TĔNAX, ācis, omn. gen. _Économe_, _avare_; _qui retient fortement_,

_tenace_, _attaché à_. SYN. Parcus, retinens. PHRAS. Propositi tenax est,

_il est tenace dans ses idées_. A suscepta sententia dimoveri, averti

non potest; a sententia nec transversum unguem deflectit; in suscepto

consilio perstat; consilium non mutat, sua in sententia constat. USUS:

Parcus et tenax. Cf. Parcus.

TENDĪCŬLÆ, ārum, f. pl. _Petit filet_, _petit piége_. SYN. Laquei, retia.

USUS: Aucupia verborum et litterarum tendiculæ.

TENDO, is, tĕtendi, tensum, ere, a. et n. _Tendre_, _se diriger vers_,

_avoir tel ou tel but_. SYN. Aliquid cogito, ad aliquid aspiro. USUS: Ad

consulatum tendere. Hæc jam habebamus, ad illa nunc acri tendamus animo.

2. Extendo, porrigo, _tendre, présenter_. Græcia tendit dextram Italiæ,

_la Grèce tend la main à l’Italie_. 3. Molior, _tendre, préparer_.

Insidias alicui tendere. Adversus aliquem pertinaciter tendere. 4. Fundo,

diffundo, _répandre_. Animum autem per totum corpus tetendit. 5. Eo,

contendo, peto, _diriger ses pas, sa course vers, voyager, aller_. Romam,

aliquo suum cursum tetendit. Sententiæ in diversum tendebant. 6. Tentoria

figo, _dresser les tentes_, _camper_. Tendere, simpl.

TĔNĔBRÆ, ārum, f. pl. _Obscurité_, _ténèbres_. SYN. Obscuritas, caligo,

nox. )( Lux. EPITH. Æternæ, crassæ, diurnæ, intimæ, magnæ, opacæ, tetræ

et quasi perpetuæ. PHRAS. Tenebræ media die factæ sunt, _au milieu du

jour, l’obscurité enveloppa la terre_. Umbra nocti similis premebat

terrain; nox cœlo obducta lucem condidit, suppressit; lux ipsa solis

crassis occultata et circumfusa tenebris latebat; quidquid lucis

internitebat, offusa caligine exstinctum est; spissæ repente tenebræ

lucem supprimebant. USUS: Tanquam si reipublicæ offusa sempiterna nox

esset, ita in tenebris jacebant miscebanturque omnia. Ex caligine et

tenebris in lucem respicere cœpit respublica. Obscuram familiam e

tenebris in lucem vocare. Afferre, obducere, offundere tenebras rei. In

tenebras deprimi. In tenebris jacere. Philosophia ab animo caliginem et

tenebras dispellit. Luce non tenebris rediit, _il revint de jour et non

de nuit_.

TĔNĔBRĬCŌSUS, a, um, _Obscur_, _ténébreux_, _secret_. SYN. Obscurus.

USUS: Sensus tenebricosus. Libidines tenebricosæ. Tempus reipublicæ

tenebricosissimum. Cf. Obscurus.

TĔNĔO, es, ŭi, tentum, ere, a. _Retenir_, _conserver_. SYN. Retineo. ADV.

Acutissime, ægre, copiosissime, diligenter, diu, facile, firmius, maxime,

mordicus, necessario, omnino, bene, plane, postremo, præclare, probe,

summe, jam ante, aliquando, coram, manifesto, undique. USUS: 1. Cursum

suum tenere; dignitatem, morem, gravitatem, statum et instituta sua

tenere. Locum urbis principem, gubernacula imperii, summam reipublicæ,

provinciam tenere. Gratiam alicujus, rei alicujus memoriam tenere. 2.

Adstringo, obligo, _retenir_, _enchaîner_, _obliger_. Voto, promisso,

religione, lege, jurejurando teneri. 3. Obtineo, _posséder_, _occuper_.

Qui mare tenet, rerum potitur. Civitatem servitute oppressam tenere.

Dominatu unius omnia tenentur. Causam tenuit, obtinuit. 4. Agnosco,

assequor, intelligo, _comprendre_, _posséder_, _connaître_. Probe rem

teneo. Teneo voluntatem tuam. Aliquid animo tenere. 5. Habeo, _avoir_.

Tenere animum attentum ad aliquid. Tenere exercitum, fiduciam. 6.

Deprehendo, circumvenio, _prendre_, _surprendre_. Tenetur in manifesto

crimine. Manibus rem teneo; tenemur undique, non elabemur. 7. Cohibeo,

_retenir_, _comprimer_. In tanto dolore lacrimas tamen tenui. Iram non

tenui quin erumperem. Vix risum tenui. 8. Moveo, afficio, impello, _être

poussé, animé_. Desiderio, spe, verecundia, studio rei alicujus, morbo,

otio, ludis, etc. tenetur. 9. Conservo, _retenir_, _conserver_. Domum

totam amicitia devinctam teneo. 10. Moror, detineo, _retenir_. Tempestas

biduum me tenuit. Sermone hominem in multam noctam tenui. 11. Contineo,

_se tenir_. Domi se, suis finibus se, aliquem in custodia tenuit. Vix

teneor quin. Vix me teneo quin. (Tenet mecum, _vulg. est_), _il est avec

moi, de mon parti_. Latine: Mecum stat, in meis partibus stat; stat a me;

mecum facit; meis partibus studet; mecum sentit.

TĔNER, ĕra, ĕrum, _Tendre_, _mou_, _souple_, _délicat_. SYN. Mollis,

tractabilis. )( Durus. USUS: Nihil tam tenerum, neque tam flexibile,

neque quod facilius sequatur quocumque torqueas, quocumque ducas. Oratio

mollis et tenera. Animo mihi videris teneriore. Cf. Mollis.

TĔNĔRĬTAS, ātis, f. _Délicatesse_, _mollesse_. SYN. Mollities.

TĔNĔRĬTŪDO, ĭnis, f. _Tendreté_, _qualité de ce qui est tendre_. USUS: Si

siccitates sunt et terra teneritudinem habet, _si la terre est molle_.

TĔNOR, ōris, m. _Cours non interrompu_, _continuité_. SYN. Æquabilis

ratio, cursus. USUS: Is (stilus medius) uno tenore, ut aiunt, in dicendo

fluit, _ce style tempéré coule uniformément_. (Litteras hujus tenoris

scribere, _vulg. est_), _écrire une lettre à peu près en ces termes_.

Latine: In hanc sententiam, rationem scribere litteras.

TENTĀBUNDUS, a, um, _Qui essaye_, _qui tente_. USUS: Ventum ad angustam

rupem, ut ægre expeditus miles tentabundus, manibusque virgulta retinens

se demitteret.

TENTĀTĬO, ōnis, f. _Attaque_, _atteinte de maladie_. SYN. Commotiuncula.

USUS: Valetudinem tuam et a vetere morbo, et a novis tentationibus

confirmatam gaudeo. 2. _Essai_, _tentative_. Ægre Hortensius pati,

tentationem eam credens esse perseverantiæ suæ. Cf. Consentio tentationi.

TENTĀTOR, ōris, m. _Celui qui tente_.

TENTO, as, avi, atum, are, a. _Attaquer_, _assaillir_; _éprouver_,

_essayer_. SYN. Attento, periclitor, conor, periculum facio. PHRAS. Omnia

tentabo, _je tenterai tous les moyens_. Vias omnes persequar, quibus

putabo ad id quod volo, posse perveniri; nihil erit in quo acquiescam;

odorabor omnia, quam potero, sagacissime; animum versabo in omnes partes,

agitabo, omniumque animos tentabo; sensus omnium mentesque degustabo,

explorabo; nihil ad summam diligentiam mihi faciam reliqui; ad omnia

nitar; omnem lapidem movebo; ad vim etiam et armatas preces animum

convertam. USUS: Tentare leviter aliquem, quo animo ferat aliquid.

Prœlio belli fortunam tentare, experiri. Aliquem donis, spe, metu, armis

tentare. Morbo tentari. Manu, pede aquæ frigus tentare. Cf. Experior.

TENTŌRĬUM, ĭi, n. _Tente_. SYN. Tabernaculum militum.

TĔNŬIS, e, gen. com. _Mince_, _fin_, _délié_, _petit_, _chétif_,

_mesquin_; _peu considérable_; _misérable_. SYN. Exilis, minimi momenti,

subtilis; parum locuples. )( Crassus, locuples. PHRAS. Homines tenues,

_hommes du commun_, _de la basse classe_. Obscuro loco nati; animo et

fortuna imbecilliores; ordinis tenuioris homines; infimo loco nati;

humili fortuna orti, nullius nominis aut dignitatis; terræ filii;

inferius genus hominum; qui in obscuro vitam agunt; obscuri inter

populares generis. Cf. Vilis, Humilis, Abjectus. USUS: 1. Tenue cœlum,

_ciel limpide_. Auctoritas tenuis. In tenuissimis ac minutissimis rebus

sæpe labimur. Patrimonium tenue. Tenuis aqua vadum alibi aperiebat. 2.

Pauper, vilis, obscurus, humilis, _pauvre_, _vil_, _obscur_, _misérable_.

Cui tenues opes, nullæ facultates, exiguæ amicorum copiæ. Ordinis

tenuioris homo. Tenuem victum anteferre copioso. 3. Gracilis, _maigre_,

_grêle_, _fluet_. Corpusculo tenui.

TĔNŬĬTAS, ātis, f. _Ténuité_, _finesse_, _délicatesse_, _petitesse_.

SYN. Gracilitas. USUS: 1. Quosdam corporum tenuitas ipsa delectat. 2.

Subtilitas, _subtilité_. Tanta est animi tenuitas, ut fugiat aciem,

_l’âme est d’une nature tellement subtile, déliée, qu’elle échappe à la

vue_. 3. Paupertas, _pauvreté_, _dénûment_. Ex meis angustiis illius

sustento tenuitatem. Cf. Vilitas.

TĔNŬĬTER, _Petitement_; _d’une manière fine_, _subtile_. SYN. Anguste,

presse, philosophorum more. )( Copiose. USUS: Tenuius, subtilius et

acutius tractare.

TĔNUS, _Jusque_. USUS: Aurium tenus. Verbo tenus, _en paroles seulement,

nominalement_.

TĔPĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Faire tiédir_, _échauffer_. SYN.

Calefacio.

TĔPESCO, is, pŭi, escere, n. _Devenir tiède_. PHRAS. Tepescere cœpit in

spiritu, _il commença à perdre de son ardeur, de sa ferveur_. Spiritus

fervor in illo, quasi frigida effusa aqua restinctus est; ardor primus

virtutis exstinctus est; a religione officii declinavit; ardorem

refrigescere passus est. Ardor remisit, refrixit, deferbuit; oblanguit

fervor ille ex diuturna meditatione conceptus et sensim evanescere cœpit.

USUS: Maria agitata ventis tepescunt.

TĔPĬDUS, a, um, _Tiède_. USUS: Tepidus vapor. Cf. Remissus.

TĔPOR, ōris, m. _Tiédeur_. SYN. Moderatus calor. EPITH. Externus,

modicus. USUS: Tepor excitatus. Modico tepore calet.

TER, _Trois fois_. Ter decies, _trente fois_.

TĔRĔBRA, æ, f. _Foret_, _vrille_, _tarière_. SYN. Instrumentum, quo ligna

perforantur.

TĒRĔBRO, as, avi, atum, are, a. _Percer_, _forer_, _trouer_.

TĔRES, ĕtis, com. gen. _Arrondi_, _fait au tour_, _poli_; _fin_,

_délicat_. SYN. Rotundus; acer. USUS: Plena et teres oratio. Atticorum

teretes aures.

TERGĬVERSĀTĬO, ōnis, f. _Tergiversation_, _subterfuge_. SYN. Recusatio.

USUS: Quid ergo erat moræ et tergiversationis?

TERGĬVERSOR, aris, atus sum, ari, d. _Tergiverser_, _user de détours_,

_éluder_. SYN. Refugio. USUS: Invitum, æstuantem et tergiversantem ad

dicendum coegi. Quid taces? quid dissimulas? quid tergiversaris? Non est

locus ad tergiversandum. Cf. Nolo, Invitus, Moror.

TERGO, is, _vel_ ĕo, es, si, sum, ere, a. _Essuyer_, _frotter_,

_nettoyer_. SYN. Abstergo. USUS: Qui tergunt, qui ungunt, verrunt.

TERGUM, i, n. _Dos_. SYN. Aversa pars corporis tota. USUS: A tergo

adoriri aliquem. Terga vertere, in fugam abire, _tourner le dos_,

_prendre la fuite_. Hostem a tergo interclusum relinquere. Insequitur nos

a tergo senectus, nec opinantes assequitur. Ab tergo se objicere.

TERMĬNĀTĬO, ōnis, f. _Délimitation_, _définition_. SYN. Finis,

mensura, modus. USUS: Versus inventus est terminatione aurium, _par la

délimitation qu’assigne l’oreille à la mesure du vers_. Terminatio rerum

expetendarum exposita, _après avoir exposé à quoi se réduisent les vœux

de la nature_.

TERMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Fixer_, _déterminer_; _finir_, _borner_,

_délimiter_. SYN. Determino, concludo, laudo, definio; regionibus

aliquibus circumscribo, definio. USUS: Imperium Rom. non terra, sed

cœli regionibus terminatur. Iisdem finibus vitam et gloriam terminare.

Epicurus bona voluptate terminavit. Verba melius terminantur ac cadunt

in syllabas longiores. Cf. Finio.

TERMĬNUS, i, m. _Borne_, _limite_, _terme_. SYN. Finis, regio. EPITH.

Certi, modici. USUS: Jus suum nullis terminis ac finibus circumscribere,

definire. Termini quos Socrates pandit et constituit. Certos mihi fines,

cancellos, terminos ipse constituam, extra quos non egrediar. Cf. Finis.

TERNI, æ, a, _Trois par trois_; _qui sont trois_, _au nombre de trois_.

USUS: Terna, aut bina, aut singula etiam verba dicere.

TĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. _User_, _consumer_, _employer_,

_perdre_. SYN. Contero, consumo, mollio. USUS: Terere tempus, ætatem

nugis. Verbum vulgari sermone tritum, _langage_, _terme commun_,

_trivial_.

TERRA, æ, f. _La terre_, _le globe terrestre_, _le monde_, _l’univers_.

SYN. Globus terræ, medius mundi locus, orbis terræ, humus, tellus, solum.

EPITH. Altrix, beata, effectrix, fecunda, fœta, horrida, hostilis,

immanis, immobilis, infirma, ingrata, lata, mater omnium, media, misera,

parva, solida, globosa, tota, vestita floribus, universa, aliena,

aspera, continens, disjuncta, mortifera. USUS: 1. Terra mater omnium,

vestita floribus, herbis, arboribus. Conquirere aliquem terra marique.

Romam terra petere, _aller à Rome par terre_. A terra solvere; navim ad

terram deligare. Ad terram aliquid abjicere, affligere. Terram aratro

proscindere, discindere, subigere. 2. Orbis, _la terre_, _le monde_,

_l’univers_. Homini nihil in terris simile. 3. Regio, _terre_, _pays_,

_contrée_, _région_. In terra hostili. Ex ultimis terris protectus.

Nostra sunt maria et terræ.

TERRÆ MŌTŬS, ūs, m. _Tremblement de terre_. EPITH. Horribilis, magnus,

usitatus. PHRAS. Magnus terræ motus in Sicilia fuit, _il y eut en

Sicile un violent tremblement de terre_. Sicilia magnis terræ motibus

conquassata est, contremuit; in Sicilia terra per plures dies movit

horrendum in modum; terra ingenti motu contremuit, ut non moveri,

sed everti crederentur omnia. Sicilia magnis terræ motibus concussa

est, adeo ut in agris tecta corruerent, multarum urbium magnæ partes

prosternerentur, cursu rapido averterentur amnes, montes lapsu ingenti

proruerentur, ventis per cava terræ citatis, rupti montes tumulique

subsiderent. Terræ motus Siciliam maxime quatiebat; multa tum oppida

corruere, multis locis labes facta, terræ desedere, flumina in contrarias

partes fluxere; nutabat perpetuo solum, frequenter etiam subsultabat,

tanto impetu ac fragore, ut urbes ac oppida suis divellendas sedibus

putaremus, nec quisquam tam saxei esset pectoris, quin saxis terraque

rementibus contremisceret. USUS: Animi terræ motibus ac pestilentiæ

vastitate maxime terrentur. Terræ motus factus.

TERRĒNUS, a, um, _Formé de terre_; _terrestre_. SYN. Terrestris. USUS:

Humor maritimus et terrenus. Terrenis et concretis corporibus sunt

intersepta. Corpora nostra terreno principiorum genere sunt confecta.

Bestiarum terrenæ sunt aliæ, partim aquatiles, _parmi les animaux, les

uns sont terrestres, vivent sur la terre, les autres sont aquatiques,

vivent dans l’eau_. Cf. Mundanus.

TERRĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. _Effrayer_, _épouvanter_. SYN. Terrorem

affero, infero, injicio; metum affero, infero, facio. ADV. Minaciter,

vehementius. PHRAS. 1. Res ea vehementer nos terruit, _cette chose nous

a fortement effrayés_. Animos terruit, formidine oppressit; perculit

nos ea res, id fulmen, ejus vocis terror vehementer; percussit nos vox

ea, inque animis auribusque omnium adhuc versatur? magnum ea res metum

incussit; multum trepidationis fecit; terrorem subita res præbuit,

excivit et repentino pavore pene nos exanimavit; ea res subitum terrorem

effudit; metu nos territavit; in timorem dedit; animos graviter

percussit; ea res terrorem injecit; trepidationem injecit animis;

terroris mutui nos implevit; metum, terrorem incussit omnibus; pavorem

offudit mentibus; pavorem injecit; terrorem nobis ingentem obtulit;

formidinis nos implevit; terrore animos fregit oppressitque; in metum

nos adduxit; metum objecit, incussit; metu nos affecit; animos in

terrorem conjecit; timore mentes omnium nostrum præpedivit; religionem

et formidinem incussit; periculi species animos hominum horrore

perstrinxit, perfudit, pavore implevit, exanimavit. 2. Magnopere territi

sumus, _nous fûmes tout à fait épouvantés_. Novo quodam terrore ac metu

permoti, concitati, obstupefacti, perterriti, perculsi fuimus. Lingua

obmutuit, manus obtorpuit, mente debilitata metu concidimus, toto corpore

perhorruimus. Nemo fuit tanta confidentia quin timido sanguis refugeret

et metu exalbesceret. Ultimo metu perfusi sumus tot terroribus undique

ostentatis. Perlatus est ad omnes terror. Circumfuso undique pavor ita

obtorpuimus, ut nemo dicere quod in rem esset, nemo audire posset.

Præsens timor adeo animos omnium occupaverat, ut prope alienata mente,

obcæcati metu et terrore nobis ipsis excideremus. Trepidatum repente,

omnium pectora occulto metu pervadente, sic ut vox omnes ac sanguis

deficeret. 3. Territi hostes in fugam sedant, _les ennemis épouvantés

prennent la fuite_. Hostes pavore perculsi; vano timore perfusi; metu

subacti; multiplici terrore perculsi, circumventi; tantis terroribus

vexati, ancipite circumstante metu in fugam se conjiciunt; terror

incussus hostes per tota castra trepidos agit. Cf. Timeo. USUS: Non me

terrent ista. Suæ quemque conscientiæ animi terrent.

TERRESTRIS, e, gen. com. _Qui vit sur la terre_, _terrestre_. SYN.

Terrenus. USUS: Terrestre præsidium.

TERRĬBĬLĬS, e, gen. com., _Terrible_, _effrayant_. SYN. Horribilis,

horrendus. USUS: Vultus terribiles et ardore animi micantes. Pompeii

virtus terribilior Romanis quam exteris gentibus, _la valeur de Pompée

était plus redoutable pour les Romains que pour les nations étrangères_.

Cf. Terror, Terreo.

TERRĬCŬLA, ōrum, n. pl. * _Épouvantail_, _fantôme_. SYN. Quod terrorem

injicit.

TERRĬFĬCUS, a, um, _Effrayant_, _terrible_. SYN. Quod terrorem incutit.

Cf. Terribilis.

TERRĬTŌRĬUM, ĭi, n. _Territoire_. SYN. Terra, ager. EPITH. Atriale. USUS:

Florentis coloniæ territorium minuitur.

TERROR, ōris, m. _Terreur_, _effroi_, _épouvante_. SYN. Minæ. EPITH.

Barbarus, inanis verborum, immanis, implacabilis, militaris, nocturnus,

novus, sempiternus, summus, tantus, tribunitius, mirus, mediocris. USUS:

Terrores minasque jacere, spargere, jactare, _épouvanter_, _répandre

l’effroi_. Is nuntius magnum nobis terrorem obtulit, attulit, intulit,

incussit, injecit, magno terrori fuit, _glacer d’effroi_. Terrorem

addere, admovere, _augmenter l’épouvante_. Si quid increpet terroris, _si

quelque effroi se fait jour_. Anceps terror circumstabat, _une terreur

secrète nous environnait_. Terrorem illatum reddere, _rendre l’effroi

causé_. Firmare ex terrore hominem metuque liberare, _délivrer qqn de son

épouvante, le rassurer_. Cf. Terreo.

TERTĬĀNUS, a, um, _Relatif au troisième_. USUS: Febres tertianæ, _fièvre

tierce, qui revient tous les trois jours_.

TERTĬO, _Pour la troisième fois_. USUS: Iterum ac tertio.

TERTĬUS, a, um, _Troisième_.

TĔRUNCĬUS, ĭi, m. _Quart de l’as_. SYN. Nummulus. USUS: Ne teruncii

quidem sumptus mea causa factus est, _dépense d’un liard, d’un denier_.

TESSĔRA, æ, f. _Dé à jouer_, _marqué sur les 6 côtés_; _mot d’ordre_;

_signe d’hospitalité_. SYN. Talus. USUS: Nobis senibus de lusionibus

multis talos relinquant, et tesseras. Quid enim est sors? idem

propemodum, quod micare, quod talos facere, quod tesseras, _jouer à la

mourre_, _aux dés_, _aux tessères_.

TESTA, æ, f. _Vase de terre cuite_; _coquille_. SYN. Concha, vas fictile.

EPITH. Nativa.

1. TESTĀMENTĀRĬUS, ĭi, m. _Rédacteur d’un testament_. SYN. Subjector

testamentorum.

2. TESTĀMENTĀRĬUS, a, um, _De testament_, _testamentaire_. USUS: Lex

testamentaria.

TESTĀMENTUM, i, n. _Testament_. SYN. Suprema voluntas; voluntatis nostræ

justa sententia de eo quod post mortem nostram fieri voluerimus. EPITH.

Falsum, firmissimum, non improbum, non inofficiosum, non inhumanum,

irritum, ruptum, ratum. USUS: Testamentum facere, conscribere, componere,

obsignare; testamento aliquid alicui relinquere. Testamentum falsum

supponere; testamentum subjicere. Nefas est testamenta mutare, rumpere,

inducere, irrita facere et voluntates mortuorum evertere. Qui factionem

testamenti non habuerit. Cf. Hereditas.

TESTĀTUS, a, um, _Attesté_, _certifié_, _démontré_. SYN. Exploratus,

ratus, indubitatus. USUS: Nihil dixi nisi notum et testatum. Ut res

multorum oculis fieret testatior, _afin que la chose fut plus notoire_.

Res certissimis monumentis testata.

TESTĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. _Déposition_, _témoignage_. SYN. Testimonium,

formula testimonii. EPITH. Summa, sempiterna. USUS: 1. Manebit hujus tui

facti testificatio sempiterna. Chirographa, testificationes, judicia,

quæstiones. 2. Affirmatio privata, _déclaration_, _preuve_. Cum summa

testificatione suorum erga me meritorum. Cf. Testimonium, Testes.

TESTĬFĬCOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Déposer_, _témoigner_,

_certifier_, _attester qqche comme témoin_. SYN. Testor, attestor, notum

facio, testimonium dico, testibus firmo. USUS: Id feci testificandi

amoris mei causa. Hæc in maxima hominum frequentia testificabatur.

TESTĬMŌNĬUM, ĭi, n. _Témoignage_, _déposition_, _attestation_. SYN.

Testificatio, jurejurando devincta auctoritas. EPITH. Acerrimum, debitum,

divinum, exploratum, extremum, falsum, firmum, gratum, grave, improbum,

inimicum, majus, mutuum, præclarum, proprium, publicum, sempiternum,

totum, vehemens, divinum, tacitum. USUS: Testimonium secundum fidem

et religionem gravissime dicere. Pro testimonio dicere; testimonium

innocentiæ alicui tribuere, impertiri. Sunt in eam rem multa testimonia.

Refellere, refutare, elevare testimonia. Eodem is convertit aculeos

testimonii sui. Causa ejus gravissimorum virorum testimoniis communita

fuit.

TESTIS, is, m. _Témoin_. SYN. Laudator, auctor, obsignator; testimonium.

PHRAS. Ejus rei multos testes habeo, _j’ai de nombreux témoins de cette

chose_. Ejus rei testes citare, proferre, edere, producere possum

plurimos, qui se non opinari sed scire, non audivisse, sed vidisse, non

interfuisse, sed egisse dicent. Rem testibus planam facere perfacile mihi

est. Testem citabo totam domum; ejus rei auctores testesque optimos dare

possum; res ea multorum testimoniis communiri potest; in ea causa deesse

non possunt, qui pro testimonio dicant; rem eam multis testibus firmare

possum. USUS: Testes adhibere locupletes, idoneos, religiosos, integros,

incorruptos, gravissimos; _aut contra_ falsos, diobolares, ab religione

remotos. Testis ac spectator vivus ac præsens. Testis est Italia.

Clarissimæ victoriæ testes. Deos facere testes.

TESTOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Être témoin_, _déclarer_, _attester

comme témoin_. SYN. Doceo, significo, ostendo, demonstro, testificor;

testes adhibeo, facio, voco, invoco. USUS: 1. Ejus artificium operis

artificis peritiam testatur. 2. Testem invoco, imploro, obtestor,

_prendre qqn ou qqche à témoin_, _attester_. Deos testor, omnesque

homines. 3. Testamento decerno, _faire son testament_, _tester_. Possitne

testari exul, quæritur. Cf. Testis.

TESTŪDO, ĭnis, f. _Tortue, animal_. SYN. Animal crusta tectum tardumque.

EPITH. Fluviatilis. USUS: 1. Testudo capite brevis, cervice anguina,

aspectu truci. 2. _Tortue, machine de guerre._ 3. _Voûte d’un bâtiment._

4. _Toit formé par les soldats romains qui réunissaient sur leurs têtes

leurs boucliers._

TĒTER, tra, trum, _Qui affecte désagréablement les sens_, _affreux_,

_hideux_; _abominable_. SYN. Fœdus, flagitiosus. USUS: Quo nihil tetrius,

fœdius, truculentius, aspectu terribilius immanius reperiri potest.

Bellua omni diritate atque immanitate teterrima. Cf. Horridus.

TĒTRĒ, _D’une manière affreuse, honteusement_. SYN. Fœdissime, impure.

TEXO, is, xŭi, textum, ere, a. _Tisser_. SYN. Contexo. USUS: 1. Quid

araneæ texerent. 2. Necto, _ourdir_, _arranger_, _façonner_. Stoici ipsi

sibi plagas texuere. Festive carmen aliquod texere.

TEXTĬLIS, e, gen. com. _Tissé_, _tissu_. SYN. Textus. USUS: Textile

stragulum.

TEXTOR, ŏris, m. _Tisserand_.

TEXTRĪNA, æ, f. _Atelier de tisserand, de tissage_. SYN. Textoris

officina.

TEXTUM, i, n. _Tissu_; _contexture_, _assemblage_. USUS: Clypei textum.

THĂLĂMUS, i, m. _Chambre à coucher_, _lit nuptial_. SYN. Conjugis

utriusque cubiculum.

THĔĀTRĀLIS, e, gen. com. _Théâtral_, _relatif au théâtre_. USUS:

Theatrales consessus.

THĔĀTRUM, i, n. _Théâtre_. SYN. Cavea. EPITH. Bellum, commune, frequens,

refertissimum celebritate, eruditissimum judicio, magnitudine;

amplissimum, vacuum. USUS: Theatra tota reclamant. Id frequenti theatro,

incredibili plausu et clamore comprobatum est. Cæsaris virtutes majoribus

theatris propositæ, _sur une plus grande scène_, _sur un plus grand

théâtre_. Me quasi in quodam theatro orbis terrarum versari credebam. Cf.

Ludi.

THĒCA, æ, f. _Enveloppe_, _étui_. USUS: Theca nummaria. Thecæ vasorum.

Thĕŏlŏgĭa, æ, f. _Théologie_. SYN. Divinarum rerum scientia. USUS:

Theologia mystica, _théologie mystique_. Arcana, recondita, interior,

divinitus immissa mentibus hominum de DEO divinisque rebus scientia.

Doctrina interior DEO magistro tradita. Divinarum rerum cognitio e

cœlesti luce hausta. Theologia speculativa. Disceptatrix ac judex

altissimarum de DEO divinisque rebus quæstionum disciplina. Scientia

geminata fidei rationisque luce illustrata. Theologia moralis. Quæ

quæstiones de christiani hominis officio complectitur; quæ arctas

impeditasque conscientiæ rationes explicat _vel_ expedit; quæ interioris

fori causas quæstionesque tractat. Theologia polemica. Quæ controversas

fidei ac religionis nostræ quæstiones explicat, dissolvit; quæ in

evertendis novarum opinionum commentis operam Christianæ rei locat; quæ

religionis arcana in controversiam adducta, ratione ac auctoritate firmat

ac tuetur. Theologia positiva. Sacrorum codicum interpres Theologia, quæ

Patrum, sacrorumque auctoritate Conciliorum, controversas religionis

nostræ quæstiones dirimit.

THĔŎLŎGUS, i, m. _Théologien, qui écrit sur DIEU et les choses divines_.

SYN. Rerum divinarum peritus; sacrarum litterarum intelligentia nobilis,

interpres divinorum oraculorum; qui vita ac ratione religionis nostræ

arcana explicat.

THĔŌRĒMA, ătis, n. _Théorème_. USUS: Percepta appello, quæ Græci

theoremata (θεώρηματα).

THĒSAURUS, i, m. _Trésor_, _richesses_. SYN. Opes, divitiæ. USUS:

Thesaurum defodere, alicubi obruere; alicui de thesauris suis aliquid

suppeditare. Thesaurus rerum omnium, memoria, _la mémoire, ce trésor (ce

dépôt) de toutes les connaissances_. Cf. Opes.

THĔSIS, is, f. _Proposition_, _problème_. SYN. Propositum. EPITH.

Perdifficilis, politica, acuta, tenuis.

THŪRĬBŬLUM, i, n. _Cassolette à encens_, _encensoir_. SYN. Acerra.

THUS, ūris, n. _Encens_. USUS: Thura et odores incendere.

TĬĀRA, æ, f. _Tiare_, _coiffure des Orientaux_.

TĪBĬA, æ, f. _L’os antérieur de la jambe_; _flûte_. SYN. Os cruris;

fistula. EPITH. Inflata, modulata, nuptialis, tardior. USUS: Tibia, ad

tibiam canere. Tibiæ modulate canentes. Tibiam inflare. Tibiarum cantu

instincti pugnant acrius.

TĪBĪCEN, ĭnis, m. _Joueur de flûte_. SYN. Qui tibiis canit. EPITH.

Bellus, latinus, tardior.

TIGNĀRĬUS, a, um, * _De solive_, _de charpente_. USUS: Faber tignarius,

_charpentier_.

TIGNUM, i, n. * _Pièce de bois de construction_, _solive_, _poutre_. SYN.

Trabs. USUS: Tigna bina sesquipedalia in flumen defixerat.

TĬMĔO, es, mŭi, ere, a. et n. _Craindre_, _redouter_. SYN. Metuo,

horreo, extimesco, pertimesco, reformido, vereor, in metu sum, afficior

timore, metus animo objicitur, mente vix consto. PHRAS. 1. Valde timet,

_il craint beaucoup_. Magno in timore est; magnum in timorem pervenit;

metu suspensus, fractus et debilitatus hæret; ictus metu gravioris

mali et horrore perfusus, tuta omnia reformidat. Vix se præ formidine

commovet. Metum cepit non mediocrem. Totus in metu est et trepidatione;

magnus hominem metus agitat, commovet; magnum in metum adductus est;

vacuus metu non est. Timor hominem incessit, occupavit ingens. Gravi

metu sollicitatur. Pavor animum hominis intravit ingens; metum in se

concepit; delirat miser timore et nescio quid pavitat. 2. Multi adeo

imbecilles animo sunt, ut omnia timeant, _il y a beaucoup de gens si

faibles de cœur qu’ils redoutent tout_. Multos ita pusilli infirmique

animi videas, qui ad omnes casus metu contremiscant; metu exanimentur;

metu exalbescant, exhorrescant; timore commoveantur; metu perturbentur.

Multos ob animi infirmitatem, imbecillitatem, quilibet casus terret,

perterret, perterrefacit; metu afficit; in timorem conjecit; ad timorem

impellit; multis, quod animi imbecillitate laborent, _vel_ minimus casus

metum, terrorem incutit. Cf. Terreo. 3. Timeo ne non optime consilia mea

succedant, _je crains que mes projets ne réussissent point_. Timeo mei

consilii quis sit exitus futurus. Utinam consilio meo respondeat exitus,

vereor tamen ne aliorsum cadat. Quam feliciter mihi eventurum sit ex

consilio meo negotium, plane non video; equidem adversos metuo exitus.

Metuo ne id consilii ceperim, quod explicare non facile possim. Meum

consilium quo sit evasurum, nescio ac timeo. Consilium a me captum ut

eum, quem volo, habeat exitum opto magis quam spero. Exitum consilii mei

extimesco. 4. Tam vicino periculo timeo sane vehementer, _c’est à bon

droit que je redoute un péril si proche_. Aspectu impendentis procellæ

horret animus, vox torpet spiritusque; metus percurrit meum omniumque

pectora; animus timore obstupescit; subito horrore obrigui, metuque

nunc adeo exsanguis sum; formido incessit animum et pavore marceo. Cf.

Timor, Terreo. USUS: Quemadmodum explicari hæc possint timeo. Timeo de

consulatu, ab eo judiciorum genere.

TĬMĬDĒ, _Timidement_, _avec crainte_, _avec appréhension_. SYN. Ignave,

timido animo, dubitanter, diffidenter. )( Fidenter, animose, fortiter.

USUS: Timide ac verecunde dicere. Timide modiceque dicere.

TĬMĬDĬTAS, ātis, f. _Timidité_, _crainte_, _appréhension_. SYN. Angustus

et parvus animus. )( Confidentia, fortitudo. EPITH. Humilis, fracta,

ingenua, turpis, utilis. USUS: Cautio mea timiditasque in causis. Pudore

quodam et timiditate ingenua refugisti. Timiditati et ignaviæ militum

proposita supplicia. Cf. Timeo.

TĬMĬDUS, a, um, _Timide_, _craintif_. SYN. Ignavus, nullius animi,

circumspectans omnia; quidquid increpuerit pertimescens; diffidens,

imbellis, vecors. )( Animosus. PHRAS. 1. Pusilli animi es et timidus,

_vous êtes timide et pusillanime_. Exigui, infirmi, imbecilli animi

es nimiumque demissi. Infirmus ab animo es; animo jaces, langues, non

viges. Jacet, languet, non viget animus tuus. Animus tibi sine animo

est; abest animus ab animo tuo. Facile concidis, commoveris animo;

roboris ac nervorum in animo tuo parum est. Animum in te requiro,

desidero. Umbras etiam times trementibus labiis. Timorem prodis; nemo

te meticulosior; animo es nimis ignavo ac demisso; magna quadam animi

infractione, formidine, pavore timiditatem tuam ostendis; nescio quas

formidines agitando animis, ipse tibi curas et metus auges. 2. Exercitus

erat timidus, _l’armée avait peur_. Fuga trepidus, plenus vulnerum et

pavoris exercitus; tota acies pavore fluctuabat, ut vix gladio esse

opus, et ambonibus propelli posse videretur; ut nec vultum, nec aciem

oculorum ferre posset; miles abjectus metu, terrore exanimatus, animo

debilitatus et qui umbram quoque metueret suam. Occupabat militum animos

pavor insolitus; terror militi inciderat; terror militi mentem eripuerat;

omnium mentes animosque militum timor perturbarat. Cf. Timeo. USUS:

Timidus et cautus. Quæ timido animo, humili fractoque fiunt.

TĬMOR, ōris, m. _Crainte_, _effroi_, _peur_. SYN. Metus, formido. )(

Spes, animus. EPITH. Cæcus, domesticus, falsus, inanis, major, verus,

novus, vetus. PHRAS. 1. Hostis vicinus urbi maximum timorem incussit, _la

présence de l’ennemi avait rempli la ville d’épouvante_. Maximo timore

affecit; ingentem timorem injecit, incussit; pavore cuncta complevit;

civium animos horrore perstrinxit; in maximum timorem cives dedit; maximo

timori civibus fuit; maximum timorem hostibus objecit; maximo timore

civitatem cumulavit. Cf. Terreo. 2. In maximo timore est civitas, _la

ville est dans une mortelle frayeur_. Ingenti timore perculsa, occupata

est civitas; animi omnium ad timorem traducti; in magnum timorem venere;

in timorem versi sunt. Cf. Timeo. 3. Timorem præ se tulit, _il donna des

signes de peur_. Opinionem timoris hostibus præbuit; signa timoris dedit;

cum simulatione timoris egit; timoris opinionem apud hostes, quibuscumque

potuit rebus, auxit; timoris suspicionem dedit hostibus; timoris sui

signa multis rebus misit. 4. Tandem timorem deposuit, _enfin il cessa

de craindre_. Timorem omnem abjecit, deposuit; animum sollicitudine

exoneravit; metum amisit; tandem timore vacuus animum recepit; solvit

animum metu; timore se expedivit; metum abstersit, exuit; posito metu

animum respexit; animum recepit, recuperavit, revocavit; ad pristinam se

fortitudinem revocavit; ex timore se collegit; recreavit se a timore;

animum, spem redintegravit; animum renovavit. 5. Timorem tibi hunc

adimam, _je vous ôterai cette appréhension_. Isto te metu liberabo,

levabo, a metu te isto abducam; metum tibi eximam, ejiciam, auferam,

expellam; animum tuum confirmabo, constituam; animum afflictum excitabo,

et ad spem et fortitudinem revocabo. Efficiam tandem, ne quis porro

animum tuum metus perturbet, afficiat, commoveat, concutiat, exagitet;

ut a metu vaces; ut animus, qui jacebat, erigatur, excitetur, exsurgat,

ut animus tuus sese colligat atque confirmet. Languet animus tuus: ego

ut valeat et vigeat efficiam. Cf. Recreo. USUS: Timor misericordiam non

recepit. Timorem in rei frumentariæ simulationem conferre. Magno timore

sum, sed bene speramus, _je crains beaucoup, cependant j’espère_. Ades

animo et omitte timorem, _et cesse de craindre_, _bannis toute crainte_.

Homini timor injectus est, _cet homme fut effrayé, eut peur_.

TĬNĔA, æ, f. _Teigne, ver qui ronge le bois, les vêtements, les livres_.

SYN. Vermiculus vestes librosque erodens.

TINGO, is, nxi, ctum, ere, a. n. _Teindre_, _colorer_. SYN. Coloro,

imbuo, inficio.

TINNĬO, is, īvi _vel_ ĭi, ītum, ire, n. et a. _Tinter_, _sonner_,

_carillonner_. USUS: Exspecto quid ille tinniat, _j’attends ce qu’il

payera, comptera en espèces sonnantes_.

TINNĪTŬS, ūs, m. _Tintement_, _sonnerie_, _son_. USUS: Tinnitum ciere.

TINTINNĀBŬLUM, i, n. _Sonnette_, _clochette_, _grelot_.

TĪRO, ōnis, m. _Nouveau soldat_, _recrue_; _débutant_, _novice_,

_apprenti_. SYN. Novus miles, rudis in re aliqua, inexpertus,

inexercitatus, qui aliquam artem discit, tirocinium artis ponit. EPITH.

Egentissimus. USUS: Usu et exercitatione tiro. Orator nulla in re tiro,

rudis, hospes et peregrinus esse debet.

TĪRŌCĬNĬUM, ĭi, n. _Apprentissage de la guerre_; _début_, _noviciat_.

SYN. Rudimentum. PHRAS. 1. Religionis tirocinium subire, _faire son

noviciat de religieux_. Sacræ militiæ tirocinium auspicari; religiosæ

militiæ rudimenta ponere; religiosæ militiæ disciplinam complecti; in

religiosæ virtutis scholam se abdere; religiosæ militiæ rudimentis

instituendum se tradere. 2. In tirocinio etiamnum est, _il est encore

au noviciat_. Tironem etiamnum agit; tiro est; rudis adhuc novusque

est in religiosa virtute discipulus; in tirocinio adhuc exercetur; in

palæstra religiosæ vitæ adhuc exercetur; in religiosæ disciplinæ studio

novitius adhuc est et tiro; tirocinio, religiosa periclitatione defunctus

nondum est; tirocinium emensus nondum est; inter ipsa religiosæ virtutis

incunabula et rudimenta hæret etiamnum, sanctioris vitæ præceptionibus

informandus, imbuendus, excolendus. USUS: Lapsus ætatis tirocinio,

postea se correxit, _il a corrigé, étant plus âgé, les égarements de sa

jeunesse_.

TĪTILLĀTĬO, ōnis, f. _Chatouillement_. SYN. Suavitas motus. USUS: Non est

senibus tanta titillatio voluptatum.

TĪTILLO, as, avi, atum, are, a. _Chatouiller_; _flatter_, _caresser_.

SYN. Moveo cum aliqua voluptate, suavitate. USUS: Voluptas cum suavitate

quadam affluit et allabitur, sensusque titillat.

TĬTĬO, ōnis, f. _Tison_. SYN. Lignum adustum quod ab igne extrahitur.

TĬTŬBANTER, _En balançant_, _en hésitant_. SYN. Dubitanter, inconstanter.

TĬTŬBĀTĬO, ōnis, f. _Embarras_, _obstacle_. SYN. Hæsitatio. USUS: Ut ne

parva quidem titubatione aut offensione impediremur.

TĬTŬBO, as, avi, atum, are, n. _Chanceler_, _broncher_; _hésiter_. SYN.

Hæsito; nec vox, nec lingua consistit. USUS: Erubuisse, expalluisse,

titubasse. Si quid in bello titubatum sit. Cf. Dubito.

TĬTŬLUS, i, m. _Titre_, _titre d’honneur_. SYN. Index. EPITH.

Indignissimus, insignis. USUS: Me sapientis titulus delectat. Titulum

consulatus vix sustinet. Regis titulum sibi adscribere. Inscriptio libri;

honoris vocabula et nomina, rectius et usitatius quam libri _vel_ honorum

tituli, _titre d’un livre_, _titre de noblesse_. (Competentem titulum non

dare, VULG.), _ne pas donner à qqn le titre qui lui convient_. Latine:

Aures debita appellatione fraudare.

TŎGA, æ, f. _Toge, robe longue et ample d’une seule étoffe à l’usage des

citoyens romains en temps de paix_. )( Sagum. EPITH. Felix, parva, pulla,

purpurea, texta, virilis, pura. USUS: Toga pacis est insigne et otii.

Virilem togam sumere, assumere, induere.

TŎGĀTUS, a, um. _Vêtu de la toge_, _citoyen romain_. USUS: Quasi unus e

togatis.

TŎLĔRĀBĬLĬS, e, gen. com. _Qu’on peut supporter_, _supportable_,

_tolérable_. SYN. Vendibilis, non contemnendus; patibilis. )(

Impatibilis. USUS: Vix singulis ætatibus singuli tolerabiles oratores,

_passable_. Tolerabili fenore solvere. Tolerabilis conditio.

TŎLĔRĀBĬLĬTER, _Patiemment_. Toleranter. USUS: Dolores tolerabiliter

ferre.

TŎLĔRANTER, _Patiemment_. USUS: Toleranter dolorem pati.

TŎLĔRANTĬA, æ, f. _Constance_, _patience dans la douleur_. USUS:

Tolerantia rerum humanarum, contemptio fortunæ. Cf. Patiens.

TŎLĔRĀTĬO, ōnis, f. _Constance à supporter_.

TŎLĔRO, as, avi, atum, are, a. _Supporter_, _endurer_, _souffrir_,

_tolérer_; _soulager_, _apaiser_. SYN. Fero, patior, perfero, sustineo;

concoquo. USUS: Forti animo militiam, hiemem, fortunam adversam tolerare.

Latrociniis vitam; castaneis famem tolerare. Verbera plagasque is

toleret, qui verbum concoquere vix potest! Cf. Fero, Patior.

TOLLO, is, sustŭli, sublātum, ere, a. _Élever_, _soulever_, _enlever_;

_éloigner_, _écarter_. SYN. Aufero, removeo, eximo, detraho, deleo,

exstinguo, attollo. ADV. Celeriter, funditus, obscure, omnino, perfacile,

recte. USUS: 1. Memoriam alicujus rei tollere. Suspicionem mihi omnem

sustulit. 2. In currum patris sublatus. Risum, cachinnum, clamorem

maximum sustulit. 3. Laudo, _louer_. Tollere in cœlum laudibus; augere

et altius dicendo tollere. 4. Suscipio, _recevoir_, _prendre_. Tollere

aliquid oneris. Cf. Aufero, Adimo.

TONDĔO, es, tŏtondi, tonsum, ere, a. _Tondre_, _raser_. USUS: Dionysius

ne tonsori collum submitteret, tondere filias docuit.

TŎNĬTRŬS, ūs, m. _vel_ ŭum, ĭi, n. _Tonnerre_. SYN. Æris sonitus, nubium

fragor. USUS: Tonitrua, jactusque fulminum quis non extimescit? Cœlum

tonitribus contremit. Cf. Tempestas.

TŎNO, as, ŭi, are, n. _Tonner_. PHRAS. Tonat, _il tonne_. Ingenti

sono cœlum strepere et inter horrendos fragores micare ignes cœpere.

Continuus cœli fragor est et passim cadentium fulminum species visitur.

Cœlum tonitribus dat mugitus ingentes, et concursu conflictuque fulgura

ingeminat. Nubes æstivis incensæ caloribus inter se collisæ creberrimoque

ruptæ tonitru fragoribus aures, fulgurum flammis oculos verberant. Cœlum

tumultu miscetur. Ruptæ cum fragore nubes omnia terrore tumultuque

complent. USUS: Si fulserit, si tonuerit, si tactum fuerit aliquid de

cœlo.

TONSILLÆ, ārum, f. pl. _Glandes de la gorge, amygdales_. SYN. Glandes ad

radicem linguæ.

TONSOR, ōris, m. _Barbier_, _perruquier_.

TONSŌRĬUS, a, um, _Qui sert à tondre, à raser_. USUS: Cultri tonsorii,

rasoirs.

TONSTRĪNA, æ, f. _Échoppe de barbier_. SYN. Locus in quo tonderi solet.

TŎPĬĀRĬA, æ, f. (_sc._ ars.) _Horticulture, art de tailler les arbres et

de leur donner diverses formes_. USUS: Topiariam facere.

TŎPĬĀRĬUM, ĭi, n. (_sc._ opus.) _Topiaire, art du jardinier fleuriste_.

SYN. Opus ex arbore _vel_ frutice factum, varie inflexis detortisque

ramis, ad speciem decoremque hortorum.

TŎPĬCA, ōrum, n. pl. _Les Topiques_, _titre d’un ouvrage d’Aristote

traduit par Cicéron_. USUS: Aristotelis topica.

TŎREUMA, ătis, n. adhibetur plurali. _Ouvrage on demirelief_, _ouvrage

ciselé_, _vase d’or ou d’argent_. SYN. Opus torno factum. EPITH. Nova,

pretiosa. USUS: Pretiosa toreumata, artificis manu facta.

TŎRI, ōrum, m. pl. _Muscles_. SYN. Lacerti. USUS: O pectora! o terga! o

lacertorum tori!

TORMENTUM, i, n. _Torture_, _question_. SYN. Cruciatus, supplicium,

equuleus; machina bellica. EPITH. Acerrima, graviora, varia. USUS: 1.

Tormenta ad exprimendam veritatem adhibemus. Nulla vis tormentorum

acerrimorum prætermitittur. Vi tormentorum adducti servi. 2. Machina

bellica, _machine de guerre à lancer des projectiles_. Tormentis muros

verberare, quatere, disturbare, labefacere, labefactare, _abattre les

murailles à coups de machines_. Cf. Cruciatus, Torqueo, Oppugno.

TORMĬNA, um, n. pl. _Mal de ventre_, _coliques_. SYN. Intestinorum dolor.

USUS: Fortem se in torminibus præbere. Cf. Pœna.

TORMĬNŌSUS, a, um, _Qui a des coliques_. USUS: Torminosi, gravedinosi.

TORNO, as, avi, atum, are, a. _Tourner_, _façonner au tour_, _arrondir_.

SYN. Polio, quasi torno facio. USUS: DEUS mundum ita tornavit, ut nihil

possit fieri rotundius.

TORPĒDO, īnis, f. _Engourdissement_, _torpeur_, _paresse_.

TORPĔO, es, ere, n. _Être engourdi, immobile, inactif_. SYN. Obtorpeo.

USUS: Epicurei DEUM feriatum cessatione volunt torpere, _les Épicuriens

veulent que DIEU croupisse dans un repos profond_. Cf. Langueo.

TORPOR, ōris, m. _Torpeur_. SYN. Stupor.

TORQUĀTUS, a, um, _Qui porte un collier_. USUS: Torque hosti detracto,

Torquati nomen invenit Manlius, _Manlius, pour avoir dépouillé un ennemi

de son collier, reçut le nom de Torquatus_.

TORQUĔO, es, torsi, tortum, ero, a. _Tourner_, _courber_; _torturer_,

_tourmenter_. SYN. Flecto, intorqueo; excrucio. ADV. Acriter, diu,

vehementer, mirifice. PHRAS. 1. Ni fateatur, torquebitur, _s’il n’avoue

pas, il sera mis à la torture_. In cruciatum maximum dabitur; tormentis

acerrimis ex eo quæretur; omnibus intolerandis humanæ patientiæ

cruciatibus lacerabitur; metu tormentorum admoto vera fatebitur;

tormentis exprimetur veritas. Nisi de se ultro confiteatur, in cruciatum

abripietur, agetur; cruciatus in illum exempla dirissima edentur; omnis

tormentorum acerbitas in illum exprometur; gravissimis cruciatibus

afficietur, conficietur; per tormenta veritas explorabitur; quæstionibus

atrocissimis subjicietur; quæstiones adhibitis tormentis de illo agentur,

habebuntur. Ni fateatur, tortores et carnifices, dum verberibus ac

tormentis fatigentur, crudelitatem explebunt, satiabunt suam; tortores,

dum tormenta ipsa defessa erunt, crudelitatem exercebunt suam. USUS: 1.

Terra se circa axem convertit et torquet, _la terre opère un mouvement

de conversion et tourne autour de son axe_. Opinionum vanitas torquet

ac flectit imbecilitatem animorum quocumque libuerit, _tourne à son gré

la faiblesse des esprits_. Vultus mutantur, ora torquentur. 2. Vexo,

exagito, _tourmenter_, _affliger_, _chagriner_. Torquent te libidines

tuæ, laudes meæ. Torqueri equuleo. 3. Jaculor, _lancer, brandir un

projectile_. Torquere hastas amentatas. Cf. Flecto, Excrucio, Crudelis.

TORQUES, is, m. et f. _Collier_. SYN. Monile, colli ornamentum. USUS:

Aliquem phaleris et torque donare.

TORRENS, entis, m. _Cours d’eau rapide, impétueux, violent_. SYN. Fluvius

imbri crescens, qui e montibus lapsus rapide fertur. USUS: Cum fertur,

quasi torrens, oratio.

TORRĔO, es, ŭi, tostum, ere, a. _Sécher_, _dessécher_, _rôtir_, _brûler_.

SYN. Exuro. USUS: Solis ardore succensis ignibus torreri.

TORRĬDUS, a, um, _Sec_, _desséché_. SYN. Perustus, aridus. USUS: Homo

macie torridus, _homme d’une maigreur extrême_.

TORTOR, ōris, m. _Bourreau_. SYN. Carnifex.

TORTŬŌSUS, a, um, _Tortueux_, _sinueux_. SYN. Flexuosus. USUS: 1. Sonus

ex tortuosis locis et inclusis refertur amplius. 2. Difficilis, insuavis,

arduus, _entortillé_, _embrouillé_. Multiplex et tortuosum ingenium.

Multa objecit obscura et tortuosa.

TORVĒ, _De travers_.

TORVUS, a, um, _Dur_, _cruel_, _farouche_. SYN. Horribilis.

TOT, _Autant de_, _tant de_. )( Quot. USUS: Tot homines, tanta servorum

examina.

TŎTĬDEM, _Autant de_, _tout autant de_. SYN. Par numerus. USUS: Hunc ego

locum totidem verbis e Græco transtuli.

TŎTĬES, _Aussi souvent_, _tant de fois_. )( Quoties.

TŌTUS, a, um, _Tout entier_, _tout_. SYN. Omnis, cunctus, universus,

omnes partes, plenus, integer, solidus. )( Pars. USUS: Tota respublica,

omnis Italiæ pubes, cunctus populus, universus senatus. Totus est mihi

deditus, totum se mihi tradidit. Totus ex mendaciis et fraude factus. Ex

toto id non intelligo. Totus in suis nugis est. Summa victoriæ totaque

belli ratio in eo constat.

TRĂBĀLIS, e, gen. com. _De poutre_. SYN. Robustissimus. USUS: Beneficium

trabali clavo figere decet, _il faut assujettir un bienfait avec un clou

de poutre_, _c. à d._, _le fixer solidement_. (PROV.)

TRĂBĔA, æ, f. _Trabée, habit officiel des augures, des rois, des

chevaliers_. USUS: Auguralis, regia trabea.

TRĂBĔĀTUS, a, uni, _Vêtu de la trabée_. SYN. Trabea indutus.

TRABS, ăbis, f. _Solive_, _poutre_. USUS: Abiegnæ trabes.

TRACTĀBĬLIS, e, gen. com. _Qu’on peut toucher_, _maniable_, _palpable_.

SYN. Quod sub tactum cadit. USUS: 1. Corporeum et aspectabile, itemque

tractabile omne necesse est, quod natum est. 2. Lenis, mollis, facilis,

flexibilis, mitis ingenii, _flexible_, _souple_, _traitable_. Virtus in

amicitia tenera est et tractabilis. Nihil illo tractabilius. Cf. Lenis.

TRACTĀTĬO, ōnis, f. _Action de manier_, _maniement_, _mise en œuvre_,

_usage_. SYN. Usurpatio, usus, tractatus, explicatio. EPITH. Digna,

salutaris, varia. USUS: Qui in armorum tractatione versantur, _maniement

des armes_. Tractatio litterarum mihi salutaris. In usu et tractatione

dicendi, _usage et la pratique de la parole_. (Tractatio _pro_ lauto

convivio, _être bien traité, faire un bon repas, vulg. est_).

TRACTĀTŬS, ūs, m. _Culture_, _pratique_. SYN. Tractatio. USUS: Ipsarum

artium tractatu delectari.

TRACTIM, _En traînant_, _peu à peu_, _lentement_. SYN. Longo tractu.

TRACTO, as, avi, atum, are, a. _Manier_, _toucher_; _traiter_,

_cultiver_; _traiter de telle ou telle manière_, _accueillir_. SYN.

Exerceo, differo, doceo, disputo, accipio aliquem honorifice _aut_

aspere. ADV. Accurate, acute, aspere, comice, crudeliter, cupide,

diligenter, diserte, divinitus, facile, gravius, hilare, honeste,

honorifice, improbe, ingeniose, insidiose, laute, leviter, leniter,

liberaliter, minutim, modice, nefarie, præclare, publice, remisse,

scelerate, studiose, subtiliter, temere, commode, cumulate, bene. PHRAS.

1. Commodum id argumentum tractabamus, _nous traitions facilement

cette question_. In eo argumento versabamur; multis eam rem sermonibus

jactabamus; commodum de ea re disputabamus; in manibus habebamus ejus

argumenti tractationem, id argumentum versabamus. 2. Honestissime me

tractavit, _il m’accueillit, me reçut avec beaucoup d’honneur_. Omni me

officio ac comitate complexus est; leniter ac clementer me accepit; victu

me cæterisque rebus liberalissime commodissimeque habuit; liberaliter

indulgenterque me coluit; lepide nitideque, honeste, comiter me

habuit; nemo unquam prolixius lautiusque me habuit. Ornate cumulateque

me tractavit. 3. Male me tractavit, _il me traita mal, durement_.

Subcontumeliose me tractavit; asperrime improbissimeque me habuit;

crudeliter in me consuluit; servilem in modum laceravit me convitiis;

pessime me mulctavit; malis me modis ac miseris accepit; indigna in me

exempla edidit; nec humaniter, nec amice me accepit; summa simulatione

amoris insidiosissime me tractavit; omnes indignitates contumeliasque ab

eo pertuli; maximum apud eum infortunium inveni. USUS: 1. Tractare et

agere causas amicorum. Artem geometricam, historiam tractare. Pecuniam

publicam tractare. 2. Accipio, excipio, cum aliquo ago, _traiter_,

_accueillir_, _manier_, _diriger_. Liberaliter, insidiose aliquem

tractare. Animos tractare, et permovere voluntates eloquentia. 3. Tango,

_toucher_. Manu tractare. 4. Gero, _se comporter_, _se conduire avec_.

Ita me in republica tractabo.

TRACTŬS, ūs, m. _Contrée_, _région_. SYN. Regio, ora, pars terrarum,

cœli plaga. EPITH. Celeberrimus, varius, levis, totus. USUS: 1. Tractus

ille Venafranus. 2. Cursus, _marche_, _allure_, _enchaînement du style_.

Tractu orationis leni et æquabili uti, _user d’une marche douce et égale

du style_.

TRĀDĬTĬO, ōnis, f. _Action de donner_, _transmission_. USUS: Abalienatio

est rei suæ traditio, _l’abaliénation est la tradition (remise) d’une

chose qui nous appartient en propre_. (Traditiones Apostolicæ, VULG.),

_les traditions apostoliques_. Doctrina a Christo et apostolis ad nos

derivata; dogmata religionis a Christo tradita et ab Apostolis ad

nos transmissa. Religionis capita verbo tradita Patrumque sermonibus

consignata. Doctrinæ Christianæ capita Apostolorum ore excepta et ad

posteros transmissa. Christianæ legis sanctiones a Christo latæ, et

Ecclesiæ omnium ætatum testimonio, a religionis nostræ primordiis ad nos

usque derivatæ et quodammodo per manus traditæ.

TRĀDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. _Transmettre_, _livrer_, _donner_,

_remettre_. SYN. Do, exhibeo, dico, doceo, demonstro, prodo. ADV.

Atrociter, bene, egregie, etiam, festive, gratis, græce, honeste,

subtilius, penitus, expeditius, furtim, vere, latine. PHRAS. 1. Urbem

victori hosti tradere, _livrer la ville à l’ennemi vainqueur_. In

possessionem urbis victorem admittere; victoris imperio ac potestati

urbem dedere; in fidem ac potestatem victoris urbem committere, hosti

in manum tradere; divina humanaque omnia, urbem ac populum in ditionem

atque arbitratum victori dedere; victori hosti urbem permittere; in fidem

ac potestatem ultro venire. Cf. Dedo, Deditio. USUS: 1. Se suaque omnia

alicui in fidem, in potestatem, in deditionem tradere. Se in disciplinam

tradere. Quieti, voluptati, libidinibus se tradere. Bellum, provinciam

successori tradere. Trado tibi hunc totum de manu, ut aiunt, in manum.

Per manus tradam provinciam ei cui maxime vos vultis. 2. Doceo, refero,

_enseigner_, _transmettre par l’enseignement_. Artem dicendi discipulis,

res gestas litteris, memoriæ posterorum, monumentis litterarum tradere.

Memoriæ traditum est.

TRĀDŪCO, is, xi, ctum, ere, a. _Conduire au-delà_, _faire passer

ailleurs_. SYN. Trajicio. ADV. Paulisper, alio, tranquille, eleganter.

USUS: 1. Fluvius profundior erat quam ut copiæ traduci possent. 2.

Confero, flecto, converto, adduco, _faire passer qqn de l’autre côté_,

_amener à_. Animum alicujus a metu ad spem, ab improbitate ad virtutem,

ab iracundia ad lenitatem traducere; traducere aliquem ad se. 3.

Transigo, ago, duco, _en parl. du temps_: _passer_, _mener_, _écouler_.

Vitam otio, ætatem ludo traducere. Traducere aliquem per ora hominum. Cf.

Irrideo.

TRĀDUCTĬO, ōnis, f. _Action de faire passer, de mener_. USUS: Traductio

furibundi hominis ad plebem, _admission d’un furieux dans l’ordre des

plébéiens_. Traductio temporis, _marche ou cours du temps_.

TRĀDUCTOR, ōris, m. _Qui fait passer d’un état dans un autre_. USUS:

Traductor ad plebem.

TRĀDUX, dŭcis, m. _Sorte de vigne ou de sarment que l’on fait passer d’un

arbre ou d’une vigne à l’autre_. SYN. Stirps arboris _vel_ vitis alio

traducta.

TRĂGĬCĒ, _D’une manière tragique_. SYN. Sublate, ample.

TRĂGĬCUS, a, um, _Tragique_. USUS: Poeta tragicus.

TRĂGŒDĬA, æ, f. _Tragédie_, _genre tragique_. _Rad._ a τράγος, hircus, et

ἄδω, cano, quia in Bacchi honorem fabula canebatur, cujus victima hircus,

qui victoribus in præmium dabatur. USUS: 1. Tragœdiam facere, scribere,

agere, absolvere. 2. TRANSL. _Langage élevé_, _sublime_. Quantas

tragœdias effecit, excitavit? Tragœdias in nugis agere, _avoir recours

dans les bagatelles aux grands moyens de la tragédie_.

TRĂGŒDUS, i, m. _Acteur tragique_, _tragédien_. USUS: Vox tragœdorum.

TRĀGŬLA, æ, f. _Sorte de javelot_. Teli genus.

TRĂHO, is, traxi, tractum, ere, a. _Tirer_, _traîner_, _emporter_. SYN.

Vi adduco, impello. ADV. Consulto, divinitus, amplius, extrinsecus,

leviter. USUS: 1. Uno impulsu plures in calamitatem trahuntur. Trahere

aliquem in invidiam. 2. Accipio, sortior, _tirer_, _recevoir_. Ex

contumelia nomen traxit. Molestia ex re quapiam trahere. 3. Produco,

extraho, _traîner en longueur_, _prolonger_. Bellum trahere; noctem vario

sermone trahere. 4. Allicio, _attirer_, _séduire_. Trahimur omnes laudis

studio. Cf. Moveo.

TRĀJECTĬO, ōnis, f. _Action de traverser_, _passage_, _traversée_. USUS:

Maris trajectio; verborum trajectio.

TRĀJECTŬS, ūs, m. _Passage_, _traversée_. USUS: In trajectu Albulæ amnis

submersus est.

TRĀJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. _Traverser_, _franchir_. SYN.

Transeo, traduco. ADV. Aperte, celeriter. PHRAS. 1. Fluvium trajicere,

_traverser un fleuve_. Flumen navibus transire; superare fluvium; fluvium

transmittere; transgredi flumen. 2. Trajicere milites in adversum littus,

_transporter les soldats sur la rive opposée_. Flumen copias traducere,

trajicere; in adversam fluminis oram milites transportare. 3. Trajicere

aliquem sciopo, _percer qqn d’une balle_. Glande plumbea sternere,

conficere, exanimare, transverberare. USUS: 1. In Græciam trajicere. 2.

Traduco, _franchir_. Alpes trajecit Antonius. Exercitum Rhodanum trajeci.

3. Longius jacio, _jeter au-delà_, _lancer au-delà_. Murum jaculo

trajecit. Cf. Transeo.

TRĀMES, ĭtis, m. _Chemin de traverse_, _sentier_. SYN. Semita. USUS:

Egressus est non viis, sed tramitibus.

TRĀNO, as, avi, atum, are, a. _Traverser à la nage_. SYN. Trajicio.

TRANQUILLĒ, _Tranquillement_, _paisiblement_, _sans bruit_. SYN. Placate,

placide. USUS: Tranquille et placide vitam traducere.

TRANQUILLĬTAS, ātis, f. _Tranquillité_, _repos_, _calme_. SYN. Quies,

otium, securitas, tranquillus animus; placata, tranquilla, quieta

vita. EPITH. Honesta, reliqua, summa, utilis, mirifica. PHRAS. 1. Res

ea magnam tibi tranquillitatem pariet, _cette affaire vous apportera

un grand repos_. Efficiet ut quiete tranquilleque agas; ut summa sit

rerum tranquillitas, summa animi quies; ut vivere, agere, ducere vitam

tranquillam possis; facilem ut habeas et expeditum rerum tuarum vitæque

cursum; ut omni molestia vaces; ut otio fruaris jucundissimo, uberrimo,

suavissimo; ut otio tibi frui liceat. Ea res præstabit tibi otium

vitamque ab omni metu curaque vacuam; vitam facilem, quietam, omnium

expertem perturbationum; vitam ab omni molestia remotam, sejunctam,

segregatam, disjunctam. 2. DEO sit gratia, magna nunc tranquillitate

fruor, _grâces à DIEU, je jouis maintenant d’une grande tranquillité_.

Quæ DEI est gratia, vacuus molestiis sum, sine cura, sine sollicitudine;

DEI benignitate factum est ut nunc quidem omni molestia vacem, ut nullis

angar curis, ut nulla vexer sollicitudine. Divino munere procul absum

a molestiis; extra molestiam tranquille ago. DEI benignitate contigit

ut nulla animum paulo molestior afficiat, vexet, exagitet, commoveat,

perturbet cogitatio. DEI benignitate bene, tranquille, commode est

animo meo; animo sum ab omni molestia soluto, vacuo, libero, longe

sejuncto. DEI me benignitas ab omni molestia exemit, eripuit, liberavit,

vindicavit. USUS: Vitam otii, quietis, tranquillitatis plenissimam

sectari. Cf. Quies.

TRANQUILLO, as, avi, are, a. _Calmer_, _apaiser_. SYN. Placo. )(

Perturbo. USUS: Tranquillare animos perturbatos.

TRANQUILLUS, a, um, _Calme_, _tranquille_, _paisible_. SYN. Quietus,

securus, sedatus, placatus, lenis, placidus, omnis perturbationis expers.

)( Turbulentus. PHRAS. Vix credas quam tranquillo sim animo, _vous vous

douteriez à peine du calme dont je jouis_. Vix cogitatione assequare

securitatem, quietem, tranquillitatem, æquitatem animi mei; qua quiete

fruar; quam ab omni cura vacuo sim animo; quam procul ab omni cura absit

animus meus; quam tranquille agat ac se ipso fruatur; quam omni vacem

perturbatione; quam parum animus cura fluctuet, agitetur; vix cogitatione

possis consequi quæ sit animi mei tranquillitas. Cf. Tranquillitas.

USUS: Tranquillo animo esse, consistere; tranquilla et serena frons. Cf.

Quietus.

TRANS, _Au-delà de_, _par-delà_. USUS: Cogito trans Tiberim hortos

parare. Trans mare fugi.

TRANSACTOR, ōris, m. _Celui qui prépare une transaction_,

_intermédiaire_. USUS: Rerum omnium transactor et administer.

TRANSALPĪNUS, a, um, _Situé au-delà des Alpes_, _transalpin_. USUS:

Nationes transalpinæ.

TRANSCENDO, is, di, sum, ere, a. _Franchir en montant_, _traverser_,

_passer_. SYN. Transeo. USUS: Hoc malum transcendit Alpes. Cf. Scando.

TRANSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. _Transcrire_, _copier_,

_reproduire par écrit_. SYN. Exscribo, describo. USUS: Orationes totas

sua manu transcripsit.

TRANSCURRO, is, curri, cursum, ere, n. et a. _Courir au-delà_, _courir

devant_. USUS: Dum Cyri, dum Alexandri similis esse voluit, qui suum

cursum transcurrerant, _en voulant ressembler aux Cyrus et aux Alexandre,

qui au lieu de fournir leur carrière, l’avaient franchie d’un bond_.

TRANSENNA, æ, f. _Fenêtre_. SYN. Fenestra, cancelli. USUS: Eam copiam

quasi per transennam prætereuntes, strictim aspeximus, nous _n’avons pu

entrevoir ces richesses qu’en passant et comme à travers une gaze_.

TRANSĔO, is, ĭi _vel_ īvi, ĭtum, ire, n. _Passer au-delà_, _passer à

travers_, _traverser_, _franchir_. SYN. Trajicio, transmitto, transcendo,

transgredior, prætervehor, permeo, trano, delabor, deflecto, abeo,

defluo. ADV. Auspicato, breviter, deinceps, facile, leviter, separatim,

singillatim, tuto, quam brevissime. PHRAS. Cave ne modestiæ terminos

transeas, _prenez garde de dépasser les bornes de la modestie_. Ne

longius progrediare quam modestiæ ratio patiatur; ne quos modestia

tibi terminos præscribit transilias, transgrediare, transcendas,

prætergrediare; ne modestiæ terminos _vel_ cancellos egrediare, excedas;

ne a præscriptis modestiæ cancellis excedas. USUS: Flumen, mare transire.

Ad alium sermonem transire; in sententiam alicujus, in alia omnia, ad

partes alterius transire. Si quidem est peccare, transire lineas. Legem,

modum transire. Aliquid silentio transire.

TRANSFĔRO, fers, tŭli, lātum, ferre, a. _Porter au-delà_, _transporter_,

_transférer_. SYN. Traduco, confero. ADV. Acute, astutius, apertius,

audacius verba. Contumeliose, crebrius, tragice, commode, deinceps,

separatim, indidem. PHRAS. 1. Invidiam omnem in me transtulit, _il

fit retomber sur moi tout l’odieux_. Ad me transfudit; invidiam omnem

deoneravit et in me trajecit; totam invidiæ molem in me transmovit,

derivavit, traduxit. Invidia tota, eo potissimum auctore, in me vertit.

2. (De verbo ad verbum in latinum transtulit, VULG.), _il traduisit en

latin mot à mot_. Verbis totidem in latinum transtulit; verbum pro verbo

reddidit; verbum de verbo expressit; ad verbum transtulit. USUS: Cum de

curriculo studiorum tuorum deflexisses, animumque alio transtulisses, _et

que tu te fus décidé à faire autre chose_. Amorem suum, curam, laborem,

studium ad illud transtuli. Culpam transferre in alium, _rejeter la faute

sur d’autres_. Verba apertius transferre. Cf. Verto.

TRANSFĪGO, is, xi, xum, ere, a. _Transpercer_, _percer d’outre en outre_.

SYN. Configo, gladium lateri, jugulo defigo. USUS: Hasta transfixus.

TRANSFŎDĬO, is, fōdi, fossum, ere, a. _Percer_, _transpercer_. SYN.

Transfigo, transverbero, trajicio latus. USUS: Fugienti latus transfodit.

TRANSFORMO, as, avi, atum, are, a. _Transformer_, _métamorphoser_. SYN.

In aliam formam muto; in aliam imaginem me converto; aliam personam,

speciem, imaginem induco, fero. Cf. Muto.

TRANSFŬGA, æ, m. _Transfuge_, _déserteur_. SYN. Perfuga. USUS: Scipio

transfugas et fugitivos bestiis objecit.

TRANSFŬGĬO, is, fūgi, ere, a. _Passer à l’ennemi_, _déserter_. SYN.

Perfugio, profugio. ADV. Levissime. USUS: Ab afflicta amicitia ad

florentem transfugere et devolare.

TRANSFŬGĬUM, ĭi, n. _Action de passer à l’ennemi_, _désertion_. SYN.

Defectio, profugium. USUS: Longius ab hoste abiit, ut levibus ingeniis

impeditiora essent transfugia, _il s’éloigna de l’ennemi, afin que la

désertion fut plus difficile pour tous ces esprits légers_.

TRANSFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. _Transvaser_, _verser_, _répandre_.

SYN. Transfero. ADV. Libenter. USUS: Amorem omnem abjecit atque in hunc

transfudit. Omnes meas laudes libenter ad te transfuderim, _je serais

disposé à reporter sur toi, etc._ Cf. Transfero.

TRANSGRĔDĬOR, eris, essus sum, ĕdi, d. _Passer outre_, _traverser_. SYN.

Migro. ADV. Inauspicato. USUS: Alpes transgredi. Cf. Transeo.

TRANSGRESSĬO, ōnis, f. _Action de franchir_, _de traverser_. SYN.

Transitus. EPITH. Concinna. USUS: Vallum Alpium contra transgressionem

Gallorum. Cf. Delictum.

TRANSĬGO, is, ēgi, actum, ere, a. _Terminer un différend_, _conclure_,

_arranger_. SYN. Decido, pactionem facio, conficio, gero, ago, perficio.

ADV. Commode. USUS: 1. Transigere et decidere cum aliquo de re aliqua.

Modica pecunia transiges. 2. Rem perficio, absolvo, _mener à bonne fin_,

_achever_, _accomplir_. Transigere multas res uno tempore. Susceptum

negotium transigere. 3. Ago, _passer_, _consumer_, _mener_. Vitam otiosam

transigere et ludo jocisque conterere. Cf Pactum, Paciscor.

TRANSĬLĬO, is, ŭi, ire, n. et a. _Traverser en sautant_, _sauter_;

_dédaigner_. SYN. Prætereo, transeo, prætervehor. USUS: Transilire ante

pedes posita, _négliger ce qu’on a devant soi_. Cf. Transeo.

TRANSĬTĬO, ōnis, f. _Action de passer dans un autre parti_; _transition_.

USUS: Transitio ad plebem. Nullis transitionibus ejus utitur oratio.

TRANSĬTŬS, ūs, m, _Passage_, _traversée_. USUS: Fossæ transitum ponticulo

junxit.

TRANSLĀTĬO, ōnis, f. _Transport_, _translation_; _traduction dans une

autre langue_; _métaphore_. USUS: Verecunda debet esse translatio.

EPITH. Pervia, paulo durior, liberalis, multa, verecunda, continua,

frequentissima, mollissima, puerilis.

TRANSLĀTĪTĬUS (tralatitius), a, um, _Reçu par transmission ou par

tradition_, _transmis_, _traditionnel_. USUS: Vetus hoc edictum

translatitiumque est, _édit rendu par l’ancienne magistrature_,

_tradition de jurisprudence_. Nosti hæc translatitia.

TRANSLĀTĪVUS, a, um, _Relatif au changement_, _qui produit ou exige

un changement_. USUS: Constitutio translativa, _cause de récusation_,

_exception déclinatoire_.

TRANSLĀTOR, ōris, m. _Celui qui emporte ailleurs, qui détourne_. USUS:

Translator quæsturæ.

TRANSMĂRĪNUS, a, um, _D’outre-mer_.

TRANSMĬGRO, as, avi, atum, are, n. _Passer d’un lieu dans un autre_,

_émigrer_. USUS: Suadebat ut Veios transmigrarent, _il leur conseillait

de passer à Véies_. Cf. Migro.

TRANSMISSĬO, ōnis, f. _Trajet_, _traversée_, _passage_. SYN. Trajectio.

EPITH. Superior. USUS: Navigationem magnopere timebam, memor prioris tuæ

transmissionis.

TRANSMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. _Envoyer d’un lieu dans un autre_,

_transporter_, _faire passer_. SYN. Transeo, trajicio. USUS: 1. Cæsar in

Africam transmisit secunda navigatione. 2. Trado, _livrer_, _abandonner_.

Provinciam, bellum, negotium alteri transmittere. 3. Posthabeo,

_consacrer_. Omne tempus meum amicorum temporibus transmittendum putavi,

_j’ai cru devoir consacrer tout mon temps aux intérêts de mes amis_. 4.

Consumo, _en parl. du temps_: _passer_, _mener_, _couler_. Tempus inter

libros transmittere. Cf. Mitto.

TRANSMONTĀNUS, a, um, _Situé au-delà des monts_. SYN. Qui ultra montes

habitat.

TRANSNĂTO, as, avi, atum, are, n. _Traverser à la nage_. SYN. Trano,

natando flumen transeo. Cf. Trano.

TRANSPORTO, as, avi, atum, are, a. _Transporter_, _passer ou faire passer

au-delà_. SYN. Trajicio, transfero. USUS: In Macedoniam tantum exercitum

transportavit. Cf. Transfero.

TRANSTRUM, i, n. _Banc de rameurs_.

TRANSVECTĬO, ōnis, f. _Passage traversée_. USUS: Num te terret

transvectio Acherontis?

TRANSVĔHO, is, vexi, ctum, ere, a. _Transporter au-delà_, _faire passer_.

SYN. Trajicio, traduco. USUS: Mare transvehi, _traverser la mer_.

TRANSVERBĔRO, as, avi, atum, are, a. _Transpercer_, _percer en frappant_.

SYN. Transfigo. USUS: Bestiam venabulo transverberare.

TRANSVERSUS, a, um, _Oblique_, _transversal_. SYN. Obliquus. )( Rectus.

USUS: Multæ viæ transversæ. Ab hac lege mihi non licet transversum

digitum, unguem discedere, _il ne m’est pas permis de m’écarter d’une

ligne de cette loi_. Ecce tibi e transverso. Transversa ecce incurrit

fortuna, _vient se mettre en travers_, _vient à la traverse_. Transversis

itineribus Romam properat, _par des chemins de traverse_. Cf. Obliquus.

TRANSVŎLO, as, avi, atum, are, a. et n. _Voler au-delà_. USUS: Oceanum

transvolavit Romanæ urbis gloria, _la gloire de la ville de Rome a

traversé les mers_.

TRĂPĔZŎPHŎRON, i, n. _Figure servant de support à une table_, _pied de

table_. SYN. Statua sustinendæ mensæ facta.

TRĔCENTI, æ, a, _Trois cents_. USUS: Leonidas se in Thermopylis

trecentosque eos, quos eduxerat Sparta, opposuit hostibus, _Léonidas

s’opposa aux ennemis dans les Thermopyles avec les trois cents soldats

qu’il avait amenés de Sparte_.

TRĔDĔCIM, _Treize_. USUS: Tredecim captis navibus, decem demersis.

TRĔMĔBUNDUS, a, um, _Tremblant_, _qui tremble_. USUS: Vox, manus

tremebunda.

TRĔMĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Faire trembler_, _ébranler_. SYN.

Concutio. Cf. Terreo.

TRĔMO, is, ŭi, ere, n. _Trembler_, _être tremblant_, _craindre_,

_redouter_. SYN. Contremisco. ADV. Omnino. USUS: Qui tremunt et

exalbescunt objecta re terribili. Cf. Timeo.

TRĔMOR, ōris, m. _Tremblement_, _agitation_. USUS: Terrorem tremor et

pallor et dentium crepitus consequitur. Cf. Timor.

TRĔMŬLUS, a, um, _Tremblant_, _agité_. SYN. Tremens, tremebundus.

TRĔPĬDĀTĬO, ōnis, f. _Agitation_, _préoccupation_, _désordre_, _trouble_.

SYN. Metus, commotio, tumultus. Cf. Timor.

TRĔPĬDĒ, _En s’agitant_, _en tremblant_, _avec crainte_. USUS: Stativa

trepide deserta sunt.

TRĔPĬDO, as, avi, atum, are, n. _S’agiter en désordre_, _se troubler_,

_s’alarmer_. SYN. Timeo, metuo, pavore defixus sto. PHRAS. Trepidatum

est, _on commença à trembler_. Lymphati trepidare cœperunt; omnium

pectora occultus metus percurrit, pervasit; lymphati aguntur ferunturque;

metu obtorpescunt; pavore exanimantur. Cf. Timeo.

TRĔPĬDUS, a, um, _Inquiet_, _agité_, _alarmé_. SYN. Pavidus, metuens,

timens. USUS: Trepida res, dubia, et ob hoc timorem inducens.

TRĬANGULUS, a, um, _A trois angles_, _triangulaire_. USUS: Ea triangula,

alia quadrata nominant.

TRĬBŪLIS, is, m. _Qui est de la même tribu_. SYN. Curialis. EPITH.

Turbulentus, vicinus. USUS: Apud tribules suos plurimum gratia potest.

TRĬBŪNĂL, ālis, n. _Espace élevé et demi-circulaire ou siégent les

magistrats_, _tribunal_. SYN. Sella judiciaria. EPITH. Certum, totum,

continuatum, proximum. PHRAS. Pro tribunali sedere, _siéger sur son

tribunal_. Judiciis præesse; jura reddere; cognitionem capitalium rerum

exercere; judicium exercere; causas cognoscere. Cf. Judicium. USUS: Pro

tribunali sedere, sententiam pronuntiare.

TRĬBŪNĀTŬS, ūs, m. _Dignité ou fonction de tribun_, _tribunat_. SYN.

Magistratus tribunorum plebis. EPITH. Ardens, militaris, pestifer et

funestus, præclarus, tacitus, totus, turbulentissimus. USUS: Tribunatum

petere, suscipere, seditiose gerere.

TRĬBŪNĪTĬUS, a, um, _De tribun (du peuple ou des soldats)_. USUS: Furor,

terrores tribunitii. Potestas tribunitia.

TRĪBŪNUS, i, m. _Tribun du peuple_, _magistrat institué pour défendre

les intérêts du peuple_. SYN. Populi defensor et custos. EPITH. Nimium

acer, vehemens, acerbus, criminosus, amentissimus, felix, fœdissimus,

furiosus, horridus, improbus, inermis atque imparatus, iners, levis,

non bonus, militaris, modestus, non modo non seditiosus, sed etiam

seditiosis adversarius, officiosissimus, perniciosus, similis gladiatori,

sordidissimus, vesanus, vetus ac fortis, vigilans et accuratus, valens,

vetus. USUS: 1. Ut Lacedæmone Ephori regibus, sic Romæ consulibus tribuni

sunt oppositi. 2. Tribunus militum, qui ordines ducit, _tribuns des

soldats_.

TRĬBŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. _Distribuer_, _donner_, _accorder_. SYN.

Do, præsto, impertio. ADV. Caste, exigue, infinite, libentissime,

liberaliter, longe, plurimum, multum, nunquam, pure, recte. USUS: 1.

Suum cuique, opem et misericordiam miseris, honorem magistratibus

tribuere. 2. Honorem habeo, defero, confido, _avoir des égards_, _de la

condescendance_, _accorder par déférence_. Patri tuo semper plurimum

tribui. Tribue hoc valetudini tuæ. Nimium tibi ipse tribuis. 3. Divido,

_distribuer_, _diviser_, _partager_. Rem universam in partes tribuere.

Cf. Do, Divido, Largior.

TRĬBŬS, ūs, f. _Tribu, division du peuple romain_. SYN. Curia, corpus.

EPITH. Certa, rustica, urbana. USUS: Populum in tribus dividere. Tribu

certa esse. Tribu moveri. Sui corporis tribusque homines sibi obnoxios

habuit.

TRĪBŪTĀRĬUS, a, um, _Tributaire_. SYN. Stipendiarius, vectigalis. Cf.

Vectigalis.

TRĬBŪTIM, _Par tribus_. SYN. Per tribus singulas.

TRĬBŪTĬO, ōnis, f. _Division_, _partage_, _répartition_. SYN.

Distributio. USUS: Æquabilis tributio.

TRĬBŪTUM, i, n. _Tribut_, _impôt_, _contribution_. SYN. Quod a subjectis

principi _vel_ reipublicæ penditur. EPITH. Acerbissimum, intolerabile.

PHRAS. Magna tributa dare cogimur, _nous sommes obligés de payer de

grands tributs_. Magnitudine tributorum premimur; gravi tributo et

collatione iniqua frumenti opprimimur; ex censu tributa conferenda sunt

maxima; vectigal in annos singulos magnum pendere; tributa pendere

intolerabilia; stipendia ingentia dependere cogimur. USUS: Tributum

ferre, pendere, solvere, conferre, _payer_, _acquitter_. In singula

capita tributum imponere, _imposer_. Tributo, stipendio liberare, a

tributis vindicare; tributorum finem afferre, _délivrer_, _dispenser_.

Cf. Vectigal.

TRĪCÆ, ārum, f. pl. _Embarras_, _contrariétés_. SYN. Impedimenta. EPITH.

Domesticæ. USUS: Biennium in his tricis moror. Cf. Nugæ.

TRĪCĒNI, æ, a, _Qui sont par trente_. USUS: Tricenos milites ex singulis

legionibus, _trente soldats par légions_.

TRĬCEPS, cĭpĭtis, _A trois têtes_.

TRĪCĒSĬMUS, a, um, _Le trentième_. USUS: Hujus a morte tertius hic et

tricesimus est annus, _il y a 33 ans qu’il est mort_.

TRĪCĬES, _Trente fois_. USUS: Æris tricies potest habere, _c. à d._,

_trois millions de sesterces_.

TRĪCLĬNĬUM, ĭi, n. _Lit de table_; _salle à manger_. SYN. Conclave,

cœnaculum tribus ad discumbendum lectis instructum. USUS: Tribus

tricliniis accepti sumus valde copiose.

TRĪCOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Faire des difficultés_, _chercher des

détours_. SYN. Nugor, nugas ago. USUS: Publius tecum tricatus est. Cf.

Nugor.

TRĪDŬUM, i, n. _Espace de trois jours_. USUS: Quum tridui viam

processisset, _après trois jours de marche_.

TRĬENNĬUM, ĭi, n. _Espace de trois ans_, _trois ans_. USUS: Biduum aut

triennium est quum virtuti nuntium remisisti.

TRĬENS, entis, m. _La troisième partie d’un tout_, _le tiers_. USUS: Eum

video testamento cum duobus coheredibus esse in triente, _le tiers dans

une succession_.

TRĬĔTĒRIS, ĭdis, f. _Fête qui se célèbre tous les trois ans_: _fête de

Bacchus_.

TRĪGĒSĬMUS, a, um, Cf. Tricesimus.

TRĪGINTA, _Trente_. USUS: Romulus quum septem et triginta regnavisset

annos. Conjectus in carcerem triginta jussu tyrannorum, _par l’ordre des

trente tyrans (à Athènes)_.

TRĪNI, æ, a, _Qui sont trois_, _qui vont par trois_. USUS: Ipse cum

tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit.

Milites trinis castris potiuntur, _s’emparent des trois camps_.

TRĬPARTĪTŌ, _En trois parties ou trois parts_. USUS: Qui bona dividit

tripartito, _qui fait trois parts de ses biens_.

TRĬPARTĪTUS, a, um, _Divisé ou divisible en trois parts_. USUS: Qui e

divisione tripartita duas partes absolverit, huic necesse est restare

tertium.

TRĬPLEX, ĭcis, gen. com. _Triple._ USUS: Plato triplicem finxit animum,

_Platon fait l’âme triple_.

TRĬPLĪCĬTER, _De trois manières_, _d’une triple façon_. USUS:

Commutabimus tripliciter: verbis, pronuntiando, tractando.

TRĬPLUS, a, um, _Triple_. USUS: Pars tripla.

TRĬPŬDĬO, as, avi, atum, are, n. _Danser dans les solennités

religieuses_, _trépigner_, _bondir_. USUS: Exsultans ac tripudians. Cf.

Exsulto.

TRĬPŬDĬUM, ĭi, n. _Danse religieuse_; _augure favorable_. EPITH.

Solistimum. USUS: Tripudium solistimum fit, cum ex offa aliquid in terram

cadit, _l’augure est favorable quand il tombe qqche par terre (à cause

de l’avidité des poulets sacrés)_.

TRĬPUS, ŏdis, n. _Siége à trois pieds_, _trépied_. USUS: Sacri tripodes.

TRĬQUĔTRUS, a, um, _Triangulaire, qui a trois angles_. SYN. Triangulus.

TRISTIS, e, gen. com. _Triste_, _affligé_, _chagrin_. SYN. Mœstus,

mœrens, dirus. )( Hilaris, jucundus. PHRAS. Quid ita tristis es?

_Pourquoi êtes-vous si triste?_ Quid angeris? quid te excrucias? cur

mœrore conficeris? quid tuæ miseriæ te ita discruciant? quid te mœror

quotidianus lacerat et conficit? cur animum ita mœrori das luctu

afflictus et confectus? quid ita in lacrimis et mœrore consenescis? quid

diffidens ac desperans de rebus tuis in sordibus, lamentis luctuque

jaces? quid tristis capite demisso terram intueris? quid ita in domo tua

omnia deserta, horrida, muta, plena luctus et mœroris? quid ita frontem

contrahis? quid te in hunc mœrorem rapit, conjicit? Cf. Tristitia.

USUS: Tristis et conturbatus domum abiit. Tristis natura et recondita.

Tristissimis reipublicæ temporibus.

TRISTĬTĬA, æ, f. _Tristesse_, _affliction_. SYN. Mœror, severitas.

EPITH. Simulata versutaque. PHRAS. 1. Immodica tristitia laborat, _une

tristesse immense l’accable_. Æger animi est; haud levis dolor mœstum

opprimit; fatigat hominem animi ægritudo ingens; vultu ipso dolorem animi

præfert; doloris magnitudinem vix capit; tristitiæ immodicæ se dat,

dedit; ægritudini se dedit; ægritudine ingenti opprimitur, conficitur;

ægritudinem suscipit immodicam; pessime est animo; afflictus mœrore

languet animus; tristissimis vexatur et conficitur curis; mœrore et

lacrimis propemodum contabescit; assiduo in luctu est, versatur; modum

lugendi non facit; magnam tristitiam subit; lacrimis et tristitiæ se

tradit. Cf. Tristis, Ægritudo, Mœror. 2. Res ea magnam mihi tristitiam

peperit, _cette affaire m’a causé une grande affliction_. Magnam mihi

ægritudinem attulit; magna me ægritudine affecit; animum mœrore cumulat,

cruciat, opprimit, conficit; ea res vehementer me mordet, pungit,

sollicitat, angit, acerbe vexat, graviter commovet. Cf. Dolor, Mœror.

3. Deponamus tandem hanc tristitiam, _débarrassons-nous enfin de cette

tristesse_. Mitigemus istam tristitiam et relaxemus; tollatur omnis illa

superior tristitia; mentem tandem a tristitia hac abducamus; ægritudinem

exuamus, abjiciamus; animum ægritudine levemus, deleatur ista ex animo

tristitia; ægritudinem, quam ea res nobis asperserat, ex animo deleamus,

exturbemus, abstergamus. USUS: Aliquem ad tristitiam contorquere.

Tristitiam et severitatem mitigare. Oratione aliquem a tristitia

abducere. Cf. Ægre fero.

TRĪTĬCUM, i, n. _Froment_, _blé_. SYN. Frumentum.

TRĪTUS, a, um, _En parl. langage_: _Connu_, _commun_, _ordinaire_,

_rebattu_, _trivial_. SYN. Decantatus, contritus, pervagatus, contemptus.

USUS: Tritum sermone, vetustate proverbium. Res trita, communis et

pervulgata. Itinere trito incedere, _marcher dans un chemin battu_. Cf.

Vulgaris.

TRĪTŬS, ūs, m. (abl. sing. tantum.) _Action de frotter_, _frottement_.

USUS: Conflictu trituque lapidis ignem elicere.

TRĬUMPHĀLIS, e, gen. com. _De triomphe_, _triomphal_. USUS: Porta,

vehiculum, ornamenta triumphalia.

TRĬUMPHO, as, avi, atum, are, n. _Triompher_, _obtenir les honneurs du

triomphe_. SYN. Triumphum ago; Capitolium curru invehor, in Capitolium

cum insigni laurea invehor. USUS: 1. Amplissime atque honestissime

triumphare. 2. TRANSL. Exsultare lætitia, gaudio triumphare. Hic exsultat

oratio et triumphat.

TRĬUMPHUS, i, m. _Triomphe, entrée d’un général victorieux_. SYN.

Imperatoris; ducis, victoris pompa, cum laurea togaque palmata in

Capitolium invecti. EPITH. Falsus, castellanus, justissimus, clarissimus,

recens, amplissimus, certissimus et inanissimus, gratissimus,

jucundissimus, magnus, verus, justus, navalis. USUS: Triumphum alicui

decernere; triumphum habere, agere, deportare. Aliquem ad triumphum

revocare laureamque illi insignem deferre. Disseres de triumpho: quid

tandem habet iste currus? quid vincti ante currum duces? quid simulacra

oppidorum? quid argentum? quid aurum? quid legati in equis et tribuni?

quid clamor militum? quid tota illa pompa? quid vehi per urbem?

TRĬUMVĬRĀTŬS, ūs, m. _Dignité de triumvir_, _triumvirat_. SYN. Triumvirum

magistratus.

TRĬUMVĬRI, ōrum, m. pl. _Triumvirs_, _commissaires chargés de différentes

fonctions_. EPITH. Capitales. USUS: Triumviri capitales, _magistrats

chargés de surveiller les prisons et de veiller à l’exécution des

sentences capitales_.

TRĬVĬUM, ĭi, n. _Endroit où aboutissent trois chemins_, _carrefour_. SYN.

Ubi tres viæ concurrunt. USUS: Maledictum de trivio arripere, _ramasser

une injure qui traîne dans les rues_.

TRŎCHUS, i, m. _Trochus_, _cercle avec lequel jouent les enfants_. SYN.

Turbo quo ludunt pueri.

TRŎPÆUM, i, n. _Monument de victoire_, _trophée_. SYN. Victoriæ

monumentum. USUS: In Macedonia tropæa statuit, posuit, constituit, quæ

bellicæ laudis victoriæque insignia ac monumenta sunt. Urbs tropæis ac

triumphis ornata ac dicata.

TRŎPUS, i, m. _Trope_, _emploi métaphorique ou figuré d’un mot_. SYN.

Verborum immutatio.

TRŬCĪDĀTĬO, ōnis, f. _Action d’égorger massacre_, _carnage_. Cædes,

clades. USUS: De Clodianis lapidationibus, insidiis, trucidationibus.

TRŬCĪDO, as, avi, atum, are, a. _Tuer_, _égorger_. SYN. Occido,

interficio, multis vulneribus concido, confido. Cf. Occido, Interficio.

TRŬCŬLENTER, _D’une manière farouche, dure, cruelle_. USUS: Atrociter et

truculenter se gerere.

TRŬCŬLENTUS, a, um, _Farouche_, _dur_; _qui a l’air cruel_, _terrible_.

SYN. Terribilis aspectu, trux, atrox. Cf. Crudelis.

TRŪDO, is, si, sum, dere, a. _Pousser avec force_. SYN. Impello. USUS: Ad

mortem, ad supplicium se trudi videbat, _traîner_, _mener_.

TRULLA, æ, f. _Vase à puiser_. USUS: Trulla excavata cum manubrio aureo.

TRUNCUS, i, m. _Tronc d’arbre_, _tronc_. SYN. Stipes. EPITH. Tantus,

tutior, totus. USUS: 1. In arboribus truncus, rami, folia. 2. TRANSL.

Truncus corporis, _en parl. du corps humain_: _le tronc_, _le buste_.

3. Stolidus, _homme stupide_, _bûche_, _souche_. Hic truncus ac stipes

consulatum sustineat.

TRŬTĬNA, æ, f. _Balance_, _trébuchet_. Statera. USUS: Populari trutina

rem examinare, _juger les choses à une sorte de balance populaire_.

TRUX, trŭcis, omn. gen. _Sauvage_, _farouche_, _cruel_, _féroce_. SYN.

Truculentus, atrox. Cf. Crudelis.

TU, _Tu_, _toi_. USUS: Tu mihi etiam legis mentionem facies.

TŬBA, æ, f. _Trompette_. SYN. Buccina. USUS: Tubæ sonitum in bello non

fert. Tuba, ad tubam canere; tubam inflare.

TŪBER, ĕris, n. _Tumeur_, _bosse_, _excroissance_. SYN. Terræ collum,

tumor.

TŬBUS, i, m. _Tube_, _canal_; _trompette_. SYN. Fistula. USUS: Ductus

aquarum, quos illi tubos vocant.

TŬĔOR, eris, ĭtus sum, eri, d. a. _Veiller sur_, _protéger_, _défendre_.

SYN. Tutor, servo, conservo, custodio, foveo, præsideo. )( Derelinquo.

ADV. Castissime, commodius, demisse, diligenter, facile, flagitiose,

fortiter, honestissime, lautius, male, maxime, melius, mirifice,

parum, perfacile, præclare, privatim, prudenter, publice, sanctissime,

vigilanter, munifice, æque, admodum. PHRAS. Hunc tu, quæso, omnibus

modis tuere, _je vous en supplie, protégez cet homme de toutes les

façons_. Sartum, tectum, ut aiunt, ab omnique incommodo, detrimento,

molestia sincerum integrumque conserves, in omnibus rebus tegas velim;

eum in præsidio ac tutela auctoritatis tuæ latere patiaris; ejus salutem

tua benevolentia, præsidio, custodia tuteris; ejus capitis custodiam

nunquam dimittas; sine tua tuitione salvum esse non posse existimes. Cf.

Defendo, Foveo, Faveo. USUS: Tueri munus suum, mediocritatem in omnibus

rebus, societatem conjunctionis humanæ. Hunc Cæsar omnibus præsidiis

tuetur ac defendit. Rem familiarem, gratiam et auctoritatem suam tueri et

conservare, _conserver ses biens, son crédit et son autorité_.

TŬGŬRĬUM, ĭi, n. _Hutte de paysan_, _cabane_. SYN. Habitatio rustici.

TŬĬTĬO, ōnis, f. _Garde_, _conservation_, _défense_, _protection_. SYN.

Custodia.

TUM, _Alors_; _tant... tant_, _et... et_; _tantôt... tantôt_. SYN. Tunc,

illa tempestate; partim. USUS: Quid tum inde? Cum alia multa, tum hoc

maxime. Tum Græce, tum Latine, _tant en grec qu’en latin_, _et en grec et

en latin_, _en grec comme en latin_. Modo unum, tum autem plures vidi.

TŬMĔO, es, ŭi, ere, n. _S’enfler_, _se gonfler_, _s’emporter_. SYN.

Turgeo, turgesco, in tumore sum. ADV. Penitus. USUS: Sapientis animus

nunquam turgescit, nunquam tumet, _l’âme du sage ne s’emporte jamais,

jamais elle n’est gonflée de colère_. Negotia tument, _les affaires sont

dans un état alarmant, couvent quelque désastre_.

TŬMĬDUS, a, um, _Enflé_, _gonflé_; _irrité_, _courroucé_. SYN. Turgidus,

inflatus, velut omnes dictaturas consulatusque gereret in voce viribusque

suis. USUS: Membrum vitiose tumidum, _membre tuméfié_. Serpens inflato

collo, tumidis cervicibus, _au cou gonflé_. Cf. Superbus, Arrogans.

TŬMOR, ōris, m. _État de ce qui est enflé_; _agitation_, _emportement_.

SYN. Inflatio. EPITH. Repentinus, recens. USUS: Repentinus oculorum

tumor. Erat in tumore animus, _son âme était soulevée_. Recedit jam

animi tumor. Ne desererem hunc tumorem rerum, _cette fermentation_, _ces

troubles sur le point d’éclater_. Cf. Superbia.

TŬMULTŬĀRĬUS, a, um. _Levé à la hâte_; _fait à la hâte_, _précipité_,

_désordonné_. SYN. Properatus, subitarius, repentinus. USUS: Dux, miles,

exercitus tumultuarius. Sermo fortuitus et tumultuarius, _discours

improvisé_.

TŬMULTŬĀTĬO, ōnis, f. _Bruit_, _tumulte_.

TŬMULTŬOR, aris, atus sum, ari, d. _Être en désordre_; _s’agiter_, _se

soulever_. SYN. Turbas facio, inquietus sum. USUS: Quid tumultuaris

soror? quid insanis? _Pourquoi tout ce bruit, ma sœur? es-tu folle?_ Cf.

Turba, Tumultus.

TŬMULTŬŌSĒ, _D’une manière pleine de trouble, confuse, bruyante_. SYN.

Magno tumultu. PHRAS. Tumultuose agere, _agir d’une manière désordonnée_,

_faire une révolution_. Mare cœlo miscere; cœlum ac terras miscere;

tragœdias, tumultum excitare; turbas facere, concire; tragœdias efficere.

Cf. Turba, Tumultus.

TŬMULTŬŌSUS, a, um, _Désordonné_, _confus_, _bruyant_. SYN. Turbulentus.

USUS: Tumultuosa et seditiosa vita, oratio.

TŬMULTŬS, ūs, m. _Désordre_, _tumulte_; _trouble de l’esprit_, _crainte_.

SYN. Motus, turba, seditio; trepidatio. EPITH. Civilis, domesticus,

finitimus, magnus, proximus, tantus, terribilis. PHRAS. 1. Periculum est

aperti tumultus, _on redoute des troubles publics_. Res pro seditione

est; res ad seditionem spectat; res a consilio ad vim abit; in metu

sumus, ne qua repentina vis in civitate exsistat; ne quid turbulenti

conflent; ne qua in civitate tempestas excitetur, cooriatur. Tempestas a

seditiosis civibus urbi impendet certissima. 2. Ea res ingentem tumultum

fecit, _cette affaire excita un grand désordre_. Ingentem in urbe

tumultum excitavit, fecit, præbuit, commovit, conflavit, concivit; turbas

ingentes fecit, concivit; ea re effectum est, ut omnia terrore et tumultu

streperent; ut tumultu cuncta turbarentur. Cf. Turba, Turbo, Seditio.

USUS: Quid hos tumultus ciemus? Conticescente tumultu. Tumultum, rixas,

jurgia comprimere, sedare, componere, _apaiser le bruit, le désordre_.

TŬMŬLUS, i, m. _Élévation de terrain_, _éminence_, _tertre_. SYN. Locus

ex terra leviter eminens. EPITH. Excellens. USUS: 1. Tumuli silvestres.

2. Sepulcrum, _tombeau_. Alexander cum ad Achillis tumulum in Sigeo

adstitisset Cf. Collis, Sepulcrum.

TUNC, _Alors_. SYN. Tum, illo tempore, illa tempestate, per id tempus,

per id temporis. )( Nunc. USUS: Sed erat tunc excusatio, nunc nulla est.

TUNDO, is, tŭtūdi, tunsum, ere, a. _Battre à coups redoublés, frapper_.

SYN. Cædo, pulso, verbero. ADV. Nihilominus, vehementissime. USUS:

Bacillo oculos alicui tundere, _pocher les yeux de qqn à coups de bâton_.

Cf. Pulso, Verbero.

TŬNĬCA, æ, f. _Vêtement de dessous des Romains_, _tunique_. SYN. Vestis

brevior virorum. EPITH. Pulla, solivaga, talaris, manicata, trita. USUS:

Cum tunica et pallio. Tunicam ponere.

TŬNĬCĀTUS, a, um. _Vêtu d’une tunique_, _en tunique_. USUS: Metus

tunicatorum, _frayeur du menu peuple, des gens de basse condition, vêtus

seulement d’une tunique_.

TURBA, æ, f. _Foule en désordre_, _multitude_, _cohue_; _trouble_,

_désordre_, _confusion_. SYN. Multitudo, conventus hominum, concio,

multitudo in unum conglobata ac semetipsam turba impediens; juvenum

manus, juvenum globus, circumfusa in concionis modum turba confertissima;

vulgus; seditio, vis, tumultus. EPITH. Magna, media, nocturna, nova,

prætoria, similis, vana. USUS: 1. Ex hac turba et colluvie discedam.

2. Tumultus, seditio, _scène de désordre_, _tumulte_. Ingentes turbas

concitare, moliri, facere, concire. 3. Perturbatio, _confusion_. Ecce

nova turba et rixa. Quanta in turba et confusione rerum vivimus! _dans

quel désordre et dans quelle confusion de toutes choses nous vivons!_ E

turbis se evolvere, exsolvere. Cf. Multi.

TURBĀTĒ, _En désordre_. USUS: Omnia raptim et turbate aguntur.

TURBĀTOR, ōris, m. _Celui qui trouble_, _perturbateur_. USUS: Pacis

turbator.

TURBĬDĒ, _Avec trouble_, _avec confusion_. SYN. Turbulenter, inconstanter.

TURBĬDUS, a, um, _Troublé_, _agité_, _confus_. SYN. Perturbatus,

confusus. PHRAS. 1. Nunquam illum æque turbidum vidi, _je ne l’ai

jamais vu aussi troublé_. Tanto animi motu perturbatum, ita perculsum

percussumque, nihil ut consilio, ratione, ordine ageret, nec lingua, nec

ore consisteret, numquam vidi. Commotum sæpe perculsumque vidi antea, sed

nunc adeo color ipse immutatus est, vultus, oratio, mens denique ipsa

excidit et conscientia peccati mutum, exanimatum ac vix vivum reliquit.

Confusus animo, nec auribus quidem et oculis satis constat; neque animo,

neque lingua satis compos, vix apud se est, ita perturbato atque incerto

præ ægritudine animo est. Hominem tam commotum nunquam vidi alias, sic ut

nec animus illi suppetere nec constare mens sana videretur. Eo nuntio ita

percussus est, ut animo adesse eum nemo existimaret. USUS: 1. Mens omni

turbido motu semper vacans. 2. Impurus, sordidus, _trouble_, _fangeux_.

Aqua turbida et cadaveribus inquinata, _eau trouble et souillée par le

séjour des cadavres_. 3. Miser, calamitosus, _funeste_, _malheureux_.

Turbidis rebus, temporibus adversis.

TURBO, as, avi, atum, are, a. _Mettre en désordre, troubler, agiter,

inquiéter_. SYN. Obturbo, perturbo, misceo, permisceo. PHRAS. Omnia in

republica turbantur, _la république est pleine de troubles_. Nullum tam

turbulentum reipublicæ tempus fuit; annus est domi forisque infestus;

plurimum turbarum infinita hominum licentia concitum est; nusquam res

quietæ; omnia divina humanaque jura miscentur; civilibus fluctibus

tument omnia, maximæ ubique turbæ et tragœdiæ excitantur, efficiuntur.

Tumultus non jam foro se continet, sed totam passim urbem pervadit. Ex

agris in urbem tumultus penetrat, spemque omnem concordiæ exturbat.

Tumultus repens ex agris in urbem illatus rempublicam in summum discrimen

adducit. Perlatus ad cives tumultus omnem reipublicæ statum convellit,

conturbat, inflammat. Urbes et oppida implentur. 2. Is casus vehementer

me turbavit, _cet événement m’a fortement troublé_. Mirifice me perculit;

omnem animi statum inflammavit, incitavit, conturbavit; mentem propemodum

e sua sede et statu dimovit; mentem prope exturbavit meam, consilium

eripuit. USUS: In Hispania turbatum est aliquid. Omnia turbavit et

miscuit. Vide ne quid turbet. Turbare aliquid ac pacem sollicitare.

TURBO, ĭnis, m. _Tourbillon_. SYN. Ventus omnia turbans ac involvens.

EPITH. Maximus, sævus. USUS: 1. Tanquam turbine aliquo et tempestate

everti. Tu procella patriæ, turbo et tempestas pacis. 2. Coni figura

inversa, _toupie_, _sabot_. Turbinem versare.

TURBŬLENTĒ, _D’une manière orageuse_, _avec trouble_, _confusion_,

_désordre_. SYN. Turbide, temere.

TURBULENTUS, a, um, _Plein de confusion, de désordre_. Turbidus, nata

in vanos tumultus ingenia. )( Tranquillus. ADV. Necessario. USUS:

Turbulenta, temeraria, cæca consilia. Tempora, tempestas reipublicæ

turbulenta. Cf. Turbidus.

TURGĔO, es, et TURGESCO, is, ere, n. _S’enfler_, _se gonfler_; _être_

_enflé_, _gonflé_. SYN. Tumeo, inflatus sum. ADV. Penitus.

TURGĬDUS, a, um, _Enflé_, _gonflé_. SYN. Tumidus, inflatus.

TURMA, æ, f. _Escadron_, _troupe de cavalerie_. SYN. Equitum ordo,

globus, manus.

TURMĀLIS, e, gen. com. _Relatif à un escadron_, _d’escadron_. USUS:

Scipio ille major Corinthiis statuam pollicentibus eo loco, ubi essent

aliorum imperatorum, turmales dixit displicere, _les Corinthiens

promettaient à Scipion de lui ériger une statue à côté de celles de leurs

généraux_: _Je n’aime pas les escadrons, dit-il_, _c. à d._, _la foule (à

être confondu dans la foule)_.

TURMĀTIM, _Par compagnies_, _par escadrons_. SYN. Per turmas, agmine.

TURPĬCULUS, a, um, _Un peu laid_, _assez laid_. USUS: Jocus in turpiculis

rebus ponitur, _la plaisanterie s’applique aux choses basses et laides_.

TURPĬFĬCĀTUS, a, um, _Souillé_, _dégradé_, _défiguré_. USUS: Depravatio

ac fœditas turpificati animi.

TURPIS, e, gen. com. _Laid_, _difforme_; _honteux_. SYN. Inhonestus,

deformis, fœdus, inquinatus, infamis, flagitiosus, nequam. ADV. Æque,

omnino non. PHRAS. 1. Cave ne quid turpe admittas, _prenez garde de

faire qqche de honteux_. Ne quid dissolute ac turpiter agas; ne quid

dedecoris admittas, aut quod fœdum sit et flagitiosum, quod crimini

esse possit; vide ne quid indecore effeminateque facias; ne in turpem

verborum obscœnitatem delabare; ne quid in tua vita moribusque maculæ

hæreat, resideat; ne probrum, labem ac infamiam moribus aspergas tuis,

aut majorum claritudini inferas; ne priores tuas laudes vitæ turpitudine

deformes. Cave ne quod dedecus suscipias, concipias, in te admittas; ne

in flagitiis, in dedecore voluteris; ne in flagitia te ingurgites. 2. Hoc

apud illos turpe non est, _chez eux, cela n’a rien d’infamant_. Nullam

ea res apud illos infamiam habet; in vitiis illud non ponitur; illud in

rebus turpibus non habetur; illud turpe nemo putat, existimat; eorum

moribus illud ab honestate remotum non est. Id nemini est turpitudini;

illud eorum moribus nefas non habetur; illud eorum moribus flagitium non

est. USUS: Luxuria tum omni ætati turpis, tum senectuti est fœdissima,

_la débauche, honteuse à tout âge, est surtout dégradante pour la

vieillesse_. Id non modo turpe est, sed sceleratum et nefarium. Turpis

homo, vita infamis.

TURPĬTER, _D’une manière honteuse_, _infâme_. SYN. Turpe, obscœne,

nequiter, nefarie. USUS: Timeo ne quid turpiter faciam.

TURPĬTŪDO, ĭnis, f. _Laideur morale_, _honte_, _turpitude_, _infamie_.

SYN. Deformitas, obscœnitas, infamia, macula, flagitium, dedecus,

labes, deformatio, depravatio, fœditas. EPITH. Accusabilis, domestica,

flagitiosa, insignis, major, maxima, nefaria, sempiterna, singularis,

summa, tota, vera ficta, plurima. USUS: Nulla pars vitæ ejus summæ

turpitudinis fuit expers. Omni turpitudine se fœdavit, quam ille nunquam

eluet aut delebit Nihil non turpitudinis subiit; omni turpitudine

notatus est. Ea causa turpitudinem habet. Omnia fugiendæ turpitudinis

adipiscendæque honestatis causa facio, _je fais tout pour éviter le

déshonneur et mériter la considération publique_. Cf. Dedecus, Turpis.

TURPO, as, avi, atum, are, a. _Rendre laid_, _défigurer_, _souiller_.

SYN. Fœdo. USUS: Jovis aram sanguine turpat. Poet.

TURRIS, is, f. _Tour_. Celsa moles. EPITH. Alta, altissima. USUS: Ex alta

turri situ et opere multum edita dejectus.

TURTUR, ŭris, m. _Tourterelle_.

TUSSĬO, is, ire, n. _Tousser_. SYN. Tussi laboro, tussi urgeor.

TUSSIS, is, f. _Toux_. SYN. Screatus. USUS: Tussim pectore expellere.

Lexicon Latinum · 第 47 / 58 题