_tenace_, _attaché à_. SYN. Parcus, retinens. PHRAS. Propositi tenax est,
_il est tenace dans ses idées_. A suscepta sententia dimoveri, averti
non potest; a sententia nec transversum unguem deflectit; in suscepto
consilio perstat; consilium non mutat, sua in sententia constat. USUS:
Parcus et tenax. Cf. Parcus.
TENDĪCŬLÆ, ārum, f. pl. _Petit filet_, _petit piége_. SYN. Laquei, retia.
USUS: Aucupia verborum et litterarum tendiculæ.
TENDO, is, tĕtendi, tensum, ere, a. et n. _Tendre_, _se diriger vers_,
_avoir tel ou tel but_. SYN. Aliquid cogito, ad aliquid aspiro. USUS: Ad
consulatum tendere. Hæc jam habebamus, ad illa nunc acri tendamus animo.
2. Extendo, porrigo, _tendre, présenter_. Græcia tendit dextram Italiæ,
_la Grèce tend la main à l’Italie_. 3. Molior, _tendre, préparer_.
Insidias alicui tendere. Adversus aliquem pertinaciter tendere. 4. Fundo,
diffundo, _répandre_. Animum autem per totum corpus tetendit. 5. Eo,
contendo, peto, _diriger ses pas, sa course vers, voyager, aller_. Romam,
aliquo suum cursum tetendit. Sententiæ in diversum tendebant. 6. Tentoria
figo, _dresser les tentes_, _camper_. Tendere, simpl.
TĔNĔBRÆ, ārum, f. pl. _Obscurité_, _ténèbres_. SYN. Obscuritas, caligo,
nox. )( Lux. EPITH. Æternæ, crassæ, diurnæ, intimæ, magnæ, opacæ, tetræ
et quasi perpetuæ. PHRAS. Tenebræ media die factæ sunt, _au milieu du
jour, l’obscurité enveloppa la terre_. Umbra nocti similis premebat
terrain; nox cœlo obducta lucem condidit, suppressit; lux ipsa solis
crassis occultata et circumfusa tenebris latebat; quidquid lucis
internitebat, offusa caligine exstinctum est; spissæ repente tenebræ
lucem supprimebant. USUS: Tanquam si reipublicæ offusa sempiterna nox
esset, ita in tenebris jacebant miscebanturque omnia. Ex caligine et
tenebris in lucem respicere cœpit respublica. Obscuram familiam e
tenebris in lucem vocare. Afferre, obducere, offundere tenebras rei. In
tenebras deprimi. In tenebris jacere. Philosophia ab animo caliginem et
tenebras dispellit. Luce non tenebris rediit, _il revint de jour et non
de nuit_.
TĔNĔBRĬCŌSUS, a, um, _Obscur_, _ténébreux_, _secret_. SYN. Obscurus.
USUS: Sensus tenebricosus. Libidines tenebricosæ. Tempus reipublicæ
tenebricosissimum. Cf. Obscurus.
TĔNĔO, es, ŭi, tentum, ere, a. _Retenir_, _conserver_. SYN. Retineo. ADV.
Acutissime, ægre, copiosissime, diligenter, diu, facile, firmius, maxime,
mordicus, necessario, omnino, bene, plane, postremo, præclare, probe,
summe, jam ante, aliquando, coram, manifesto, undique. USUS: 1. Cursum
suum tenere; dignitatem, morem, gravitatem, statum et instituta sua
tenere. Locum urbis principem, gubernacula imperii, summam reipublicæ,
provinciam tenere. Gratiam alicujus, rei alicujus memoriam tenere. 2.
Adstringo, obligo, _retenir_, _enchaîner_, _obliger_. Voto, promisso,
religione, lege, jurejurando teneri. 3. Obtineo, _posséder_, _occuper_.
Qui mare tenet, rerum potitur. Civitatem servitute oppressam tenere.
Dominatu unius omnia tenentur. Causam tenuit, obtinuit. 4. Agnosco,
assequor, intelligo, _comprendre_, _posséder_, _connaître_. Probe rem
teneo. Teneo voluntatem tuam. Aliquid animo tenere. 5. Habeo, _avoir_.
Tenere animum attentum ad aliquid. Tenere exercitum, fiduciam. 6.
Deprehendo, circumvenio, _prendre_, _surprendre_. Tenetur in manifesto
crimine. Manibus rem teneo; tenemur undique, non elabemur. 7. Cohibeo,
_retenir_, _comprimer_. In tanto dolore lacrimas tamen tenui. Iram non
tenui quin erumperem. Vix risum tenui. 8. Moveo, afficio, impello, _être
poussé, animé_. Desiderio, spe, verecundia, studio rei alicujus, morbo,
otio, ludis, etc. tenetur. 9. Conservo, _retenir_, _conserver_. Domum
totam amicitia devinctam teneo. 10. Moror, detineo, _retenir_. Tempestas
biduum me tenuit. Sermone hominem in multam noctam tenui. 11. Contineo,
_se tenir_. Domi se, suis finibus se, aliquem in custodia tenuit. Vix
teneor quin. Vix me teneo quin. (Tenet mecum, _vulg. est_), _il est avec
moi, de mon parti_. Latine: Mecum stat, in meis partibus stat; stat a me;
mecum facit; meis partibus studet; mecum sentit.
TĔNER, ĕra, ĕrum, _Tendre_, _mou_, _souple_, _délicat_. SYN. Mollis,
tractabilis. )( Durus. USUS: Nihil tam tenerum, neque tam flexibile,
neque quod facilius sequatur quocumque torqueas, quocumque ducas. Oratio
mollis et tenera. Animo mihi videris teneriore. Cf. Mollis.
TĔNĔRĬTAS, ātis, f. _Délicatesse_, _mollesse_. SYN. Mollities.
TĔNĔRĬTŪDO, ĭnis, f. _Tendreté_, _qualité de ce qui est tendre_. USUS: Si
siccitates sunt et terra teneritudinem habet, _si la terre est molle_.
TĔNOR, ōris, m. _Cours non interrompu_, _continuité_. SYN. Æquabilis
ratio, cursus. USUS: Is (stilus medius) uno tenore, ut aiunt, in dicendo
fluit, _ce style tempéré coule uniformément_. (Litteras hujus tenoris
scribere, _vulg. est_), _écrire une lettre à peu près en ces termes_.
Latine: In hanc sententiam, rationem scribere litteras.
TENTĀBUNDUS, a, um, _Qui essaye_, _qui tente_. USUS: Ventum ad angustam
rupem, ut ægre expeditus miles tentabundus, manibusque virgulta retinens
se demitteret.
TENTĀTĬO, ōnis, f. _Attaque_, _atteinte de maladie_. SYN. Commotiuncula.
USUS: Valetudinem tuam et a vetere morbo, et a novis tentationibus
confirmatam gaudeo. 2. _Essai_, _tentative_. Ægre Hortensius pati,
tentationem eam credens esse perseverantiæ suæ. Cf. Consentio tentationi.
TENTĀTOR, ōris, m. _Celui qui tente_.
TENTO, as, avi, atum, are, a. _Attaquer_, _assaillir_; _éprouver_,
_essayer_. SYN. Attento, periclitor, conor, periculum facio. PHRAS. Omnia
tentabo, _je tenterai tous les moyens_. Vias omnes persequar, quibus
putabo ad id quod volo, posse perveniri; nihil erit in quo acquiescam;
odorabor omnia, quam potero, sagacissime; animum versabo in omnes partes,
agitabo, omniumque animos tentabo; sensus omnium mentesque degustabo,
explorabo; nihil ad summam diligentiam mihi faciam reliqui; ad omnia
nitar; omnem lapidem movebo; ad vim etiam et armatas preces animum
convertam. USUS: Tentare leviter aliquem, quo animo ferat aliquid.
Prœlio belli fortunam tentare, experiri. Aliquem donis, spe, metu, armis
tentare. Morbo tentari. Manu, pede aquæ frigus tentare. Cf. Experior.
TENTŌRĬUM, ĭi, n. _Tente_. SYN. Tabernaculum militum.
TĔNŬIS, e, gen. com. _Mince_, _fin_, _délié_, _petit_, _chétif_,
_mesquin_; _peu considérable_; _misérable_. SYN. Exilis, minimi momenti,
subtilis; parum locuples. )( Crassus, locuples. PHRAS. Homines tenues,
_hommes du commun_, _de la basse classe_. Obscuro loco nati; animo et
fortuna imbecilliores; ordinis tenuioris homines; infimo loco nati;
humili fortuna orti, nullius nominis aut dignitatis; terræ filii;
inferius genus hominum; qui in obscuro vitam agunt; obscuri inter
populares generis. Cf. Vilis, Humilis, Abjectus. USUS: 1. Tenue cœlum,
_ciel limpide_. Auctoritas tenuis. In tenuissimis ac minutissimis rebus
sæpe labimur. Patrimonium tenue. Tenuis aqua vadum alibi aperiebat. 2.
Pauper, vilis, obscurus, humilis, _pauvre_, _vil_, _obscur_, _misérable_.
Cui tenues opes, nullæ facultates, exiguæ amicorum copiæ. Ordinis
tenuioris homo. Tenuem victum anteferre copioso. 3. Gracilis, _maigre_,
_grêle_, _fluet_. Corpusculo tenui.
TĔNŬĬTAS, ātis, f. _Ténuité_, _finesse_, _délicatesse_, _petitesse_.
SYN. Gracilitas. USUS: 1. Quosdam corporum tenuitas ipsa delectat. 2.
Subtilitas, _subtilité_. Tanta est animi tenuitas, ut fugiat aciem,
_l’âme est d’une nature tellement subtile, déliée, qu’elle échappe à la
vue_. 3. Paupertas, _pauvreté_, _dénûment_. Ex meis angustiis illius
sustento tenuitatem. Cf. Vilitas.
TĔNŬĬTER, _Petitement_; _d’une manière fine_, _subtile_. SYN. Anguste,
presse, philosophorum more. )( Copiose. USUS: Tenuius, subtilius et
acutius tractare.
TĔNUS, _Jusque_. USUS: Aurium tenus. Verbo tenus, _en paroles seulement,
nominalement_.
TĔPĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Faire tiédir_, _échauffer_. SYN.
Calefacio.
TĔPESCO, is, pŭi, escere, n. _Devenir tiède_. PHRAS. Tepescere cœpit in
spiritu, _il commença à perdre de son ardeur, de sa ferveur_. Spiritus
fervor in illo, quasi frigida effusa aqua restinctus est; ardor primus
virtutis exstinctus est; a religione officii declinavit; ardorem
refrigescere passus est. Ardor remisit, refrixit, deferbuit; oblanguit
fervor ille ex diuturna meditatione conceptus et sensim evanescere cœpit.
USUS: Maria agitata ventis tepescunt.
TĔPĬDUS, a, um, _Tiède_. USUS: Tepidus vapor. Cf. Remissus.
TĔPOR, ōris, m. _Tiédeur_. SYN. Moderatus calor. EPITH. Externus,
modicus. USUS: Tepor excitatus. Modico tepore calet.
TER, _Trois fois_. Ter decies, _trente fois_.
TĔRĔBRA, æ, f. _Foret_, _vrille_, _tarière_. SYN. Instrumentum, quo ligna
perforantur.
TĒRĔBRO, as, avi, atum, are, a. _Percer_, _forer_, _trouer_.
TĔRES, ĕtis, com. gen. _Arrondi_, _fait au tour_, _poli_; _fin_,
_délicat_. SYN. Rotundus; acer. USUS: Plena et teres oratio. Atticorum
teretes aures.
TERGĬVERSĀTĬO, ōnis, f. _Tergiversation_, _subterfuge_. SYN. Recusatio.
USUS: Quid ergo erat moræ et tergiversationis?
TERGĬVERSOR, aris, atus sum, ari, d. _Tergiverser_, _user de détours_,
_éluder_. SYN. Refugio. USUS: Invitum, æstuantem et tergiversantem ad
dicendum coegi. Quid taces? quid dissimulas? quid tergiversaris? Non est
locus ad tergiversandum. Cf. Nolo, Invitus, Moror.
TERGO, is, _vel_ ĕo, es, si, sum, ere, a. _Essuyer_, _frotter_,
_nettoyer_. SYN. Abstergo. USUS: Qui tergunt, qui ungunt, verrunt.
TERGUM, i, n. _Dos_. SYN. Aversa pars corporis tota. USUS: A tergo
adoriri aliquem. Terga vertere, in fugam abire, _tourner le dos_,
_prendre la fuite_. Hostem a tergo interclusum relinquere. Insequitur nos
a tergo senectus, nec opinantes assequitur. Ab tergo se objicere.
TERMĬNĀTĬO, ōnis, f. _Délimitation_, _définition_. SYN. Finis,
mensura, modus. USUS: Versus inventus est terminatione aurium, _par la
délimitation qu’assigne l’oreille à la mesure du vers_. Terminatio rerum
expetendarum exposita, _après avoir exposé à quoi se réduisent les vœux
de la nature_.
TERMĬNO, as, avi, atum, are, a. _Fixer_, _déterminer_; _finir_, _borner_,
_délimiter_. SYN. Determino, concludo, laudo, definio; regionibus
aliquibus circumscribo, definio. USUS: Imperium Rom. non terra, sed
cœli regionibus terminatur. Iisdem finibus vitam et gloriam terminare.
Epicurus bona voluptate terminavit. Verba melius terminantur ac cadunt
in syllabas longiores. Cf. Finio.
TERMĬNUS, i, m. _Borne_, _limite_, _terme_. SYN. Finis, regio. EPITH.
Certi, modici. USUS: Jus suum nullis terminis ac finibus circumscribere,
definire. Termini quos Socrates pandit et constituit. Certos mihi fines,
cancellos, terminos ipse constituam, extra quos non egrediar. Cf. Finis.
TERNI, æ, a, _Trois par trois_; _qui sont trois_, _au nombre de trois_.
USUS: Terna, aut bina, aut singula etiam verba dicere.
TĔRO, is, trīvi, trītum, ere, a. _User_, _consumer_, _employer_,
_perdre_. SYN. Contero, consumo, mollio. USUS: Terere tempus, ætatem
nugis. Verbum vulgari sermone tritum, _langage_, _terme commun_,
_trivial_.
TERRA, æ, f. _La terre_, _le globe terrestre_, _le monde_, _l’univers_.
SYN. Globus terræ, medius mundi locus, orbis terræ, humus, tellus, solum.
EPITH. Altrix, beata, effectrix, fecunda, fœta, horrida, hostilis,
immanis, immobilis, infirma, ingrata, lata, mater omnium, media, misera,
parva, solida, globosa, tota, vestita floribus, universa, aliena,
aspera, continens, disjuncta, mortifera. USUS: 1. Terra mater omnium,
vestita floribus, herbis, arboribus. Conquirere aliquem terra marique.
Romam terra petere, _aller à Rome par terre_. A terra solvere; navim ad
terram deligare. Ad terram aliquid abjicere, affligere. Terram aratro
proscindere, discindere, subigere. 2. Orbis, _la terre_, _le monde_,
_l’univers_. Homini nihil in terris simile. 3. Regio, _terre_, _pays_,
_contrée_, _région_. In terra hostili. Ex ultimis terris protectus.
Nostra sunt maria et terræ.
TERRÆ MŌTŬS, ūs, m. _Tremblement de terre_. EPITH. Horribilis, magnus,
usitatus. PHRAS. Magnus terræ motus in Sicilia fuit, _il y eut en
Sicile un violent tremblement de terre_. Sicilia magnis terræ motibus
conquassata est, contremuit; in Sicilia terra per plures dies movit
horrendum in modum; terra ingenti motu contremuit, ut non moveri,
sed everti crederentur omnia. Sicilia magnis terræ motibus concussa
est, adeo ut in agris tecta corruerent, multarum urbium magnæ partes
prosternerentur, cursu rapido averterentur amnes, montes lapsu ingenti
proruerentur, ventis per cava terræ citatis, rupti montes tumulique
subsiderent. Terræ motus Siciliam maxime quatiebat; multa tum oppida
corruere, multis locis labes facta, terræ desedere, flumina in contrarias
partes fluxere; nutabat perpetuo solum, frequenter etiam subsultabat,
tanto impetu ac fragore, ut urbes ac oppida suis divellendas sedibus
putaremus, nec quisquam tam saxei esset pectoris, quin saxis terraque
rementibus contremisceret. USUS: Animi terræ motibus ac pestilentiæ
vastitate maxime terrentur. Terræ motus factus.
TERRĒNUS, a, um, _Formé de terre_; _terrestre_. SYN. Terrestris. USUS:
Humor maritimus et terrenus. Terrenis et concretis corporibus sunt
intersepta. Corpora nostra terreno principiorum genere sunt confecta.
Bestiarum terrenæ sunt aliæ, partim aquatiles, _parmi les animaux, les
uns sont terrestres, vivent sur la terre, les autres sont aquatiques,
vivent dans l’eau_. Cf. Mundanus.
TERRĔO, es, ŭi, ĭtum, ere, a. _Effrayer_, _épouvanter_. SYN. Terrorem
affero, infero, injicio; metum affero, infero, facio. ADV. Minaciter,
vehementius. PHRAS. 1. Res ea vehementer nos terruit, _cette chose nous
a fortement effrayés_. Animos terruit, formidine oppressit; perculit
nos ea res, id fulmen, ejus vocis terror vehementer; percussit nos vox
ea, inque animis auribusque omnium adhuc versatur? magnum ea res metum
incussit; multum trepidationis fecit; terrorem subita res præbuit,
excivit et repentino pavore pene nos exanimavit; ea res subitum terrorem
effudit; metu nos territavit; in timorem dedit; animos graviter
percussit; ea res terrorem injecit; trepidationem injecit animis;
terroris mutui nos implevit; metum, terrorem incussit omnibus; pavorem
offudit mentibus; pavorem injecit; terrorem nobis ingentem obtulit;
formidinis nos implevit; terrore animos fregit oppressitque; in metum
nos adduxit; metum objecit, incussit; metu nos affecit; animos in
terrorem conjecit; timore mentes omnium nostrum præpedivit; religionem
et formidinem incussit; periculi species animos hominum horrore
perstrinxit, perfudit, pavore implevit, exanimavit. 2. Magnopere territi
sumus, _nous fûmes tout à fait épouvantés_. Novo quodam terrore ac metu
permoti, concitati, obstupefacti, perterriti, perculsi fuimus. Lingua
obmutuit, manus obtorpuit, mente debilitata metu concidimus, toto corpore
perhorruimus. Nemo fuit tanta confidentia quin timido sanguis refugeret
et metu exalbesceret. Ultimo metu perfusi sumus tot terroribus undique
ostentatis. Perlatus est ad omnes terror. Circumfuso undique pavor ita
obtorpuimus, ut nemo dicere quod in rem esset, nemo audire posset.
Præsens timor adeo animos omnium occupaverat, ut prope alienata mente,
obcæcati metu et terrore nobis ipsis excideremus. Trepidatum repente,
omnium pectora occulto metu pervadente, sic ut vox omnes ac sanguis
deficeret. 3. Territi hostes in fugam sedant, _les ennemis épouvantés
prennent la fuite_. Hostes pavore perculsi; vano timore perfusi; metu
subacti; multiplici terrore perculsi, circumventi; tantis terroribus
vexati, ancipite circumstante metu in fugam se conjiciunt; terror
incussus hostes per tota castra trepidos agit. Cf. Timeo. USUS: Non me
terrent ista. Suæ quemque conscientiæ animi terrent.
TERRESTRIS, e, gen. com. _Qui vit sur la terre_, _terrestre_. SYN.
Terrenus. USUS: Terrestre præsidium.
TERRĬBĬLĬS, e, gen. com., _Terrible_, _effrayant_. SYN. Horribilis,
horrendus. USUS: Vultus terribiles et ardore animi micantes. Pompeii
virtus terribilior Romanis quam exteris gentibus, _la valeur de Pompée
était plus redoutable pour les Romains que pour les nations étrangères_.
Cf. Terror, Terreo.
TERRĬCŬLA, ōrum, n. pl. * _Épouvantail_, _fantôme_. SYN. Quod terrorem
injicit.
TERRĬFĬCUS, a, um, _Effrayant_, _terrible_. SYN. Quod terrorem incutit.
Cf. Terribilis.
TERRĬTŌRĬUM, ĭi, n. _Territoire_. SYN. Terra, ager. EPITH. Atriale. USUS:
Florentis coloniæ territorium minuitur.
TERROR, ōris, m. _Terreur_, _effroi_, _épouvante_. SYN. Minæ. EPITH.
Barbarus, inanis verborum, immanis, implacabilis, militaris, nocturnus,
novus, sempiternus, summus, tantus, tribunitius, mirus, mediocris. USUS:
Terrores minasque jacere, spargere, jactare, _épouvanter_, _répandre
l’effroi_. Is nuntius magnum nobis terrorem obtulit, attulit, intulit,
incussit, injecit, magno terrori fuit, _glacer d’effroi_. Terrorem
addere, admovere, _augmenter l’épouvante_. Si quid increpet terroris, _si
quelque effroi se fait jour_. Anceps terror circumstabat, _une terreur
secrète nous environnait_. Terrorem illatum reddere, _rendre l’effroi
causé_. Firmare ex terrore hominem metuque liberare, _délivrer qqn de son
épouvante, le rassurer_. Cf. Terreo.
TERTĬĀNUS, a, um, _Relatif au troisième_. USUS: Febres tertianæ, _fièvre
tierce, qui revient tous les trois jours_.
TERTĬO, _Pour la troisième fois_. USUS: Iterum ac tertio.
TERTĬUS, a, um, _Troisième_.
TĔRUNCĬUS, ĭi, m. _Quart de l’as_. SYN. Nummulus. USUS: Ne teruncii
quidem sumptus mea causa factus est, _dépense d’un liard, d’un denier_.
TESSĔRA, æ, f. _Dé à jouer_, _marqué sur les 6 côtés_; _mot d’ordre_;
_signe d’hospitalité_. SYN. Talus. USUS: Nobis senibus de lusionibus
multis talos relinquant, et tesseras. Quid enim est sors? idem
propemodum, quod micare, quod talos facere, quod tesseras, _jouer à la
mourre_, _aux dés_, _aux tessères_.
TESTA, æ, f. _Vase de terre cuite_; _coquille_. SYN. Concha, vas fictile.
EPITH. Nativa.
1. TESTĀMENTĀRĬUS, ĭi, m. _Rédacteur d’un testament_. SYN. Subjector
testamentorum.
2. TESTĀMENTĀRĬUS, a, um, _De testament_, _testamentaire_. USUS: Lex
testamentaria.
TESTĀMENTUM, i, n. _Testament_. SYN. Suprema voluntas; voluntatis nostræ
justa sententia de eo quod post mortem nostram fieri voluerimus. EPITH.
Falsum, firmissimum, non improbum, non inofficiosum, non inhumanum,
irritum, ruptum, ratum. USUS: Testamentum facere, conscribere, componere,
obsignare; testamento aliquid alicui relinquere. Testamentum falsum
supponere; testamentum subjicere. Nefas est testamenta mutare, rumpere,
inducere, irrita facere et voluntates mortuorum evertere. Qui factionem
testamenti non habuerit. Cf. Hereditas.
TESTĀTUS, a, um, _Attesté_, _certifié_, _démontré_. SYN. Exploratus,
ratus, indubitatus. USUS: Nihil dixi nisi notum et testatum. Ut res
multorum oculis fieret testatior, _afin que la chose fut plus notoire_.
Res certissimis monumentis testata.
TESTĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. _Déposition_, _témoignage_. SYN. Testimonium,
formula testimonii. EPITH. Summa, sempiterna. USUS: 1. Manebit hujus tui
facti testificatio sempiterna. Chirographa, testificationes, judicia,
quæstiones. 2. Affirmatio privata, _déclaration_, _preuve_. Cum summa
testificatione suorum erga me meritorum. Cf. Testimonium, Testes.
TESTĬFĬCOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Déposer_, _témoigner_,
_certifier_, _attester qqche comme témoin_. SYN. Testor, attestor, notum
facio, testimonium dico, testibus firmo. USUS: Id feci testificandi
amoris mei causa. Hæc in maxima hominum frequentia testificabatur.
TESTĬMŌNĬUM, ĭi, n. _Témoignage_, _déposition_, _attestation_. SYN.
Testificatio, jurejurando devincta auctoritas. EPITH. Acerrimum, debitum,
divinum, exploratum, extremum, falsum, firmum, gratum, grave, improbum,
inimicum, majus, mutuum, præclarum, proprium, publicum, sempiternum,
totum, vehemens, divinum, tacitum. USUS: Testimonium secundum fidem
et religionem gravissime dicere. Pro testimonio dicere; testimonium
innocentiæ alicui tribuere, impertiri. Sunt in eam rem multa testimonia.
Refellere, refutare, elevare testimonia. Eodem is convertit aculeos
testimonii sui. Causa ejus gravissimorum virorum testimoniis communita
fuit.
TESTIS, is, m. _Témoin_. SYN. Laudator, auctor, obsignator; testimonium.
PHRAS. Ejus rei multos testes habeo, _j’ai de nombreux témoins de cette
chose_. Ejus rei testes citare, proferre, edere, producere possum
plurimos, qui se non opinari sed scire, non audivisse, sed vidisse, non
interfuisse, sed egisse dicent. Rem testibus planam facere perfacile mihi
est. Testem citabo totam domum; ejus rei auctores testesque optimos dare
possum; res ea multorum testimoniis communiri potest; in ea causa deesse
non possunt, qui pro testimonio dicant; rem eam multis testibus firmare
possum. USUS: Testes adhibere locupletes, idoneos, religiosos, integros,
incorruptos, gravissimos; _aut contra_ falsos, diobolares, ab religione
remotos. Testis ac spectator vivus ac præsens. Testis est Italia.
Clarissimæ victoriæ testes. Deos facere testes.
TESTOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Être témoin_, _déclarer_, _attester
comme témoin_. SYN. Doceo, significo, ostendo, demonstro, testificor;
testes adhibeo, facio, voco, invoco. USUS: 1. Ejus artificium operis
artificis peritiam testatur. 2. Testem invoco, imploro, obtestor,
_prendre qqn ou qqche à témoin_, _attester_. Deos testor, omnesque
homines. 3. Testamento decerno, _faire son testament_, _tester_. Possitne
testari exul, quæritur. Cf. Testis.
TESTŪDO, ĭnis, f. _Tortue, animal_. SYN. Animal crusta tectum tardumque.
EPITH. Fluviatilis. USUS: 1. Testudo capite brevis, cervice anguina,
aspectu truci. 2. _Tortue, machine de guerre._ 3. _Voûte d’un bâtiment._
4. _Toit formé par les soldats romains qui réunissaient sur leurs têtes
leurs boucliers._
TĒTER, tra, trum, _Qui affecte désagréablement les sens_, _affreux_,
_hideux_; _abominable_. SYN. Fœdus, flagitiosus. USUS: Quo nihil tetrius,
fœdius, truculentius, aspectu terribilius immanius reperiri potest.
Bellua omni diritate atque immanitate teterrima. Cf. Horridus.
TĒTRĒ, _D’une manière affreuse, honteusement_. SYN. Fœdissime, impure.
TEXO, is, xŭi, textum, ere, a. _Tisser_. SYN. Contexo. USUS: 1. Quid
araneæ texerent. 2. Necto, _ourdir_, _arranger_, _façonner_. Stoici ipsi
sibi plagas texuere. Festive carmen aliquod texere.
TEXTĬLIS, e, gen. com. _Tissé_, _tissu_. SYN. Textus. USUS: Textile
stragulum.
TEXTOR, ŏris, m. _Tisserand_.
TEXTRĪNA, æ, f. _Atelier de tisserand, de tissage_. SYN. Textoris
officina.
TEXTUM, i, n. _Tissu_; _contexture_, _assemblage_. USUS: Clypei textum.
THĂLĂMUS, i, m. _Chambre à coucher_, _lit nuptial_. SYN. Conjugis
utriusque cubiculum.
THĔĀTRĀLIS, e, gen. com. _Théâtral_, _relatif au théâtre_. USUS:
Theatrales consessus.
THĔĀTRUM, i, n. _Théâtre_. SYN. Cavea. EPITH. Bellum, commune, frequens,
refertissimum celebritate, eruditissimum judicio, magnitudine;
amplissimum, vacuum. USUS: Theatra tota reclamant. Id frequenti theatro,
incredibili plausu et clamore comprobatum est. Cæsaris virtutes majoribus
theatris propositæ, _sur une plus grande scène_, _sur un plus grand
théâtre_. Me quasi in quodam theatro orbis terrarum versari credebam. Cf.
Ludi.
THĒCA, æ, f. _Enveloppe_, _étui_. USUS: Theca nummaria. Thecæ vasorum.
Thĕŏlŏgĭa, æ, f. _Théologie_. SYN. Divinarum rerum scientia. USUS:
Theologia mystica, _théologie mystique_. Arcana, recondita, interior,
divinitus immissa mentibus hominum de DEO divinisque rebus scientia.
Doctrina interior DEO magistro tradita. Divinarum rerum cognitio e
cœlesti luce hausta. Theologia speculativa. Disceptatrix ac judex
altissimarum de DEO divinisque rebus quæstionum disciplina. Scientia
geminata fidei rationisque luce illustrata. Theologia moralis. Quæ
quæstiones de christiani hominis officio complectitur; quæ arctas
impeditasque conscientiæ rationes explicat _vel_ expedit; quæ interioris
fori causas quæstionesque tractat. Theologia polemica. Quæ controversas
fidei ac religionis nostræ quæstiones explicat, dissolvit; quæ in
evertendis novarum opinionum commentis operam Christianæ rei locat; quæ
religionis arcana in controversiam adducta, ratione ac auctoritate firmat
ac tuetur. Theologia positiva. Sacrorum codicum interpres Theologia, quæ
Patrum, sacrorumque auctoritate Conciliorum, controversas religionis
nostræ quæstiones dirimit.
THĔŎLŎGUS, i, m. _Théologien, qui écrit sur DIEU et les choses divines_.
SYN. Rerum divinarum peritus; sacrarum litterarum intelligentia nobilis,
interpres divinorum oraculorum; qui vita ac ratione religionis nostræ
arcana explicat.
THĔŌRĒMA, ătis, n. _Théorème_. USUS: Percepta appello, quæ Græci
theoremata (θεώρηματα).
THĒSAURUS, i, m. _Trésor_, _richesses_. SYN. Opes, divitiæ. USUS:
Thesaurum defodere, alicubi obruere; alicui de thesauris suis aliquid
suppeditare. Thesaurus rerum omnium, memoria, _la mémoire, ce trésor (ce
dépôt) de toutes les connaissances_. Cf. Opes.
THĔSIS, is, f. _Proposition_, _problème_. SYN. Propositum. EPITH.
Perdifficilis, politica, acuta, tenuis.
THŪRĬBŬLUM, i, n. _Cassolette à encens_, _encensoir_. SYN. Acerra.
THUS, ūris, n. _Encens_. USUS: Thura et odores incendere.
TĬĀRA, æ, f. _Tiare_, _coiffure des Orientaux_.
TĪBĬA, æ, f. _L’os antérieur de la jambe_; _flûte_. SYN. Os cruris;
fistula. EPITH. Inflata, modulata, nuptialis, tardior. USUS: Tibia, ad
tibiam canere. Tibiæ modulate canentes. Tibiam inflare. Tibiarum cantu
instincti pugnant acrius.
TĪBĪCEN, ĭnis, m. _Joueur de flûte_. SYN. Qui tibiis canit. EPITH.
Bellus, latinus, tardior.
TIGNĀRĬUS, a, um, * _De solive_, _de charpente_. USUS: Faber tignarius,
_charpentier_.
TIGNUM, i, n. * _Pièce de bois de construction_, _solive_, _poutre_. SYN.
Trabs. USUS: Tigna bina sesquipedalia in flumen defixerat.
TĬMĔO, es, mŭi, ere, a. et n. _Craindre_, _redouter_. SYN. Metuo,
horreo, extimesco, pertimesco, reformido, vereor, in metu sum, afficior
timore, metus animo objicitur, mente vix consto. PHRAS. 1. Valde timet,
_il craint beaucoup_. Magno in timore est; magnum in timorem pervenit;
metu suspensus, fractus et debilitatus hæret; ictus metu gravioris
mali et horrore perfusus, tuta omnia reformidat. Vix se præ formidine
commovet. Metum cepit non mediocrem. Totus in metu est et trepidatione;
magnus hominem metus agitat, commovet; magnum in metum adductus est;
vacuus metu non est. Timor hominem incessit, occupavit ingens. Gravi
metu sollicitatur. Pavor animum hominis intravit ingens; metum in se
concepit; delirat miser timore et nescio quid pavitat. 2. Multi adeo
imbecilles animo sunt, ut omnia timeant, _il y a beaucoup de gens si
faibles de cœur qu’ils redoutent tout_. Multos ita pusilli infirmique
animi videas, qui ad omnes casus metu contremiscant; metu exanimentur;
metu exalbescant, exhorrescant; timore commoveantur; metu perturbentur.
Multos ob animi infirmitatem, imbecillitatem, quilibet casus terret,
perterret, perterrefacit; metu afficit; in timorem conjecit; ad timorem
impellit; multis, quod animi imbecillitate laborent, _vel_ minimus casus
metum, terrorem incutit. Cf. Terreo. 3. Timeo ne non optime consilia mea
succedant, _je crains que mes projets ne réussissent point_. Timeo mei
consilii quis sit exitus futurus. Utinam consilio meo respondeat exitus,
vereor tamen ne aliorsum cadat. Quam feliciter mihi eventurum sit ex
consilio meo negotium, plane non video; equidem adversos metuo exitus.
Metuo ne id consilii ceperim, quod explicare non facile possim. Meum
consilium quo sit evasurum, nescio ac timeo. Consilium a me captum ut
eum, quem volo, habeat exitum opto magis quam spero. Exitum consilii mei
extimesco. 4. Tam vicino periculo timeo sane vehementer, _c’est à bon
droit que je redoute un péril si proche_. Aspectu impendentis procellæ
horret animus, vox torpet spiritusque; metus percurrit meum omniumque
pectora; animus timore obstupescit; subito horrore obrigui, metuque
nunc adeo exsanguis sum; formido incessit animum et pavore marceo. Cf.
Timor, Terreo. USUS: Quemadmodum explicari hæc possint timeo. Timeo de
consulatu, ab eo judiciorum genere.
TĬMĬDĒ, _Timidement_, _avec crainte_, _avec appréhension_. SYN. Ignave,
timido animo, dubitanter, diffidenter. )( Fidenter, animose, fortiter.
USUS: Timide ac verecunde dicere. Timide modiceque dicere.
TĬMĬDĬTAS, ātis, f. _Timidité_, _crainte_, _appréhension_. SYN. Angustus
et parvus animus. )( Confidentia, fortitudo. EPITH. Humilis, fracta,
ingenua, turpis, utilis. USUS: Cautio mea timiditasque in causis. Pudore
quodam et timiditate ingenua refugisti. Timiditati et ignaviæ militum
proposita supplicia. Cf. Timeo.
TĬMĬDUS, a, um, _Timide_, _craintif_. SYN. Ignavus, nullius animi,
circumspectans omnia; quidquid increpuerit pertimescens; diffidens,
imbellis, vecors. )( Animosus. PHRAS. 1. Pusilli animi es et timidus,
_vous êtes timide et pusillanime_. Exigui, infirmi, imbecilli animi
es nimiumque demissi. Infirmus ab animo es; animo jaces, langues, non
viges. Jacet, languet, non viget animus tuus. Animus tibi sine animo
est; abest animus ab animo tuo. Facile concidis, commoveris animo;
roboris ac nervorum in animo tuo parum est. Animum in te requiro,
desidero. Umbras etiam times trementibus labiis. Timorem prodis; nemo
te meticulosior; animo es nimis ignavo ac demisso; magna quadam animi
infractione, formidine, pavore timiditatem tuam ostendis; nescio quas
formidines agitando animis, ipse tibi curas et metus auges. 2. Exercitus
erat timidus, _l’armée avait peur_. Fuga trepidus, plenus vulnerum et
pavoris exercitus; tota acies pavore fluctuabat, ut vix gladio esse
opus, et ambonibus propelli posse videretur; ut nec vultum, nec aciem
oculorum ferre posset; miles abjectus metu, terrore exanimatus, animo
debilitatus et qui umbram quoque metueret suam. Occupabat militum animos
pavor insolitus; terror militi inciderat; terror militi mentem eripuerat;
omnium mentes animosque militum timor perturbarat. Cf. Timeo. USUS:
Timidus et cautus. Quæ timido animo, humili fractoque fiunt.
TĬMOR, ōris, m. _Crainte_, _effroi_, _peur_. SYN. Metus, formido. )(
Spes, animus. EPITH. Cæcus, domesticus, falsus, inanis, major, verus,
novus, vetus. PHRAS. 1. Hostis vicinus urbi maximum timorem incussit, _la
présence de l’ennemi avait rempli la ville d’épouvante_. Maximo timore
affecit; ingentem timorem injecit, incussit; pavore cuncta complevit;
civium animos horrore perstrinxit; in maximum timorem cives dedit; maximo
timori civibus fuit; maximum timorem hostibus objecit; maximo timore
civitatem cumulavit. Cf. Terreo. 2. In maximo timore est civitas, _la
ville est dans une mortelle frayeur_. Ingenti timore perculsa, occupata
est civitas; animi omnium ad timorem traducti; in magnum timorem venere;
in timorem versi sunt. Cf. Timeo. 3. Timorem præ se tulit, _il donna des
signes de peur_. Opinionem timoris hostibus præbuit; signa timoris dedit;
cum simulatione timoris egit; timoris opinionem apud hostes, quibuscumque
potuit rebus, auxit; timoris suspicionem dedit hostibus; timoris sui
signa multis rebus misit. 4. Tandem timorem deposuit, _enfin il cessa
de craindre_. Timorem omnem abjecit, deposuit; animum sollicitudine
exoneravit; metum amisit; tandem timore vacuus animum recepit; solvit
animum metu; timore se expedivit; metum abstersit, exuit; posito metu
animum respexit; animum recepit, recuperavit, revocavit; ad pristinam se
fortitudinem revocavit; ex timore se collegit; recreavit se a timore;
animum, spem redintegravit; animum renovavit. 5. Timorem tibi hunc
adimam, _je vous ôterai cette appréhension_. Isto te metu liberabo,
levabo, a metu te isto abducam; metum tibi eximam, ejiciam, auferam,
expellam; animum tuum confirmabo, constituam; animum afflictum excitabo,
et ad spem et fortitudinem revocabo. Efficiam tandem, ne quis porro
animum tuum metus perturbet, afficiat, commoveat, concutiat, exagitet;
ut a metu vaces; ut animus, qui jacebat, erigatur, excitetur, exsurgat,
ut animus tuus sese colligat atque confirmet. Languet animus tuus: ego
ut valeat et vigeat efficiam. Cf. Recreo. USUS: Timor misericordiam non
recepit. Timorem in rei frumentariæ simulationem conferre. Magno timore
sum, sed bene speramus, _je crains beaucoup, cependant j’espère_. Ades
animo et omitte timorem, _et cesse de craindre_, _bannis toute crainte_.
Homini timor injectus est, _cet homme fut effrayé, eut peur_.
TĬNĔA, æ, f. _Teigne, ver qui ronge le bois, les vêtements, les livres_.
SYN. Vermiculus vestes librosque erodens.
TINGO, is, nxi, ctum, ere, a. n. _Teindre_, _colorer_. SYN. Coloro,
imbuo, inficio.
TINNĬO, is, īvi _vel_ ĭi, ītum, ire, n. et a. _Tinter_, _sonner_,
_carillonner_. USUS: Exspecto quid ille tinniat, _j’attends ce qu’il
payera, comptera en espèces sonnantes_.
TINNĪTŬS, ūs, m. _Tintement_, _sonnerie_, _son_. USUS: Tinnitum ciere.
TINTINNĀBŬLUM, i, n. _Sonnette_, _clochette_, _grelot_.
TĪRO, ōnis, m. _Nouveau soldat_, _recrue_; _débutant_, _novice_,
_apprenti_. SYN. Novus miles, rudis in re aliqua, inexpertus,
inexercitatus, qui aliquam artem discit, tirocinium artis ponit. EPITH.
Egentissimus. USUS: Usu et exercitatione tiro. Orator nulla in re tiro,
rudis, hospes et peregrinus esse debet.
TĪRŌCĬNĬUM, ĭi, n. _Apprentissage de la guerre_; _début_, _noviciat_.
SYN. Rudimentum. PHRAS. 1. Religionis tirocinium subire, _faire son
noviciat de religieux_. Sacræ militiæ tirocinium auspicari; religiosæ
militiæ rudimenta ponere; religiosæ militiæ disciplinam complecti; in
religiosæ virtutis scholam se abdere; religiosæ militiæ rudimentis
instituendum se tradere. 2. In tirocinio etiamnum est, _il est encore
au noviciat_. Tironem etiamnum agit; tiro est; rudis adhuc novusque
est in religiosa virtute discipulus; in tirocinio adhuc exercetur; in
palæstra religiosæ vitæ adhuc exercetur; in religiosæ disciplinæ studio
novitius adhuc est et tiro; tirocinio, religiosa periclitatione defunctus
nondum est; tirocinium emensus nondum est; inter ipsa religiosæ virtutis
incunabula et rudimenta hæret etiamnum, sanctioris vitæ præceptionibus
informandus, imbuendus, excolendus. USUS: Lapsus ætatis tirocinio,
postea se correxit, _il a corrigé, étant plus âgé, les égarements de sa
jeunesse_.
TĪTILLĀTĬO, ōnis, f. _Chatouillement_. SYN. Suavitas motus. USUS: Non est
senibus tanta titillatio voluptatum.
TĪTILLO, as, avi, atum, are, a. _Chatouiller_; _flatter_, _caresser_.
SYN. Moveo cum aliqua voluptate, suavitate. USUS: Voluptas cum suavitate
quadam affluit et allabitur, sensusque titillat.
TĬTĬO, ōnis, f. _Tison_. SYN. Lignum adustum quod ab igne extrahitur.
TĬTŬBANTER, _En balançant_, _en hésitant_. SYN. Dubitanter, inconstanter.
TĬTŬBĀTĬO, ōnis, f. _Embarras_, _obstacle_. SYN. Hæsitatio. USUS: Ut ne
parva quidem titubatione aut offensione impediremur.
TĬTŬBO, as, avi, atum, are, n. _Chanceler_, _broncher_; _hésiter_. SYN.
Hæsito; nec vox, nec lingua consistit. USUS: Erubuisse, expalluisse,
titubasse. Si quid in bello titubatum sit. Cf. Dubito.
TĬTŬLUS, i, m. _Titre_, _titre d’honneur_. SYN. Index. EPITH.
Indignissimus, insignis. USUS: Me sapientis titulus delectat. Titulum
consulatus vix sustinet. Regis titulum sibi adscribere. Inscriptio libri;
honoris vocabula et nomina, rectius et usitatius quam libri _vel_ honorum
tituli, _titre d’un livre_, _titre de noblesse_. (Competentem titulum non
dare, VULG.), _ne pas donner à qqn le titre qui lui convient_. Latine:
Aures debita appellatione fraudare.
TŎGA, æ, f. _Toge, robe longue et ample d’une seule étoffe à l’usage des
citoyens romains en temps de paix_. )( Sagum. EPITH. Felix, parva, pulla,
purpurea, texta, virilis, pura. USUS: Toga pacis est insigne et otii.
Virilem togam sumere, assumere, induere.
TŎGĀTUS, a, um. _Vêtu de la toge_, _citoyen romain_. USUS: Quasi unus e
togatis.
TŎLĔRĀBĬLĬS, e, gen. com. _Qu’on peut supporter_, _supportable_,
_tolérable_. SYN. Vendibilis, non contemnendus; patibilis. )(
Impatibilis. USUS: Vix singulis ætatibus singuli tolerabiles oratores,
_passable_. Tolerabili fenore solvere. Tolerabilis conditio.
TŎLĔRĀBĬLĬTER, _Patiemment_. Toleranter. USUS: Dolores tolerabiliter
ferre.
TŎLĔRANTER, _Patiemment_. USUS: Toleranter dolorem pati.
TŎLĔRANTĬA, æ, f. _Constance_, _patience dans la douleur_. USUS:
Tolerantia rerum humanarum, contemptio fortunæ. Cf. Patiens.
TŎLĔRĀTĬO, ōnis, f. _Constance à supporter_.
TŎLĔRO, as, avi, atum, are, a. _Supporter_, _endurer_, _souffrir_,
_tolérer_; _soulager_, _apaiser_. SYN. Fero, patior, perfero, sustineo;
concoquo. USUS: Forti animo militiam, hiemem, fortunam adversam tolerare.
Latrociniis vitam; castaneis famem tolerare. Verbera plagasque is
toleret, qui verbum concoquere vix potest! Cf. Fero, Patior.
TOLLO, is, sustŭli, sublātum, ere, a. _Élever_, _soulever_, _enlever_;
_éloigner_, _écarter_. SYN. Aufero, removeo, eximo, detraho, deleo,
exstinguo, attollo. ADV. Celeriter, funditus, obscure, omnino, perfacile,
recte. USUS: 1. Memoriam alicujus rei tollere. Suspicionem mihi omnem
sustulit. 2. In currum patris sublatus. Risum, cachinnum, clamorem
maximum sustulit. 3. Laudo, _louer_. Tollere in cœlum laudibus; augere
et altius dicendo tollere. 4. Suscipio, _recevoir_, _prendre_. Tollere
aliquid oneris. Cf. Aufero, Adimo.
TONDĔO, es, tŏtondi, tonsum, ere, a. _Tondre_, _raser_. USUS: Dionysius
ne tonsori collum submitteret, tondere filias docuit.
TŎNĬTRŬS, ūs, m. _vel_ ŭum, ĭi, n. _Tonnerre_. SYN. Æris sonitus, nubium
fragor. USUS: Tonitrua, jactusque fulminum quis non extimescit? Cœlum
tonitribus contremit. Cf. Tempestas.
TŎNO, as, ŭi, are, n. _Tonner_. PHRAS. Tonat, _il tonne_. Ingenti
sono cœlum strepere et inter horrendos fragores micare ignes cœpere.
Continuus cœli fragor est et passim cadentium fulminum species visitur.
Cœlum tonitribus dat mugitus ingentes, et concursu conflictuque fulgura
ingeminat. Nubes æstivis incensæ caloribus inter se collisæ creberrimoque
ruptæ tonitru fragoribus aures, fulgurum flammis oculos verberant. Cœlum
tumultu miscetur. Ruptæ cum fragore nubes omnia terrore tumultuque
complent. USUS: Si fulserit, si tonuerit, si tactum fuerit aliquid de
cœlo.
TONSILLÆ, ārum, f. pl. _Glandes de la gorge, amygdales_. SYN. Glandes ad
radicem linguæ.
TONSOR, ōris, m. _Barbier_, _perruquier_.
TONSŌRĬUS, a, um, _Qui sert à tondre, à raser_. USUS: Cultri tonsorii,
rasoirs.
TONSTRĪNA, æ, f. _Échoppe de barbier_. SYN. Locus in quo tonderi solet.
TŎPĬĀRĬA, æ, f. (_sc._ ars.) _Horticulture, art de tailler les arbres et
de leur donner diverses formes_. USUS: Topiariam facere.
TŎPĬĀRĬUM, ĭi, n. (_sc._ opus.) _Topiaire, art du jardinier fleuriste_.
SYN. Opus ex arbore _vel_ frutice factum, varie inflexis detortisque
ramis, ad speciem decoremque hortorum.
TŎPĬCA, ōrum, n. pl. _Les Topiques_, _titre d’un ouvrage d’Aristote
traduit par Cicéron_. USUS: Aristotelis topica.
TŎREUMA, ătis, n. adhibetur plurali. _Ouvrage on demirelief_, _ouvrage
ciselé_, _vase d’or ou d’argent_. SYN. Opus torno factum. EPITH. Nova,
pretiosa. USUS: Pretiosa toreumata, artificis manu facta.
TŎRI, ōrum, m. pl. _Muscles_. SYN. Lacerti. USUS: O pectora! o terga! o
lacertorum tori!
TORMENTUM, i, n. _Torture_, _question_. SYN. Cruciatus, supplicium,
equuleus; machina bellica. EPITH. Acerrima, graviora, varia. USUS: 1.
Tormenta ad exprimendam veritatem adhibemus. Nulla vis tormentorum
acerrimorum prætermitittur. Vi tormentorum adducti servi. 2. Machina
bellica, _machine de guerre à lancer des projectiles_. Tormentis muros
verberare, quatere, disturbare, labefacere, labefactare, _abattre les
murailles à coups de machines_. Cf. Cruciatus, Torqueo, Oppugno.
TORMĬNA, um, n. pl. _Mal de ventre_, _coliques_. SYN. Intestinorum dolor.
USUS: Fortem se in torminibus præbere. Cf. Pœna.
TORMĬNŌSUS, a, um, _Qui a des coliques_. USUS: Torminosi, gravedinosi.
TORNO, as, avi, atum, are, a. _Tourner_, _façonner au tour_, _arrondir_.
SYN. Polio, quasi torno facio. USUS: DEUS mundum ita tornavit, ut nihil
possit fieri rotundius.
TORPĒDO, īnis, f. _Engourdissement_, _torpeur_, _paresse_.
TORPĔO, es, ere, n. _Être engourdi, immobile, inactif_. SYN. Obtorpeo.
USUS: Epicurei DEUM feriatum cessatione volunt torpere, _les Épicuriens
veulent que DIEU croupisse dans un repos profond_. Cf. Langueo.
TORPOR, ōris, m. _Torpeur_. SYN. Stupor.
TORQUĀTUS, a, um, _Qui porte un collier_. USUS: Torque hosti detracto,
Torquati nomen invenit Manlius, _Manlius, pour avoir dépouillé un ennemi
de son collier, reçut le nom de Torquatus_.
TORQUĔO, es, torsi, tortum, ero, a. _Tourner_, _courber_; _torturer_,
_tourmenter_. SYN. Flecto, intorqueo; excrucio. ADV. Acriter, diu,
vehementer, mirifice. PHRAS. 1. Ni fateatur, torquebitur, _s’il n’avoue
pas, il sera mis à la torture_. In cruciatum maximum dabitur; tormentis
acerrimis ex eo quæretur; omnibus intolerandis humanæ patientiæ
cruciatibus lacerabitur; metu tormentorum admoto vera fatebitur;
tormentis exprimetur veritas. Nisi de se ultro confiteatur, in cruciatum
abripietur, agetur; cruciatus in illum exempla dirissima edentur; omnis
tormentorum acerbitas in illum exprometur; gravissimis cruciatibus
afficietur, conficietur; per tormenta veritas explorabitur; quæstionibus
atrocissimis subjicietur; quæstiones adhibitis tormentis de illo agentur,
habebuntur. Ni fateatur, tortores et carnifices, dum verberibus ac
tormentis fatigentur, crudelitatem explebunt, satiabunt suam; tortores,
dum tormenta ipsa defessa erunt, crudelitatem exercebunt suam. USUS: 1.
Terra se circa axem convertit et torquet, _la terre opère un mouvement
de conversion et tourne autour de son axe_. Opinionum vanitas torquet
ac flectit imbecilitatem animorum quocumque libuerit, _tourne à son gré
la faiblesse des esprits_. Vultus mutantur, ora torquentur. 2. Vexo,
exagito, _tourmenter_, _affliger_, _chagriner_. Torquent te libidines
tuæ, laudes meæ. Torqueri equuleo. 3. Jaculor, _lancer, brandir un
projectile_. Torquere hastas amentatas. Cf. Flecto, Excrucio, Crudelis.
TORQUES, is, m. et f. _Collier_. SYN. Monile, colli ornamentum. USUS:
Aliquem phaleris et torque donare.
TORRENS, entis, m. _Cours d’eau rapide, impétueux, violent_. SYN. Fluvius
imbri crescens, qui e montibus lapsus rapide fertur. USUS: Cum fertur,
quasi torrens, oratio.
TORRĔO, es, ŭi, tostum, ere, a. _Sécher_, _dessécher_, _rôtir_, _brûler_.
SYN. Exuro. USUS: Solis ardore succensis ignibus torreri.
TORRĬDUS, a, um, _Sec_, _desséché_. SYN. Perustus, aridus. USUS: Homo
macie torridus, _homme d’une maigreur extrême_.
TORTOR, ōris, m. _Bourreau_. SYN. Carnifex.
TORTŬŌSUS, a, um, _Tortueux_, _sinueux_. SYN. Flexuosus. USUS: 1. Sonus
ex tortuosis locis et inclusis refertur amplius. 2. Difficilis, insuavis,
arduus, _entortillé_, _embrouillé_. Multiplex et tortuosum ingenium.
Multa objecit obscura et tortuosa.
TORVĒ, _De travers_.
TORVUS, a, um, _Dur_, _cruel_, _farouche_. SYN. Horribilis.
TOT, _Autant de_, _tant de_. )( Quot. USUS: Tot homines, tanta servorum
examina.
TŎTĬDEM, _Autant de_, _tout autant de_. SYN. Par numerus. USUS: Hunc ego
locum totidem verbis e Græco transtuli.
TŎTĬES, _Aussi souvent_, _tant de fois_. )( Quoties.
TŌTUS, a, um, _Tout entier_, _tout_. SYN. Omnis, cunctus, universus,
omnes partes, plenus, integer, solidus. )( Pars. USUS: Tota respublica,
omnis Italiæ pubes, cunctus populus, universus senatus. Totus est mihi
deditus, totum se mihi tradidit. Totus ex mendaciis et fraude factus. Ex
toto id non intelligo. Totus in suis nugis est. Summa victoriæ totaque
belli ratio in eo constat.
TRĂBĀLIS, e, gen. com. _De poutre_. SYN. Robustissimus. USUS: Beneficium
trabali clavo figere decet, _il faut assujettir un bienfait avec un clou
de poutre_, _c. à d._, _le fixer solidement_. (PROV.)
TRĂBĔA, æ, f. _Trabée, habit officiel des augures, des rois, des
chevaliers_. USUS: Auguralis, regia trabea.
TRĂBĔĀTUS, a, uni, _Vêtu de la trabée_. SYN. Trabea indutus.
TRABS, ăbis, f. _Solive_, _poutre_. USUS: Abiegnæ trabes.
TRACTĀBĬLIS, e, gen. com. _Qu’on peut toucher_, _maniable_, _palpable_.
SYN. Quod sub tactum cadit. USUS: 1. Corporeum et aspectabile, itemque
tractabile omne necesse est, quod natum est. 2. Lenis, mollis, facilis,
flexibilis, mitis ingenii, _flexible_, _souple_, _traitable_. Virtus in
amicitia tenera est et tractabilis. Nihil illo tractabilius. Cf. Lenis.
TRACTĀTĬO, ōnis, f. _Action de manier_, _maniement_, _mise en œuvre_,
_usage_. SYN. Usurpatio, usus, tractatus, explicatio. EPITH. Digna,
salutaris, varia. USUS: Qui in armorum tractatione versantur, _maniement
des armes_. Tractatio litterarum mihi salutaris. In usu et tractatione
dicendi, _usage et la pratique de la parole_. (Tractatio _pro_ lauto
convivio, _être bien traité, faire un bon repas, vulg. est_).
TRACTĀTŬS, ūs, m. _Culture_, _pratique_. SYN. Tractatio. USUS: Ipsarum
artium tractatu delectari.
TRACTIM, _En traînant_, _peu à peu_, _lentement_. SYN. Longo tractu.
TRACTO, as, avi, atum, are, a. _Manier_, _toucher_; _traiter_,
_cultiver_; _traiter de telle ou telle manière_, _accueillir_. SYN.
Exerceo, differo, doceo, disputo, accipio aliquem honorifice _aut_
aspere. ADV. Accurate, acute, aspere, comice, crudeliter, cupide,
diligenter, diserte, divinitus, facile, gravius, hilare, honeste,
honorifice, improbe, ingeniose, insidiose, laute, leviter, leniter,
liberaliter, minutim, modice, nefarie, præclare, publice, remisse,
scelerate, studiose, subtiliter, temere, commode, cumulate, bene. PHRAS.
1. Commodum id argumentum tractabamus, _nous traitions facilement
cette question_. In eo argumento versabamur; multis eam rem sermonibus
jactabamus; commodum de ea re disputabamus; in manibus habebamus ejus
argumenti tractationem, id argumentum versabamus. 2. Honestissime me
tractavit, _il m’accueillit, me reçut avec beaucoup d’honneur_. Omni me
officio ac comitate complexus est; leniter ac clementer me accepit; victu
me cæterisque rebus liberalissime commodissimeque habuit; liberaliter
indulgenterque me coluit; lepide nitideque, honeste, comiter me
habuit; nemo unquam prolixius lautiusque me habuit. Ornate cumulateque
me tractavit. 3. Male me tractavit, _il me traita mal, durement_.
Subcontumeliose me tractavit; asperrime improbissimeque me habuit;
crudeliter in me consuluit; servilem in modum laceravit me convitiis;
pessime me mulctavit; malis me modis ac miseris accepit; indigna in me
exempla edidit; nec humaniter, nec amice me accepit; summa simulatione
amoris insidiosissime me tractavit; omnes indignitates contumeliasque ab
eo pertuli; maximum apud eum infortunium inveni. USUS: 1. Tractare et
agere causas amicorum. Artem geometricam, historiam tractare. Pecuniam
publicam tractare. 2. Accipio, excipio, cum aliquo ago, _traiter_,
_accueillir_, _manier_, _diriger_. Liberaliter, insidiose aliquem
tractare. Animos tractare, et permovere voluntates eloquentia. 3. Tango,
_toucher_. Manu tractare. 4. Gero, _se comporter_, _se conduire avec_.
Ita me in republica tractabo.
TRACTŬS, ūs, m. _Contrée_, _région_. SYN. Regio, ora, pars terrarum,
cœli plaga. EPITH. Celeberrimus, varius, levis, totus. USUS: 1. Tractus
ille Venafranus. 2. Cursus, _marche_, _allure_, _enchaînement du style_.
Tractu orationis leni et æquabili uti, _user d’une marche douce et égale
du style_.
TRĀDĬTĬO, ōnis, f. _Action de donner_, _transmission_. USUS: Abalienatio
est rei suæ traditio, _l’abaliénation est la tradition (remise) d’une
chose qui nous appartient en propre_. (Traditiones Apostolicæ, VULG.),
_les traditions apostoliques_. Doctrina a Christo et apostolis ad nos
derivata; dogmata religionis a Christo tradita et ab Apostolis ad
nos transmissa. Religionis capita verbo tradita Patrumque sermonibus
consignata. Doctrinæ Christianæ capita Apostolorum ore excepta et ad
posteros transmissa. Christianæ legis sanctiones a Christo latæ, et
Ecclesiæ omnium ætatum testimonio, a religionis nostræ primordiis ad nos
usque derivatæ et quodammodo per manus traditæ.
TRĀDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. _Transmettre_, _livrer_, _donner_,
_remettre_. SYN. Do, exhibeo, dico, doceo, demonstro, prodo. ADV.
Atrociter, bene, egregie, etiam, festive, gratis, græce, honeste,
subtilius, penitus, expeditius, furtim, vere, latine. PHRAS. 1. Urbem
victori hosti tradere, _livrer la ville à l’ennemi vainqueur_. In
possessionem urbis victorem admittere; victoris imperio ac potestati
urbem dedere; in fidem ac potestatem victoris urbem committere, hosti
in manum tradere; divina humanaque omnia, urbem ac populum in ditionem
atque arbitratum victori dedere; victori hosti urbem permittere; in fidem
ac potestatem ultro venire. Cf. Dedo, Deditio. USUS: 1. Se suaque omnia
alicui in fidem, in potestatem, in deditionem tradere. Se in disciplinam
tradere. Quieti, voluptati, libidinibus se tradere. Bellum, provinciam
successori tradere. Trado tibi hunc totum de manu, ut aiunt, in manum.
Per manus tradam provinciam ei cui maxime vos vultis. 2. Doceo, refero,
_enseigner_, _transmettre par l’enseignement_. Artem dicendi discipulis,
res gestas litteris, memoriæ posterorum, monumentis litterarum tradere.
Memoriæ traditum est.
TRĀDŪCO, is, xi, ctum, ere, a. _Conduire au-delà_, _faire passer
ailleurs_. SYN. Trajicio. ADV. Paulisper, alio, tranquille, eleganter.
USUS: 1. Fluvius profundior erat quam ut copiæ traduci possent. 2.
Confero, flecto, converto, adduco, _faire passer qqn de l’autre côté_,
_amener à_. Animum alicujus a metu ad spem, ab improbitate ad virtutem,
ab iracundia ad lenitatem traducere; traducere aliquem ad se. 3.
Transigo, ago, duco, _en parl. du temps_: _passer_, _mener_, _écouler_.
Vitam otio, ætatem ludo traducere. Traducere aliquem per ora hominum. Cf.
Irrideo.
TRĀDUCTĬO, ōnis, f. _Action de faire passer, de mener_. USUS: Traductio
furibundi hominis ad plebem, _admission d’un furieux dans l’ordre des
plébéiens_. Traductio temporis, _marche ou cours du temps_.
TRĀDUCTOR, ōris, m. _Qui fait passer d’un état dans un autre_. USUS:
Traductor ad plebem.
TRĀDUX, dŭcis, m. _Sorte de vigne ou de sarment que l’on fait passer d’un
arbre ou d’une vigne à l’autre_. SYN. Stirps arboris _vel_ vitis alio
traducta.
TRĂGĬCĒ, _D’une manière tragique_. SYN. Sublate, ample.
TRĂGĬCUS, a, um, _Tragique_. USUS: Poeta tragicus.
TRĂGŒDĬA, æ, f. _Tragédie_, _genre tragique_. _Rad._ a τράγος, hircus, et
ἄδω, cano, quia in Bacchi honorem fabula canebatur, cujus victima hircus,
qui victoribus in præmium dabatur. USUS: 1. Tragœdiam facere, scribere,
agere, absolvere. 2. TRANSL. _Langage élevé_, _sublime_. Quantas
tragœdias effecit, excitavit? Tragœdias in nugis agere, _avoir recours
dans les bagatelles aux grands moyens de la tragédie_.
TRĂGŒDUS, i, m. _Acteur tragique_, _tragédien_. USUS: Vox tragœdorum.
TRĀGŬLA, æ, f. _Sorte de javelot_. Teli genus.
TRĂHO, is, traxi, tractum, ere, a. _Tirer_, _traîner_, _emporter_. SYN.
Vi adduco, impello. ADV. Consulto, divinitus, amplius, extrinsecus,
leviter. USUS: 1. Uno impulsu plures in calamitatem trahuntur. Trahere
aliquem in invidiam. 2. Accipio, sortior, _tirer_, _recevoir_. Ex
contumelia nomen traxit. Molestia ex re quapiam trahere. 3. Produco,
extraho, _traîner en longueur_, _prolonger_. Bellum trahere; noctem vario
sermone trahere. 4. Allicio, _attirer_, _séduire_. Trahimur omnes laudis
studio. Cf. Moveo.
TRĀJECTĬO, ōnis, f. _Action de traverser_, _passage_, _traversée_. USUS:
Maris trajectio; verborum trajectio.
TRĀJECTŬS, ūs, m. _Passage_, _traversée_. USUS: In trajectu Albulæ amnis
submersus est.
TRĀJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. _Traverser_, _franchir_. SYN.
Transeo, traduco. ADV. Aperte, celeriter. PHRAS. 1. Fluvium trajicere,
_traverser un fleuve_. Flumen navibus transire; superare fluvium; fluvium
transmittere; transgredi flumen. 2. Trajicere milites in adversum littus,
_transporter les soldats sur la rive opposée_. Flumen copias traducere,
trajicere; in adversam fluminis oram milites transportare. 3. Trajicere
aliquem sciopo, _percer qqn d’une balle_. Glande plumbea sternere,
conficere, exanimare, transverberare. USUS: 1. In Græciam trajicere. 2.
Traduco, _franchir_. Alpes trajecit Antonius. Exercitum Rhodanum trajeci.
3. Longius jacio, _jeter au-delà_, _lancer au-delà_. Murum jaculo
trajecit. Cf. Transeo.
TRĀMES, ĭtis, m. _Chemin de traverse_, _sentier_. SYN. Semita. USUS:
Egressus est non viis, sed tramitibus.
TRĀNO, as, avi, atum, are, a. _Traverser à la nage_. SYN. Trajicio.
TRANQUILLĒ, _Tranquillement_, _paisiblement_, _sans bruit_. SYN. Placate,
placide. USUS: Tranquille et placide vitam traducere.
TRANQUILLĬTAS, ātis, f. _Tranquillité_, _repos_, _calme_. SYN. Quies,
otium, securitas, tranquillus animus; placata, tranquilla, quieta
vita. EPITH. Honesta, reliqua, summa, utilis, mirifica. PHRAS. 1. Res
ea magnam tibi tranquillitatem pariet, _cette affaire vous apportera
un grand repos_. Efficiet ut quiete tranquilleque agas; ut summa sit
rerum tranquillitas, summa animi quies; ut vivere, agere, ducere vitam
tranquillam possis; facilem ut habeas et expeditum rerum tuarum vitæque
cursum; ut omni molestia vaces; ut otio fruaris jucundissimo, uberrimo,
suavissimo; ut otio tibi frui liceat. Ea res præstabit tibi otium
vitamque ab omni metu curaque vacuam; vitam facilem, quietam, omnium
expertem perturbationum; vitam ab omni molestia remotam, sejunctam,
segregatam, disjunctam. 2. DEO sit gratia, magna nunc tranquillitate
fruor, _grâces à DIEU, je jouis maintenant d’une grande tranquillité_.
Quæ DEI est gratia, vacuus molestiis sum, sine cura, sine sollicitudine;
DEI benignitate factum est ut nunc quidem omni molestia vacem, ut nullis
angar curis, ut nulla vexer sollicitudine. Divino munere procul absum
a molestiis; extra molestiam tranquille ago. DEI benignitate contigit
ut nulla animum paulo molestior afficiat, vexet, exagitet, commoveat,
perturbet cogitatio. DEI benignitate bene, tranquille, commode est
animo meo; animo sum ab omni molestia soluto, vacuo, libero, longe
sejuncto. DEI me benignitas ab omni molestia exemit, eripuit, liberavit,
vindicavit. USUS: Vitam otii, quietis, tranquillitatis plenissimam
sectari. Cf. Quies.
TRANQUILLO, as, avi, are, a. _Calmer_, _apaiser_. SYN. Placo. )(
Perturbo. USUS: Tranquillare animos perturbatos.
TRANQUILLUS, a, um, _Calme_, _tranquille_, _paisible_. SYN. Quietus,
securus, sedatus, placatus, lenis, placidus, omnis perturbationis expers.
)( Turbulentus. PHRAS. Vix credas quam tranquillo sim animo, _vous vous
douteriez à peine du calme dont je jouis_. Vix cogitatione assequare
securitatem, quietem, tranquillitatem, æquitatem animi mei; qua quiete
fruar; quam ab omni cura vacuo sim animo; quam procul ab omni cura absit
animus meus; quam tranquille agat ac se ipso fruatur; quam omni vacem
perturbatione; quam parum animus cura fluctuet, agitetur; vix cogitatione
possis consequi quæ sit animi mei tranquillitas. Cf. Tranquillitas.
USUS: Tranquillo animo esse, consistere; tranquilla et serena frons. Cf.
Quietus.
TRANS, _Au-delà de_, _par-delà_. USUS: Cogito trans Tiberim hortos
parare. Trans mare fugi.
TRANSACTOR, ōris, m. _Celui qui prépare une transaction_,
_intermédiaire_. USUS: Rerum omnium transactor et administer.
TRANSALPĪNUS, a, um, _Situé au-delà des Alpes_, _transalpin_. USUS:
Nationes transalpinæ.
TRANSCENDO, is, di, sum, ere, a. _Franchir en montant_, _traverser_,
_passer_. SYN. Transeo. USUS: Hoc malum transcendit Alpes. Cf. Scando.
TRANSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. _Transcrire_, _copier_,
_reproduire par écrit_. SYN. Exscribo, describo. USUS: Orationes totas
sua manu transcripsit.
TRANSCURRO, is, curri, cursum, ere, n. et a. _Courir au-delà_, _courir
devant_. USUS: Dum Cyri, dum Alexandri similis esse voluit, qui suum
cursum transcurrerant, _en voulant ressembler aux Cyrus et aux Alexandre,
qui au lieu de fournir leur carrière, l’avaient franchie d’un bond_.
TRANSENNA, æ, f. _Fenêtre_. SYN. Fenestra, cancelli. USUS: Eam copiam
quasi per transennam prætereuntes, strictim aspeximus, nous _n’avons pu
entrevoir ces richesses qu’en passant et comme à travers une gaze_.
TRANSĔO, is, ĭi _vel_ īvi, ĭtum, ire, n. _Passer au-delà_, _passer à
travers_, _traverser_, _franchir_. SYN. Trajicio, transmitto, transcendo,
transgredior, prætervehor, permeo, trano, delabor, deflecto, abeo,
defluo. ADV. Auspicato, breviter, deinceps, facile, leviter, separatim,
singillatim, tuto, quam brevissime. PHRAS. Cave ne modestiæ terminos
transeas, _prenez garde de dépasser les bornes de la modestie_. Ne
longius progrediare quam modestiæ ratio patiatur; ne quos modestia
tibi terminos præscribit transilias, transgrediare, transcendas,
prætergrediare; ne modestiæ terminos _vel_ cancellos egrediare, excedas;
ne a præscriptis modestiæ cancellis excedas. USUS: Flumen, mare transire.
Ad alium sermonem transire; in sententiam alicujus, in alia omnia, ad
partes alterius transire. Si quidem est peccare, transire lineas. Legem,
modum transire. Aliquid silentio transire.
TRANSFĔRO, fers, tŭli, lātum, ferre, a. _Porter au-delà_, _transporter_,
_transférer_. SYN. Traduco, confero. ADV. Acute, astutius, apertius,
audacius verba. Contumeliose, crebrius, tragice, commode, deinceps,
separatim, indidem. PHRAS. 1. Invidiam omnem in me transtulit, _il
fit retomber sur moi tout l’odieux_. Ad me transfudit; invidiam omnem
deoneravit et in me trajecit; totam invidiæ molem in me transmovit,
derivavit, traduxit. Invidia tota, eo potissimum auctore, in me vertit.
2. (De verbo ad verbum in latinum transtulit, VULG.), _il traduisit en
latin mot à mot_. Verbis totidem in latinum transtulit; verbum pro verbo
reddidit; verbum de verbo expressit; ad verbum transtulit. USUS: Cum de
curriculo studiorum tuorum deflexisses, animumque alio transtulisses, _et
que tu te fus décidé à faire autre chose_. Amorem suum, curam, laborem,
studium ad illud transtuli. Culpam transferre in alium, _rejeter la faute
sur d’autres_. Verba apertius transferre. Cf. Verto.
TRANSFĪGO, is, xi, xum, ere, a. _Transpercer_, _percer d’outre en outre_.
SYN. Configo, gladium lateri, jugulo defigo. USUS: Hasta transfixus.
TRANSFŎDĬO, is, fōdi, fossum, ere, a. _Percer_, _transpercer_. SYN.
Transfigo, transverbero, trajicio latus. USUS: Fugienti latus transfodit.
TRANSFORMO, as, avi, atum, are, a. _Transformer_, _métamorphoser_. SYN.
In aliam formam muto; in aliam imaginem me converto; aliam personam,
speciem, imaginem induco, fero. Cf. Muto.
TRANSFŬGA, æ, m. _Transfuge_, _déserteur_. SYN. Perfuga. USUS: Scipio
transfugas et fugitivos bestiis objecit.
TRANSFŬGĬO, is, fūgi, ere, a. _Passer à l’ennemi_, _déserter_. SYN.
Perfugio, profugio. ADV. Levissime. USUS: Ab afflicta amicitia ad
florentem transfugere et devolare.
TRANSFŬGĬUM, ĭi, n. _Action de passer à l’ennemi_, _désertion_. SYN.
Defectio, profugium. USUS: Longius ab hoste abiit, ut levibus ingeniis
impeditiora essent transfugia, _il s’éloigna de l’ennemi, afin que la
désertion fut plus difficile pour tous ces esprits légers_.
TRANSFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. _Transvaser_, _verser_, _répandre_.
SYN. Transfero. ADV. Libenter. USUS: Amorem omnem abjecit atque in hunc
transfudit. Omnes meas laudes libenter ad te transfuderim, _je serais
disposé à reporter sur toi, etc._ Cf. Transfero.
TRANSGRĔDĬOR, eris, essus sum, ĕdi, d. _Passer outre_, _traverser_. SYN.
Migro. ADV. Inauspicato. USUS: Alpes transgredi. Cf. Transeo.
TRANSGRESSĬO, ōnis, f. _Action de franchir_, _de traverser_. SYN.
Transitus. EPITH. Concinna. USUS: Vallum Alpium contra transgressionem
Gallorum. Cf. Delictum.
TRANSĬGO, is, ēgi, actum, ere, a. _Terminer un différend_, _conclure_,
_arranger_. SYN. Decido, pactionem facio, conficio, gero, ago, perficio.
ADV. Commode. USUS: 1. Transigere et decidere cum aliquo de re aliqua.
Modica pecunia transiges. 2. Rem perficio, absolvo, _mener à bonne fin_,
_achever_, _accomplir_. Transigere multas res uno tempore. Susceptum
negotium transigere. 3. Ago, _passer_, _consumer_, _mener_. Vitam otiosam
transigere et ludo jocisque conterere. Cf Pactum, Paciscor.
TRANSĬLĬO, is, ŭi, ire, n. et a. _Traverser en sautant_, _sauter_;
_dédaigner_. SYN. Prætereo, transeo, prætervehor. USUS: Transilire ante
pedes posita, _négliger ce qu’on a devant soi_. Cf. Transeo.
TRANSĬTĬO, ōnis, f. _Action de passer dans un autre parti_; _transition_.
USUS: Transitio ad plebem. Nullis transitionibus ejus utitur oratio.
TRANSĬTŬS, ūs, m, _Passage_, _traversée_. USUS: Fossæ transitum ponticulo
junxit.
TRANSLĀTĬO, ōnis, f. _Transport_, _translation_; _traduction dans une
autre langue_; _métaphore_. USUS: Verecunda debet esse translatio.
EPITH. Pervia, paulo durior, liberalis, multa, verecunda, continua,
frequentissima, mollissima, puerilis.
TRANSLĀTĪTĬUS (tralatitius), a, um, _Reçu par transmission ou par
tradition_, _transmis_, _traditionnel_. USUS: Vetus hoc edictum
translatitiumque est, _édit rendu par l’ancienne magistrature_,
_tradition de jurisprudence_. Nosti hæc translatitia.
TRANSLĀTĪVUS, a, um, _Relatif au changement_, _qui produit ou exige
un changement_. USUS: Constitutio translativa, _cause de récusation_,
_exception déclinatoire_.
TRANSLĀTOR, ōris, m. _Celui qui emporte ailleurs, qui détourne_. USUS:
Translator quæsturæ.
TRANSMĂRĪNUS, a, um, _D’outre-mer_.
TRANSMĬGRO, as, avi, atum, are, n. _Passer d’un lieu dans un autre_,
_émigrer_. USUS: Suadebat ut Veios transmigrarent, _il leur conseillait
de passer à Véies_. Cf. Migro.
TRANSMISSĬO, ōnis, f. _Trajet_, _traversée_, _passage_. SYN. Trajectio.
EPITH. Superior. USUS: Navigationem magnopere timebam, memor prioris tuæ
transmissionis.
TRANSMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. _Envoyer d’un lieu dans un autre_,
_transporter_, _faire passer_. SYN. Transeo, trajicio. USUS: 1. Cæsar in
Africam transmisit secunda navigatione. 2. Trado, _livrer_, _abandonner_.
Provinciam, bellum, negotium alteri transmittere. 3. Posthabeo,
_consacrer_. Omne tempus meum amicorum temporibus transmittendum putavi,
_j’ai cru devoir consacrer tout mon temps aux intérêts de mes amis_. 4.
Consumo, _en parl. du temps_: _passer_, _mener_, _couler_. Tempus inter
libros transmittere. Cf. Mitto.
TRANSMONTĀNUS, a, um, _Situé au-delà des monts_. SYN. Qui ultra montes
habitat.
TRANSNĂTO, as, avi, atum, are, n. _Traverser à la nage_. SYN. Trano,
natando flumen transeo. Cf. Trano.
TRANSPORTO, as, avi, atum, are, a. _Transporter_, _passer ou faire passer
au-delà_. SYN. Trajicio, transfero. USUS: In Macedoniam tantum exercitum
transportavit. Cf. Transfero.
TRANSTRUM, i, n. _Banc de rameurs_.
TRANSVECTĬO, ōnis, f. _Passage traversée_. USUS: Num te terret
transvectio Acherontis?
TRANSVĔHO, is, vexi, ctum, ere, a. _Transporter au-delà_, _faire passer_.
SYN. Trajicio, traduco. USUS: Mare transvehi, _traverser la mer_.
TRANSVERBĔRO, as, avi, atum, are, a. _Transpercer_, _percer en frappant_.
SYN. Transfigo. USUS: Bestiam venabulo transverberare.
TRANSVERSUS, a, um, _Oblique_, _transversal_. SYN. Obliquus. )( Rectus.
USUS: Multæ viæ transversæ. Ab hac lege mihi non licet transversum
digitum, unguem discedere, _il ne m’est pas permis de m’écarter d’une
ligne de cette loi_. Ecce tibi e transverso. Transversa ecce incurrit
fortuna, _vient se mettre en travers_, _vient à la traverse_. Transversis
itineribus Romam properat, _par des chemins de traverse_. Cf. Obliquus.
TRANSVŎLO, as, avi, atum, are, a. et n. _Voler au-delà_. USUS: Oceanum
transvolavit Romanæ urbis gloria, _la gloire de la ville de Rome a
traversé les mers_.
TRĂPĔZŎPHŎRON, i, n. _Figure servant de support à une table_, _pied de
table_. SYN. Statua sustinendæ mensæ facta.
TRĔCENTI, æ, a, _Trois cents_. USUS: Leonidas se in Thermopylis
trecentosque eos, quos eduxerat Sparta, opposuit hostibus, _Léonidas
s’opposa aux ennemis dans les Thermopyles avec les trois cents soldats
qu’il avait amenés de Sparte_.
TRĔDĔCIM, _Treize_. USUS: Tredecim captis navibus, decem demersis.
TRĔMĔBUNDUS, a, um, _Tremblant_, _qui tremble_. USUS: Vox, manus
tremebunda.
TRĔMĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Faire trembler_, _ébranler_. SYN.
Concutio. Cf. Terreo.
TRĔMO, is, ŭi, ere, n. _Trembler_, _être tremblant_, _craindre_,
_redouter_. SYN. Contremisco. ADV. Omnino. USUS: Qui tremunt et
exalbescunt objecta re terribili. Cf. Timeo.
TRĔMOR, ōris, m. _Tremblement_, _agitation_. USUS: Terrorem tremor et
pallor et dentium crepitus consequitur. Cf. Timor.
TRĔMŬLUS, a, um, _Tremblant_, _agité_. SYN. Tremens, tremebundus.
TRĔPĬDĀTĬO, ōnis, f. _Agitation_, _préoccupation_, _désordre_, _trouble_.
SYN. Metus, commotio, tumultus. Cf. Timor.
TRĔPĬDĒ, _En s’agitant_, _en tremblant_, _avec crainte_. USUS: Stativa
trepide deserta sunt.
TRĔPĬDO, as, avi, atum, are, n. _S’agiter en désordre_, _se troubler_,
_s’alarmer_. SYN. Timeo, metuo, pavore defixus sto. PHRAS. Trepidatum
est, _on commença à trembler_. Lymphati trepidare cœperunt; omnium
pectora occultus metus percurrit, pervasit; lymphati aguntur ferunturque;
metu obtorpescunt; pavore exanimantur. Cf. Timeo.
TRĔPĬDUS, a, um, _Inquiet_, _agité_, _alarmé_. SYN. Pavidus, metuens,
timens. USUS: Trepida res, dubia, et ob hoc timorem inducens.
TRĬANGULUS, a, um, _A trois angles_, _triangulaire_. USUS: Ea triangula,
alia quadrata nominant.
TRĬBŪLIS, is, m. _Qui est de la même tribu_. SYN. Curialis. EPITH.
Turbulentus, vicinus. USUS: Apud tribules suos plurimum gratia potest.
TRĬBŪNĂL, ālis, n. _Espace élevé et demi-circulaire ou siégent les
magistrats_, _tribunal_. SYN. Sella judiciaria. EPITH. Certum, totum,
continuatum, proximum. PHRAS. Pro tribunali sedere, _siéger sur son
tribunal_. Judiciis præesse; jura reddere; cognitionem capitalium rerum
exercere; judicium exercere; causas cognoscere. Cf. Judicium. USUS: Pro
tribunali sedere, sententiam pronuntiare.
TRĬBŪNĀTŬS, ūs, m. _Dignité ou fonction de tribun_, _tribunat_. SYN.
Magistratus tribunorum plebis. EPITH. Ardens, militaris, pestifer et
funestus, præclarus, tacitus, totus, turbulentissimus. USUS: Tribunatum
petere, suscipere, seditiose gerere.
TRĬBŪNĪTĬUS, a, um, _De tribun (du peuple ou des soldats)_. USUS: Furor,
terrores tribunitii. Potestas tribunitia.
TRĪBŪNUS, i, m. _Tribun du peuple_, _magistrat institué pour défendre
les intérêts du peuple_. SYN. Populi defensor et custos. EPITH. Nimium
acer, vehemens, acerbus, criminosus, amentissimus, felix, fœdissimus,
furiosus, horridus, improbus, inermis atque imparatus, iners, levis,
non bonus, militaris, modestus, non modo non seditiosus, sed etiam
seditiosis adversarius, officiosissimus, perniciosus, similis gladiatori,
sordidissimus, vesanus, vetus ac fortis, vigilans et accuratus, valens,
vetus. USUS: 1. Ut Lacedæmone Ephori regibus, sic Romæ consulibus tribuni
sunt oppositi. 2. Tribunus militum, qui ordines ducit, _tribuns des
soldats_.
TRĬBŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. _Distribuer_, _donner_, _accorder_. SYN.
Do, præsto, impertio. ADV. Caste, exigue, infinite, libentissime,
liberaliter, longe, plurimum, multum, nunquam, pure, recte. USUS: 1.
Suum cuique, opem et misericordiam miseris, honorem magistratibus
tribuere. 2. Honorem habeo, defero, confido, _avoir des égards_, _de la
condescendance_, _accorder par déférence_. Patri tuo semper plurimum
tribui. Tribue hoc valetudini tuæ. Nimium tibi ipse tribuis. 3. Divido,
_distribuer_, _diviser_, _partager_. Rem universam in partes tribuere.
Cf. Do, Divido, Largior.
TRĬBŬS, ūs, f. _Tribu, division du peuple romain_. SYN. Curia, corpus.
EPITH. Certa, rustica, urbana. USUS: Populum in tribus dividere. Tribu
certa esse. Tribu moveri. Sui corporis tribusque homines sibi obnoxios
habuit.
TRĪBŪTĀRĬUS, a, um, _Tributaire_. SYN. Stipendiarius, vectigalis. Cf.
Vectigalis.
TRĬBŪTIM, _Par tribus_. SYN. Per tribus singulas.
TRĬBŪTĬO, ōnis, f. _Division_, _partage_, _répartition_. SYN.
Distributio. USUS: Æquabilis tributio.
TRĬBŪTUM, i, n. _Tribut_, _impôt_, _contribution_. SYN. Quod a subjectis
principi _vel_ reipublicæ penditur. EPITH. Acerbissimum, intolerabile.
PHRAS. Magna tributa dare cogimur, _nous sommes obligés de payer de
grands tributs_. Magnitudine tributorum premimur; gravi tributo et
collatione iniqua frumenti opprimimur; ex censu tributa conferenda sunt
maxima; vectigal in annos singulos magnum pendere; tributa pendere
intolerabilia; stipendia ingentia dependere cogimur. USUS: Tributum
ferre, pendere, solvere, conferre, _payer_, _acquitter_. In singula
capita tributum imponere, _imposer_. Tributo, stipendio liberare, a
tributis vindicare; tributorum finem afferre, _délivrer_, _dispenser_.
Cf. Vectigal.
TRĪCÆ, ārum, f. pl. _Embarras_, _contrariétés_. SYN. Impedimenta. EPITH.
Domesticæ. USUS: Biennium in his tricis moror. Cf. Nugæ.
TRĪCĒNI, æ, a, _Qui sont par trente_. USUS: Tricenos milites ex singulis
legionibus, _trente soldats par légions_.
TRĬCEPS, cĭpĭtis, _A trois têtes_.
TRĪCĒSĬMUS, a, um, _Le trentième_. USUS: Hujus a morte tertius hic et
tricesimus est annus, _il y a 33 ans qu’il est mort_.
TRĪCĬES, _Trente fois_. USUS: Æris tricies potest habere, _c. à d._,
_trois millions de sesterces_.
TRĪCLĬNĬUM, ĭi, n. _Lit de table_; _salle à manger_. SYN. Conclave,
cœnaculum tribus ad discumbendum lectis instructum. USUS: Tribus
tricliniis accepti sumus valde copiose.
TRĪCOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Faire des difficultés_, _chercher des
détours_. SYN. Nugor, nugas ago. USUS: Publius tecum tricatus est. Cf.
Nugor.
TRĪDŬUM, i, n. _Espace de trois jours_. USUS: Quum tridui viam
processisset, _après trois jours de marche_.
TRĬENNĬUM, ĭi, n. _Espace de trois ans_, _trois ans_. USUS: Biduum aut
triennium est quum virtuti nuntium remisisti.
TRĬENS, entis, m. _La troisième partie d’un tout_, _le tiers_. USUS: Eum
video testamento cum duobus coheredibus esse in triente, _le tiers dans
une succession_.
TRĬĔTĒRIS, ĭdis, f. _Fête qui se célèbre tous les trois ans_: _fête de
Bacchus_.
TRĪGĒSĬMUS, a, um, Cf. Tricesimus.
TRĪGINTA, _Trente_. USUS: Romulus quum septem et triginta regnavisset
annos. Conjectus in carcerem triginta jussu tyrannorum, _par l’ordre des
trente tyrans (à Athènes)_.
TRĪNI, æ, a, _Qui sont trois_, _qui vont par trois_. USUS: Ipse cum
tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit.
Milites trinis castris potiuntur, _s’emparent des trois camps_.
TRĬPARTĪTŌ, _En trois parties ou trois parts_. USUS: Qui bona dividit
tripartito, _qui fait trois parts de ses biens_.
TRĬPARTĪTUS, a, um, _Divisé ou divisible en trois parts_. USUS: Qui e
divisione tripartita duas partes absolverit, huic necesse est restare
tertium.
TRĬPLEX, ĭcis, gen. com. _Triple._ USUS: Plato triplicem finxit animum,
_Platon fait l’âme triple_.
TRĬPLĪCĬTER, _De trois manières_, _d’une triple façon_. USUS:
Commutabimus tripliciter: verbis, pronuntiando, tractando.
TRĬPLUS, a, um, _Triple_. USUS: Pars tripla.
TRĬPŬDĬO, as, avi, atum, are, n. _Danser dans les solennités
religieuses_, _trépigner_, _bondir_. USUS: Exsultans ac tripudians. Cf.
Exsulto.
TRĬPŬDĬUM, ĭi, n. _Danse religieuse_; _augure favorable_. EPITH.
Solistimum. USUS: Tripudium solistimum fit, cum ex offa aliquid in terram
cadit, _l’augure est favorable quand il tombe qqche par terre (à cause
de l’avidité des poulets sacrés)_.
TRĬPUS, ŏdis, n. _Siége à trois pieds_, _trépied_. USUS: Sacri tripodes.
TRĬQUĔTRUS, a, um, _Triangulaire, qui a trois angles_. SYN. Triangulus.
TRISTIS, e, gen. com. _Triste_, _affligé_, _chagrin_. SYN. Mœstus,
mœrens, dirus. )( Hilaris, jucundus. PHRAS. Quid ita tristis es?
_Pourquoi êtes-vous si triste?_ Quid angeris? quid te excrucias? cur
mœrore conficeris? quid tuæ miseriæ te ita discruciant? quid te mœror
quotidianus lacerat et conficit? cur animum ita mœrori das luctu
afflictus et confectus? quid ita in lacrimis et mœrore consenescis? quid
diffidens ac desperans de rebus tuis in sordibus, lamentis luctuque
jaces? quid tristis capite demisso terram intueris? quid ita in domo tua
omnia deserta, horrida, muta, plena luctus et mœroris? quid ita frontem
contrahis? quid te in hunc mœrorem rapit, conjicit? Cf. Tristitia.
USUS: Tristis et conturbatus domum abiit. Tristis natura et recondita.
Tristissimis reipublicæ temporibus.
TRISTĬTĬA, æ, f. _Tristesse_, _affliction_. SYN. Mœror, severitas.
EPITH. Simulata versutaque. PHRAS. 1. Immodica tristitia laborat, _une
tristesse immense l’accable_. Æger animi est; haud levis dolor mœstum
opprimit; fatigat hominem animi ægritudo ingens; vultu ipso dolorem animi
præfert; doloris magnitudinem vix capit; tristitiæ immodicæ se dat,
dedit; ægritudini se dedit; ægritudine ingenti opprimitur, conficitur;
ægritudinem suscipit immodicam; pessime est animo; afflictus mœrore
languet animus; tristissimis vexatur et conficitur curis; mœrore et
lacrimis propemodum contabescit; assiduo in luctu est, versatur; modum
lugendi non facit; magnam tristitiam subit; lacrimis et tristitiæ se
tradit. Cf. Tristis, Ægritudo, Mœror. 2. Res ea magnam mihi tristitiam
peperit, _cette affaire m’a causé une grande affliction_. Magnam mihi
ægritudinem attulit; magna me ægritudine affecit; animum mœrore cumulat,
cruciat, opprimit, conficit; ea res vehementer me mordet, pungit,
sollicitat, angit, acerbe vexat, graviter commovet. Cf. Dolor, Mœror.
3. Deponamus tandem hanc tristitiam, _débarrassons-nous enfin de cette
tristesse_. Mitigemus istam tristitiam et relaxemus; tollatur omnis illa
superior tristitia; mentem tandem a tristitia hac abducamus; ægritudinem
exuamus, abjiciamus; animum ægritudine levemus, deleatur ista ex animo
tristitia; ægritudinem, quam ea res nobis asperserat, ex animo deleamus,
exturbemus, abstergamus. USUS: Aliquem ad tristitiam contorquere.
Tristitiam et severitatem mitigare. Oratione aliquem a tristitia
abducere. Cf. Ægre fero.
TRĪTĬCUM, i, n. _Froment_, _blé_. SYN. Frumentum.
TRĪTUS, a, um, _En parl. langage_: _Connu_, _commun_, _ordinaire_,
_rebattu_, _trivial_. SYN. Decantatus, contritus, pervagatus, contemptus.
USUS: Tritum sermone, vetustate proverbium. Res trita, communis et
pervulgata. Itinere trito incedere, _marcher dans un chemin battu_. Cf.
Vulgaris.
TRĪTŬS, ūs, m. (abl. sing. tantum.) _Action de frotter_, _frottement_.
USUS: Conflictu trituque lapidis ignem elicere.
TRĬUMPHĀLIS, e, gen. com. _De triomphe_, _triomphal_. USUS: Porta,
vehiculum, ornamenta triumphalia.
TRĬUMPHO, as, avi, atum, are, n. _Triompher_, _obtenir les honneurs du
triomphe_. SYN. Triumphum ago; Capitolium curru invehor, in Capitolium
cum insigni laurea invehor. USUS: 1. Amplissime atque honestissime
triumphare. 2. TRANSL. Exsultare lætitia, gaudio triumphare. Hic exsultat
oratio et triumphat.
TRĬUMPHUS, i, m. _Triomphe, entrée d’un général victorieux_. SYN.
Imperatoris; ducis, victoris pompa, cum laurea togaque palmata in
Capitolium invecti. EPITH. Falsus, castellanus, justissimus, clarissimus,
recens, amplissimus, certissimus et inanissimus, gratissimus,
jucundissimus, magnus, verus, justus, navalis. USUS: Triumphum alicui
decernere; triumphum habere, agere, deportare. Aliquem ad triumphum
revocare laureamque illi insignem deferre. Disseres de triumpho: quid
tandem habet iste currus? quid vincti ante currum duces? quid simulacra
oppidorum? quid argentum? quid aurum? quid legati in equis et tribuni?
quid clamor militum? quid tota illa pompa? quid vehi per urbem?
TRĬUMVĬRĀTŬS, ūs, m. _Dignité de triumvir_, _triumvirat_. SYN. Triumvirum
magistratus.
TRĬUMVĬRI, ōrum, m. pl. _Triumvirs_, _commissaires chargés de différentes
fonctions_. EPITH. Capitales. USUS: Triumviri capitales, _magistrats
chargés de surveiller les prisons et de veiller à l’exécution des
sentences capitales_.
TRĬVĬUM, ĭi, n. _Endroit où aboutissent trois chemins_, _carrefour_. SYN.
Ubi tres viæ concurrunt. USUS: Maledictum de trivio arripere, _ramasser
une injure qui traîne dans les rues_.
TRŎCHUS, i, m. _Trochus_, _cercle avec lequel jouent les enfants_. SYN.
Turbo quo ludunt pueri.
TRŎPÆUM, i, n. _Monument de victoire_, _trophée_. SYN. Victoriæ
monumentum. USUS: In Macedonia tropæa statuit, posuit, constituit, quæ
bellicæ laudis victoriæque insignia ac monumenta sunt. Urbs tropæis ac
triumphis ornata ac dicata.
TRŎPUS, i, m. _Trope_, _emploi métaphorique ou figuré d’un mot_. SYN.
Verborum immutatio.
TRŬCĪDĀTĬO, ōnis, f. _Action d’égorger massacre_, _carnage_. Cædes,
clades. USUS: De Clodianis lapidationibus, insidiis, trucidationibus.
TRŬCĪDO, as, avi, atum, are, a. _Tuer_, _égorger_. SYN. Occido,
interficio, multis vulneribus concido, confido. Cf. Occido, Interficio.
TRŬCŬLENTER, _D’une manière farouche, dure, cruelle_. USUS: Atrociter et
truculenter se gerere.
TRŬCŬLENTUS, a, um, _Farouche_, _dur_; _qui a l’air cruel_, _terrible_.
SYN. Terribilis aspectu, trux, atrox. Cf. Crudelis.
TRŪDO, is, si, sum, dere, a. _Pousser avec force_. SYN. Impello. USUS: Ad
mortem, ad supplicium se trudi videbat, _traîner_, _mener_.
TRULLA, æ, f. _Vase à puiser_. USUS: Trulla excavata cum manubrio aureo.
TRUNCUS, i, m. _Tronc d’arbre_, _tronc_. SYN. Stipes. EPITH. Tantus,
tutior, totus. USUS: 1. In arboribus truncus, rami, folia. 2. TRANSL.
Truncus corporis, _en parl. du corps humain_: _le tronc_, _le buste_.
3. Stolidus, _homme stupide_, _bûche_, _souche_. Hic truncus ac stipes
consulatum sustineat.
TRŬTĬNA, æ, f. _Balance_, _trébuchet_. Statera. USUS: Populari trutina
rem examinare, _juger les choses à une sorte de balance populaire_.
TRUX, trŭcis, omn. gen. _Sauvage_, _farouche_, _cruel_, _féroce_. SYN.
Truculentus, atrox. Cf. Crudelis.
TU, _Tu_, _toi_. USUS: Tu mihi etiam legis mentionem facies.
TŬBA, æ, f. _Trompette_. SYN. Buccina. USUS: Tubæ sonitum in bello non
fert. Tuba, ad tubam canere; tubam inflare.
TŪBER, ĕris, n. _Tumeur_, _bosse_, _excroissance_. SYN. Terræ collum,
tumor.
TŬBUS, i, m. _Tube_, _canal_; _trompette_. SYN. Fistula. USUS: Ductus
aquarum, quos illi tubos vocant.
TŬĔOR, eris, ĭtus sum, eri, d. a. _Veiller sur_, _protéger_, _défendre_.
SYN. Tutor, servo, conservo, custodio, foveo, præsideo. )( Derelinquo.
ADV. Castissime, commodius, demisse, diligenter, facile, flagitiose,
fortiter, honestissime, lautius, male, maxime, melius, mirifice,
parum, perfacile, præclare, privatim, prudenter, publice, sanctissime,
vigilanter, munifice, æque, admodum. PHRAS. Hunc tu, quæso, omnibus
modis tuere, _je vous en supplie, protégez cet homme de toutes les
façons_. Sartum, tectum, ut aiunt, ab omnique incommodo, detrimento,
molestia sincerum integrumque conserves, in omnibus rebus tegas velim;
eum in præsidio ac tutela auctoritatis tuæ latere patiaris; ejus salutem
tua benevolentia, præsidio, custodia tuteris; ejus capitis custodiam
nunquam dimittas; sine tua tuitione salvum esse non posse existimes. Cf.
Defendo, Foveo, Faveo. USUS: Tueri munus suum, mediocritatem in omnibus
rebus, societatem conjunctionis humanæ. Hunc Cæsar omnibus præsidiis
tuetur ac defendit. Rem familiarem, gratiam et auctoritatem suam tueri et
conservare, _conserver ses biens, son crédit et son autorité_.
TŬGŬRĬUM, ĭi, n. _Hutte de paysan_, _cabane_. SYN. Habitatio rustici.
TŬĬTĬO, ōnis, f. _Garde_, _conservation_, _défense_, _protection_. SYN.
Custodia.
TUM, _Alors_; _tant... tant_, _et... et_; _tantôt... tantôt_. SYN. Tunc,
illa tempestate; partim. USUS: Quid tum inde? Cum alia multa, tum hoc
maxime. Tum Græce, tum Latine, _tant en grec qu’en latin_, _et en grec et
en latin_, _en grec comme en latin_. Modo unum, tum autem plures vidi.
TŬMĔO, es, ŭi, ere, n. _S’enfler_, _se gonfler_, _s’emporter_. SYN.
Turgeo, turgesco, in tumore sum. ADV. Penitus. USUS: Sapientis animus
nunquam turgescit, nunquam tumet, _l’âme du sage ne s’emporte jamais,
jamais elle n’est gonflée de colère_. Negotia tument, _les affaires sont
dans un état alarmant, couvent quelque désastre_.
TŬMĬDUS, a, um, _Enflé_, _gonflé_; _irrité_, _courroucé_. SYN. Turgidus,
inflatus, velut omnes dictaturas consulatusque gereret in voce viribusque
suis. USUS: Membrum vitiose tumidum, _membre tuméfié_. Serpens inflato
collo, tumidis cervicibus, _au cou gonflé_. Cf. Superbus, Arrogans.
TŬMOR, ōris, m. _État de ce qui est enflé_; _agitation_, _emportement_.
SYN. Inflatio. EPITH. Repentinus, recens. USUS: Repentinus oculorum
tumor. Erat in tumore animus, _son âme était soulevée_. Recedit jam
animi tumor. Ne desererem hunc tumorem rerum, _cette fermentation_, _ces
troubles sur le point d’éclater_. Cf. Superbia.
TŬMULTŬĀRĬUS, a, um. _Levé à la hâte_; _fait à la hâte_, _précipité_,
_désordonné_. SYN. Properatus, subitarius, repentinus. USUS: Dux, miles,
exercitus tumultuarius. Sermo fortuitus et tumultuarius, _discours
improvisé_.
TŬMULTŬĀTĬO, ōnis, f. _Bruit_, _tumulte_.
TŬMULTŬOR, aris, atus sum, ari, d. _Être en désordre_; _s’agiter_, _se
soulever_. SYN. Turbas facio, inquietus sum. USUS: Quid tumultuaris
soror? quid insanis? _Pourquoi tout ce bruit, ma sœur? es-tu folle?_ Cf.
Turba, Tumultus.
TŬMULTŬŌSĒ, _D’une manière pleine de trouble, confuse, bruyante_. SYN.
Magno tumultu. PHRAS. Tumultuose agere, _agir d’une manière désordonnée_,
_faire une révolution_. Mare cœlo miscere; cœlum ac terras miscere;
tragœdias, tumultum excitare; turbas facere, concire; tragœdias efficere.
Cf. Turba, Tumultus.
TŬMULTŬŌSUS, a, um, _Désordonné_, _confus_, _bruyant_. SYN. Turbulentus.
USUS: Tumultuosa et seditiosa vita, oratio.
TŬMULTŬS, ūs, m. _Désordre_, _tumulte_; _trouble de l’esprit_, _crainte_.
SYN. Motus, turba, seditio; trepidatio. EPITH. Civilis, domesticus,
finitimus, magnus, proximus, tantus, terribilis. PHRAS. 1. Periculum est
aperti tumultus, _on redoute des troubles publics_. Res pro seditione
est; res ad seditionem spectat; res a consilio ad vim abit; in metu
sumus, ne qua repentina vis in civitate exsistat; ne quid turbulenti
conflent; ne qua in civitate tempestas excitetur, cooriatur. Tempestas a
seditiosis civibus urbi impendet certissima. 2. Ea res ingentem tumultum
fecit, _cette affaire excita un grand désordre_. Ingentem in urbe
tumultum excitavit, fecit, præbuit, commovit, conflavit, concivit; turbas
ingentes fecit, concivit; ea re effectum est, ut omnia terrore et tumultu
streperent; ut tumultu cuncta turbarentur. Cf. Turba, Turbo, Seditio.
USUS: Quid hos tumultus ciemus? Conticescente tumultu. Tumultum, rixas,
jurgia comprimere, sedare, componere, _apaiser le bruit, le désordre_.
TŬMŬLUS, i, m. _Élévation de terrain_, _éminence_, _tertre_. SYN. Locus
ex terra leviter eminens. EPITH. Excellens. USUS: 1. Tumuli silvestres.
2. Sepulcrum, _tombeau_. Alexander cum ad Achillis tumulum in Sigeo
adstitisset Cf. Collis, Sepulcrum.
TUNC, _Alors_. SYN. Tum, illo tempore, illa tempestate, per id tempus,
per id temporis. )( Nunc. USUS: Sed erat tunc excusatio, nunc nulla est.
TUNDO, is, tŭtūdi, tunsum, ere, a. _Battre à coups redoublés, frapper_.
SYN. Cædo, pulso, verbero. ADV. Nihilominus, vehementissime. USUS:
Bacillo oculos alicui tundere, _pocher les yeux de qqn à coups de bâton_.
Cf. Pulso, Verbero.
TŬNĬCA, æ, f. _Vêtement de dessous des Romains_, _tunique_. SYN. Vestis
brevior virorum. EPITH. Pulla, solivaga, talaris, manicata, trita. USUS:
Cum tunica et pallio. Tunicam ponere.
TŬNĬCĀTUS, a, um. _Vêtu d’une tunique_, _en tunique_. USUS: Metus
tunicatorum, _frayeur du menu peuple, des gens de basse condition, vêtus
seulement d’une tunique_.
TURBA, æ, f. _Foule en désordre_, _multitude_, _cohue_; _trouble_,
_désordre_, _confusion_. SYN. Multitudo, conventus hominum, concio,
multitudo in unum conglobata ac semetipsam turba impediens; juvenum
manus, juvenum globus, circumfusa in concionis modum turba confertissima;
vulgus; seditio, vis, tumultus. EPITH. Magna, media, nocturna, nova,
prætoria, similis, vana. USUS: 1. Ex hac turba et colluvie discedam.
2. Tumultus, seditio, _scène de désordre_, _tumulte_. Ingentes turbas
concitare, moliri, facere, concire. 3. Perturbatio, _confusion_. Ecce
nova turba et rixa. Quanta in turba et confusione rerum vivimus! _dans
quel désordre et dans quelle confusion de toutes choses nous vivons!_ E
turbis se evolvere, exsolvere. Cf. Multi.
TURBĀTĒ, _En désordre_. USUS: Omnia raptim et turbate aguntur.
TURBĀTOR, ōris, m. _Celui qui trouble_, _perturbateur_. USUS: Pacis
turbator.
TURBĬDĒ, _Avec trouble_, _avec confusion_. SYN. Turbulenter, inconstanter.
TURBĬDUS, a, um, _Troublé_, _agité_, _confus_. SYN. Perturbatus,
confusus. PHRAS. 1. Nunquam illum æque turbidum vidi, _je ne l’ai
jamais vu aussi troublé_. Tanto animi motu perturbatum, ita perculsum
percussumque, nihil ut consilio, ratione, ordine ageret, nec lingua, nec
ore consisteret, numquam vidi. Commotum sæpe perculsumque vidi antea, sed
nunc adeo color ipse immutatus est, vultus, oratio, mens denique ipsa
excidit et conscientia peccati mutum, exanimatum ac vix vivum reliquit.
Confusus animo, nec auribus quidem et oculis satis constat; neque animo,
neque lingua satis compos, vix apud se est, ita perturbato atque incerto
præ ægritudine animo est. Hominem tam commotum nunquam vidi alias, sic ut
nec animus illi suppetere nec constare mens sana videretur. Eo nuntio ita
percussus est, ut animo adesse eum nemo existimaret. USUS: 1. Mens omni
turbido motu semper vacans. 2. Impurus, sordidus, _trouble_, _fangeux_.
Aqua turbida et cadaveribus inquinata, _eau trouble et souillée par le
séjour des cadavres_. 3. Miser, calamitosus, _funeste_, _malheureux_.
Turbidis rebus, temporibus adversis.
TURBO, as, avi, atum, are, a. _Mettre en désordre, troubler, agiter,
inquiéter_. SYN. Obturbo, perturbo, misceo, permisceo. PHRAS. Omnia in
republica turbantur, _la république est pleine de troubles_. Nullum tam
turbulentum reipublicæ tempus fuit; annus est domi forisque infestus;
plurimum turbarum infinita hominum licentia concitum est; nusquam res
quietæ; omnia divina humanaque jura miscentur; civilibus fluctibus
tument omnia, maximæ ubique turbæ et tragœdiæ excitantur, efficiuntur.
Tumultus non jam foro se continet, sed totam passim urbem pervadit. Ex
agris in urbem tumultus penetrat, spemque omnem concordiæ exturbat.
Tumultus repens ex agris in urbem illatus rempublicam in summum discrimen
adducit. Perlatus ad cives tumultus omnem reipublicæ statum convellit,
conturbat, inflammat. Urbes et oppida implentur. 2. Is casus vehementer
me turbavit, _cet événement m’a fortement troublé_. Mirifice me perculit;
omnem animi statum inflammavit, incitavit, conturbavit; mentem propemodum
e sua sede et statu dimovit; mentem prope exturbavit meam, consilium
eripuit. USUS: In Hispania turbatum est aliquid. Omnia turbavit et
miscuit. Vide ne quid turbet. Turbare aliquid ac pacem sollicitare.
TURBO, ĭnis, m. _Tourbillon_. SYN. Ventus omnia turbans ac involvens.
EPITH. Maximus, sævus. USUS: 1. Tanquam turbine aliquo et tempestate
everti. Tu procella patriæ, turbo et tempestas pacis. 2. Coni figura
inversa, _toupie_, _sabot_. Turbinem versare.
TURBŬLENTĒ, _D’une manière orageuse_, _avec trouble_, _confusion_,
_désordre_. SYN. Turbide, temere.
TURBULENTUS, a, um, _Plein de confusion, de désordre_. Turbidus, nata
in vanos tumultus ingenia. )( Tranquillus. ADV. Necessario. USUS:
Turbulenta, temeraria, cæca consilia. Tempora, tempestas reipublicæ
turbulenta. Cf. Turbidus.
TURGĔO, es, et TURGESCO, is, ere, n. _S’enfler_, _se gonfler_; _être_
_enflé_, _gonflé_. SYN. Tumeo, inflatus sum. ADV. Penitus.
TURGĬDUS, a, um, _Enflé_, _gonflé_. SYN. Tumidus, inflatus.
TURMA, æ, f. _Escadron_, _troupe de cavalerie_. SYN. Equitum ordo,
globus, manus.
TURMĀLIS, e, gen. com. _Relatif à un escadron_, _d’escadron_. USUS:
Scipio ille major Corinthiis statuam pollicentibus eo loco, ubi essent
aliorum imperatorum, turmales dixit displicere, _les Corinthiens
promettaient à Scipion de lui ériger une statue à côté de celles de leurs
généraux_: _Je n’aime pas les escadrons, dit-il_, _c. à d._, _la foule (à
être confondu dans la foule)_.
TURMĀTIM, _Par compagnies_, _par escadrons_. SYN. Per turmas, agmine.
TURPĬCULUS, a, um, _Un peu laid_, _assez laid_. USUS: Jocus in turpiculis
rebus ponitur, _la plaisanterie s’applique aux choses basses et laides_.
TURPĬFĬCĀTUS, a, um, _Souillé_, _dégradé_, _défiguré_. USUS: Depravatio
ac fœditas turpificati animi.
TURPIS, e, gen. com. _Laid_, _difforme_; _honteux_. SYN. Inhonestus,
deformis, fœdus, inquinatus, infamis, flagitiosus, nequam. ADV. Æque,
omnino non. PHRAS. 1. Cave ne quid turpe admittas, _prenez garde de
faire qqche de honteux_. Ne quid dissolute ac turpiter agas; ne quid
dedecoris admittas, aut quod fœdum sit et flagitiosum, quod crimini
esse possit; vide ne quid indecore effeminateque facias; ne in turpem
verborum obscœnitatem delabare; ne quid in tua vita moribusque maculæ
hæreat, resideat; ne probrum, labem ac infamiam moribus aspergas tuis,
aut majorum claritudini inferas; ne priores tuas laudes vitæ turpitudine
deformes. Cave ne quod dedecus suscipias, concipias, in te admittas; ne
in flagitiis, in dedecore voluteris; ne in flagitia te ingurgites. 2. Hoc
apud illos turpe non est, _chez eux, cela n’a rien d’infamant_. Nullam
ea res apud illos infamiam habet; in vitiis illud non ponitur; illud in
rebus turpibus non habetur; illud turpe nemo putat, existimat; eorum
moribus illud ab honestate remotum non est. Id nemini est turpitudini;
illud eorum moribus nefas non habetur; illud eorum moribus flagitium non
est. USUS: Luxuria tum omni ætati turpis, tum senectuti est fœdissima,
_la débauche, honteuse à tout âge, est surtout dégradante pour la
vieillesse_. Id non modo turpe est, sed sceleratum et nefarium. Turpis
homo, vita infamis.
TURPĬTER, _D’une manière honteuse_, _infâme_. SYN. Turpe, obscœne,
nequiter, nefarie. USUS: Timeo ne quid turpiter faciam.
TURPĬTŪDO, ĭnis, f. _Laideur morale_, _honte_, _turpitude_, _infamie_.
SYN. Deformitas, obscœnitas, infamia, macula, flagitium, dedecus,
labes, deformatio, depravatio, fœditas. EPITH. Accusabilis, domestica,
flagitiosa, insignis, major, maxima, nefaria, sempiterna, singularis,
summa, tota, vera ficta, plurima. USUS: Nulla pars vitæ ejus summæ
turpitudinis fuit expers. Omni turpitudine se fœdavit, quam ille nunquam
eluet aut delebit Nihil non turpitudinis subiit; omni turpitudine
notatus est. Ea causa turpitudinem habet. Omnia fugiendæ turpitudinis
adipiscendæque honestatis causa facio, _je fais tout pour éviter le
déshonneur et mériter la considération publique_. Cf. Dedecus, Turpis.
TURPO, as, avi, atum, are, a. _Rendre laid_, _défigurer_, _souiller_.
SYN. Fœdo. USUS: Jovis aram sanguine turpat. Poet.
TURRIS, is, f. _Tour_. Celsa moles. EPITH. Alta, altissima. USUS: Ex alta
turri situ et opere multum edita dejectus.
TURTUR, ŭris, m. _Tourterelle_.
TUSSĬO, is, ire, n. _Tousser_. SYN. Tussi laboro, tussi urgeor.
TUSSIS, is, f. _Toux_. SYN. Screatus. USUS: Tussim pectore expellere.