,

omni laude digna. Consceleratæ, nefariæ, diversæ civium, justæ, inanes,

ambitiosæ, multæ et perpetuæ, summæ omnium. PHRAS. 1. Voluntati tuæ

parebo, _je ferai votre volonté_. Obsequar tuis voluntatibus; nihil nisi

ex voluntate tua faciam; ero in potestate tua; decretis tuis parebo,

morem geram; totum me tibi trado gubernandum; obtemperabo imperiis tuis;

nihil nisi de sententia tua acturus sum; tuas ad leges volens veniam,

descendam. 2. Idem mihi sensus est, eadem voluntas, _j’ai les mêmes

sentiments, les mêmes désirs que vous_. In eadem tecum voluntate sum;

voluntatem eamdem suscepi, habeo; tuis voluntatibus plane assentior; in

sententiam tuam pedibus eo. Cf. Consentio. USUS: 1. Nec mutabo unquam,

nec abjiciam quam cepi voluntatem. Ad voluntatem loqui. Ex voluntate

aliquid facere. Aliquo ex voluntate uti. 2. Studium, benevolentia,

_bonnes dispositions_, _bienveillance_, _intérêt_, _faveur_. Civium

voluntates propensas sibi bonis artibus conciliare, _se concilier les

bonnes grâces des citoyens_. Voluntates civium conglutinare, copulare,

_procurer l’union des volontés_. Voluntatem suam civitas universa

ad Pompeii partes conferebat, aggregabat; voluntatem suam Pompeio

profitebatur, declarabat, re præstabat; omnium voluntates ad Pompeium

accessere, _toute la cité inclinait vers le parti de Pompée_. Conserva,

retine hanc tuam erga me voluntatem, _conservez cette bonne volonté

à mon égard_. Quam facile mutantur, alienantur, offenduntur hominum

voluntates ac studia, _bonnes dispositions_. De pristina voluntate levi

momento remittere, _cesser pour un instant de montrer à qqn autant

d’amitié_. Alienatæ populi voluntates lente recuperantur, reconciliantur,

_difficilement on recouvre les bonnes grâces du peuple quand on les a

perdues_. Cf. Accommodo, Adjungo.

VŎLŬPE, adj. et subst. n. _Agréable_, _chose agréable_, _qui fait

plaisir_. SYN. Delectabile. PHRAS. Volupe est, _cela est agréable_.

Voluptati est; voluptatem efficit, conciliat; voluptate afficit,

perfundit. Cf. Voluptas. USUS: Salvum te venire, mihi volupe est.

VŎLUPTĀRĬUS, a, um, _De plaisir de joie_, _voluptueux_. SYN. Effeminatus,

voluptati deditus, voluptati studens. PHRAS. Voluptarius homo est,

_c’est un homme de plaisir_. Omnia ad voluptatem refert; voluptatem

spectat unam; omnia voluptate metitur; mollitia et luxu fluit; luxu et

inertia diffluit; voluptatibus totum se dedit, tradit, dat; alienato

ad libidinem animo est; effusus in venerem, et amoribus impeditus est;

homo est natus abdomini; abdomini tantum operam dat, inservit; genio et

abdomini indulget; suis se cupiditatibus mancipat; homo est præterquam

sibi, nemini commendatus; animo suo morem gerit; animo obsequitur quoquo

fert libido. Cf. Mollis. USUS: Epicurus homo voluptarius, cujus te mores

delectant, _Épicure, homme adonné aux plaisirs sensuels, dont les mœurs

vous plaisent_. Cf. Voluptas, Libido.

VŎLUPTAS, ātis, f. _Plaisir_, _joie_, _satisfaction_, _jouissance_

(_sensuelle ou intellectuelle_), _volupté_. SYN. Jucunditas, fructus

jucunditatis, lætitia, jucundus voluptatis sensus. EPITH. Amatoria,

contraria honestati, non digna præstantia hominis, esca malorum,

exquisita, illecebra turpitudinis, imitatrix boni, incredibilis lætitiæ,

pene divina, inimica virtutis, insatiabilis, magna et perpetua,

mater malorum omnium, obscœna, simplex, summa, sempiterna, turpis.

Æternæ, confœderatæ, necessariæ, delicatæ, flexibiles, indignæ homine

docto, majores, non necessariæ, plurimæ, maximæ. PHRAS. 1. Res ea

mihi magnam voluptatem præbuit, _cette chose m’a causé une grande

joie_. Voluptati mihi fuit ingenti; maxima voluptate me perfudit;

ea ex re summam voluptatem cepi, percepi; summa voluptate compleor.

2. Voluptatibus se totum permittit, _il s’abandonne tout entier au

plaisir_. Veneri et Baccho tempus omne suum deberi arbitratur; totum

se vitiorum illecebris, et cupiditatum lenociniis tradit; libidinibus

se suis constringendum præbet; voluptatibus ducitur seque vitiorum

illecebris totum dedit; obstrictus voluptatibus suis tenetur. Quis in

voluptatibus illo inquinatior? Vino languidus, confertus cibo, sertis

redimitus paratissimis vescitur voluptatibus; voluptati frena, habenas

laxat; voluptatis illecebris delinitus, unguentis oblitus id tantum

agere videtur, ne quis sensus sit qui commotionem suavem jucunditatis

in corpore non persentisceret; cui voluptas suaviter non blandiretur;

qui titillante quadam corporis dulcedine quasi perfusus non moveretur;

ad quem voluptas cum suavitate non afflueret et illaberetur; qui

voluptatibus non afflueret; qui affluenti copia voluptatum et illecebris

omnis amœnitatis non colliquesceret. 3. Voluptas multos perdidit, _la

volupté a perdu bien des gens_. Voluptas malorum esca, blandissima

domina, inimica virtutis, illecebra turpitudinis, mater malorum omnium,

multis exitio fuit. Voluptate, tanquam dulci veneno, pars magna hominum

periit; multi illecti voluptate, dulcedine, voluptatibus, blandimentis

voluptatum capti, irretiti, sopiti, in miserias incurrunt, infortunia

subeunt, calamitates adeunt, graviter offendunt; multi ducem sequentes

voluptatem in exitium præcipitarunt. USUS: Verbo voluptatis omnes qui

Latine sciunt duas res subjiciunt: lætitiam in animo, et commotionem

suavem jucunditatis in corpore, _tous ceux qui savent le latin joignent

deux idées à mot de plaisir, une joie pour l’âme et une douce et agréable

sensation pour le corps_. Voluptate dominante virtus jaceat necesse est.

Voluptas rationi inimica impedit consilium, mentis perstringit oculos,

nec habet ullum cum virtute commercium. Voluptas suaviter sensibus

blanditur, sensus titillat et hilarat. Jucundam ac dulcem voluptatum

consuetudinem tristis admodum et amarus consequitur eventus. Voluptatis

exitus initium est doloris.

VŎLŪTĀTĬO, ōnis, f. _Action de se rouler, de se vautrer dans_.

USUS: Scelera tua non vestigiis odorantes ingressus tuos, sed totis

volutationibus corporis et cubilibus persecuti sumus.

VŎLŪTO, as, avi, atum, are, a. _Rouler_, _faire rouler_. SYN. Revolvo,

tracto. ADV. Libere, studiose. USUS: 1. Volutare libros. In luto, in omni

scelerum genere et libidinum, in omni dedecore volutari, _se vautrer dans

la boue, dans le crime_. 2. Procido, accido ad pedes, _se rouler aux

pieds de qqn_. Volutari ad pedes alicujus.

VOLVO, is, volvi, vŏlūtum, ere, a. SYN. Verto, verso, in orbem torqueo.

USUS: Facile soluteque volvere sententias, _développer sa pensée avec une

élocution facile_. Illi qui volvuntur stellarum cursus sempiterni, _cette

éternelle révolution des astres_. Cœlum admirabili celeritate volvi

videmus.

VŌMER, ĕris, m. _Soc de la charrue_. SYN. Ferrum in extremo aratro. USUS:

Vomere terram perstringere, scindere.

VŎMĬCA, æ, f. _Abcès_, _apostème_. SYN. Ulcus. USUS: Vomicam aperire.

VŎMĬTĬO, ōnis, f. _Vomissement_.

VŎMĬTŬS, ūs, m. _Action de vomir_, _vomissement_. USUS: Supprimere,

inhibere, sistere vomitum. Vomitum invitare, facere, extrahere, repetere.

VŎMO, is, mŭi, mĭtum, ere, n. et a. _Vomir_, _rendre_, _rejeter_. (_Chez

les Romains on se faisait souvent vomir pour se donner de l’appétit et

pouvoir se remettre à table._) SYN. Ejicio, vomitione me purgo, vomitu

egero. USUS: Convivium in quo nemo potest dicere utrum iste plus biberit,

an vomuerit, an effuderit.

VŎRĀGO, ĭnis, f. _Gouffre_, _abîme_. SYN. Gurges, charybdis. EPITH. Ima,

immensa; geminæ. USUS: Vos geminæ voragines scopulique reipublicæ, _vous

êtes les gouffres et les deux écueils_, _c. à d._, _les deux fléaux

de l’État_. Immensa vorago et gurges vitiorum. Habet secum fratrem,

quem gurgitem, quam voraginem? quid eum non sorbere, quid non haurire

cogitatione censetis? Cf. Helluo.

VŎRAX, ācis, omn. gen. _Qui dévore_, _dévorant_, _vorace_, _glouton_.

SYN. Gurges, helluo, ganeo, qui crudus postridie se ingurgitat; edax et

inexplebilis, natus abdomini suo, qui de convivio auferri debet, qui cibo

et potione se distendit. USUS: Quæ charybdis tam vorax, quæ tot res tam

cito absorbere potuisset? _Y a-t-il charybde si dévorante?_ Cf. Helluor,

Commessor.

VŎRO, as, avi, atum, are, a. _Dévorer_, _manger avidement_, _engloutir_.

USUS: Alia animalia vorant, alia mandunt. Nos hic cum Varrone voramus

litteras, _nous nous livrons avec passion à l’étude_.

VŌTĪVUS, a, um, _Voué_, _promis_, _consacré_, _dédié_. SYN. Quod voto fit

_aut_ suscipitur. USUS: Ludi votivi. Legatio votiva, _mission votive,

mission dont on se chargeait pour aller, aux frais de l’État, accomplir

un vœu en province_.

VŌTUM, i, n. _Vœu_, _promesse_. SYN. Voti sponsio qua obligamur DEO.

EPITH. Nefarium. PHRAS. 1. Voto se obligavit, _il s’obligea par vœu_.

Votum fecit, suscepit, nuncupavit; voti se religione obstrinxit,

devinxit; voti sponsione se obligavit; votum vovit. USUS: 1. Votum

DEO debemus. Voto tenemur. Voti rei sumus. Vota reddenda sunt Superis,

solvenda, persolvenda. Corpus suum perpetua voti religione DEO

consecrare; suam DEO castitatem voto dedicare. 2. Optatum, _vœu_,

_souhait_, _désir_. Voti compotem facere. Voti damnamur, _nous sommes

liés par vœu_. (Votum _pro_ suffragio, _vote, vulgare est_.)

VŎVĔO, es, vōvi, vōtum, ere, a. _Promettre qqche_, _faire un vœu_,

_s’engager par un vœu_. SYN. Vota suscipio, facio, nuncupo. PHRAS. Vovere

paupertatem, castitatem, obedientiam, _faire vœu de pauvreté, de chasteté

et d’obéissance_. Bona corporis ac fortunæ per voluntariam inopiam DEO

immolare; paupertatis votum nuncupare; arctissimo religionis sacramento

ad abdicanda fortunæ bona se obstringere. Irrevocabili castitatis voto

sese DEO obstringere, dicare; corporis ac animi pudorem, castimoniam,

integritatem voto consecrare ac immolare. DEO, DEI que vicariis perpetuo

obedientiæ nexu se obstringere, mancipare. Libertatem, et quæ pars animi

est nobilissima, voluntatis arbitrium DEO immolare, sacrificare. USUS:

Consul ludos Neptuno vovit. Nostri Imperatores pro salute patriæ capita

voverunt se Dianæ vitulum immolaturos.

VOX, vōcis, f. _Voix_, _son_, _cri_, _appel_. SYN. Sonus, verbum.

EPITH. Acerba, inimica bonis, acuta, gravis, cita, tarda, magna, parva,

mediocris, levis, aspera, contracta, diffusa, intermissa, fracta, scissa,

attenuata, inflata. Vox mollis, muliebris, effeminata, absona, absurda,

agrestis, rauca, inclinata, ululans, dura, fusa, dulcis, suavis, clara,

grandior, plenior, canora, lenis. PHRAS. 1. (Vocem non amplius habui,

VULG.), _je n’eus plus de voix_. Dolor vocem suppressit, inclusit; vocem

mittere, emittere nullam jam potui; voce defeci; vocem egerere, proferre

nullam potui; suppressa mihi vox est. 2. Voce submissa locutus est, _il

parla à voix basse_. Voce demissa, infracta, suppressa locutus est;

quassa jam voce fractaque id unum dixit; sedata et depressa voce pauca

locutus est. 3. Clarissima voce dixit, _il parla à haute voix_. Magna

voce, maxima, clarissima voce; voce magna et peracuta; maxima vocis

contentione, ut omnes exaudirent, dixit; ille majus exclamans ut vox in

coronam turbamque effunderetur, dixit; intonuit vox ejus, recreata jam

ac corroborata, sic ut ad omnes perferretur. USUS: Vox una eloquentiam

maxime sustinet et commendat. Cursus vocis per omnes sonos. Vocem ex eo

elicere nemo potuit. Intendere, contendere vocem. In profundenda voce

omne corpus intenditur. Vocem ad sonum miserabilem flectere, submittere,

_faire des inflexions de voix lamentables_. Theatrum totum vocibus

percrepat gratulantium. Missa cœlesti voce recreatus. Una consentiensque

omnium vox erat. Una vox pari consensu emissa. Una omnium voce laudatur.

Hæc te vox non percutit?

VULGĀRIS, e, gen. com. _Qui concerne la foule_, _général_, _vulgaire_,

_ordinaire_, _commun_. SYN. Quotidianus, contritus, communis, popularis,

unus de populo, unus de multis. )( Excellens. USUS: In communi vita et

vulgari consuetudine maxime rudis. Res vulgaris et pervagata est ac pene

obsoleta. Vulgaris opinio, _l’opinion commune, générale_. Cf. Communis.

VULGĀRĬTER, _Communément_, _d’une manière commune_, _vulgaire_, _banale_.

SYN. Populariter, usitate. PHRAS. Vulgariter loqui, _parler d’une

manière commune, sans distinction_. Plebeio sermone, verbis quotidianis,

minime ambitiose, cum vulgo loqui. USUS: Non vulgariter, ut pro homine

pernecessario scribere.

1. VULGŌ, _Généralement_, _en général_. SYN. Passim, populariter,

plerumque, magna ex parte; magnam, majorem, maximam partem. USUS:

1. Non sunt ista vulgo disputanda. 2. Aperte, palam, _ouvertement_,

_publiquement_, _partout_, _en tout lieu_. Vulgo hæc fiunt, Vulgo hæc

loquebantur. Cf. Communiter.

2. VULGO, as, avi, atum, are, a. _Répandre dans le public_,

_communiquer_, _publier_. SYN. Pervulgo, divulgo. ADV. Valde, passim.

PHRAS. Nescio quomodo liber is vulgatus sit, _je ne sais comment ce livre

a été publié_. Quomodo exciderit nescio, qua via in lucem prodierit,

emanarit, tam studiose compressus; quomodo exierit atque in vulgus

emanarit nescio. 2. Vulgata res est, _la chose est connue_. Ad ultimas

terras pervagata, jactata sermonibus, sermonibus dissipata, trita atque

celebrata res est. USUS: Vulgare morbos, _communiquer, progager les

maladies_. Nonne voce vestra vulgatum est? Vulgati contactu in homines

morbi. Cf. Effero, Edo, Divulgo.

VULGUS, i, n. _Le commun des hommes_, _la masse, la foule_, _le public_,

_le vulgaire_. SYN. Turba, multitudo. EPITH. Incertum. USUS: In vulgus

dividere tribuere pecuniam. In vulgus gratum aut ignotum esse. In vulgus

id exire et emanare non volo. Valet ea res plurimum in vulgus, _cette

chose a beaucoup de pouvoir sur le peuple, la populace_. In vulgus

commendari. Populus ac vulgus imperitorum. Expertus quam vanum et levi

aura mobile vulgus sit. Istius nequitia in ore vulgi est versata.

Sapientis judicium a judicio vulgi discrepat, _le jugement du sage

diffère de celui de la multitude_. Cf. Plebs.

VULNĔRĀTĬO, ōnis, f. _Blessure_. SYN. Sauciatio.

VULNĔRO, as, avi, atum, are, a. _Blesser_, _faire mal à_. SYN. Saucio;

plagam, vulnus impono, plagam facio, plagam injicio, vulnus infligo,

vulneribus conficio. PHRAS. 1. Graviter hominem vulneravit, _il blessa

grièvement cet homme_. Plagam mortiferam homini imposuit; vulnus intulit,

impegit luculentum; graviter vulnere affecit hominem. Plagis sauciavit;

corpus hominis plaga imposita cruentavit; graviter caput gladio

percussit; injecta _vel_ inflicta securi hominem protrivit 2. Graviter

vulneratus est, _il fut grièvement blessé_. Sica, pugione percussus;

telo ictus; multis vulneribus concisus; in adversum os telo sauciatus;

æger vulneribus; vexatus vulneribus; trajectus telo, lancea transfixus;

perfossus vulneribus; vulnere tardatus, retardatus; onustus vulneribus;

vulnere afflictus; vulneribus exsanguis ægrum vix corpus trahit. USUS:

Servi multi vulnerantur. Cf. Saucius, Vulnus.

VULNUS, ĕris, n. _Blessure_, _plaie_, _coup_. SYN. Plaga. EPITH.

Consulare, gravissimum, vehemens et mortiferum, voluntarium, domesticum,

periculosum, recens. PHRAS. 1. Non magnum vulnus fuit, _la blessure ne

fut pas grave_. Ferrum haud alte in corpus descendit; summa duntaxat

cutis perstricta est. Fessum vulnere ferrum haud alte penetravit; non

intactum quidem ferro corpus, attamen leviter tantum saucium erat. 2.

Ex vulneribus obiit, _il mourut de ses blessurès_. Mortifero vulnere

ictus cecidit; multis vulneribus acceptis, ac debilitato corpore et

contrucidato se abjecit exanimatus; vulneribus confectus est; multis

vulneribus confossus concidit; corpus multis vulneribus confectus

procubuit; telo secundum tempora graviter ictus in vulnus abiit. 3.

Vix sanabitur hoc vulnus, _cette plaie aura du mal à se guérir_. Vix

recreabitur inflicta plaga; vulnus eum in omnem vitam inutilem faciet;

alligari quidem et curari herbis vulnus poterit, vix tamen percurabitur.

USUS: 1. Vulnus alicui inferre, impingere. Grave vulnus accipere.

Vulnera adverso corpore excepta. Vulneribus confici. Vulnera divellere

et retractare. Vulneribus defessus, confectus, _criblé de blessures_. 2.

TRANSL. _Blessure_, _atteinte_; _douleur_, _affliction_. Alterius famæ

grave vulnus imponere, inurere, infligere. Fortunæ gravissimo vulnere

percuti, _être frappé par la fortune d’un coup très rude_. Antiqua

reipublicæ vulnera sanare.

VULPĒCŬLA, æ, f. _Petit renard_. SYN. Vulpes parva. USUS: Fraus quasi

vulpeculæ, vis leonis videtur.

VULPES, is, f. _Renard_. USUS: Jungere vulpes, _atteler des renards_,

_c. à d._, _tenter qqche d’impossible_. Vulpes pilum mutat, non mores,

_renard change de poil, mais non de caractère_. Tam facile, quam vulpes

pirum comest, _c. à d._, _impossible_. (PROV.)

VULTŬRĬUS, ĭi, m. _Vautour, oiseau de proie_. USUS: Vulturius ejus

provinciæ quæstor, _questeur vautour, spoliateur de sa province_.

VULTŬŌSUS, a, um, _Qui fait des grimaces_, _sombre_, _sévère_. SYN.

Tristis, severus. USUS: Cave ne quid ineptum sit aut vultuosum (in

oratione), _que rien ne jure ou ne grimace dans le style_.

VULTŬS, ūs, m. _Visage_, _physionomie_. SYN. Os, facies. EPITH.

Bellissimus, hilaris, gravis, modestus, nefarius, consceleratus,

perturbatus, plenus furoris, sapiens, severior, tristior, superbissimus;

ficti, simulati. PHRAS. 1. Vultu tristiore est et severo, _il a un visage

un peu triste et sévère_. Obscurior, suspensus et incertus ejus vultus

est; vultus ejus indignitate rerum acrior est; desperatio in ejus vultu

aut ira atrox eminet; ore confuso certas perturbationis notas aut ingens

malum præfert; in facie vultuque nescio quid triste inest et asperum;

frontem contrahit; frontem adducit; vultum demittit; oris habitus is est,

ut perturbati animi imaginem vultus et indices oculi referre videantur.

2. Vultus ab animo dissentit, _il a un visage menteur, qui ne rend pas

les sentiments de son âme_. Vultus fallit, mentitur, decipit; in fraudem

impellit, inducit; falsa vultus imagine, ficta specie dissimulatur

animus; falsa ista vultus species intuentibus imponit, illudit; animi

sensum vultus tegit. Sensus animi cum vultu minime congruit. 3. Ex vultu

agnosco quam alieno a me sit animo, _je reconnais à son air combien il

me déteste_. Ex oculis ac fronte conjicio, conjecturam facio; vultus

qui index est et imago animi, qui sermo quidam tacitus mentis est, de

illo prædicat quo erga me sit animo. Vultus, oculi loquuntur ac clamant

simulationem de ejus in me animo, vultus ipse significationem dat. Animi

infensi notas in fronte lego; vultus ipse sensum animi indicat. USUS:

Imago animi vultus est, indices oculi. Vultus est tacitus quidam mentis

sermo, animi janua. Num ejus vultum subire audes? Num ejus vultum ferre

potes? Fingere quidem et simulare vultum possumus. In tuis oculis, tuo

ore, tuo vultu acquiesco, _vos yeux, votre figure, tout votre air me

plaît_. Cf. Forma.

X

XYSTUS, i, m. _Xyste_, _colonnade découverte_, _galerie servant de

promenade_, _de lieu au conversation_, _etc._ SYN. Porticus. USUS: Cum

inambularem in xysto.

Z

ZĒLŎTY̆PĬA, æ, f. _Jalousie_, _envie_. SYN. Obtrectatio. USUS: Offensio

nostra, quæ magis ex zelotypia quam ab injuria nata est. Obtrectatio,

quam intelligi zelotypiam volo, est ægritudo ex eo quod alter potiatur eo

quod ille ipse concupierit. Cf. Æmulatio.

ZŌDĬĂCUS, i, m. _Le zodiaque_. SYN. Signifer orbis, orbis signorum. USUS:

Vis quædam est signifero in orbe, qui Græce ζωδιακός dicitur.

ZŌNA, æ, f. _Ceinture_; _une des zones terrestres qui entourent le

zodiaque_.

[Illustration]