SŬBĬGO, is, ĕgi, actum, ere, a. _Soumettre_, _assujettir_, _réduire_.

SYN. In potestatem vel ditionem redigo, subjicio, subjungo. USUS:

1. Tertiam subegit orbis partem Africanus. Cf. Subjicio. 2. Molior,

_labourer_, _briser_, _pulvériser_. Terram subigere fossione glebarum.

SŬBINDE, _Immédiatement après_, _tout aussitôt_. SYN. Deinde, statim post.

SŬBĬTO, _Subitement_, _soudain_, _tout-à-coup_. SYN. Repente, repentino,

continuo; ecce tibi. )( Sumpto spatio. USUS: Tabellario properanti, res

enim cunctationem non receperat, subito litteras dedi. Subito præter

opinionem omnium. Cf. Repente, Improviso.

SŬBĬTUS, a, um, _Subit_, _inattendu_, _imprévu_. SYN. Repentinus. USUS:

Subita defectio Pompeii.

SUBJECTĬO, ōnis, f. _Action de mettre sous ou devant_. SYN. Rerum quasi

gerantur, sub aspectum subjectio, _action de mettre les choses sous les

yeux, comme si elles se passaient en la présence des spectateurs_, _vive

représentation_.

SUBJECTOR, ōris, m. _Celui qui suppose_, _fabricateur (d’une fausse

pièce)_. SYN. Qui falsa testamenta supponit. USUS: Testamentorum

subjector.

SUBJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. _Mettre_, _placer sous_; _soumettre_.

SYN. Addo, subjungo, induco, adjungo, subigo. PHRAS. 1. Cæsar Galliam

totam sibi subjecit, _César s’empara de toute la Gaule_. Galliam totam ad

imperium populi Rom. adjunxit, in potestatem redegit; armis et legibus

Galliam sempiternis vinculis adstrinxit; armis oppressit; in ditionem

suam redegit; sub imperium populi Rom. ditionemque subjunxit; Gallia

armis Cæsaris subacta, tota sub populi Romani imperium ditionemque

cecidit; suæ ditionis totam Galliam Cæsar fecit; Galliam belli cladibus

domitam sub jus ditionemque redegit; Gallorum opes fregit eorumque

cervicibus servitutis jugum imposuit. 2. Provincia se victori subjecit,

_la province se soumit au vainqueur_. Se suaque omnia alienæ potestatis

fecit; victori se submisit, substravit; sub victoris nutum et arbitrium

subjecit; jugum accepit; imperata fecit; se sub imperio victoris

obedienter ac fideliter futuram, in potestate futuram, sub victoris

jure futuram recepit. USUS: 1. Rationem dictorum et exempla subjecit.

2. Subdo, _être subordonné à, soumis à_. Verborum inanis sonitus, nulla

subjecta sententia. Arti materiam subjicere. Quæ sit vis subjecta huic

voci, _quelle est la force de ce mot_. 3. Obnoxium reddo, _soumettre_.

Subjicere se imperio, sub potestatem alicujus. 4. Propono, _présenter_,

_fournir_, _mettre sous les yeux_. Oculis aliquid et cogitationi; aliquid

sub aspectum subjicere. 5. Adultero, _supposer_, _substituer_. Subjicere

testamenta. Cf. Vinco.

SUBJUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. _Assujettir_, _soumettre_,

_subjuguer_. SYN. Subjicio, adjungo. USUS: Multas urbes sub Romanum

imperium subjunxit.

SUBLĀTĒ, _D’une manière élevée_, _pompeuse_. SYN. Elate. USUS: Sublate et

ample dicere.

SUBLĀTĬO, ōnis, f. _Élévation_. SYN. Elatio. USUS: Sublatio animi sine

ratione, _exaltation_, _enivrement_, _ivresse_. Cf. Elatio.

SUBLĔGO, is, lēgi, lectum, ere, a. _Prendre furtivement_, _soustraire_.

SYN. Furto aliquid surripio. Cf. Furor.

SUBLĔVO, as, avi, atum, are, a. _Relever_, _soutenir_, _appuyer_. SYN.

Sustento. ADV. Lenissime. USUS: 1. Miseros, miserorum inopiam suis

opibus sublevare. 2. Erigo, _soulager_, _rassurer_. Stratum et abjectum

sublevare. 3. Compenso, _relever_. Nominis novitatem dicendi gloria

sublevare, _racheter par la gloire de l’éloquence, la bassesse de la

naissance_. Cf. Consolor, Juvo.

SUBLĬCA, æ, f. * _Pieu planté en terre_, _pilotis d’un pont de

bois_. SYN. Palus ligneus qui rectus in aquam defigitur ad pontis

constructionem. USUS: Non sublicæ modo directæ ad perpendiculum, sed

pronæ et fastigiatæ, ut secundum naturam fluminis procumberent.

SUBLĬCĬUS, a, um, * _Composé de pilotis_. USUS: Pons sublicius, _le pont

de bois qu’Ancus Martius fit jeter sur le Tibre_.

SUBLĬGĀCŪLUM, i, n. _Petit tablier pour couvrir la nudité_.

SUBLĪMIS, e, gen. com. _Haut_, _élevé_, _qui est dans les airs_. SYN.

Altus, excelsus. )( Humilis. In sublime fertur. Sublime ferri. Cf. Altus.

SUBLĬNO, is, lēvi, lĭtum, ere, a. _Enduire_, _crépir_; _recouvrir_. USUS:

Os alicui sublinere, _barbouiller la face à, qqn_, _c. à d._, _se moquer,

se jouer de lui, rire à ses dépens_, verba dare. Cf. Extollo.

SUBMERGO, is, mersi, sum, ere, a. _Submerger_, _engloutir_. SYN. Mergo.

Cf. Mergo.

SUBMĬNISTRO, as, avi, atum, are, a. _Fournir_, _donner_. SYN. Do,

suggero. USUS: Pecuniam alicui, ornamenta, adjumenta subministrare.

SUBMISSĒ, _D’une manière douce_, _calme_, _basse_, _rampante_. SYN.

Demisse, remisse. USUS: Submisse se gerere, alicui supplicare.

SUBMISSĬO, ōnis, f. _Bassesse_, _soumission_. SYN. Demissio, remissio.

SUBMISSUS, a, um, _Calme_, _doux_; _faible_, _rampant_. SYN. Demissus;

humilis, abjectus; remissus. )( Elatus. USUS: Neque submissum, neque se

efferentem vivere oportet. Cf. Humilis, Modestus.

SUBMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. _Envoyer_, _expédier_; _baisser_,

_abaisser_, _fléchir_, _plier_. SYN. Clam mitto; demitto. )( Extollo.

ADV. Multum. USUS: 1. Exercitum aliquo submittere. 2. Demitto, inclino.

Se alicui, fasces, animos submittere. Cf. Subjicio.

SUBMŎVĔO, es, mōvi, mōtum, ere, a. _Écarter_, _éloigner_.

SUBNECTO, is, exum, ere, a. _Attacher par dessous_, _fixer_. SYN.

Annecto, subjicio.

SUBNIXUS, a, um, part. v. anom. subnitor, _Soutenu_, _appuyé sur_; _fort

de_, _confiant dans_.

SŬBŎLĔO, es, ere, n. _Avoir vent de qqche_, _le sentir_, _le flairer_.

SYN. Præsentisco, USUS: Jam res patri subolet. Cf Præsentio.

SŬBORNO, as, avi, atum, are, a. _Suborner qqn_, _gagner_, _corrompre_;

_équiper_, _armer_. SYN. Substituo, instruo. USUS: Falsum testem

subornare. Subornare aliquem ad facinus. Pulchre a natura subornatus in

vitam venit, _il est venu à la vie bien paré des mains de la nature_, _c.

à d._, _avec de brillantes facultés_.

SUBRĒPO, is, psi, ptum, ere, n. _Se glisser en rampant_. USUS: Sub

tabulas subrepere.

SŬBRĪDĔO, es, rīsi, rīsum, ere, n. _Sourire_. SYN. Aliquantum, furtim

rideo.

SŬBRŬO, is, rŭi, rŭtum, ere, a. _Abattre_, _renverser_, _démolir_,

_ruiner_. SYN. Subverto. USUS: Muros subruere. Subruta cuniculis mœnium

pars procubuit. Cf. Vasto, Populor.

SUBSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. _Signer une plainte

judiciaire_, _donner sa signature_; _consentir à_, _approuver qqche_.

SYN. Subsigno, accusationem alicujus comprobo, sententiam meam adscribo;

consentio. USUS: Exemplum litterarum subscripsi. Alterius sententiæ

subscribere, _être du même avis qu’un autre_. Statuæ Scipionis

subscriptum: Omnes. In aliquem subscribere. Numerus aratorum quotannis

subscribitur, describitur, _enregistrer_. Cf. Consentio.

SUBSCRIPTĬO, ōnis, f. _État_, _rôle_, _liste_. SYN. Adscriptio. EPITH.

Censoria, venalis. USUS: Jugerum subscriptio ac professio.

SUBSCRIPTOR, ōris, m. _Avocat ou conseil (du poursuivant)_. SYN.

Adscriptor, causidicus. USUS: Descendit in judicium sine subscriptore.

SUBSĔCĪVUS, a, um, _Qui est retranché_, _ce qui reste_, _le reste_.

SYN. Ereptus ex summis occupationibus. USUS: Hæc ego subsecivis horis

contexui. Subsecivas horas mihi perire, frustra elabi non patior,

_moments perdus_, _heure de loisir_.

SUBSELLĬUM, ĭi, n. _Siége_ _peu élevé_, _banquette_. SYN. Sedes judicum

et senatus. USUS: 1. Sallustius bis ad judicum subsellium attractus,

extrema fortuna stetit. 2. Judicium, forensis exercitatio, _le tribunal_.

Se a subselliis ad otium conferre. Alienus a subselliis. Optima fide

versari in subselliis.

SUBSĔQUOR, eris, sĕcūtus sum, sequi, d. _Suivre_, _venir après_; _se

régler sur_. SYN. Sequor, insequor. USUS: Ipse suo sermone subsecutus

est humanitatem litterarum tuarum, _lui-même a reproduit par son langage

l’exquise politesse de ta correspondance_. Cf. Sequor.

SUBSERVĬO, is, ire, a. _Être esclave_, _servir_, _obéir_. USUS:

Subservire alicujus voluntatibus. Cf. Servio.

SUBSĬDĔO, Cf. Subsido.

SUBSĬDĬĀRĬUS, a, um, _Qui forme la réserve_, _de réserve_. USUS: Miles,

copiæ, cohortes subsidiariæ. Cf. Auxiliarii.

SUBSĬDĬUM, ĭi, n. _Secours_, _assistance_; _renfort de troupes_. SYN.

Auxilium, perfugium. EPITH. Bellissimum, certum, firmum, miserum,

opportunum. USUS: Subsidium sibi parare, comparare. Id mihi subsidio

senectutis servavi. Subsidium alicujus invocare. Submittere, mittere

subsidium. Subsidio alicui venire, ire, proficisci, occurrere. Subsidiis

firmare aciem. Cf. Auxilium.

SUBSĪDO, is, sēdi, sessum, ere, n. _S’abaisser_, _s’affaisser_;

_s’arrêter_. SYN. Consido. USUS: Pars collis labe terræ in aliquantum

latitudinis diruta subsedit. In ipsa via, in villa subsedimus paulisper.

SUBSIGNO, as, avi, atum, are, a. _Souscrire_, _signer_. USUS: Subsignare

tabulas.

SUBSISTO, is, stĭti, ere, n. _S’arrêter_, _résister_, _tenir tête à qqn_.

USUS: Ausi sunt subsistere hostes. Tanto sumptui vix subsisto.

SUBSORTĬOR, īris, ītus sum, iri, d. _Désigner par ta voie du sort de

nouveaux juges, en remplacement de ceux qui ont été récusés par les

parties_. USUS: In ejus locum quem subsortiemur?

SUBSORTĪTĬO, ōnis, f. _Second tirage de juges_.

SUBSTERNO, is, strāvi, strātum, ere, a. _Joncher_, _couvrir_. SYN.

Consterno. USUS: 1. Aves nidos suos mollissime substernunt. 2. Subjicio,

_soumettre_. DEUS substernebat animo omne quod erat corporeum.

SUBSTĬTŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. _Substituer_, _mettre à la place de_.

SYN. Constituo, sufficio, subrogo. USUS: In mei locum quem substituent?

SUBSTO, as, are, n. _Résister_. USUS: Metuo ne substet hospes.

SUBSTRUCTĬO, ōnis, f. _Bâtisse souterraine_, _fondation_. USUS: Insanæ

substructionum moles.

SUBSTRŬO, is, xi, ctum, ere, a. _Faire des fondations_. USUS: Capitolium

lapide quadrata substructum, _le Capitole repose sur des fondations en

pierre de taille_.

SUBSUM, sŭbes, esse, n. _Être ou se trouver sous_, _être placé ou caché

sous_. SYN. Lateo, insum. USUS: 1. Nullam video subesse causam. Etiamsi

nulla culpa subsit. Non temere fama nascitur, quin aliquid subsit. 2.

Insto, adsum, prope absum, _être proche_. Dies comitiorum subest, _le

jour des comices approche_.

SUBTER, _Sous_. USUS: Virtus omnia subter se habet.

SUBTERFŬGĬO, is, fūgi, ere, n. et a. _Fuir secrètement_, _s’échapper_,

_éviter_. SYN. Devito, declino. ADV. Honeste. USUS: Ulysses amentiæ

simulatione militiam subterfugere voluit.

SUBTERRĀNĔUS, a, um, _Qui est sous terre_, _souterrain_. SYN. Quod est

sub terra.

SUBTEXO, is, xŭi, xtum, ere, a. _Adapter sous_; _ajouter_, _exposer

ensuite_. USUS: Subtexit deinde fabulæ huic narrationem aliam. Cœlum fumo

subtexitur, _le ciel se dérobe sous un nuage de fumée_.

SUBTĪLIS, e, gen. com. _Fin_, _subtil_, _mince_, _tenu_; _délicat_,

_ingénieux_. SYN. Acutus, tenuis. ADV. Egregie. USUS: Acutissimum et

subtilissimum dicendi genus. Subtili et pressa oratione utitur. Solers

subtilisque descriptio partium. Cf. Ingeniosus.

SUBTĪLĬTAS, ātis, f. _Finesse_, _délicatesse_. SYN. Tenuitas, gracilitas.

EPITH. Dignissima, a causa remotissima, vix imitabilis, non immutabilis,

incerta, minuta, physica. USUS: Subtilitas orationis, _simplicité du

discours_. Cf. Ingenium.

SUBTĪLĬTER, _Finement_, _délicatement_. SYN. Acute, tenuiter. USUS:

Versute et subtiliter dicere.

SUBTRĂHO, is, xi, ctum, ere, a. _Emporter_, _soustraire_, _dérober_.

SYN. Subduco. USUS: Materiam subtrahere furori. De commodis alterius

subtrahere. Subtrahere se de curia. Supplicio se subtrahere. Cf. Aufero,

Tollo, Adimo.

SŬBŪCŬLA, æ, f. _Tunique de dessous_, _chemise (d’homme)_. Genus vestis.

SŬBURBĀNĬTAS, ātis, f. _Les environs de Rome_, _les faubourgs_, _la

banlieue_; _proximité (par rapport à la métropole)_. USUS: Populo Romano

jucunda est suburbanitas provinciæ Siciliæ.

SŬBURBĀNUM, i, n. _Propriété_, _campagne près de Rome_. SYN. Prædium

_vel_ fundus prope urbem, fundus suburbanus. USUS: Voluptatis causa in

hortis et suburbanis æstatem agere.

SUBURBĀNUS, a, um, _Situé aux environs de Rome_, _suburbain_. USUS:

Fundus, ager, rus suburbanum.

SUBURBĬUM, ĭi, n. _Faubourg_. USUS: In suburbium ire non sum ausus.

SUBVECTĬO, ōnis, f. _Transport par eau_. USUS: Ne ab re frumentaria,

duris subvectionibus, laboraret exercitus.

SUBVĔHO, is, xi, ctum, ere, a. _Transporter_, _faire remonter un fleuve_.

USUS: Commeatus ex Apulia subvehebatur. Adverso flumine subvectus.

SUBVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. _Aider_, _secourir_. SYN. Succurro,

subsidio venio. ADV. Studiose. USUS: Circumvenior, nisi subvenitis. Morbo

alicujus ac mœrori subvenire. Cf. Juvo, Succurro.

SUBVŎLO, as, are, n. _S’élever en volant_. SYN. Evolo.

SUCCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. _Succéder_, _remplacer_; _s’avancer_,

_arriver_. SYN. Alterius locum occupo, in alterius locum sufficior;

procedo; cado, evenio. PHRAS. 1. Ut res succedet, ita de te homines

judicabunt, _on jugera de vous d’après le succès de cette affaire_. Ut

res cadet, eveniet; ut se res dabunt, ita de te existimabunt; qualis

rei exitus erit, talem de te opinionem suscipient; ex eventu homines de

te existimabunt. Rei exitum hominum judicia consequentur. Congruent cum

exitu rei, consentient in utramque partem de te hominum judicia. 2. Ut

id succedat bene opto, _je désire que cette affaire ait pour vous un

plein succès_. Actum feliciter esse velit DEUS; quod actum fuerit, id

felix faustumque sit, prosperum habeat eventum; id DEUS probet, approbet,

fortunet; id fortuna secundet. Succedat ex animi sententia precor; id

ut præclare, feliciter cadat; optime procedat; optatum finem sortiatur;

exitum habeat cum animo tuo congruentem; quem ipse vis eventum ferat

opto. Acta DEUS confirmet; rata esse velit, jubeat. 3. Utinam omnia

tibi feliciter succedant! _Puissiez-vous être toujours heureux!_ Utinam

optata omnia contingant! contingant ea quæ cupis! omnia secunda fluant;

nihil contra voluntatem eveniat! res omnes processus habeant optatos!

USUS: 1. Succedam vicarius muneri tuo. Vicarius meæ diligentiæ succedat.

2. Evenio, cado, procedo, _réussir_, _avoir un bon résultat_. Omnia ex

sententia succedunt. 3. Subeo, venio, _aller sous_, _entrer dans_. Tectum

imbris causa succedere. Cf. Successus.

SUCCENDO, is, di, sum, ere, a. _Allumer par dessous_, _mettre le feu à_,

_brûler_. SYN. Inflammo, incendo. PHRAS. Vicini domum succendit, _il mît

le feu à la maison du voisin_. Vicini domui ignes admovit, adhibuit;

ignem intulit; ignem injecit; faces, ignem jecit in vicini domum. Cf.

Ignis, Incendo. USUS: Ira succensus, _enflammé de colère_.

SUCCENSĔO, es, sŭi, sum, ere, n. _Être enflammé de colère être irrité_,

_courroucé contre_; _s’irriter_, _se mettre en colère_. SYN. Irascor.

ADV. Justius, leviter, plane, vehementer. USUS: Irasci et succensere

solemus iis qui, etc. Cf. Irascor, Sentio.

SUCCESSĬO, ōnis, f. _Succession_, _substitution_. Hereditas. USUS: Cædis

merces, in cæsi locum successio petitur.

SUCCESSOR, ōris, m. _Successeur_, _remplaçant_. SYN. Qui sufficitur,

subrogatur, submittitur; vicarius. EPITH. Conjunctissimus, amicissimus,

perblandus. USUS: Successori provinciam tradere. Successores fere aliquid

mutant de institutis priorum. Regnum per manus traditur successoribus

filiis.

SUCCESSŬS, ūs, m. _Heureux succès_, _réussite_. SYN. Eventus, exitus,

processus. PHRAS. 1. Res spero feliciter succedet, _la chose aura,

j’espère, un heureux succès_. Res ex animi sententia procedet. Eventus

rei erit optimus. Successu res quo volumus concludetur; non aliter cadet

ac volumus; sequetur id, quod optamus. Rem consequetur exitus, eventus,

finis optatus. Exitum res habebit, mea quidem ut spes fert, optatum,

felicem, qualem volumus, qualem optamus. Puto fore ut rem ex sententia

geram, feliciter, prospere conficiam; ex animi sententia, ut animus fert

expediam, conficiam; ad eum, quem volebam, exitum perducam; felici exitu

concludam. Efficiam, opinor, ut res optime succedat; ne res contra quam

volumus succedat; ne quid adversi contingat in re; ne sit infaustus,

adversus, alius a nostris voluntatibus rei exitus; ne sit alius quam

volumus rei eventus; spero futurum ut in hac re meis optatis fortuna

respondeat; ut cum animo meo fortuna consentiat; ut ab animo meo fortuna

minime dissentiat; ut nihil adversi fortuna objiciat. Spero futurum ut

nequaquam fortuna repugnet, resistat, obsistat, adversetur, sese opponat,

suam vim objiciat, obviam eat. Futurum existimo, ut in hoc secunda,

felici, prospera, propitia, perbenigna fortuna utar; ut res omnes sub

manus succedant; omnia ad voluntatem fluant; belle procedant omnia ac

prospere; ut fortuna consilia nostra comprobet. 2. Res non successit

ut sperabam, _l’affaire n’a pas eu tout le succès que j’espérais_. Non

cecidit ut optabam; præter meam sententiam evenit; præter voluntatem

accidit; aliter ac sperabam; contra quam volebam contigit. Non ut

volebam; secus atque opinabar; aliter atque spes erat cecidit. Exitum

res habuit alienum a sententia, spe, voluntate; dissimilem voluntatis,

minime cum animo congruentem minime, cum voluntate congruentem; ab animo

discrepantem, abhorrentem, diversum; contra spem, adversum voluntati

exitum res habuit. Optatum exitum consecuta res non est; optatum ad

exitum non pervenit. Exitus rei voluntati non respondit. Res pro

voluntate non succedit; ex animi sententia non processit. Spes mea non

eum quem volebam exitum consecuta est; spes me frustrata est, fefellit,

decepit, delusit. Speratum eventum, exitum sortita, nacta, adepta non

est. Inanem fuisse spem meam, exitus rei declarat. Opinione sum deceptus.

Falsa me spes aluit, lactavit; haud bene res evenit; haud bene vertit;

fortuna belli inclinavit; inclinata res est; omnia obstructa reperi;

negotium totum refrixit.

SUCCĬDĬA, æ, f. _Quartier de porc_, _flèche de lard_. SYN. Tergum suillum.

SUCCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. _Couper_. USUS: Segetes succidere.

SUCCINGO, is, nxi, nctum, ere, a. _Attacher_, _agrafer_, _ceindre_;

_entourer_, _environner_. SYN. Munio, circumdo. USUS: Carthago portubus

succincta. Gladio succinctus. Armis legionibusque succinctus.

SUCCLĀMO, as, avi, atum, are, n. _Crier_, _acclamer_. SYN. Acclamo. ADV.

Frequenter.

SUCCRESCO, is, ere, n. _Naître ou venir après_, _succéder à_. SYN.

Succedo. USUS: Orator ille vestræ succrescit ætati. Cf. Cresco.

SUCCUMBO, is, cŭbŭi, cŭbĭtum, ere, a. _Tomber sous_, _succomber_. SYN.

Inferior sum, vincor, cado, cedo, frangor, debilitor. USUS: Nulli neque

homini nec perturbationi animi succumbere. Succumbere dolori, labori,

senectuti, amori, fortunæ. Cf. Cedo, Vincor, Subjicior.

SUCCURRO, is, curri, cursum, ere, n. _Accourir au secours de_, _porter

secours à_. SYN. Subvenio, subsidio venio, opem fero; occurro, in mentem

venit. ADV. Confestim. USUS: 1. Succurrere saluti fortunisque communibus.

2. Occurro, _se présenter à l’esprit_, _venir à l’idée_. Quidquid

succurrerit, scribam. Cf. Auxilium, Adminiculum, Juvo, Levo.

SUCCUS, i, m. _Humidité_, _sève_, _suc_, _lait_. SYN. Humor purus. EPITH.

Diuturnus, humifer, incorruptus, pristinus. USUS: 1. Stirpes ex terra

succum trahunt. 2. Vis quædam, robur, _force_, _vigueur_. Non retinemus

veterum oratorum succum. Oratio succum suum e philosophia omnem ducit.

SUCCUSSŬS, ūs, m. _Secousse_. SYN. Agitatio.

SŪDES, is, f. _Pieu_, _piquet_, _échalas_. USUS: Sudes sub aqua defixæ

flumine tegebantur.

SŪDO, as, avi, atum, are, n. _Suer_, _être en sueur_; _travailler_. SYN.

Sudore mano, diffluo, madeo, sudore perfundor, sudor ex omnibus artubus

profunditur, sudorem emitto. USUS: Vides me sudare jam dudum laborantem,

_tu vois que depuis longtemps je me donne mille peines_.

SŪDOR, ōris, m. _Sueur_; _humidité_, _rosée_. EPITH. Multus, plurimus.

USUS: Herculis signum multo sudore manavit. Medicamentum multus sudor

consecutus est.

SŪDUM, i, n. _Le beau temps_, _temps clair_, _sérénité_. SYN. Cœlum

serenum. Cf. Serenum.

SUESCO, is, ēvi, ētum, ere, n. _S’habituer_, _s’accoutumer à_. SYN.

Assuesco, consuesco. Cf. Assuesco.

SUFFĔRO, fers, sustŭli, sublātum, sufferre, a. _Porter_, _supporter_;

_souffrir_, _endurer_. SYN. Fero, patior, perpetior. ADV. In perpetuum,

omnino, vicissim. USUS: Pœnas sufferre. Cf. Fero, Patior.

SUFFĬCĬO, is, fēci, fectum, ere, a. et n. _Suffire_, _être suffisant_.

SYN. Satis sum, satis habeo. PHRAS. Non sufficiebat ad tantos sumptus,

tametsi amplum patrimonium, _son patrimoine, quoique grand, tu pouvait

suffire à tant de dépenses_. In tot sumptus vix suppeditabat amplum

quantumvis patrimonium; in tot sumptus vix ampla satis erat tota

hereditas; tot sumptus vix amplissimum patrimonium sustinebat. Cf. Satis.

USUS: 1. Immensæ gulæ amplissima pecunia non sufficiebat. Nec scribas

sufficere, nec tabulæ nomina capere poterant. 2. Substituo, _être en

remplacement_. Suffici in locum alterius.

SUFFĪGO, is, xi, xum, ere, a. _Attacher_, _clouer_. SYN. Affigo. USUS:

Cruci suffigi, _être cloué à une croix_.

SUFFĪMENTUM, i, n. _Fumée d’une substance brûlée_. SYN. Odores incensi.

SUFFLO, as, avi, atum, are, a. et n. _Souffler_. SYN. Inflo. USUS:

Sufflata dicendi figura, _style bouffi, plein d’enflure_.

SUFFŌCO, as, avi, atum, are, a. _Étouffer_, _asphyxier_, _étrangler_.

SYN. Strangulo, fauces premo, opprimo; animam intercludo, comprimo;

animam reciprocare non sino; fauces ita premo ut anima interclusa

exspiret; animam elido, spiritum elido; vocem includo; spiritu intercluso

exstinguo. USUS: Urbem fame suffocare.

SUFFŎDĬO, is, fōdi, fossum, ere, a. _Creuser_, _percer_, _démolir_. USUS:

Sacella suffossa.

SUFFRĀGĀTĬO, ōnis, f. _Vote_, _suffrage_, _recommandation_. SYN.

Voluntatum et animorum declaratio quæ fit suffragiis. EPITH. Facilis pro

salute alicujus, gratior et par, militaris, si minus potens, at probata

tamen, justa, debita, urbana. USUS: Suffragationem consulatus perdidit.

SUFFRĀGĀTOR, ōris, m. _Qui vote pour_, _partisan_. EPITH. Communis,

proprius, fucosus, firmus. USUS: Tua nobilitas suffragatoribus et populo

est obscurior.

SUFFRĀGĀTŌRĬUS, a, um, _De recommandation_. USUS: Brevis et suffragatoria

amicitia.

SUFFRĀGĬUM, ĭi, n. _Bulletin de vote_; _vote_, _suffrage_, _voix_. SYN.

Punctum, tabella, vox, sententia. EPITH. Corruptum, vitiosum, gratuitum,

liberum, occultum. USUS: Ferre suffragium; inire suffragium de honore

alicujus. Facta per tabulam suffragia. Suffragiis rem permittere. Me

universis suffragiis, una voce consulem populus declaravit. Tribus in

suffragium vocare. Ite bonis diis in suffragium. Redire in suffragium.

SUFFRĀGOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Donner sa voix_, _son vote_,

_voter pour qqn_; _favoriser_, _approuver_, _louer_. SYN. Faveo,

suffragium fero. )( Adversor, refragor. ADV. Maxime. USUS: Suffragari

pro aliquo, laudibus alicujus. Ei meorum temporum memoriam suffragari

videbam. Cf. Assentio.

SUFFŬGĬO, is, fūgi, ere, * _Se réfugier quelque part_. SYN. Clam aufugio.

SUFFULCĬO, is, fulsi, fultum, cire, a. * _Soutenir_, _étayer_. USUS:

Columnam mento suo suffulsit, _il a placé une colonne sous son menton_,

_il appose à son menton son bras pour appui_. Cf. Fulcio.

SUFFŪMĬGO, as, are, a. * _Exposer à des fumigations_. SYN. Subtus fumum

excito. USUS: Vulnus sulphure suffumigare.

SUFFUNDO, ia, fūdi, fūsum, ere, a. _Répandre par dessous_, _couvrir_,

_remplir_, _baigner_. Respergo, perfundo. USUS: Animus nulla malevolentia

suffusus, _âme pure de toute malveillance_. Sanguis cordi suffusus, _sang

répandu autour du cœur_.

SUGGĒRO, is, gessi, gestum, ere, a. _Suggérer_, _conseiller_, _rappeler_;

_fournir_. SYN. Suppedito, subjicio, commemoro. USUS: S-memoria

defecerit, tu mihi suggere. Suæ sententiæ rationes suggerere. Quis tot

rebus sumptus suggeret? Cf. Suppedito.

SUGGESTUM, i, n. et Suggestŭs, ūs, m. _Estrade_, _tribune_. SYN.

Pulpitum, rostra, locus concionum. USUS: Suggestum ascendere. Cum in

communibus suggestis consistere non auderet, ex alta turri concionari

solebat.

SŪGO, is, xi, ctum, ere, a. _Sucer_. SYN. Haurio. USUS: Errorem cum lacte

nutricis suximus.

SŬI, SĪBI, SE, _De soi_, _à soi_, _se_, _soi_. USUS: Nihil malo quam me

mei similem esse et illos sui. Sui memoria delectatur.

SŬILLUS, a, um, _De porc_. USUS: Suilla caro.

SULCO, as, avi, atum, are, a. * _Sillonner_, _labourer_. SYN. Sulcos

facio, sulcum imprimo; terram in sulcos proscindo.

SULCUS, i, m. _Sillon_. USUS: Sulcus altius impressus.

SUM, es, fŭi, esse, n. _Être_, _exister_, _vivre_; _être là_, _avoir

lieu_, _coûter_. SYN. Ad pretium relata. Consto, valeo. USUS: 1.

Frumentum tanti non est, quanti æstimasti. 2. Dego, ago, vivo, moror,

versor, habito, _être_, _se trouver_, _habiter_. Totos dies cum illo

est. Multum in publico, Athenis solet esse. 3. Intercedo, _avoir des

rapports_, _être en relation_. Nihil mihi posthac tecum erit. Multum

animo est cum corpore. 4. Attinet, spectat, oportet, _regarder_,

_concerner_. Non est hoc nostri ingenii, vestri auxilii est. Boni

viri, boni judicis est, _c’est le propre d’un homme de bien, d’un

juge équitable_. Non erat hoc ejus curare, _ce se n’était pas à lui à

s’occuper de cela_. 5. Cum Dativo varie, _être un objet_, _une occasion_,

_un motif de_. Fuit ea res Scipioni vituperationi, invidiæ, maculæ, malo,

dedecori, honori, laudi, gloriæ. Tua epistola magnæ mihi molestiæ fuit.

6. Æstimor, ducor, fio, _être d’un grand prix_. Annibalis nomen erat

magna apud omnes gloria. Erat in magna gloria. 7. Habeo, _avoir_, _être

en possession de_. Cum spe sum maxima, tum etiam majore animo. 8. Sto,

_être du parti de_. Cicero erat a Pompeio, totus erat Pompeii, _Cicéron

était du parti de Pompée_. 9. Cum ablativo laudis _vel_ vituperii.

Oraculum illud nunc minore gloria est. Esse mirifico in aliquem studio.

10. Varie. Est quod gaudeas, _vous avez de quoi vous réjouir_. Erit ubi

te ulciscar, _il y aura un moment où je me vengerai de toi_. Melius est

illi.

SUMMA, æ, f. _Total_, _totalité_, _somme_, _montant_. SYN. Caput, ratio

præcipua rei pecuniariæ. EPITH. Carior, communis, fatalis, grandis,

maxima, vera. USUS: Addendo deducendoque videre quæ reliqua summa fiat.

Subducamus summam. Aliquid de summa remittere. Magnam pecuniæ summam

conficere. Certam summam præscribere, præfinire. De capite detrahendo,

remittendo semper aliquid, summa non maxima fiet reliqua. 2. Ad alias res

relata, _la totalité_, _le résumé_, _l’ensemble_. Summam causæ breviter

exponere. Summa illuc pertinet ut sciatis. Omnia præcepta ad unam summam

referre. In ea re tota judicii summa consistit, _le fond de l’affaire en

litige_. Summam reipublicæ administrare. Ad summam ista sic abire non

possunt, _en somme_, _en un mot_. Cf. Summatim.

SUMMĀTIM, _Sommairement_, _superficiellement_; _en un mot_, _bref_. SYN.

Ad summam; in summa; breviter; uno verbo; ne plura; ne pluribus; ne

multa; ne multis; quid multa? ne longus sim; ne longum sit; ne longum

faciam. Cf. Breviter.

SUMMĒ, _Au plus haut degré_, _extrêmement_, _souverainement_. SYN.

Maxime, summopere. USUS: Summe illud concupivi. Summe illud a te contendo.

SUMMŎPĔRE, _Avec le plus grand soin_. SYN. Summe, maximopere, summa ope.

Cf. Valde.

SUMMUS, a, um, _Le plus haut_, _le plus élevé_, _extrême_, _qui est au

sommet_. SYN. Amplissimus, perfectus, singularis, incredibilis, in quo

summa sunt omnia. )( Infimus. PHRAS. Tua gloria ad summam pervenit,

_votre gloire est arrivée à son plus haut degré_. Nihil addi jam posse

videtur ad tuam gloriam; evasisti in apicem gloriæ; non in secundis jam

aut tertiis consistis, sed ad summa pervenisti; ab humili ducta est ad

summum gloria tua. USUS: Summum est quo nihil superius. Summus vir et

singularis. Summa hieme. In summo aquæ. Summum pectoris. Bacillus a summo

inflexus. Ad summum cras, _au plus tard demain_. Cf. Perfectus, Egregius.

SŪMO, is, sumpsi, sumptum, ere, a. _Prendre_, _saisir_, _recevoir_,

_accepter_. Assumo, arrogo, attribuo, tribuo; capio, accipio. ADV.

Aliquando, aliunde, crudelissime, nimium, quasi retro, communiter,

gravissime, male. USUS: 1. Mihi tantum non sumo, ut te moneam, _je n’ai

point cette présomption de vouloir vous donner des conseils_. Vide, quid

mihi sumpserim. Hoc pro benevolentia nostra mihi sumpsi ut peterem, vulgo

præsumo. 2. Assumo, _poser en principe_, _admettre_, _établir_. Pro

certo, pro comperto sumere quod tamen controversum sit. Sumere res non

concessas, et ex illis conficere quod velis. 3. Capio, eligo, _prendre_.

Auctoritatem, magnam confidentiam, regis partes sumere. Tempus sibi ad

negotium, locum sumere; nomen ex re sumere, trahere, ducere. Judicem

aliquem sumere. Tempus ad deliberandum sumere. 4. Exigo, _livrer au

supplice_, _punir_. Pœnas, supplicium de aliquo sumere. Cf. Accipio.

SUMPTĬO, ōnis, f. _Action de prendre_; _les deux prémisses d’un

syllogisme_. SYN. Assumptio. USUS: Demus tibi has sumptiones, quas

lemmata Dialectici appellant.

SUMPTŬĀRĬUS, a, um, _Qui concerne la dépense_, _somptuaire_. USUS: Leges,

rationes sumptuariæ.

SUMPTŬŌSĒ, _A grands frais_, _avec luxe_, _somptueusement_. USUS:

Sumptuosius se et insolentius jactant.

SUMPTŬŌSUS, a, um, _De beaucoup de dépense_; _somptueux_, _riche_,

_magnifique_. SYN. Splendidus, magnificus, lautus. ADV. Magnopere. USUS:

Cœna sumptuosa. Ludi magnifici et sumptuosi. Cf. Splendidus.

SUMPTŬS, ūs, m. _Dépense_, _frais_. SYN. Impensa, impendium. EPITH.

Annuus, exiguus, infinitus, expers fructuum, legitimus, magnus, minimus,

necessarius, publicus, certus, effusus, nimis magnus, perpetuus,

liberalis, quotidianus, tantus tamque profusus. PHRAS. (Alicui sumptus

facere, VULG.), _faire des frais à quelqu’un_. Sumptum alicui afferre,

inferre, inducere; sumptui esse alicui. 2. Sumptus minuere, _diminuer les

dépenses_. Sumptus circumcidere; sumptu alios levare; sumptum remittere,

extenuare. 3. Magnos sumptus fecit, _il a fait de grandes dépenses_.

Sumptus impendit, fecit, insumpsit; nullis sumptibus pepercit; multum

pecuniæ in eam rem conjecit, effudit; magnas impensas fecit; multos

sumptus expendit; prodigus pecuniæ in sumptus fuit. 4. Quis ita dives est

ut his sumptibus sufficiat? _Qui est assez riche pour suffire à tant de

dépenses?_ Quis ita fortunæ bonis affluit ut sustinere sumptum possit?

quis ita firmus ab opibus est ut sufficere, respondere sumptui possit;

ut sumptum ferre possit; ut facere tantum sumptum possit; cujus divitiæ

sumptui pares esse possunt? ferendo sumptui quis erit; tantam impensam

quis sustineat? ita gravis est impensa ut opprimere quemvis possit;

quis sumptum tantum toleret? Non is est sumptus, qui sustentari a

quoquam possit. Sumptus supra modum, immoderatus, infinitus est. Cui res

familiaris ita copiosa est, cui tantum fortuna largita est, cui tantum de

bonis suis fortuna impertivit, ut quantum res postulat, tantum erogare

possit? ut respondere tanto sumptui possit? USUS: Sumptum afferre.

Sumptui esse. Sumptum facere. Sumptum tolerare, ferre, sustentare.

Sumptum dare, suggerere, suppeditare. Sumptum minuere. Sumptum levare.

SŬO, is, sŭi, sūtum, ere, a. _Coudre_, _attacher_, _joindre_. USUS:

Tegumenta corporum texta _vel_ suta.

SŪPELLEX, ectĭlis, f. _Ustensiles de ménage_, _mobilier_, _meubles_. SYN.

Instrumentum domesticum, ornamentum. EPITH. Elegantior, lauta, multa,

magnifica, optima et pulcherrima, oratoria, reliqua, universa. USUS:

Multa in mancipiis, argento, ebore, veste, pecore, tabulis pictis, vasis

Corinthiis, hydriis argenteis, scyphis aureis, stragulis multa et lauta

supellex.

SŬPER, _Sur_, _en dessus de_; _touchant_. SYN. Supra; de. USUS: Hac super

re consulam. De ea re satis superque dictum est.

SŬPĔRĀBĬLIS, e, gen. com. _Qui peut être franchi_. USUS: Murus scalis

facile superabilis.

SŬPĔRADDO, is, addĭtum, ere, a. _Ajouter sur_, _mettre par dessus_. SYN.

Addo. Cf. Addo.

SŬPERBĔ, _Superbement_, _orgueilleusement_. SYN. Arroganter,

contumaciter. USUS: Superbe aliquem appellare. Cf. Arroganter.

SŬPERBĬA, æ, f. _Fierté_, _orgueil_, _arrogance_. SYN. Arrogantia,

spiritus, elatio; tumor, inflatio animi, fastidium animi, insolentia,

intolerantia. EPITH. Inaudita, singularis. PHRAS. Odi superbiam hominum,

_je hais l’orgueil des hommes_. Hominum insolentium spiritus; oris et

oculorum illam contumaciam; supercilium, regios spiritus, protervitatem,

fastidium, pompam, speciem intolerandam non fero. Odi homines qui ut

victos nos intuentur; arroganter, contumaciter se efferunt; inhumanos,

superbos, minaces et arrogantes; animis inflatos sublatosque; feroces

aliorumque contemptores minime fero. Odi homines fastidio et contumacia

elatos. Cf. Superbus. USUS: Secundæ res superbiam fere afferunt; humiles

animos superbia inflat. Fugere, deponere superbiam. Cf. Arrogantia.

SŪPERBĬLŎQUENTĬA, æ, f. _Langage arrogant_, _fier_, _hautain_. SYN.

Superbus et arrogans sermo.

SŬPERBĬO, is, ire, n. _Être orgueilleux_, _s’enorgueillir_. SYN.

Efferor, superbus sum. PHRAS. _Superbire cœpit_, _il commença à devenir

arrogant_, _hautain_. Luxuriari et evanescere nimia gloria; opinione

inflari; spiritus nescio quos sumere; efferre se insolentius; magnifice

se circumspicere; offendere in arrogantiam; ad vanam fiduciam efferri;

animum super honoris fastigium efferre; flectere animum in superbiam et

ambitionem; superbia intumescere; efferri animo cœpit. Cf. Superbus,

Superbia, Effero.

SŬPERBUS, a, um, _Superbe_, _orgueilleux_, _fier_. SYN. Arrogans,

insolens, imperiosus, elatus, inflatus, non ferendus; spe atque animis

inflatus, asper, difficilis, gravis, qui fastidio et contumacia effertur.

PHRAS. 1. Opes te superbum reddunt, _tes richesses te rendent fier_. Tuæ

te divitiæ efferunt; insolentia tua, arrogantia tua ex opibus tuis, non

ex animi præstantia manat. Istam insolentiam, istam elationem animi,

istos spiritus immoderatos in te pariunt opes, non meritorum conscientia.

Res domestica æquo major animos tibi facit; animum inflat; istos spiritus

subdunt opes, ad superbiam istam extollunt. 2. Superbus homo est, _cet

homme est orgueilleux_. Inflatus regiis animis et spiritu; nimius

animi; animo inflato est et tumenti; ventosus et insolens homo; inest

illi contemptor animus et superbia; contemptus hominum, superbæ aures,

contumeliosa dicta, aditus non alienis modo, sed civibus difficiles

argumenta sunt hominis ex incertissimo animos sumentis. Cf. Arrogans,

Ambitiosus, Superbia, Superbio. USUS: Superbiorem se præbet in hac

fortuna.

SŬPERCĬLĬUM, ĭi, n. _Sourcil_. SYN. Pars frontis ima; frontis

nubecula, superbia. EPITH. Abrasum, rasum, sublatum, depressum. USUS:

In superciliorum motu exsistunt animi motus, arrogantiæ, gravitatis,

severitatis. Libidines fronte et supercilio tegere. Illa superciliorum

contractio et remissio, mœstitia, hilaritas, risus.

SŬPERFĬCĬES, ēi, f. _Dessus_, _extérieur_, _superficie_, _surface_. SYN.

Extrema et aperta pars corporum. USUS: Superficiem ædium æstimare. Terræ

superficiem nondum æquabat moles.

SŬPERFLŬO, is, xi, xum, ere, n. et a. _Couler par dessus_, _inonder_,

_déborder_. SYN. Redundo, affluo, effluo, abundo. USUS: Is redundantes

nos et juvenili licentia superfluentes repressit. Cf. Abundo, Redundo.

SŬPERFLŬUS, a, um, _Superflu_, _inutile_. SYN. Supervacaneus _aut_ quod

usum non habet, quod affluit rebus nostris _aut_ opibus.

SŬPERFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. _Verser_, _répandre sur_. USUS:

Tiberis agris superfusus, _Tibre débordé_. Superfundens se lætitia, _joie

qui déborde, qu’on ne peut contenir_.

SŬPĔRI, orum, m. pl. _Les dieux_, _les divinités_. SYN. Cœlites.

SŬPĔRIMPŌNO, is, pŏsitum, ere, a. _Mettre dessus_, _superposer_,

_ajouter_. USUS: Stipendio etiam superimposito.

SŬPĔRINCĬDO, is, cĭdi, ere, n. _Tomber d’en haut sur_. USUS: Ruina

superincidentium virorum oppressus.

SŬPĔRĬOR, ōris, gen. com. _Plus haut_, _plus élevé_. SYN. Prior tempore,

_antérieur_, _précédent_. ADV. Longe. USUS: 1. Quid proxima, quid

superiore nocte? _La nuit dernière et celle qui l’a précédée_. Suscepta

in superiore vita flagitia eluere. 2. Loco, _supérieur_, _plus élevé_.

De loco superiore dicere. 3. Ordine, dignitate, _supérieur_, _plus

puissant_, _plus distingué_. Fortuna famaque superior. Invidet paribus,

inferioribus, superioribus. Quanto superiores sumus, tanto nos submissius

geramus. Contra hostem superiores fuimus.

SŬPERJĂCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. _Jeter_, _placer par dessus_.

USUS: Superjecere quidam augendo fidem, qui longe plures cœlos dicerent,

_exagérer_, _ajouter_, _renchérir (en racontant)_.

SŬPERLĀTĬO, ōnis, f. _Exagération_, _hyperbole_. USUS: Comparationes et

superlationes.

SŬPĔRO, as, avi, atum, are, n. et a. 1. n. _S’élever au-dessus_;

_l’emporter_, _surpasser_; _être de reste_, _rester_. 2. a. _Passer_,

_franchir_; _l’emporter sur_. SYN. Vinco, excello, præsto, superior sum,

præpondero; superfluo; supersum. ADV. Facile, longe, multum, præsertim,

perfacile. USUS: 1. Arte, virtute, doctrina omnes longe superavit.

2. Transcendo, _traverser_, _franchir_. Fluvium, montem superare. 3.

Supersum, _être très abondant_, _abonder_. Quis ditior, cui deest an cui

superat? _Lequel est le plus riche, celui qui manque ou celui qui a de

trop?_ Egentibus pauca superant, quibus aliis gratificentur. 4. Evado,

_échapper à_, _éviter_. Mala, pericula superare, malis perfungi, defungi.

Cf. Vinco, Excello, Subjicio.

SŬPERSCANDO, is, ere, a. _Franchir_, _passer par-dessus_. SYN. Supero.

USUS: Murum superscandere.

SŬPERSĔDĔO, es, sēdi, sessum, ere, n. _Être assis_, _posé ou perché sur_;

_être dispensé de qqche_, _se l’épargner_. SYN. Abstineo, tempero. ADV.

Opportune. USUS: Hoc labore commode supersedebis, _vous vous épargnerez

facilement cette fatigue_. Hæc causa non est supersedenda, reticenda. Cf.

Omitto.

SŬPERSTES, ĭtis, omn. gen. _Qui est présent_; _qui subsiste_, _sain et

sauf_. SYN. Salvus, incolumis, qui mortuo superest, qui vita aliquem

superat. PHRAS. Quamdiu superstes ero, _autant de temps que je serai

vivant_. Dum anima exsuperabo mea; dum vita superabit, superstes erit;

dum spiritum duxero; dum vita suppetet. Cf. Vivo. USUS: Utinam te non

solum vitæ, sed et dignitatis meæ superstitem reliquissem. Si quos

fortuna reliquos fecerit et nobis superstites.

SŬPERSTĬTĬO, ōnis, _Superstition_, _crainte superstitieuse_. RAD. a

superstite, quod quidam parentes, ut sibi sui liberi superstites essent,

totos dies precabantur et immolabant, teste Cicerone. SYN. Nimia, vana

et inanis religio. EPITH. Anilis, barbara, contaminata, muliebris,

propinqua, tanta, maxima. USUS: Omnis superstitio imbecilli atque

anilis animi est. Superstitio fusa per gentes oppressit omnium animos,

hominum imbecillitatem occupavit. Anili superstitione imbui, obligari,

conflictari. Omnibus superstitionibus obnoxius vivit. Cf. Religio,

Scrupulus.

SŬPERSTĬTĬŌSĒ, _Avec ou par superstition_. SYN. Aniliter, sine ratione.

SŬPERSTĬTĬŌSUS, a, um, _Superstitieux_. SYN. Superstitione imbutus.

PHRAS. Plane erant superstitiosi, _ils étaient tout à fait

superstitieux_. Dediti erant nescio quibus religionibus; nullus illis

religionum modus erat; agitabat animos nescio quæ superstitio; invaserat

animos multiplex religio, eaque vanissima; omnibus superstitionibus

obnoxii vivebant. Capti jam erant superstitione animi victique; haud

intactis religione animis homines erant; obligatæ omnium mentes miris et

vanissimis superstitionibus. Oppresserat animos multiplex superstitio,

imbecilles animos occuparat; non intacti erant superstitione mentis.

Erant ii ad superstitionem humanarum mentium vitio facile revoluti.

USUS: Stoici superstitiosa sollicitudine omnia credunt. Cf. Religio,

Scrupulosus.

SŬPERSTO, as, are, n. et a. _Se tenir au dessus de_, _être placé au

dessus_. USUS: Curribus superstans armatus hostis.

SŬPERSUM, es, fŭi, esse, n. _Rester_, _subsister_, _exister_. SYN. Resto,

supero. ADV. Omnino, nihil. USUS: 1. E tanta cæde nemo fere superfuit. 2.

Redundo, _être très abondant_, _être superflu_. Orator ita motu utetur ut

nihil supersit in gestu. 3. Excello, supero, _l’emporter sur_. Scientia

majoribus suis nec defuit, nec superfuit. Cf. Reliquus.

SŬPĔRUS, a, um, _Qui est en haut_, _au dessus_, _supérieur_. )( Inferus.

USUS: Supera illa et cœlestia. Mare superum et inferum, _la mer

supérieure, la mer Adriatique et la mer Ionienne, la mer Inférieure ou de

Toscane_.

SŬPERVĂCĀNĒUS, a, um, _Surabondant_, _inutile_. SYN. Supervacuus, usum

non habens. USUS: Vereor ne litteras meas supervacaneas existimes.

SŬPERVĂCŬUS, a, um, _Surabondant_, _superflu_, _inutile_. SYN. Inanis,

redundans, sine causa, sine usu, superfluus.

SŬPERVĀDO, is, ere, a. _Franchir_, _escalader_. USUS: Supervadentem

munimenta victorem fugarunt.

SŬPERVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, a. et n. _Venir au dessus_, _arriver_,

_survenir_. SYN. Ex inopinato venio. USUS: Supervenire lætitiæ alicujus.

SŬPĪNUS, a, um, _Penché en arrière_, _couché sur le dos_. )( Pronus.

USUS: Motus corporis supinus, pronus, obliquus.

SUPPAR, ăris, omn. gen. _A peu près semblable_. SYN. Fere par _vel_

æqualis. USUS: Huic cæteri suppares. Cf. Æqualis.

SUPPĔDĬTĀTĬO, ōnis, f. _Abondance_, _riche provision_. SYN. Affluentia,

subministratio. USUS: Suppeditatio bonorum nullo malorum interventu.

SUPPĔDĬTO, as, avi, atum, are, a. et n. 1. a. _Donner en abondance_,

_fournir_, _procurer_. SYN. Subministro. ADV. Aperte, copiose, large.

USUS: 1. Suppeditabit nobis de thesauris suis. Alicui rerum omnium quas

natura desiderat, abundantiam et copiam suppeditare. Terra fruges fert

et, ut mater, cibos suppeditat. Is locus miram varietatem et ubertatem

dicendi suppeditat. 2. n. Suppeto, non desum, supersum, præsto sum, _être

en abondance_, _abonder_, _affluer_. Si ei vita suppeditavisset, grandia

moliebatur, _s’il eut vécu assez longtemps_. In hoc campo oratori omnis

apparatus dicendi suppeditat. Cf. Do, Largior, Suggero.

SUPPĒTĬÆ, ārum, f. pl. _Secours_, _assistance_, _aide_. SYN. Auxilium,

subsidium, præsidium. USUS: Laboranti exercitui suppetias mittere.

Suppetias ire, proficisci, occurrere, venire, ferre. Cf. Auxilium.

SUPPĔTO, is, īvi _vel_ ĭi, ītum, ere, n. _Se trouver sous la main_, _être

à la disposition de_, _être présent_. SYN. Suppedito, sum, supersum,

adsum, præsto sum. USUS: Verba mihi non suppetunt. Mihi præter voluntatem

ad remunerandum nihil suppetit. Si vita suppetet. Cf. Habeo.

SUPPLANTO, as, avi, atum, are, a. _Renverser qqn par un croc en jambe_.

SYN. Pede objecto _vel_ subjecto, ad casum impello.

SUPPLĒMENTUM, i, n. _Moyen de compléter_; _recrutement des troupes_;

_levées_. USUS: Legionum supplementa scribere; supplementis integrare,

explere, reficere legiones.

SUPPLĔO, es, ēvi, ētum, ere, a. _Ajouter à ce qui manque_, _compléter_,

_suppléer_. SYN. Præsto, alienam fungor vicem, expleo. USUS: Supplevit

quod utrique defuit. Legionem supplere et reficere. Addere et supplere

cætera ipse poteris.

SUPPLEX, ĭcis, omn. gen. _Suppliant_. SYN. Abjectus, jacens, prostratus

ad pedes. PHRAS. Supplex vobis manus tendit, _il vous tend les mains en

suppliant_. Ad pedes se vestros projicit; supplex ad vos venit, ad pedes

se abjicit, deprecatur; supplicem se vestræ misericordia profitetur;

vestram fidem obtestatur; fracto animo atque humili pro salute sua

supplicat; maximo in squalore ad pedes vestros volutatur; plenus

lacrimarum ad pedes vestros procumbit; genibus se vestris advolvit; nixus

genibus, obsitus squalore et sordibus ad preces lacrimasque effusus orat,

obsecrat, misericordiam vestram implorat. USUS: Tendit ad vos manus

supplices. Senatum supplex adiit. Supplicem a genibus suis repellere. Cf.

Supplico, Preces, Rogo, Oro.

SUPPLĬCĬTER, _En suppliant_, _d’une manière suppliante_. SYN. Demisse.

USUS: Blanditur et suppliciter se insinuat. Suppliciter ac demisse

gratias agere.

SUPPLĬCĀTĬO, ōnis, f., _Supplication_, _prières publiques_, _actions

de grâces_, _cérémonies religieuses_. SYN. Honor diis immortalibus

habitus pro victoria. Pompa solemnis adducta ad exposcendam Superum

pacem. EPITH. Consularis, crebra, vehemens, prærogativa, justissima.

USUS: Supplicationem diis immortalibus pro singulari eorum merito

decernere, facere, _décerner des actions de grâces aux dieux immortels en

reconnaissance de leur haute protection_.

SUPPLĬCĬUM, ĭi, n. _Peine_, _châtiment_; _supplice_, _torture_,

_tourment_; _supplication_. SYN. Cruciatus, pœna. EPITH. Acerbissimum,

commune, crudelissimum, æternum, dignum, divinum, extremum, summum,

insigne, leve, majus, maturius, medium, præsens, singulare, supremum,

acrius, exquisitum, inusitatum, justum, debitum, miserrimum. USUS: Alicui

malefico supplicium constituere, _condamner_. Nova et exquisita supplicia

excogitare, invenire, exquirere, _rechercher_, _inventer_. Aliquem ad

supplicium trahere, rapere, _traîner au supplice_. Ultimo supplicio

afficere reum; suppliciis improbos coercere, constringere, vindicare.

Supplicio addicere damnatum; ad supplicium dare; supplicium de reo

sumere, _punir qqn_, _lui faire subir un supplice_. Constanter ferre,

perferre, subire supplicium, _supporter_. Debitum supplicium remittere,

condonare, _pardonner_. Omni supplicio excruciatum necare, _faire périr

dans les supplices_. Cf. Pœna.

SUPPLĬCO, as, avi, atum, are, n. et a. _Prier humblement_, _supplier_.

SYN. Suppliciter peto, supplex sum alicui, deprecor, ad pedes alicujus

supplex me abjicio, manus alicui _vel_ ad aliquem tendo, supplicatum eo,

pacem Superum exposco, suppliciis votisque DEUM fatigo. ADV. Diligentius,

libentissime, submisse, publice. PHRAS. Supplicavit mihi, _il me

supplia_. Multis et supplicibus verbis me oravit; suppliciter mecum

egit; rogavit me quam suppliciter potuit; preces suppliciter admovit;

ad pedes meos se stravit; genu posuit, supplicem vocem misit; passis

manibus a me petiit, me obtestatus est; precibus omnibus petiit; supplex

ad me confugit pedibus advolutus meis; infimis precibus a me contendit;

precibus mecum egit quam diligentissimis; ad genua, pedes accidit mihi;

aures oneravit meas precibus humillimis; fidem meam quanto potuit studio

imploravit. Cf. Rogo, Preces. USUS: Quot pro innocentis hujus salute

vobis supplicant. Cf. Supplex.

SUPPLŌDO, is, plōsi, ere, a. et n. _Frapper du pied_, _trépigner_. SYN.

Pede terram percutio, plaudo.

SUPPLŌSĬO, ōnis, f. _Action de frapper sur la terre_. EPITH. Crebra.

USUS: Pedis rara supplosione.

SUPPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. _Mettre à la place d’un autre_,

_substituer_, _supposer_. SYN. Subjungo, subjicio. USUS: 1. In alterius

locum suppositus et substitutus. 2. Subdo, _mettre sous_, _placer sous_.

Ova anatum gallinis supponere, _placer sous des poules des œufs de cane

(pour les faire couver)_. Falsa testamenta supponere.

SUPPORTO, as, avi, atum, are, a. _Porter_, _apporter_, _transporter_.

USUS: Frumentum navibus supportare. Cf. Fero.

SUPPŎSĬTĬO, ōnis, f. _Substitution frauduleuse_, _supposition (d’un

enfant)_. USUS: Pueri suppositione decepta mater.

SUPPRESSĬO, ōnis, f. _Soustraction_. EPITH. Judicialis.

SUPPRĬMO, is, pressi, pressum, ere, a. _Arrêter_, _modérer_, _cacher_.

SYN. Sedo, placo, occulto. )( Pervulgo. USUS: Dolorem sedare et

supprimere. Retinuit pecuniam et suppressit, _détourner une somme

d’argent_. Cf. Occulto, Premo.

SŬPRĀ, _En haut_. USUS: 1. Ratione loci, _au-dessus_, _par-dessus_. Supra

terram, lunam. 2. Ordinis, _précédemment_, _auparavant_, _plus haut_.

Illa quæ supra dixi. 3. Virtutis, ponderis, _au-delà_, _plus que_. Supra

hominis fortunam; supra ætatem sapit. Potentia quæ supra leges est. Supra

consuetudinem. Amor tantus ut nihil supra.

SŬPRĒMUS, a, um, _Le plus élevé_, _le plus haut_; _très haut_, _très

élevé_. SYN. Summus, ultimus, extremus. USUS: Supremus vitæ dies;

supremum supplicium. Cf. Summus.

SŪRA, æ, f. _Mollet_. SYN. Cruris pars aversa, posterior.

SURCŬLUS, i, m. _Jeune branche_, _rejeton_, _scion_. SYN. Planta. USUS:

Da mihi ex ista arbore quos feram surculos.

SURDASTER, tra, trum, _Un peu sourd_, _dur d’oreille_. SYN. Cui

hebetiores sunt aures; qui ægre audit.

SURDĬTAS, ātis, f. _Surdité_. USUS: In surditate quidnam est mali?

SURDUS, a, um, _Sourd_, _qui n’entend pas ou qui entend mal_. SYN. Qui

sensu aurium _vel_ audiendi caret, auribus captus. Cf. Auris. USUS:

Surdus varietates vocum aut modos noscere non potest.

SURGO, is, surrexi, surrectum, ere, a. et n. 1. a. _Lever_, _élever_,

_dresser_. 2. n. _Se lever_, _se mettre debout_. RAD. q. Surrigo _vel_

sursum rego. SYN. De lecto exeo; me _vel_ corpus e lecto corripio; somnum

abrumpo; de sella exsilio. USUS: Ante lucem surrexit e lectulo. Cunctus

senatus surrexit.

SURRĬGO, is, rexi, rectum, ere, a. _Dresser_. USUS: Aures surrigere.

SURRĬPĬO, is, rĭpŭi, reptum, ere, a. et n. _Prendre à la dérobée_,

_ravir_, _voler_. SYN. Furor, sublego, clepo. ADV. Clam, occulte,

impudenter. USUS: Surripere e bibliotheca libros. Cf. Aufero, Furor.

SURRŎGO, as, avi, atum, are, a. _Faire élire qqn à la place d’un autre

dans les comices_. SYN. Substituo.

SURSUM, _En haut_, _en montant_. )( Deorsum. PHRAS. Sursum tendat animus,

_que l’âme s’élève vers le ciel_. In cœlum suspiciat; sublime feratur; a

terra longissime se efferat; supera semper petat et cœlestia; ad cœlum

feratur; humana omnia inferiora se ducat. USUS: Idem sursum versus

retroque dicatur, _en remontant_, _à rebours_.

SUS, sŭis, gen. com. _Porc_, _cochon_. SYN. Porcus. EPITH. Lutulentus.

USUS: Ut sues glande pascuntur.

SUSCEPTĬO, ōnis, f. _Action de se charger de_, _entreprise_. USUS:

Laborum dolorumque susceptio.

SUSCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. _Pendre sur soi_, _entreprendre_.

SYN. Sumo, capio, recipio. ADV. Acerrime, enixe, fortissime, frustra,

gratis, palam, paulisper, proprie, publice, turpissime. USUS: 1.

Suscipe quæso id negotium, curam, cogitationem te dignissimam; munus

illud, legationis causam, labores multos, onus, rempublicam, molestias,

profectionem; propugnationem reipublicæ suscipere. 2. Cogito, admitto,

committo, patro, concipio, _penser à_, _se charger de_, _faire_,

_concevoir_. Magnum scelus, facinus, spem suscipere. Mentem illam

voluntatemque dudum suscepi. 3. Patior, subeo, _recevoir_, _recueillir_.

Luctum, squalorem, sordes, pœnam pro scelere suscipere. 4. Habeo, _avoir

(un enfant)_. Liberos e conjuge suscipere. 5. Obtineo, _avoir force

de loi_. Suscepit consuetudo communis ut, etc. 6. Accipio, recipio,

_accueillir_, _prendre sous sa protection_. Suscipere alienum amicorum

causa.

SUSCĬTO, as, avi, atum, are, a. _Lever_, _soulever_; _exciter_,

_stimuler_. SYN. Excito, incito, exsuscito. USUS: Suscitare bellum

civile. Cf. Excito, Expergefacio.

SUSPECTUS, a, um, _Suspect_, _soupçonné_. SYN. Suspicionem præbens, in

quo subest suspicio alicujus. ADV. Falso, vehementer. PHRAS. Suspectus

erat de morte patri illata, _il était soupçonné d’avoir donné la mort

à son père_. Mors parentis filium suspicione asperserat; opportunum

parricidii crimini se fecit longo in patrem odio; suspicionem de se

præbuit patris veneno sublati; in suspicionem venit de morte patris. Cf.

Suspicio. USUS: Doleo me tibi negligentiæ nomine suspectum esse.

SUSPENDĬUM, ĭi, n. _Action de se pendre_, _pendaison_. USUS: Malorum

remedium suspendio ac morte quærere.

SUSPENDO, is, di, sum, ere, a. _Suspendre_, _pendre_. SYN. Cervices

frango, in crucem ago; suspendio vitam finio, collum in laqueum insero,

collum laqueo obstringo, in laqueum induo. USUS: 1. Caput obnubito,

arbori infelici suspendito, _attache-le au poteau_. 2. Interrumpo,

_retenir_, _arrêter_, _suspendre_. Opus ita ædificatum ut suspendi non

possit. Cf. Suspensus.

SUSPENSĬO, ōnis, f. _Suspension_, _interruption_. USUS: Animi suspensio.

SUSPENSUS, a, um, _Qui est en suspens_, _indécis_, _flottant_;

_suspendu_. SYN. Pendens, anceps, dubius, incertus, sollicitus. ADV.

Diutius, graviter, valde. PHRAS. 1. Suspensus est, _il fut pendu_. In

furcam actus, sublatus est; in crucem sublatus, actus est; suspendio

necatus est; laqueo vitam finiit; ex arbore infelici pependit. USUS:

1. Suspensus ex trabe. 2. Sollicitus, dubius, incertus, _incertain_,

_inquiet_. Metu suspensa civitas, perturbata seditionibus. Suspensum me

jam diu et sollicitum tenes. Rerum exspectatione suspensi omnes et anxii.

3. Defixus, collocatus, _certain_. Suspensas aptasque a DEO habere vitæ

rationes.

1. SUSPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, a. _Regarder de bas en haut_,

_lever les yeux_, _contempler_. SYN. Aspicio. )( Despicio. USUS: 1.

Cœlum, in cœlum suspicere, oculos attollere. 2. Veneror, miror, _regarder

avec respect_, _admiration_, _respecter_. Eloquentiam virtutemque

alicujus suspicere.

2. SUSPĬCĬO, ōnis, f. _Soupçon_, _suspicion_. SYN. Conjectura, opinio,

metus. EPITH. Abscondita, adversaria, atrocissima, cæca, certa, falsa,

ficta, satis firma, indigna, maxima, minima quædam, pertenuis, propria,

repentina, ridicula, similis, sollicita, subita, tanta, turpissima,

vacua, pura, domestica, honesta, odiosa. PHRAS. 1. Multorum de illo,

sed falsa suspicio est, _bien des gens le soupçonnent, mais sans

raison_. Odiosæ quædam de eo suspiciones multorum insedere animos; multi

odore quodam suspicionis afflati male de illo opinantur; hominibus

ad suspicandum sagacissimis immerito suspectus est; multi sinistram

falsamque de eo opinionem accepere; magna in illum suspicio confertur;

gravi suspicione perstringitur; in gravi suspicione ponitur; in

suspicionem sceleris, sed immerito, adductus, vocatus est; innocens in

suspicionem multorum venit, cecidit, incidit. 2. Ne suspicio quidem fuit

de illo, _on ne le soupçonna même pas_. Nulla vel levissima suspicione

violatus erat; tam atrocis facti nulla vel suspicio ad illum pertinebat;

ei suspicioni nec affinis erat; nulli vel levissimæ suspicioni in eo

locus erat; nulla vel levissima suspicione aspersus erat; aberat longe

a tam atrocis facti suspicione; longe remotus erat ab ea suspicione.

3. Vide ne cui suspicionem avaritiæ præbeas, _prenez garde que qui

que ce soit vous soupçonne d’avarice_. Ne avaritæ suspicionem moveas,

excites, des, præbeas; ne suspicioni huic locum _vel_ materiam des; ne

qua avaritiæ suspicio nascatur, exoriatur; ne qua avaritiæ suspicio in

te resideat, consistat; ne qua avaritiæ suspicio in te convenire possit.

4. Fuge _vel_ suspicionem avaritiæ, _fuyez même le soupçon d’avarice_.

Avaritiæ vel suspicionem vita, a te depelle, minue, extenua; id age ut

vel suspicionem avaritiæ a te propulses, dimoveas, removeas, tollas; a

suspicione te liberes, vendices, exsolvas; delenda tibi vel suspicio

avaritiæ, si qua in te residet. Cf. Conjectura. USUS: Suspicionem

alicui facere, injicere, importare, _faire soupçonner qqn_. Suspiciones

invalescunt, increbescunt; multa sunt, quæ eam suspicionem augeant vel

confirment; suspicio in plures manat, _le soupçon tombe sur plusieurs_.

Suspicionem de aliquo habeo; suspicio mihi de aliquo incidit, insidet,

_je soupçonne qqn_. Venire, cadere, incidere, involvi in suspicionem,

_être enveloppé dans les soupçons_. Suspicionem aliquam trahere, ducere,

_concevoir un soupçon_. Abhorret a suspicione tam atrocis facti ætas

innocens, _on ne peut soupçonner d’un si grand crime cet âge innocent_.

Cf. Suspectus.

SUSPĬCĬŌSĒ, _De manière à éveiller les soupçons_. SYN. Credibiliter,

criminose.

SUSPĬCĬŌSUS, a, um, _Qui fait naître_, _qui éveille les soupçons_,

_suspect_; _qui conçoit des soupçons_, _soupçonneux_. SYN. Suspicionem

præbens et suspiciens. USUS: Durus et suspiciosus in suos. Te conscientia

scelerum timidum facit ac suspiciosum. Quod adhuc est suspiciosum, res

ipsa perspicuum faciet.

SUSPĬCOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Soupçonner_, _suspecter_. SYN.

Suspicionem habeo, ex re aliqua suspicionem duco, traho; suspicione

attingo, assequor. ADV. Difficillime, injuriose, levissime, nihildum

obscurius, plane, sceleste, temere, valde. USUS: De ejus scelere nihil

suspicari poteramus. 2. Cogito, reputo, _conjecturer_, _penser_,

_pressentir_. In DEO nec figuram, nec sensum suspicari licet. Cf.

Suspicio.

SUSPĪRĬUM, ĭi, n. _Soupir_, _gémissement_. SYN. Gemitus, doloris

indicium. USUS: Quem nemo sine suspirio aspicere possit.

SUSPĪRO, as, avi, atum, are, n. _Soupirer_, _gémir_. ADV. Familiariter,

occulte. USUS: Nemo est quicum libere jocari aut familiariter suspirare

possim, _avec qui nous puissions ou plaisanter librement ou soupirer

comme avec un ami_. Cf. Gemo.

SUSTENTĀTĬO, ōnis, f. _Délai_, _retard_, _ajournement_. SYN. Dilatio.

USUS: Num res moram aut sustentationem habeat vide.

SUSTENTO, as, avi, atum, are, a. _Soutenir_, _supporter_, _appuyer_.

SYN. Sustineo, fulcio, nitor. ADV. Maxime, privatim, vix, misere. USUS:

Patrimonio se suo, amicorum liberalitate egestatem suam sustentare.

Alienam tenuitatem opibus, sumptibus, officiis suis sustentare. Ea

me spes et consolatio sustentat. Mœrorem meum et dolorem illud unice

sustentat. Litteris sustentor et recreor. Cf. Alo.

SUSTĬNĔO, es, tĭnŭi, tentum, ere, a. _Soutenir_, _empêcher de tomber_,

_maintenir_; _arrêter_, _contenir_. SYN. Sustento, tueor, corruere

non sino, fulcio, labentem excipio, contineo. ADV. Maxime, privatim,

vix, misere, arroganter, diutius, ægre, facile, facillime, firme, plane

non, præcipue. USUS: 1. Rempublicam consiliis, humeris, cervicibus

suis; causam alicujus sua auctoritate sustinere. Magnam invidiæ molem,

vim hostium, multum malorum sustinere. Se a lapsu, currum, equos

incitatos, gradum sustinere, detinere _vel_ reprimere, 2. Occulto, tego,

_supporter_, _cacher_. Fronte ac vultu simulatio facillime sustinetur.

Cf. Patior, Fero.

SUSTOLLO, is, sustŭli, sŭblātum, tollere, a. _Lever en haut_, _élever_.

USUS: Aliquem in equum sustollere.

SŬSURRĀTĬO, ōnis, f. _Chuchoteries_. SYN. Susurrus. USUS: De Cæsare

crebri et non belli rumores, sed susurrationes veniunt.

SŬSURRO, as, are, n. _Murmurer_, _chuchoter_. SYN. Furtim et submissa

voce loquor. USUS: Audio jam susurrari.

SŬSURRUS, i, m. _Murmure_, _gazouillement_. USUS: Susurrus aquæ. Susurro

et laude infimorum hominum delectari.

SŪTOR, ōris, m. _Cordonnier_. USUS: Sutor ne ultra crepidam, _que le

savetier ne s’élève pas au-dessus de sa chaussure, fasse ses souliers (et

rien de plus)_; _chacun son métier_. (PROV.)

SŪTŌRĬUS, a, um, _De cordonnier_. USUS: Sutorium atramentum, _noir de

cordonnier_.

SŬUS, a, um, _Son_, _sa_; _sien_, _sienne_. USUS: Semper in disputando

suus est. De suo addere, solvere, aliquid afferre.

SYLLĂBA, æ, f. _Syllabe_. EPITH. Brevis, longa, brevior, longior. USUS:

Leguleius auceps syllabarum, _éplucheur de mots_, _critique vétilleux_.

SYLLĂBĀTIM, _Par syllabes_; _textuellement_, _mot pour moi_. USUS:

Dictare alicui syllabatim.

SYMPĂTHĪA, æ, f. _Sympathie_. SYN. Convenientia et conjunctio naturæ,

cognitio, naturæ et quasi concentus atque consensus. Continuatio

conjunctioque naturæ. USUS: Video sympathiam.

SYMPHŌNĬA, æ, f. _Concert_, _musique_, _symphonie_. SYN. Concentus,

cithara. USUS: In conviviis symphonia canere.

SYMPHŌNĬĂCUS, a, um, _De concert_, _de musique_. SYN. Citharœdus, fidicen.

SYNGRĂPHA, æ, f. _Billet_, _obligation_, _écrit_, _reconnaissance_. SYN.

Chirographum, cautio. EPITH. Firmata sigillis, inanis. USUS: Habeo a te

syngrapham, quam fecisti, scripsisti. Tanquam ex syngrapha agere cum

populo, _actionner le peuple comme en vertu d’une obligation écrite_. Ex

syngrapha credere, jus dicere. Cum inanibus syngraphis redire.

T

TĂBELLA, æ, f. _Tablette_; _écrit_, _lettre_; _testament_. SYN. Litteræ,

codicilli. EPITH. Grata, vindex. USUS: 1. Tabella cerata. Tabella

judicialis. Tabellis obsignatis agere cum aliquo. 2. Voti tabulæ, _petit

tableau_, _tableau votif_. Quot in eo fano tabellæ pictæ eorum qui votis

vim tempestatum effugerint.

TĂBELLĀRĬUS, ĭi, m. _Messager_, _courrier_, _piéton_. SYN. Nuntius, qui

litteras fert. EPITH. Fidelis, ignotus, locuples, præposterus. PHRAS.

Quoties tabellarium nactus ero scribam ad te, _je vous écrirai toutes les

fois que je pourrai trouver un courrier_. Quoties mihi certorum hominum

copia erit litteras a me accipies; quoties erit cui litteras recte

dem, non committam ut desideres meas. Nullum ad te cui fidere audeam,

tabellarium proficisci patiar, quin aliquid litterarum ad te dem. Quoties

mihi sese tabellarius offeret, sine litteris non abibit; nemo deinceps

hinc discedet quin litteras ad te perferat. USUS: Tabellarios instituere,

mittere, remittere exspectare, subministrare, præbere. Tabellarios

deprehendere, retinere, scrutari, excutere. Cf. Nuntius.

TĂBERNA, æ, f. _Boutique de marchand_, _échoppe d’artisan_, _magasin_.

SYN. Caupona. EPITH. Instructa, ornata, libraria. USUS: In eamdem

tabernam divertimus, _dans la même auberge_. Tabernas, operis et quæstus

quotidiani locum occlusere. Taberna libraria, _boutique de libraire_.

TĂBERNĀCŬLUM, i, n. _Tente_. SYN. Castrense tectum. EPITH. Militare.

USUS: Tabernacula carbaseis intenta velis collocabat. In philosophia

quasi tabernaculum vitæ suæ collocare. Tabernacula statuere. Tabernacula

defendere. Tabernaculum sacrum, _tabernacle_. Ædicula sacra _vel_

sanctuarium asservando Sanctissimo Christi Corpori, rectius dicetur.

TĂBERNĀRĬUS, ĭi, m. _Boutiquier_. SYN. Caupo.

TĀBES, is, f. _Consomption_, _langueur_; _peste_, _contagion_, _fléau_.

SYN. Macies. USUS: Tabes, cruciatus, afflicto.

TĀBESCO, is, bŭi, escere, n. _Se fondre_, _se consumer_, _se liquéfier_.

SYN. Liquefio. USUS: 1. Durescit frigoribus humor, calore tabescit. 2.

Contabesco, langueo, extabesco, _périr de consomption_, _se consumer de

chagrin_, _croupir dans l’oisiveté_. Desiderio, otio, dolore tabescere.

TĀBĬFĬCUS, a, um, _Qui fait fondre_, _qui consume_; _pestilentiel_,

_mortel_. SYN. Quod tabem inducit.

TĂBŬLA, æ, f. _Planche_, _ais_. SYN. Asser. EPITH. Ænea, nova, præclara,

religiosa. USUS: 1. Tabulam de naufragio arripere. 2. Pictura, _tableau_.

Tabulas bene pictas in bono lumine collocare. 3. Liber rationum,

scriptura publica, monumentum litterarum, _tablette écrite_, _registre_,

_affiche_, _table_, _archives de l’État_. Facere, conficere tabulas. In

tabulas referre. Tabulas accepti proferre. Digerere, obsignare tabulas.

4. Geographica descriptio, _cartes géographiques_. Tabulæ Dicæarchi.

TĂBŬLĀARĬUM, ĭi, n. _Les archives publiques_, _le dépôt des archives_.

SYN. Locus, in quo tabulæ publicæ civitatis servantur.

TĂBŬLĀTĬO, ōnis, f. _Assemblage des planches_, _boiserie_, _lambris_,

_étage_. SYN. Tabularum constructio. USUS: Centones injecerunt, ne tela

tabulationem perfringerent.

TĂBŬLĀTUM, i, n. _Plancher_, _étage_. USUS: Turrim quatuor tabulatorum

constituit Cæsar.

TĀBUM, i, n. * _Sang corrompu_, _venin_, _pus_, _corruption_. SYN. Sanies.

TĂCĔO, es, cŭi, cĭtum, ere, n. et a. 1. n. _Se taire_, _ne point

parler_. 2. a. _Taire qqche_. SYN. Sileo, reticeo, conticeo, tacitum

relinquo, silentio prætereo, supprimo. ADV. Arroganter, in perpetuum,

insulse, nimium diu, pie, perpetuo, plane, recte, sapienter. PHRAS.

1. Ecquid taces? _Pourquoi gardez-vous le silence?_ Quid te elinguem

reddidit? Ecquid lingua obmutuit? Quid sibi vult hæc taciturnitas tua?

quid hæras, quid dissimulas, quid tergiversaris? cur silentio uteris

tam diuturno? Cur animi sensus nemini impertiris? Quid diutinum adeo

silentium tenes? Cur consilia tua silentio premis? Quid tegis, occultas

consilia tua? Cur vocem nullam mittis? Cur lingua consistit? Quæ res

vocem tibi clausit, interdixit? Quid ita ad silentium obstinatus es?

Quid sibi vult pertinax quod tenes silentium? 2. Tacebo de ea re, _je me

tairai sur cela_. Verbum hac de re non faciam; sermonem hac de re nullum

habebo; abstinebo me ab hujus rei sermone, silebo, præteribo; tacitus

prætermittam; tacitus relinquam; silentio involvam, præteribo, percurram,

prætermittam, prætervehar. Omittam ista; oratione mea non attingam;

in oratione non ponentur. Cf. Sileo, Silentium. 3. Tacete, _silence_.

Linguam comprimite, compescite; vocem nullam mittite; verbum ne facite;

quiescite; loquacitatem continete; mutos vos volo et elingues; vox nulla

vobis excidat. USUS: Diu de his rebus tacuerat.

TĂCĬTĒ, _Tacitement_, _sans parler_; _en secret_, _sans bruit_. SYN.

Silentio, in sinu, suspenso gradu. USUS: Cum libere loqui non audeant,

tacite rogant.

TĂCĬTURNĬTAS, ātis, f. _Silence_, _discrétion_. SYN. Silentium. EPITH.

Annua, perpetua. USUS: Taciturnitas imitatur confessionem, _le silence

ressemble à un aveu (qui ne dit mot, consent)_. Cf. Silentium.

TĂCĬTURNUS, a, um, _Silencieux_, _taciturne_, _discret_. SYN. Tacitus.

Cf. Taceo.

TĂCĬTUS, a, um, p. _Ce qui est tû_, _ce qu’on tait_, _passé sous

silence_; a. _Silencieux_, _discret_. SYN. Silens, obscurus, abditus,

interior, prætermissus, compressus, non expressus. USUS: Nihil me mutum

delectat, nihil tacitum. Tacito quodam sensu, sine arte aures judicant.

Tacitum aliquid relinquere, præterire. Cf. Prætereo, Taceo.

TACTĬO, ōnis, f. _Action de toucher_, _attouchement_. SYN. Tactus. USUS:

Voluptas oculorum, tactionum, saporum, _le plaisir de la vue, du toucher,

du goût_.

TACTŬS, ūs, m. _Action de toucher_, _attouchement_. EPITH. Interior,

intimus. USUS: Tactus fusus est per totum corpus, omnesque ictus

nimiosque frigoris appulsus sentit, _le toucher est également répandu par

tout le corps_. Ad tactum chordæ respondent, _les cordes résonnent sous

la main qui les touche_. Quæ sub tactum _vel_ aspectum cadunt.

TÆDA, æ, f. _Torche_. SYN. Fax. USUS: Agitari et terreri ardentibus

furiarum tædis, _les torches ardentes des Furies_.

TÆDET, dŭit _vel_ sum est, ere, imp. _S’ennuyer_, _être ennuyé_,

_fatigué_, _dégoûté_. SYN. Fastidio, fastidio est, tædium me capit.

PHRAS. Tædet me ista toties audire, _je suis fatigué d’entendre toujours

cela_. Fastidii delicatioris sum quam ut ista toties audire sustineam;

fastidio quodam et satietate ab his rebus audiendis alienari me sentio;

rerum notissimarum mirum quam pertæsum est; odio rerum tristissimarum

teneor, capior; propius fastidium, quam desiderium fabulæ sunt istæ;

tædium mihi jam afferunt res toties repetitæ; tædium me capit rerum

toties auditarum. USUS: Prorsus vitæ tædet, ita sunt omnia omnium

miseriarum plenissima. Cf. Piget, Tædium.

TÆDĬUM, ĭi, n. _Dégoût_, _ennui_, _lassitude_, _aversion_. SYN. Molestia,

fastidium, satietas. PHRAS. Cavendum ne tædium capiat audientes, _il

faut prendre garde d’ennuyer ses auditeurs_. Occurrendum satietati

aurium; fugienda aurium satietas; audiendi tædium varietate levandum est.

Cavendum ne audiendi satietate expleantur audientes; ne oscitantem jam

auditorem, loquentem cum altero, nonnunquam etiam circulantem, (caput

circumferentem,) fastidio et satietate prorsus abalienemus. USUS: Ejus

sermo inconditus plurimum mihi tædium attulit. Magnum inde tædium cepi.

Lectionis tædium varietate levare.

TĀLĀRIS, e, gen. com. _Relatif à la cheville du pied_. SYN. Ad talos

usque demissus. USUS: Tunica talaris, _tunique longue, flottante, qui

descend jusqu’à la cheville du pied_.

TĀLĀRĬUS, a, um, _Relatif aux dés_. Ludus talarius, _lieu où l’on joue

aux dés_.

TĂLENTUM, i, n. _Talent_, _somme d’argent_. _Le talent attique valait

6000 drachmes, environ 5600 francs_. SYN. Argenti summa quæ pretium

efficit sexcentorum fere coronatorum, si de talento attico sermo sit.

(Talentum _pro_ naturæ _aut_ ingenii dotibus, _talent_, _capacité_,

_vulg. est_.)

TĀLĬO, ōnis, f. _Talion_, _peine du talion_, _par ex.: Œil pour œil, dent

pour dent_. USUS: Pœna talionis.

TĀLIS, e, gen. com. _Tel_, _telle_; _de telle et telle nature_, _pareil_,

_semblable_. SYN. Hujusmodi, ejusmodi, ejusdemmodi, ejusdem generis, id

genus, hujus exempli. USUS: Quales sumus, tales esse videamur.

TALPA, æ, f. _Taupe_, _animal_. USUS: Talpa cæcior.

TALUS, i, m. _Partie inférieure du pied_, _talon_; _dé oblong, rond de

deux côtés et n’ayant ainsi que quatre côtés marqués_. SYN. Postremum

cruris in quo os prope calcem eminet: _inde_ os quatuor laterum, quo

luditur. EPITH. Rectus. USUS: Purpura usque ad talos demissa. Talum

jacere, talis ludere, _jouer aux dés_. Talus tibi recte cecidit.

TAM, _Autant_, _tellement_, _aussi_, _si_. SYN. Æque, adeo. USUS: Quid

opus tam valde affirmare? Ego hæc tam esse quam audio non puto, _je ne

crois pas qu’elles le soient (outrageantes) autant que je l’entends

dire_. Tam tibi credo, sicut alteri nemini. Res tam maxime necessaria.

TAMDĬU, _Aussi longtemps_. SYN. Usque eo, tanto tempore, tantisper. USUS:

Feram tamdiu quam ferre potero. Tamdiu requiesco, quam diu ad te scribo.

TĂMEN, _Cependant_. SYN. Attamen, verumtamen, nihilominus, certe. USUS:

Tamen nihilo minus putabam.

TĂMETSI, _Quoique_, _bien que_, _encore que_. SYN. Etsi, quanquam, licet.

TANDEM, _Enfin_. SYN. Demum, aliquando, ad extremum, denique, ad ultimum.

USUS: Tandem legi tuas litteras.

TĀNGO, is, tĕtĭgi, tactum, ere, a. _Aborder_, _atteindre_, _parvenir_,

_entrer_. SYN. Contingo, attingo. ADV. Leviter, modice. USUS: 1. In via

quæ villam tangit. Simul ac tetigit provinciam. Genu terram tangere.

2. Indico, leviter tracto, leviter perturbo, _toucher_, _traiter_,

_s’occuper de_; _émouvoir_. Leviter unumquodque tangam. Cura me illa,

religio, earum rerum memoria tetigit. Minæ tuæ me parum tangunt. 3. Lædo,

violo, _toucher_, _frapper_, _pousser_. Aliquem in convivio tangere. 4.

Contracto, _toucher_, _manier_. Ulcus tangere. Rem acu tangere, rem ipsam

putare, _mettre le doigt sur la chose_, _c. à d._, _deviner juste_.

TANQUAM, _Comme si_, _de même que_. SYN. Quasi, quodammodo ac, juxta ac,

ut. USUS: Istum, tanquam si consul esset, salutavi. Tanquam domi meæ.

Tanquam si res mea agatur. Cf. Sicut.

TANTISPER, _Aussi longtemps_, _pendant ce temps-là_. USUS: Morare

tantisper, dum defervescat hominis bilis.

TANTO, _Si longtemps_. USUS: Non tanto ante fugisset.

TANTŎPĔRE, _Tant_, _tellement_. USUS: Non hæc tantopere desiderarem.

TANTŬLUM, _Tant soit peu_. SYN. Nec digitum, nec digitum latum _vel_

transversum; nec transversum unguem. USUS: Si quis tantulum de via

deflecteret.

TANTŬLUS, a, um, _Si petit_, _si faible_. SYN. Tantillus. USUS: Vix huic

tantulæ epistolæ tempus habui. Ex grano tantulo tanta arbor.

TANTUM, _Seulement_. SYN. Tantummodo, solum. USUS: 1. Non tantum parum

commode, sed et turpiter. Tantum quod hominem non nominat. 2. Tam, ita,

adeo, _tant_, _autant_. Id tantum abest ab officio, ut nihil sit officio

magis contrarium. Tantum, quantum sat est.

TANTUMMŎDO, _Seulement_. SYN. Modo, duntaxat.

TANTUMDEM, _Autant_. USUS: Tantumdem populo dandum est, quantum.

TANTUS, a, um, _Aussi grand_, _aussi considérable_. SYN. Tam multus, tam

magnus. USUS: Tantum studium posui. Tanta res tamque immensa. Alterum

tantum, _une autre fois autant_.

TARDĒ, _Lentement_, _d’une manière tardive_. SYN. Sero. USUS: Litteræ ob

longinquitatem tardissime ad nos perferuntur.

TARDĬTAS, ātis, f. _Lenteur_, _marche lente_. SYN. Cunctatio, mora,

stupor. )( Celeritas. EPITH. Abjecta, considerata, contraria, odiosa,

mollior. USUS: Cursu corrigere tarditatem. Ista legatio moram et

tarditatem bello afferet. Considerata tarditate uteris. Plerisque in

rebus tarditas et procrastinatio odiosa est. Tarditas ingenii, debilitas,

stupor, _esprit lent_, _facultés bornées_.

TARDO, as, avi, atum, are. 1. a. _Retarder_, _causer du retard_,

_arrêter_. 2. n. _Tarder_, _être en retard_. SYN. Moram interpono, moror,

moram et tarditatem affero, cunctor, indormio, differo, moram traho.

USUS: 1. Venti profectionem meam tardant. Ejus animum negligentia

tardabat. Animos accusatorum tardare. 2. Moram traho, commoror, n.

_tarder_, _être en retard_. Tardare et commorari te melius est. Cf.

Moror, Mora.

TARDUS, a, um, _Lent à se mouvoir et à agir_, _tardif_, _paresseux_, SYN.

Serus, cunctator. )( Citus, celer, expeditus, velox, incitatus. USUS: 1.

Homo tardus et parum efficax Consideratus et lentus potius quam tardus.

2. Hebes, remissus, obtusus, parum efficax, _lourd d’esprit_, _borné_,

_bouché_. Quis tam indocilis, tam tardi ingenii? Cf. Segnis.

TAURUS, i, m. _Taureau_, _bœuf_. EPITH. Corniger, nobilis, optimus,

truculentus. USUS: Taurus Phalaridis.

TECHNA, æ, f. _Ruse_, _fourberie_, _tromperie_, _artifice_. SYN. Ars,

dolus, fraus artificiosa.

TECTĒ, _Secrètement_, _en cachette_. SYN. Obscure.

TECTŌRĬUM, ĭi, n. _Stuc_, _enduit de stuc_, _crépi_. SYN. Calx _seu_

crusta inducta parieti. EPITH. Bellum, concinnum, novum, tantum, vetus.

USUS: Columna ex qua tectorium vetus deletum sit.

TECTŌRĬUS, a, um, _Qui sert à revêtir les murs, le sol, etc._; _de stuc_,

_de crépi_. USUS: Exornare sepulcrum opere tectorio.

TECTUM, i, n. _Toit_. SYN. Pars summa domus, qua tegitur. )( Solum.

EPITH. Absolutum, sartum integrumque; tecta cælata, firma, inaurata,

magnifica, marmorea, ebore fulgentia, misera, silvestria. PHRAS. Domum

tecto spoliare, _enlever le toit d’une maison_. Domum detegere; nudare

tectum; detrahere culmen domui; tectum diruere, demoliri. USUS: Porticus

ad tectum prope pervenerat Tectum multorum fastigiorum. Multis locis ne

tectum quidem accipio, sed in tabernaculo manendum est, _une demeure_,

_un abri_. Vos in vestra tecta discedite, _rentres dans vos foyers_.

TECTUS, a, um, _Couvert_, _secret_, _caché_, _dissimulé_. SYN. Obscurus,

occultus, defensus. )( Apertus. PHRAS. 1. Nullum delictum tectum esse

diu potest, _aucun crime ne peut être longtemps caché_. Nullum facinus

celari, velari, supprimi, silentio involvi, latere diu potest. Nullum

facinus esse potest quin emanet pateat, in lucem prodeat, divulgetur

aliquando. Cf. Occultus, Clam. USUS: 1. Bestiæ terra tectæ. Tectis

verbis ad te scribo, _je vous écris à mots couverts_. 2. Taciturnus,

_dissimulé_, _discret_. Quis illo consideratior, tectior, prudentior?

3. Defensus, _protégé_, _défendu_. Majores nostri leges et jura

clarissimorum hominum auctoritate tecta esse voluerunt.

TEGMEN, ĭnis, n. _Couverture_, _enveloppe_. SYN. Tegumentum. EPITH.

Durum, latum.

TĔGO, is, xi, ctum, ere, a. _Couvrir_, _recouvrir_, _envelopper_. SYN.

Obduco, obnubo, obtendo, contego, velo, operio, occulto, vestio,

convestio. )( Aperio. ADV. Nimium, diu, perspicue, undique. PHRAS. 1.

Tegit ille scelera sua, _il cache ses crimes_. Libidines suas tenebricosa

fronte et supercilio contegit, circumvestit sedulo, in operto habet;

frontis integumento ad occultanda vitia sua utitur; insignem nequitiam

frontis ac dissimulationis integumento velat; multis simulationum

involucris, et quasi velis quibusdam sua scelera obtendit, _il déguise

ses crimes de mille manières, les couvre de mille voiles_. 2. Non decet

nos ista tegere, _il ne convient pas que nous dissimulions ces choses_.

Non decet nos ista tenebris involvere, velle ut in tenebris jaceant, ut

in tenebris condantur, ut in obscuro sint. Cf. Abscondo, Celo, Occulto.

USUS: 1. Suam prudentiam stultitiæ nomine tegere; suam sententiam tegere.

2. Excuso, defendo, _protéger_, _défendre_. Meam salutem suo præsidio et

benevolentia texit.

TĒGŬLA, æ, f. _Tuile_; _toiture_, _toit_. USUS: Promitto tibi, si

valebit, tegulam illum in Italia nullam relicturum, _pas même une tuile_.

Quum tu tamen nocte socia per tegulas demitterere, _quand... tu te

laissais glisser par le toit_.

TĔGŬMENTUM, i, n. _Couverture_, _enveloppe_. USUS: Quærere flagitiorum

tegumenta, _voile_. Corporis tegumentum.

TĒLA, æ, _Tissu_, _toile_. USUS: 1. Telam texere, retexere. 2. TRANSL.

Telam exordiri, rem aliquam incipere et aggredi, _commencer qqche_,

_entreprendre une affaire_.

TELLUS, ŭris, f. _Terre_, _globe terrestre_. EPITH. Infima, media. USUS:

Tellus neque movetur, et infima est.

TĒLUM, i, n. _Arme pour combattre de loin_, _projectile_, _trait_,

_javelot_, _flèche_; _arme offensive_. SYN. Jaculum, hasta, gladius,

hostile ferrum. USUS: Telum in aliquem intendere, emittere, immittere,

conjicere. Eo graviores habent emissiones tela, quo sunt contenta atque

adducta magis. Erit id telum acerrimum ad omnes fortunæ impetus, _ce sera

une arme très suffisante contre tous les assauts de la fortune_.

TĔMĔRĀRĬUS, a, um, _Inconsidéré_, _imprudent_, _déraisonnable_. SYN.

Inconsideratus, præceps, nullius consilii. USUS: Ea sunt turbulenta,

temeraria et periculosa consilia. Cæca et temeraria cupiditas. Cf.

Præceps, Temere.

TEMERĒ, _Sans réflexion_, _à la légère_, _avec témérité_; _de soi-même_,

_spontanément_. SYN. Inconsulto, inconsiderate, imprudenter, sine

judicio et modo, temeritate quadam; nulla ratione, casu; fortuito,

fortuitu. PHRAS. 1. Nihil temere agit, _il ne fait rien de téméraire_.

A reprehensione temeritatis longe abest; nunquam impetu aut temeritate,

sed delectu et sapientia ducitur; non offert se ullis temeritatibus;

minime præceps in consiliis aut devius est; nihil per incogitantiam,

stulte, aut incaute, aut sine consilio suscipit; nunquam in præcipitia

agitur consilia; nihil fortunæ permittit, omnia consilio. 2. Temere in

res irruit, _il se mêle sans réflexion à toutes sortes d’affaires_. Sine

recti pravique discrimine res quasvis aggreditur; aura, non consilio

fertur; impetu magis quam consilio incurrit; cæcus et præceps fertur

in res; cæca cupiditate rapitur ad aliquid; cæcus atque amens furore;

cæcus amentia, crudelitate ac scelere fertur in rem; temeritatis

inconsideratissimæ, dementissimæ plenus est; temeraria utitur ratione;

amentissimus atque omnibus consiliis præceps ac devius est, sine judicio,

ratione; nullo adhibito consilio; per summam incogitantiam, per summam

temeritatem in omnem se offert discriminis casum. 3. Temere credit, _il

croit facilement_. Auditionem levem pro re comperta habet; rem credit de

qua nihil præter auditum habet; verba sibi dari facile patitur; credulum

se præbet iis etiam quibus fidem et auctoritatem justa suspicio derogat.

Cf. Credo. USUS: Audacter hoc dico, non temere affirmo.

TĔMĔRITAS, ātis, f. _Irréflexion_, _étourderie_, _témérité_. SYN.

Inconsiderantia. )( Sapientia, judicium. EPITH. Admirabilis, furiosa,

inconsideratissima ac dementissima, insignis, materna, summa, tribunitia,

turbulenta, turpis, vitiosa. USUS: Genus inconsideratissimæ temeritatis.

Errant qui temeritate et casu, non consilio agi, regi, administrari

credunt omnia. Temeritas est florentis ætatis, prudentia senescentis, _la

témérité est le propre du jeune âge_. Cf. Imprudentia, Temere.

TĒMĒTUM, i, n. _Breuvage capiteux_, _vin_. SYN. Vinum. USUS: Careant

temeto mulieres.

TĒMO, ōnis, m. _Timon_, _flèche d’un char_.

TEMPĔRĀMENTUM, i, n. _Combinaison habile_, _juste mesure_, _juste

proportion_. SYN. Temperatio, ratio. USUS: Inventum est temperamentum quo

tenuiores ditioribus æquari se putarunt, _un tempérament fut trouvé par

lequel les pauvres crurent devenir les égaux des plus riches_.

TEMPĔRANS, antis, omn. gen. _Qui garde la mesure_, _modéré_, _retenu_,

_réservé_, _tempérant_. SYN. Continens, moderatus, qui ab omni libidine

se continet. )( Libidinosus. ADV. Late, juste. PHRAS. Homo est

temperantissimus, _cet homme est très modéré_. Ab omni cupiditate longe

remotus; ab omni cupiditate alienus; omnis cupiditatis expers; vir est

in quo rationis in libidinem aliosque non rectos animi impetus firma

et moderata dominatio cernitur; qui rebus in omnibus certum habet vitæ

modum; qui frugi hominis et temperantis fungitur officio; qui victu

cultuque corporis parabili ad implenda naturæ desideria defungitur; vir

est in quo cum modestia certat frugalitas; qui salubri victu cultuque

moderato temperantissime agit, qui modum omnibus in rebus servat,

adhibet, tenet, retinet, moderationem adhibet. Vir frugi et in omnibus

vitæ partibus moderatus, plenus pudoris, plenus officii et religionis.

USUS: An temperantem eum dices, qui in aliqua libidine se continuerit, in

aliqua se effuderit? _Appellerez-vous tempérant celui qui, se modérant

dans une passion, s’abandonnera sans réserve à une autre?_ Cf. Modestus,

Moderatus.

TEMPĔRANTER, _Avec retenue, réserve_. USUS: Si temperantius egisset.

TEMPĔRANTĬA, æ, f. _Mesure_, _modération_, _tempérance_. SYN. Modestia,

moderatio, frugalitas, continentia. USUS: Temperantia moderatrix omnium

commotionum, inimica libidinum, in prætermittendis voluptatibus cernitur.

Temperantia, cupiditatum moderatio rationi obediens, animi motus regit.

Temperantia est sedatio perturbationum animi, et rerum modus. Novi ego

temperantiam et moderationem naturæ tuæ, _je connais la mesure et la

modération de ton caractère_. Cf. Moderatio.

TEMPĔRĀTĒ, _Avec modération, retenue, réserve_. USUS: Temperate agere.

TEMPĔRĀTĬO, ōnis, f. _Proportion régulière_, _juste mesure_,

_modération_. SYN. Temperamentum, moderatio. EPITH. Modica, sapiens,

superior. USUS: Cœli, civitatis, juris temperatio, _température_,

_climat_, _organisation politique_. Caloris temperatione semina oriuntur

et augescunt. Sol, mens mundi et temperatio, _le soleil, âme et lien de

l’univers_.

TEMPĔRĀTOR, ōris, m. _Celui qui organise, qui dispose, qui règle_. USUS:

Temperator ille ac moderator hujus varietatis.

TEMPĔRĀTUS, a, um, _Modéré_, _posé_, _calme_, _tempéré_. SYN. Temperans,

moderatus, modicus. )( Nimis incitatus. ADV. Utcumque. USUS: Temperati

mores. Temperatis escis et potationibus uti. Oratio temperata numeris.

TEMPĔRO, as, avi, atum, are, a. et n. _Diriger_, _régler_, _organiser_,

_se modérer_, _se contenir_. SYN. Moderor, rego, administro;

temperationem facio, misceo. PHRAS. Vix mihi tempero, _je puis à peine

résister au désir de_.... Vix comprimor quin, etc.; vix me teneo; vix me

contineo quin; vix possum animum vincere, vix me cohibeo. USUS: Lycurgus

rempublicam optimis institutis et legibus temperavit. Amara risu,

victoriam clementia temperare, _tempérer l’amertume par la gaieté, la

victoire par la clémence_. Ab injuria, a maleficio temperare. Vix sibi

temperat quin. Cf. Moderor, Coerceo, Cohibeo.

TEMPESTAS, ātis, i. _Époque_, _temps_; _orage_, _tempête_. SYN. Tempus,

status cœli, æris constitutio; turbo, procella. EPITH. Adversa, bona,

calamitosa, civilis, horribilis, idonea, egregia; læta, sæva, serena,

turbulenta, violenta, tetra, popularis, perfrigida. PHRAS. 1. Tempestas

magna exorta est, _une violente tempête s’est élevée_. Coorta est

tempestas maxima cum magno fragore tonitribusque; fœda tempestas cum

grandine ac tonitribus cœlo dejecta est; tanta vis tempestatis, imbris

ac turbinis ferebatur, ut nulla unquam dies turbulentior fuerit; fœda

tempestas nimbo denso omnia operuit, mare exasperavit fluctibus, omnia

permiscuit; ingens repente commota, concitata tempestas est; erumpebant

venti, sævi exsistebant turbines, fluctus ejiciebantur maximi; multis

imbribus et prope intolerabili tempestate vexabamur. Vento mixtus

imber ferebatur in ora, ut jam spiritum prope intercludere, nec

reciprocare animam sineret; tum vero ingenti sono cœlum strepere, et

inter horrendos fragores micare ignes, donec effuso imbre creberrimaque

grandine obruerentur omnia. Ab omni parte cœli emicabant fulgura,

et nunc internitente luce, nunc condita, non oculos modo, sed etiam

animos terrebant Erat prope continuus cœli fragor, et passim cadentium

fulminum species visebatur, dum repente imber grandinem incutiens

torrentis modo effunderetur. 2. In mari tempestas fœda exorta est,

_une tempête épouvantable régnait sur la mer_. Spissæ se cœlo nubes

intendebant, et quidquid lucis intermicabat, effusa caligine exstinctum

est; tum inhorrescens mare paulatim levari, deinde acriori vento

concitatum fluctus ciere, et inter se navigia collidere, ut scissis

repente triremium vinculis ruere tabulata et cum ingenti fragore in

profundum secum trahere quidquid erat vectorum, inciperent. Interea atro

nubium globo effusa grando cum ingenti fragore cœli tonitribusque, ac

fulminibus præstringentibus aciem oculorum, omne dehinc cœlum et mare

in austrum cessit, qui immenso nubium tractu validus rapuit disjecitque

naves. Vehemens primum ingruebat ventus, isque cum fulgetris et cœli

fragore, tetraque ac minaci nubium vi, tum inhorrescens mare paulatim

attolli majoresque in momenta ciere fluctus, qui violentis ab omni

parte exasperati flatibus quassatæ jam navis in perniciem conspirabant.

Tum vero non per gradus, ut solet, tempestas intumuit, sed direptus

subito aer ita miscuit maria, ut artem mox a principio, et spem nautis

eriperet. Coire paulatim nubes, sonare cœlum, micare ignes, ruere noctem

videbamus; prœliabantur venti, surgebant undæ crebrisque fluctibus

navem oppugnabant. Principio nigrescere ac condensari nubes, solis

aspectus adimi; tenebris conduplicatis inhorrere omnia, ut cæca quadam

nocte obsessi oppressique videremur; cœlum tonitribus dat mugitus

ingentes, concursu conflictuque nubium fulgura et fulgetra ingeminant,

atque in illa opaca caligine funestam nobis lucem præbent; glomerabant

horrendam grandinem venti, imbresque densissimi, qui ad concitandum

æquor sic incubuerant, ut illud ab imis sedibus eversuros putares;

totum cœlum in mare descendere omniaque inter se elementa permisceri

atque confundi crederes; volvebantur aquarum montes, crescebatque magis

semper ac magis tempestas, et decumanis fluctibus, terribili procellæ

fremitu navis latera feriebat. Immutata repente maris fides est, nam

præter disturbatum procellis aerem et furentium ventorum violentiam,

ex obliquo mare miscentem, etiam nubes, æstivis caloribus incensæ,

inter se collidebantur, creberrimoque ruptæ tonitru, fragoribus aures,

tumultu pontum ac cœlum, fulgurum jactu oculos animosque confundebant;

cumque procella nimbos impelleret, nubes præcipiti ruina fractæ tam

densis imbribus descendebant, ut torrentes ac nova quasi maria effundere

viderentur. USUS: 1. Qua tempestate Græci florebant. 2. Turbo, procella,

_orage_, _tempête_, _intempérie_. Imbres, nimbi, turbines cæteræque

tempestates. Tempestate jactari, abripi, everti. 3. TRANSL. Ætumnæ,

calamitas, tempus miserum, _trouble_, _désastre_, _tempête_, _calamité_,

_malheur_. Tempestas in me coorta, commota, concitata est. Impendentem

reipublicæ tempestatem dudum prospexi. Hac populi tempestate jactamur.

Turbulentissimæ huic tempestati cedendum. Tempestate reipublicæ detineri,

in portum rejici. Mutata sedataque hac reipublicæ tempestate. Tu procella

patriæ, turbo ac tempestas pacis. 4. Æris ac temporis constitutio, cœli

status, _temps_, _température_. Tempestatem idoneam nancisci, habere.

Tempestate bona conscendere, solvere, navigare. Cf. Serenus.

TEMPESTĪVĒ, _A temps_, _à propos_, _au bon moment_. SYN. Opportune,

in tempore, mature, in loco, commodum, opportuno tempore, optima

opportunitate.

TEMPESTĪVĬTAS, ātis, f. _Temps propre_, _temps opportun ou favorable_.

SYN. Opportunitas. USUS: Sua cuique parti ætatis tempestivitas est data,

_chaque âge a son caractère particulier_.

TEMPESTĪVUS, a, um, _Qui arrive à propos, en son temps_; _prématuré_,

_précoce_. SYN. Opportunus. USUS: Mari ad navigandum nondum tempestivo

solvit. Tempestivi fructus. Convivia tempestiva. Cf. Opportunus.

TEMPLUM, i, n. _Temple_, _lieu consacré_, _lieu saint_. SYN. Ædes sacra,

locus sacer, domicilium divinum; fanum, delubrum; sacrarium. EPITH.

Amplissimum, antiquum, sanctum et religiosum, auguratum, augustissimum

clarissimum, egregium, pulcherrimum et magnificentissimum. Opere

nobilissimum, religione sanctissimum. PHRAS. 1. Templum ibi est valde

celebre, _il y a ici un temple très célèbre_. Ædes DEO sacra ibi est,

magnis populorum concursibus celebrata. Sedes ibi Deo consecrata est

advenarum frequentia insignis; inclitum ibi divitiis et sanctitate

templum est. Templum ibi visitur advenarum concursu imprimis nobile ac

celebratum. Templum ibi est opere nobilissimum, religione sanctissimum.

Antiquum augustissimumque ibi templum est; augustissima Numini dicata ibi

domus est. 2. Templa visitare, _visiter les églises_. Religionis causa

celeberrima urbis templa obire; loca sanctimonia inclita veteri religione

visere; loca sacra et cœlestibus prodigiis illustrata, nobilitata,

inclita venerari. USUS: Templa publice vota et dedicata. Sanctissimarum

et antiquissimarum religionum templum.

TEMPUS, ōris, n. _Temps_, _époque_. SYN. Temporis status, forma, ratio,

varietas, cursus, inclinatio, perturbatio; tempestas, ævum; sæculum.

PHRAS. 1. Tempore minime opportuno reverteris, _vous revenez à un moment

tout à fait défavorable_. Alieno tempore reverteris; in alienum tempus

cadit reditus tuus; reditum tuum ratio temporis haud sane probat; si

rationem temporis spectasses, redeundi consilium non suscepisses,

aut susceptum abjecisses, ineptum, aversum a ratione plane stultum

judicasses; revertendi maturitas nondum erat 2. Nemini bene est tempore

tam misero, _dans ces temps malheureux tout le monde a qqche à souffrir_.

Nemo est cui recte sit hoc miserrimo temporum statu; in tanta temporum

acerbitate, tristitia, calamitate, atrocitate, iniquitate, injuria; in

tam iniqua, dura, adversa temporum ratione, in tam infelici temporum

conditione; in hac temporum perturbatione, in his omni calamitate,

omni scelere ac flagitio refertis temporibus; in hac omnium rerum

perturbatione; in hac malorum colluvie; in hac non modo virtutum, verum

etiam doctrinarum pernicie; his miserrimis temporibus; his tam miseris,

infaustis, iniquis, perditis temporibus; his tam alienis ab omni virtute,

a bonis artibus, ab omni vivendi ratione ac ordine temporibus. 3.

Tempore felici amicis abundamus, _dans le temps de la félicité, nous

avons beaucoup d’amis_. Prosperis temporibus; in prospera fortuna; in

secunda, læta, felici, optima fortuna; rebus ad voluntatem fluentibus;

cum rebus omnibus belle est; cum omnia facillimo cursu procedunt;

optimis, lætissimis temporibus amicorum turba circumsepti sumus. 4.

Tempus breve admodum indulges, _vous accordez un temps beaucoup trop

court_. Tempus perexiguum præfigis; exiguam temporis usuram concedis;

in horæ unius circulum me cogis; spatium agendæ rei das perexiguum;

angustis terminis concludis. 5. Tempus non habeo ad scribendum, _je

n’ai pas le temps d’écrire_. Tempore excludor ad scribendum; multæ quæ

me circumstant occupationes spatium non dant, relinquunt scribendi;

temporis angustiis, temporibus excludor ascribendo; otium, spatium

non est scribendi; temporis nihil est quod a reliquis negotiis possit

subtrahi ad scribendum; quod eripi tot occupationibus possit; scribere

per quotidianas confertasque occupationes non licet; temporis nihil

vacat, nihil reliquum est ad scribendum; quotidianæ occupationes tempus

omne mihi eripiunt. 6. Tempori servire sapientis est, _le sage sait se

plier aux circonstances_. Consulere temporibus, necessitati parere;

rationem temporis habere; res ad tempus accommodare; servire, inservire,

cedere, assentiri tempori; parere tempori; scenæ servire nec sapiens

interdum refugit. 7. Tempus omne in litteris consumo, _je passe tout mon

temps dans l’étude des lettres_. In bonis litteris tempus omne pono,

traduco, tero, contero; tempus omne bonis litteris do, transcribo;

otium quod nactus sum in bonis litteris tero; diem legendo scribendoque

condo; vitam, ætatem doctrinarum studiis contero. 8. (Cum tempore,

VULG.), _avec le temps_, _à temps_. Tempore suo; dato tempore, annis

venientibus; procedente tempore; olim. 9. Nondum tempus est, _il n’est

pas encore temps_. Immatura res agitur; nondum habet maturitatem res

suam. 10. Ubi tempus erit, faciam, _je le ferai, dès qu’il sera temps_.

Ubi res et ratio postulabit; ubi locus agendæ rei datus fuerit; ubi

tempus agendæ rei stabit, faciam quæ cupit; quæ cupis, in loco, suo

tempore perficiam. USUS: Tempus alicui ad colloquium dare, constituere,

designare, _indiquer, assigner un moment_. Appropinquat, venit, accedit

tempus rem exsequendi; tempus est ut rem exsequamur, _il est temps

de faire cela_. In quæ reipublicæ tempora incidimus, incurrimus, _se

trouver_. Adeundi aliquem tempus scite capere, arripere, observare,

_saisir l’occasion, le moment_. Ad litteras scribendas vix mihi tempus

sumo, habeo, nanciscor, _prendre, trouver à peine le temps_. Tempus

in aliqua re pono, tero, contero, _passer le temps_. Frustra tempus

perdere, _prendre son temps_. Nugis tempus eximere, _tuer le temps_.

Tempus omittere, dimittere, prætermittere, _laisser échapper le moment_.

Abiit, præteriit tempus illud, _le temps est passé_. Nec revocari, nec

recuperari amissum tempus potest, _racheter_, _retrouver le temps perdu_.

Temporis causa facere aliquid, _faire qqche à cause des circonstances_.

Tempore, in tempore, ad tempus venire, _dans le temps convenable_, _en

temps opportun_; _à temps_, _à propos_. Ab eo tempore, ex eo tempore

declinare cœperunt omnia, _à partir de cette époque_. Coluntur duntaxat

ad tempus, _seulement pour un temps_. Dux ad tempus lectus, _général

choisi temporairement_. Interjecto haud longo tempore, _peu de temps

s’étant écoulé_. Multum temporis intercesserat, _beaucoup de temps

s’était écoulé_.

TĒMŬLENTUS, a, um, _Ivre_, _en état d’ivresse_. RAD. Temetum. SYN.

Ebrius, ebriosus. Cf. Ebrius, Vinolentus.

TĔNĀCĬTAS, ātis, f. _Force avec laquelle on tient ou retient_. USUS: Aves

quædam unguium tenacitate cibum capiunt. Cf. Avaritia.