RĔLĬGĬO, ōnis, f. _Respect_, _crainte de DIEU_, _esprit religieux_;

_culte extérieur_. SYN. Pietas, sanctitas, cultus divinus, res divinæ,

sacræ, religiones et cerimoniæ sacræ, cultus Divini Numinis. EPITH.

Antiqua, communis, divina, domestica, externa, ficta, inexpiabilis,

justa, magna, mira, nimia, perversa, pristina, privata, publica, pura,

sancta, sempiterna, singularis, solemnis, summa, tanta, utilis. PHRAS. 1.

DEUM summa religione colebat, _il honorait DIEU très religieusement_. DEO

supremum cultum et honorem tribuebat, præstabat, exhibebat; summa DEUM

religione venerabatur; DEUM pura, integra, incorrupta mente venerabatur;

sacris impense dedebat animum DEUM que religione maxima colebat. Quæ

divino cultu continentur ea ille caste integreque tractabat; in ejus

animo Numinis assidua insidebat cura; exsistebat in eo mira religionum

sanctitas cultusque divini ardor. Cf. Religiosus. 2. (Religionem

ingressus est, VULG.), _il est entré en religion_. DEO sese in religiosam

servitutem dicavit; totum se DEO religiosissima mente consecravit;

DEO dicatorum hominum instituta complexus, professus est; abdicatis

rebus omnibus, in religiosorum hominum familiam nomen dedit; sacræ

militiæ se addidit, nomen dedit; inter sacræ familiæ candidatos nomen

professus est; a profanis stipendiis, ad Christi vexilla convolavit.

3. (Susceptus est ad religionem, VULG.), _il a été admis dans un ordre

religieux_. In sacram familiam cooptatus est; ad sacri ordinis alumnos

aggregatus, adscriptus est; sacram familiam auxit; in numerum dicatorum

DEO hominum relatus est. USUS: 1. Religio Numinis pio cultu continetur.

Religionem pie colere; religioni servire. Religiones omnes polluere.

Ab omni religione declinare; a religione abducere. Novas religiones

inducere, suscipere. Negligere religiones. 2. (Scrupulus conscientiæ,

VULG.), _délicatesse résultant des sentiments religieux_, _scrupule de

conscience_. Religionem alicui afferre, injicere, inducere, _inspirer

des scrupules à qqn_. Aliquid in religionem vertere, trahere, _faire un

scrupule à qqn de qqche_. Religione quadam tangi, aliquid sibi religioni

ducere, habere, _se faire un scrupule de_. Alicui religionem eximere,

adimere, tollere, eripere, auferre; aliquem religione solvere, exsolvere,

liberare, _lever les scrupules de qqn_. Ea res in religionem venit

populo, _le peuple se fit un scrupule de cette chose_. 3. Sacramentum,

_loyauté_, _honneur_, _délicatesse_; _serment_. In re aliqua religionem

interponere, adhibere. Religione obstrictum, implicatum, impeditum esse;

obligare se, aliquem alligare religione.

RĒLĬGĬŌSĒ, _Religieusement_; _exactement_. SYN. Bona fide, sancte,

candide.

RĒLĬGĬŌSUS, a, um, _Religieux_, _pieux_. SYN. Summa religione præditus,

sanctus, sacris deditus, animus religione perfusus. )( Impius. PHRAS. 1.

Religiosissimus vir est, _cet homme est très religieux_. Magna est et

antiqua religione; maxima cum religione vitam traducit; pius sanctusque

vir est; pietatem imprimis colit; exemplar est religionis, vitam

sancte pieque exigit. Is est, in quo tanquam in speculo intueantur qui

religionem colunt; insigni est pietate erga DEUM. Ab ineunte ætate ad

vitæ sanctimoniam incumbit; pectus omni pietate imbuit. 2. Vir religiosus

optime sibi consulit, _le religieux pourvoit parfaitement à ses propres

intérêts_. Qui se DEO dicat, addicit, dedit, totum tradit; qui se ad unum

DEUM confert; qui suas omnes cogitationes, omnia studia sua in uno DEO

figit ac locat, qui ab uno DEO pendere vult; qui divina studia, præterea

nihil colit; qui Christianam pietatem non communi vulgarique instituto,

sed proprio quodam studio, propria quadam mentis inductione complectitur;

qui præter DEUM nihil animo spectat; qui suum animum, suas cogitationes,

sua consilia ad unum refert DEUM; qui omnibus in rebus duce DEO utitur;

cujus est vita cum pietate conjuncta; qui nihil non pium, nihil non cum

religione conjunctum cogitat, is omnium optime suis rationibus prospicit.

Cf. Probus, Pius, Professus. USUS: 1. Integer, innocens, religiosus, qui

omnia, quæ ad cultum divinum pertinent, diligenter pertractat. Vir natura

sanctus, in testimonio religiosus. 2. Scrupuli plenus, _ce dont on se

fait un scrupule_. Religiosum erat lucum Marti sacrum exscindere.

RĔLĬGO, as, avi, atum, are, a. _Lier en arrière_; _attacher_, _nouer_.

SYN. Vincio, colligo. ADV. Extrinsecus. USUS: Ad currum religatus Hector.

RĔLĬNO, is, ēvi, ere, a. _Décacheter_, _ouvrir_. USUS: Epistolam, dolium

relinere.

RĔLINQUO, is, līqui, lictum, ere, a. _Laisser en arrière_, _abandonner_.

SYN. Linquo, reliquum vel reliqui facio, missum facio; omitto, mitto;

defero, dimitto. ADV. Admodum nihil, trepide, dissolute, feliciter,

fortiter, in perpetuum, indigne, largiter, antequam, omnino, nihil

scripti, omnino nullam memoriam, plane, prorsus nihil, sapienter,

studiose, turpiter, intus, consulto. PHRAS. 1. Reliquit sua studia

priora, _il a abandonné ses premières études_. Multam salutem bonis

litteris dixit; deposuit cum libris litteras; discessit, descivit a

pristino consilio; missa fecit studia sua; deflexit de curriculo suo;

bona gratia dimisit doctrinarum studia; removit se ab honestis litteris;

studia ab eo deserta obsolevere; segregavit a se penitus Musas; abjecit

bonas litteras; a litteris alio operam industriamque transtulit,

traduxit; a Musis, ut si bellum ipsis indixisset, se disjunxit. 2. Amici

omnes me reliquerunt, _tous mes amis m’ont abandonné_. Ab amicis ita

destitutus sum, ut nemo afflictum erigat; causam meam omnes deserunt;

desunt amico amici; proditum, inductum, conjectum in fraudem jacere

patiuntur. Ab amicis repudiatus, a propinquis nihil sublevatus in summa

solitudine vivo; turpissima defectione deseruerunt et dereliquerunt me

amici omnes. Cf. Desero, Descisco, Deficio. 3. Tuo hæc arbitrio relinquo,

_je laisse cela à votre gré, à votre liberté_. Istam partem totam ad

te defero; id omne ad arbitrium tuum libentissime confero; ejus rei

æstimationem tibi remitto; hujusce rei arbitrum, disceptatorem ac judicem

te volo, constituo; hujusce rei tuum esto arbitrium; hanc rem omnem in

tua fide ac æquitate depono. USUS: Nullum precibus meis locum; desiderium

sui magnum reliquit. Aliquem non solum relinquere, sed etiam prodere.

RĔLĬQUĬÆ, ārum, f. pl. _Restes_, _restant_, _débris_. SYN. Residua.

EPITH. Angustæ, egentes, illustres, immortuæ, intermortuæ, magnæ,

meliores, miseræ, pristinæ, seniles. USUS: In his miseris fortunæ

reliquiis. Reliquias hostium persequi. Cibi reliquiæ. Voluptatum

reliquias colligere.

RĔLĬQUUS, a, um, _Ce qui reste_, _restant_. SYN. Residuus, relictus,

rejectus. PHRAS. Nihil mihi jam reliquum est, _il ne me reste plus

rien_. Nihil mihi ex tantis opibus fortuna reliquum fecit; ne reliquiæ

quidem ullæ veteris fortunæ restant; ne tenues quidem reliquiæ pristinæ

felicitatis supersunt; nihil mihi e fortunis meis supererat; præter

vitam, eamque miseram nihil mihi superest. Nihil est residui; nihil mihi

reliqui ex tantis opibus fortuna fecit. USUS: Nullum mihi jam solatium

est reliquum in omni vita. De reliquo quid dicam?

RĔLŪCĔO, es, luxi, cere, n. _Reluire_, _briller_. SYN. Refulgeo.

RĔLUCTOR, aris, atus sum, ari, d. _Lutter contre_, _combattre_,

_résister_. SYN. Adversor. Cf. Adversor.

RĔMĂNĔO, es, mansi, ere, n. _Rester_, _demeurer_, _séjourner_. SYN.

Maneo, resto, resideo. USUS: Nemo omnium apud me remansit. Cf. Maneo.

RĔMANSĬO, ōnis, f. _Action de rester qque part_, _séjour_. USUS: Tuam

remansionem non probo.

RĔMĔDĬUM, ĭi, n. _Ce qui guérit_, _remède_, _médicament_. SYN. Medicina,

medicamentum; cautio, provisio, fomentum. EPITH. Præclarum, præsens,

præsentissimum. USUS: In adversis rebus sine remedio atque allevamento

permanere. Quærere remedium ad rem aliquam. Suo malo, suis incommodis et

vulneribus remedium comparare, invenire, afferre, adhibere. Acrioribus

remediis huic malo occur rendum. Præsens remedium ægro adhibere. Cf.

Medeor, Medicina.

RĔMĔO, as, avi, atum, are, n. _Retourner_, _revenir_. SYN. Redeo. USUS:

Ex urbe remeare. Cf. Redeo.

RĔMĒTĬOR, iris, mensus sum, iri, d. a. _Mesurer de nouveau_; _rendre en

égale mesure_. USUS: Iter remetiri.

RĒMEX, ĭgis, m. _Rameur_. SYN. Qui remos agit. EPITH. Vesanus. USUS:

Remiges civitatibus imperare.

RĒMĬGĀTĬO, ōnis, f. _Action de ramer_, _manœuvre à la rame_. SYN. Impetus

pulsusque remorum, remigium.

RĒMĬGĬUM, ĭi, n. _Action de ramer_. SYN. Remigatio; remigum multitudo.

RĒMĬGO, as, avi, atum, are, n. _Ramer_. SYN. Remis navem propello, remis

incito navigium, mare pertinacius remis everbero. ADV. Paululum. Cf.

Navigo.

RĔMĬGRO, as, avi, atum, are, n. _Revenir habiter_, _retourner_,

_rentrer_. SYN. Redeo, remeo. USUS: Remigrare in domum suam.

RĔMĬNISCOR, eris, isci, d. n. et a. _Repasser dans sa mémoire_, _se

souvenir_. SYN. Subit animum memoria rei. )( Obliviscor. USUS: Præterita

reminisci. Cf. Recordor, Memoria.

RĔMISSĒ, _Avec douceur_, _avec indulgence_. SYN. Leniter, molliter, levi

animo et remisso. USUS: Remisse, urbane, leniter dicere, agere.

RĔMISSĬO, ōnis, f. _Action de relâcher_, _de détendre_; _relâchement_.

SYN. Languor, abjectio. EPITH. Humanissima, liberalissima. USUS: 1.

Remissio animi et dissolutio, _indulgence_, _faiblesse de caractère_.

2. Quies, otium, solatium, _repos_. Ad omnem animi remissionem

ludumque descendere, _relâche_, _récréation_, _délassement d’esprit_,

_divertissement_. 3. Relevatio, imminutio, _adoucissement_,

_affaiblissement_. Senescentis morbi remissio, _affaiblissement, déclin

de la maladie qui touche à sa fin_; contentiones et remissiones vocis,

_élévations et abaissements de la voix_. 4. Intermissio, _relâchement_.

Tales amicitiæ remissione usus sunt eluendæ, _de telles amitiés doivent

être déliées par le relâchement des rapports_. Cf. Relaxatio.

RĔMISSUS, a, um, _Relâché_, _détendu_, _mou_, _lâche_. SYN. Lenis,

contractus, timidus. )( Acer, contentus. USUS: Animo esse leni et

remisso. Sermo quietus et remissus. In ulciscendo, in bello gerendo, in

disputando remissus. Dolor castigatus et remissus. Ventus remissior,

_vent plus doux_. Dubitabam utrum remissior essem an summo jure

contenderem, _si je devais user de douceur ou agir dans toute la rigueur

du droit_. Cf. Laxus.

RĔMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. et n. _Renvoyer_, _laisser aller_;

_relâcher_; _diminuer_. SYN. Retro mitto; relaxo; minuor. ADV.

Aliquantum, dissolute, largiter, perscienter, nequaquam. PHRAS. 1.

Ventus remittit, _le vent cesse_. Ventus cadit, concidit; ventus,

tempestas se frangit; ventus ponit; minuit ventus. 2. Ira jam remittit,

_déjà sa colère s’affaiblit_. Languescit ira; defervescit, resedit,

consedit, conquiescit ira; ira senescit, cadit, concidit; deflagrat ira.

3. Industria remittit, _le travail se relâche_. Languescit, senescit

industria et remittit. Cf. Minuo. 3. Remittere culpam, _remettre une

faute, la pardonner_. Condonare crimen; gratiam delicti facere; veniam

et impunitatem dare. Cf. Ignosco. USUS: 1. Librum, nuntium remittere.

2. Dimitto, _éloigner_, _écarter_. Opinionem ante conceptam remittere.

3. Condono, _pardonner_. Pœnam remittere. De meo tibi aliquid remitto.

4. Minuo, diminuo, detraho, _relâcher_, _abandonner_. De pristina

severitate; de virtute remittere. Iracundiam remittere. Hiems, frigus,

dolor remittit. 5. Relaxo, _relâcher_, _détendre_. Animum, vocem, arcum

remittere. 6. Relaxo, Condono.

RĔMOLLESCO, is, ere, n. _Se ramollir_. USUS: Otio remollescunt homines.

RĔMŎRA, æ, f. _Retard_, _délai_. SYN. Retardatio. USUS: Multæ res

obstant, remoramque faciunt rei privatæ et publicæ. Cf. Mora.

RĔMORDĔO, es, morsum, ere, a. _Tourmenter_, _torturer_. SYN. Crucio,

sollicito, uro, pungo. USUS: Multæ me curæ remordent. Cf. Crucio.

RĔMĔROR, aris, atus sum, ari, d. _Retarder_, _arrêter_. SYN. Retardo,

retineo, distineo. USUS: Quæ cæteros remorari solent, me nihil

retardarunt, _ces choses qui arrêtent les autres, n’ont pas été pour moi

un obstacle_. Ne quid pacem distineat ac remoretur vobiscum meam. Num

unum diem postea L. Saturninum tribunum plebis, ac C. Servilium prætorem

mors ac pœna remorata est? _Le supplice s’est-il fait attendre un seul

jour?_ Cf. Moror.

RĔMŌTĬO, ōnis, f. _Action d’éloigner, d’écarter_. USUS: Remotio criminis

est, cum facti intentio in alium derivatur, _la justification (l’action

d’écarter une imputation) consiste à, etc._

RĔMŌTĒ, _Loin_. USUS: Stellæ aliæ propius, aliæ remotius.

RĔMŌTUS, a, um, _Éloigné_, _écarté_. SYN. Alienus, abhorrens. PHRAS.

Locus longissime remotus est, _lieu très éloigné_. Locus a conspectu

amotus longius; locus longius recedit ab urbe nostra; locus, quem natura

longe submoverat, oculis subduxerat; locus extra terminos solis, atque in

extremis terrarum finibus positus. Cf. Procul. USUS: 1. Hoc a moribus,

sapientia, natura hominis optimi remotissimum est. Ab omni cupiditate

remotissimus. Hæc a vulgari intelligentia remotiora sunt. 2. Distans,

_qui s’éloigne_, _qui s’écarte_. Res a memoria nostra remotæ. Locus

remotus.

RĔMŎVĔO, es, mōvi, mōtum, ere, a. _Ramener en arrière_; _retirer_;

_écarter_, _repousser_, _éliminer_. SYN. Amoveo, dimoveo, submoveo,

moveo, abduco, aufero, ejicio; deduco, abstraho, avoco, averto; deterreo,

deprecor. USUS: Removere se ab aliquo negotio, ad otium perfugere. Ab

amicitia alicujus se removere. Ex præsidiis militem removere. Cf. Amoveo.

RĔMŪGĬO, is, ire, n. _Répondre par des mugissements, retentir, résonner_.

SYN. Resono.

RĒMULCUM, i, n. _Cable pour remorquer_. USUS: Submersam navim remulco

multisque funibus reduxerunt.

RĔMŪNĔRĀTĬO, ōnis, f. _Rémunération_, _récompense_. SYN. Gratia,

vicissitudo studiorum _vel_ officiorum. EPITH. Expedita. PHRAS.

Officiis tuis remuneratio nulla par erit, _rien ne pourra récompenser

vos services_. Officia tua nunquam paribus officiis æquabor, nullam

unquam meritorum tuorum partem assequar; nunquam non modo referenda,

sed ne cogitanda quidem gratia tua beneficia consequar. Nunquam, ne

minima quidem ex parte tuis in me meritis satisfaciam. Nunquam omnino

tibi solvam quantum debeo, ac ne ulla quidem ex parte. Officia tua

nunquam rependam, compensabo. Cf. Remuneror. USUS: Nihil remuneratione

benevolentiæ, vicissitudine officiorum jucundius.

RĔMŪNĔROR, aris, atus sum, ari, d. a. _Rendre service pour service_,

_récompenser_. SYN. Retribuo, compenso, beneficium reddo; mutuam gratiam

reddo, refero; parem gratiam repono, mercedem do. PHRAS. Remunerabor

merita in me tua, _je récompenserai les services que vous m’avez rendus_.

Cumulatis tuis in me meritis satisfaciam; gratum ac memorem paribus

officiis probabo; beneficia beneficiis compensabo. Quæ in me contulisti,

eadem recipies aut majora; parem gratiam referam. Tuis beneficiis paribus

officiis respondebo; quæ debeo, solvam, reddam beneficia. Qui tibi ex me

fructus debentur, eos uberrimos colliges, capies, percipies, ex me feres.

Eo quo premor, tuorum beneficiorum onere levabor; laxabo me vinculis

quasi quibusdam, si plane solvere non potero, beneficiorum tuorum; in

id incumbam, eo curæ cogitationesque intendentur, ut par pari referam;

efficiam profecto, ut in me gratum animum desiderare non possis; omni

studio enitar, ut officia tua paribus a me beneficiis compensentur; id

in omni vita mihi erit antiquissimum, ut cumulate reddam gratiam tantis

tuis in me promeritis; nihil agetur a me studiosius, quam ut de me optime

meritum esse læteris. USUS: Quibus officiis tua beneficia remunerabo? Quo

te munere remunerer, nescio.

RĒMUS, i, m. _Rame_. USUS: Remis navem propellere: Detergere remos,

frangere.

RĔNASCOR, eris, natus sum, asci, n. _Renaître_, _se reproduire_,

_repousser_. SYN. Denuo nascor, exorior; renovor. USUS: Renatum est

bellum, nuper primo exstinctum.

RĔNĀVĬGO, as, avi, atum, are, a. et n. _Revenir par eau_, _retraverser_.

RĒNES, um, m. pl. _Les reins_. USUS: Ex renibus laborare.

RĔNĪDĔO, es, ere, n. _Luire_, _briller_, _être riant_, _gai_, _se

réjouir_. SYN. Resplendeo, lætor, gaudeo.

RĔNĪTOR, eris, nīsus sum, niti, d. n. _Faire effort contre_, _s’opposer_.

SYN. Contra _vel_ adversum nitor. Cf. Adverso, Obsisto.

RĔNŎVĀTĬO, ōnis, f. _Renouvellement_, _rénovation_. SYN. Redintegratio.

USUS: Renovatio timoris magnam molestiam affert.

RĔNŎVO, as, avi, atum, are, a. _Renouveler_, _rétablir_; _reproduire_.

SYN. Instauro, redintegro, reficio, integro; refero, repræsento.

PHRAS. 1. Nolo renovare dolorem tuum, _je ne veux pas renouveler votre

douleur_. Non faciam ut, quæ coaluere vulnera, recrudescant; ut, quæ

cicatricem duxerunt, refricentur vulnera; nolo dolorem tuum retractare,

revocare; dolorem tuum jam senescentem irritare non cupio, nec enim

novis vulneribus rumpendæ sunt cicatrices veteres. Nolo reviviscat,

a longo intervallo se referat, redintegretur, renascatur dolor, 2.

Renovare bellum, _recommencer la guerre_. Comparare de integro bellum;

redintegrare bellum; instaurare belli reliquias ac renovare. Cf. Bellum.

3. Conspectus filii renovavit dolorem, _la vue de mon fils renouvela

ma douleur_. Conspectus filii redintegravit lacrimas; vulnus refricuit

et dolorem; conspectus filii renovatio erat doloris; conspectus filii

veteres dolendi causas retexuit, retulit; obductam cicatricem, quæ

consenuisse videbatur, refricuit; conspectus filii integravit luctum;

veteres dolendi causas revocavit; conspectu filii redintegrata est

memoria acceptæ fœdissimæ cladis. USUS: Renovare memoriam, amicitiam,

bellum. Veterem curam ac molestiam mihi tuæ litteræ renovarunt. Jacta

discordiæ semina efferent se, et ad renovandum bellum revirescent. Hic

renovabo illud quod initio dixi, _je répéterai ici ce que j’ai dit en

commençant_. Cf. Iterum.

RĔNUNTĬĀTĬO, ōnis, f. _Action d’annoncer, de faire savoir, publication,

annonce_. SYN. Nuntiatio. USUS: Suffragiorum renuntiatio.

RĔNUNTĬO, as, avi, atum, are, a. _Rapporter_, _annoncer_, _faire

savoir_, _dire_, _exposer_. SYN. Significo, nuntio, expono; nuntium

remitto. ADV. Auspicato. USUS: 1. Legati rem gestam renuntiarunt. 2.

Pronuntio, _faire un rapport officiel_, _proclamer_. Aliquem renuntiare

consulem. 3. Remitto nuntium, _congédier_, _abandonner_, _se dédire_.

Alicui hospitium, conductionem, _refuser l’hospitalité_, _rejeter une

adjudication_. Societatem, pactionem renuntiare. Cf. Nuntio.

RĔNŬO, is, ŭi, ere, n. et a. _Refuser_, _ne pas consentir_, _ne pas

admettre_. SYN. Aspernor, repudio, adversor. Cf. Nolo.

RĔOR, reris, rătus sum, reri, d. a. _Avoir calculé_, _estimer_, _croire_,

_penser_. SYN. Puto, arbitror, censeo. USUS: Quos quidem plures, quam

rebar, esse cognovi. Nam, reor, non ullis, si vita longior daretur,

posset esse jucundior.

RĔPĀGŬLA, ōrum, n. pl. _Verrou d’une porte_; _barrières_, _obstacles_.

SYN. Vectes, quibus januæ clauduntur. USUS: Omnia pudoris, juris repagula

convellere, perfringere, effringere, _toutes les barrières de la pudeur

et du droit_.

RĔPANDUS, a, um, _Cambré_, _retroussé_. SYN. Incurvus, reflexus.

RĔPĂRĀTĬO, ōnis, f. _Rétablissement_. USUS: Regni reparatio.

RĔPĂRO, as, avi, atum, are, a. _Rétablir_, _réparer_. SYN. Recupero,

iterum acquiro. Cf. Renovo.

RĔPASTĬNĀTĬO, ōnis, f. _Seconde façon donnée à la terre_, _second

labour_, _binage_. SYN. Secunda occatio.

RĔPĔDO, as, avi, atum, are, a. _Reculer_, _rétrograder_. USUS: Domum cum

laude repedandum.

RĔPELLO, is, pŭli, pulsum, ere, a. _Repousser_, _écarter_, _éloigner_.

SYN. Pello, rejicio, submoveo, impetum retundo; reprimo. )( Impello.

USUS: Vim vi repellere; a se dolorem repellere. Homines a foro, templo

repellere. Hostem rejicere ac repellere. Vim hostium reprimere ac

repellere. Cf. Pello, Arceo.

RĔPENDO, is, di, sum, ere, a. _Contrepeser_; _payer au poids_. SYN.

Reddo, repono, vicem reddo. USUS: Pro Gracchi capite aurum repensum, _la

tête de Gracchus fut payée au poids de l’or_. Cf. Compenso.

RĔPENS, entis, omn. gen., _Soudain_, _subit_, _imprévu_. SYN. Repentinus.

RĔPENTE, _Tout à coup_. SYN. Derepente, statim, subito, repentino, ex

tempore, extemplo. PHRAS. Repente iratus fui, _soudain je me mis en

colère_. Repente exarsi; repens me ira incessit; præsente iracundia

exarsi; e vestigio, repentino, de improviso ira succensus sum; vestigio

temporis nec opinata et minime provisa ira me invasit. Cf. Subito. USUS:

Repente amicitiam præcidere. Repente, præter spem agmen in conspectum

venit, _tout à coup et contre tout espoir_.

RĔPENTĪNUS, a, um, _Soudain_, _inattendu_. SYN. Improvisus, insperatus,

inexspectatus, repens, inopinatus. USUS: Omnia repentina et nec opinata

graviora. Magna ex inopinato lætitia exstitit repente. Cf. Repente.

RĔPERCŬTĬO, is, cussi, cussum, ere, a. _Répercuter_, _réfléchir_. USUS:

Valles clamoribus repercussæ, _vallées où le son va se répercuter_.

RĔPĔRĬO, is, pĕri, pertum, ere, a. _Trouver_, _rencontrer_. SYN. Invenio.

ADV. Difficillime, nusquam, peregre, recte, usquam. USUS: Exitum rei,

finemque reperiemus. Ineunda est ratio et via reperienda. Si quæras,

reperies. Cf. Invenio.

RĔPĔTĪTĬO, ōnis, f. _Répétition_. EPITH. Crebra. USUS: Ejusdem verbi

crebra repetitio.

RĔPĔTO, is, īvi _vel_ ĭi, ītum, ere, a. _Réclamer_, _revendiquer_;

_rechercher_; _rappeler_, _répéter_. SYN. Exigo, peto, reposco; resumo,

retracto. ADV. Alte et a capite, amplius, inde usque, longe, recte.

PHRAS. 1. Res ab initio est repetenda, _il faut reprendre la chose à son

principe_. Altius rei initium petendum; longius exordium rei petendum;

ab ultima antiquitate, alte et a capite; a fonte repetenda, arcessenda

est; ab origine causisque primis res exponenda, repetenda est. 2.

Humaniores litteras repetam, _je reprendrai l’étude des belles-lettres_.

Humaniorum litterarum studia ex intervallo recolam; ad politiores

litteras regustandas me referam, retractabo artes, quas ab ineunte ætate

condidici; in gratiam cum bonis Musis ex intervallo redibo; secundis

curis bonas artes perpoliam; intermissa tantisper litterarum studia

revocabo; me ad pristinas artes revocabo; Latinitatis auctores ad manus

revocabo. 3. Semper idem repetit, _il redit toujours la même chose_.

Aures identidem iisdem vocibus obtundit; eamdem cramben recoquit; eamdem

cantilenam iterat, canit, insusurrat; eadem chorda oberrat; eamdem tundit

incudem; semper eodem revolvitur. USUS: 1. Jus suum, promissa; officii

præmium et fructum, res ablatas ab aliquo repetere. Dignitatem repetere,

_réclamer une distinction_. 2. Renovo, revoco, _rappeler à la mémoire_,

_se rappeler_, _se souvenir_. Repetere memoriam superiorum temporum. Rem

alte, a capite repetere. Sententiæ suæ gravitatem ab ipsa natura repetit.

Repetere præcepta. Cogitanti mihi sæpenumero et memoria vetera repetenti,

_et me rappelant_, _évoquant le souvenir du passé_. Mihi repetenda est

veteris cujusdam memoriæ non sane satis explicata recordatio, _il faut

que je me rappelle un vieux souvenir confus_. Cf. Iterum.

RĔPĔTUNDÆ, ārum, f. pl. _Argent à réclamer parce qu’il avait été extorqué

ou perçu contre tout droit_; _concussions exercées par un gouverneur_.

USUS: Lege pecuniarum repetundarum teneri, damnari, _être condamné comme

concussionnaire_.

RĔPLĔO, es, ēvi, ētum, ere, a. _Remplir_, _compléter_. SYN. Impleo,

refercio.

RĔPLĬCĀTĬO, ōnis, f. _Action de feuilleter_, _d’ouvrir (un livre)_;

_révolution (du monde)_. SYN. Conversio. USUS: Ut replicatione quadam

mundi motum regat atque tueatur, _qui règle et conserve le mouvement du

monde par une sorte de révolution_.

RĔPLĬCO, as, avi, atum, are, a. _Courber_, _replier_; _dérouler_,

_déplier_. SYN. Repeto. USUS: Si velis replicare annalium memoriam,

invenies, _si vous voulez compulser les anciennes annales_. Memoriam

temporum replicare, _feuilleter_, _parcourir l’histoire_.

RĔPO, is, repsi, reptum, ere, n. * _Ramper_, _se glisser_.

RĔPŌNO, is, pŏsŭi, pŏsĭtum, ere, a. _Placer_, _mettre_; _replacer_.

SYN. Colloco. USUS: 1. In aliquo, in alicujus humanitate, opibus spem

omnem et salutem reponere. 2. Annumero, recenseo, adscribo, reputo,

_mettre au nombre de_, _compter_, _inscrire parmi_. Aliquem in numerum

_vel_ numero amicorum, proborum civium, in suis reponere. 3. Recondo,

_mettre en réserve_, _serrer_, _garder_. Fructus, alimenta in hiemem

reponere, _garder des provisions pour l’hiver_. 4. Rependo, _rétablir_,

_restituer_, _rendre_. Næ, ego tibi reponam, cum veneris. Pro damno quid

repones?

RĔPORTO, as, avi, atum, are, a. _Reporter_, _rapporter_, _remporter_,

_retirer_. SYN. Refero, reduco, reveho; obtineo, consequor. USUS:

1. Exercitum a provincia reportare; laudem et benevolentiam omnium,

victoriam de hoste reportavit.

RĔPOSCO, is, ere, a. _Redemander_, _réclamer_. SYN. Repeto. USUS: Bona

sua reposcere ac persequi lite et judicio. Rationem (rei) ab aliquo

reposcere, _demander compte de qqche à qqn_. Cf. Peto.

RĔPĔTĬA, ōrum, n. pl. _Nouveau festin_, _nouvelle orgie_, (_le lendemain

d’une fête_).

RĔPRÆSENTĂTĬO, ōnis, f. _Payement en argent comptant_. SYN. Solutio

pecuniarum.

RĔPRÆSENTO, as, avi, atum, are, a. _Payer en argent comptant_, _solder de

suite_; _représenter_, _reproduire_; _faire sans délai_, _effectuer tout

de suite_. SYN. Præsentem pecuniam persolvo; præsentem alicui gratiam

refero; personam gero; aliquid re præsenti exhibeo, præsto. PHRAS. 1.

Repræsentavit in theatro ducem, _il fit au théâtre le rôle de général_.

Personam ducis in theatro gessit, retulit, sustinuit, repræsentavit;

personam ducis sibi imposuit, induit, suscepit. 2. Repræsenta tibi

in animo veterem Romam, _représente-toi l’ancienne Rome_. Finge te

cernere, intueri animo veterem Romam; propone tibi, pone tibi ob oculos;

cogitatione depinge veteris Romæ majestatem. Versetur tibi ante oculos;

obversetur animo Romanæ majestas urbis. Romanam illam majestatem menti

tantisper objice. Cf. Imaginor. USUS: 1. Reliquam pecuniam, cum dies

promissorum advenerit, repræsentabimus. 2. Refero, exhibeo, speciem

exprimo, _rappeler, mettre devant les yeux_. Templum illud repræsentabat

memoriam consulatus mei. Restituo, recupero, _payer_, _acquitter_,

_solder_. Ego corpus libenter in cruciatus obtulerim, si repræsentari

morte mea libertas civitatis posset. 4. Antecapio, prævenio, _exécuter

sur le champ_. Non exspectanda est temporis medicina quam ratione

repræsentare possumus, _il ne faut pas attendre du temps le remède que

nous pouvons obtenir immédiatement de la raison_.

RĔPRĔHENDO, is, di, sum, ere, a. _Retenir_, _arrêter_; _reprendre qqn_,

_gourmander_, _blâmer_. SYN. Increpo, arguo, redarguo, accuso; verbis

castigo, exagito, insector; aliquem asperius appello, objurgo, in

crimen voco. ADV. Brevi, gravius, leviter, libere temeritatem, errorem

male, magnopere, merito quid in aliquo, pergraviter, plane, recte,

vere, commode, ita, valde, subtiliter, vehementer, vulgo judicium.

PHRAS. 1. Cato vehementer reprehendit Pompeium, _Caton blâma fortement

Pompée_. Graviter invectus est in Pompeium; magna vocis libertate

Pompeium perstrinxit; verbis vehementer accepit Pompeium; gravioribus

verbis insectatus est; gravioribus verbis exagitavit? Cato Pompeii

ambitionem verbis atrocibus castigavit; Cato Pompeium jurgio adortus,

vitio illi dabat immoderatam honoris cupiditatem; carpebat liberrime

ambitionem Pompeii; increpitabat identidem Pompeium, magistratum plus

æquo appetentem; Pompeius non effugit, vitare non potuit vituperationem

Catonis. Pompeius non in paucas Catonis reprehensiones incurrit;

Pompeius Catonis vituperationem subiit; in magnam vituperationem venit

apud Catonem; Pompeii ambitio in vituperationem cadebat Catonis.

Notavit Pompeium Cato persæpe, et gravi objurgatione conscidit, jurgiis

laceravit; verbis increpuit, male verbis accepit. Cf. Alloquor, Objurgo,

Vitupero. USUS: 1. Gravissimis verbis aliquem reprehendere et exagitare.

Difficile est, in quo quis offenderit, alios reprehendere, _il est

difficile de reprendre les autres pour des fautes qu’on a soi-même

commises_. 2. Retraho, manu abduco, _retenir_, _arrêter_. Revocat virtus

vel potius manu reprehendit, _la vertu me rappelle ou plutôt elle

m’arrête de la main_. Cf. Reprobo.

RĔPRĔHENSĬO, ōnis, f. _Action de reprendre_, _réprimande_, _correction_;

_blâme_, _critique_. SYN. Vituperatio. EPITH. Bella, difficilis et

lubrica, familiaris, falsa, justa, levior, minima, nobilis. USUS: Culpæ

reprehensio. Habet ea res justam reprehensionem. In varias reprehensiones

incurrere. A reprehensione longe abesse. Caret ejus vita reprehensione.

Omnem reprehensionem fugere.

RĔPRĒHENSOR, ŏris, m. _Censeur critique_. SYN. Exagitator, accusator.

RĔPRESSOR, ōris, m. _Celui qui réprime_. SYN. Vindex.

RĔPRĬMO, is, pressi, pressum, ere, a. _Retenir_, _arrêter_, _réprimer_.

SYN. Contineo, comprimo, coerceo. ADV. Aliquantulum, valde, paulisper.

PHRAS. Improbam ejus cupiditatem repressi, _j’ai réprimé ses passions

mauvaises_. Cupiditatem retudi, fregi et abjeci; perfeci equidem, ut ne

posset cupiditati suæ satisfacere, libidini obtemperare, inique cogitata

perficere, improba consilia ad exitum perducere. Longius cupiditate

processisset, nisi ego incurrissem, occurrissem, obviam ivissem, me

objecissem, obstitissem, restitissem, impedivissem, impedimento fuissem,

impedimenta objecissem. Rapiebat eum cupiditas, ego repressi; efferebat

cum libidinis impetus, ego modum statui; indomitam ejus cupiditatem

domui; effrenatæ ejus libidini frenos injeci; cum ab effrenata cupiditate

refrenavi. Cf. Coerceo, Cohibeo. USUS: Vim, conatum, audaciam reprimere.

Se a supplicio sumendo, ab ira reprimere et continere. Me horum aspectus

in ipso orationis cursu repressit, _leur vue m’arrêta court au milieu de

ma harangue_.

RĔPRŎBO, as, avi, atum, are, a. _Réprouver_, _rejeter_, _condamner_. SYN.

Improbo, rejicio. PHRAS. Non video quid reprobare in vita ejus possint,

_je ne vois pas ce qu’ils peuvent condamner dans la vie de cet homme_.

Non video quæ pars vitæ ejus justam reprehensionem habere; quid incurrere

in aliorum reprehensiones possit. Non video quid vitio illi dare,

vertere; quid fraudi tribuere; quid culpæ in eum conferre; qua culpa eum

condemnare; quid in eo carpere; quam culpæ notam ei inurere; quo crimine

accusare; cujus culpæ insimulare eum possint. Vita ejus longissime abest

a justa reprehensione; reprehensione caret. Non video quid sequius sit in

ejus moribus, quod in justam reprehensionem cadat. Cf. Reprehendo. USUS:

Reprobare alterius sententiam. Cf. Rejicio, Dissensio, Damno.

RĔPRŌMISSĬO, ōnis, f. _Promesse réciproque_. SYN. Restipulatio. EPITH.

Recens.

RĔPRŌMITTO, is, mīsi, missum, ere, a. _Promettre en retour_, _prendre

un engagement réciproque_. SYN. Restipulor, stipulanti promitto,

spondeo. USUS: In referenda gratia hoc vobis repromitto. Non mehercule

tibi repromittere istud ausim, _je n’oserais en vérité vous donner une

pareille garantie_. Cf. Polliceor, Promitto.

RĔPŬDĬĀTĬO, ōnis, f. _Action de rejeter_, _refus_, _dédain_. SYN.

Rejectio. USUS: Repudiatio supplicum superbiam arguit.

RĔPŬDĬO, as, avi, atum, are, a, _Rejeter_, _repousser_. SYN. Nuntium

remitto, rejicio. ADV. Certe, constanter, contumaciter, fortiter,

funditus, ingrate, impie, plane, sapienter, superbissime, valde. USUS:

Consilium alicujus, vota, preces repudiare. Conditionem æquissimam

repudiavit. Cf. Rejicio, Abjicio.

RĔPŬĔRASCO, is, ere, n. _Redevenir enfant_. SYN. Ad puerilem ætatem

redeo. ADV. Incredibiliter. USUS: Utinam repuerascerem.

RĔPUGNANTER, _De mauvaise grâce_, _à contre-cœur_. SYN. Invite.

RĔPUGNANTĬA, æ, f. _Lutte_, _désaccord_, _opposition_. SYN. Pugna,

contentio. USUS: Tu tot rerum repugnantiam non vides?

RĔPUGNO, as, avi, atum, are, n. _Lutter contre_, _résister_, _s’opposer_.

SYN. Adversor, obsisto, reclamo. ADV. Acriter, apertissime, leniter,

multum, plane, valde, vehementer. USUS: Fortunæ, crudelitati alicujus

repugnare. Age, quod lubet, nemo repugnat. Illud vehementer repugnat,

eumdem et beatum esse et multis malis oppressum, _il y a contradiction à

ce que la même personne soit à la fois heureuse et accablée de maux_. Cf.

Adversor.

RĔPULSA, æ, f. _Refus qu’éprouve un candidat_, _échec d’une candidature_,

_refus_, _échec_, _mécompte_. SYN. Offensio; repudiatio a magistratu.

USUS: Repulsam ferre, accipere. Repulsam ferre et suffragiis præteriri.

RĔPULSŬS, ūs, m. _Répercussion du son_, _reflet de la lumière_. USUS:

Scopulorum repulsu, _par l’écho des rochers_.

RĔPUNGO, is, ere, a. _Signer à son tour_, _rendre piqûre pour piqûre_.

SYN. Vicissim pungo. ADV. Leviter. USUS: Possem lacessitus repungere

leviter illorum animos, _attaqué, je pourrais à mon tour leur effleurer

légèrement l’épiderme_.

RĔPŬTO, as, avi, atum, are, a. _Mettre en ligne de compte_, _compter_,

_imputer_; _examiner_, _peser_, _réfléchir_. SYN. Cogito, expendo, animo

agito, apud animum meum cogito. USUS: 1. Hæc ego assidue mecum reputo,

_je réfléchis souvent en moi-même à ces choses_. 2. Statuo, constituo,

decerno, intelligo, perficio, _décider_; _proclamer_. Non est facile

reputare, utrum recte an perperam factum sit, _il n’est pas facile de

décider si cela a été bien ou mal fait_. Hoc etiam reputo in senecta

miserrimum. Cf. Cogito.

RĔQUĬES, ētis, f. (Acc. requietem et requiem; abl. requiete; deest dat.

sing. et num. pl.). _Repos._ SYN. Quies. USUS: Animo defatigato otium

quærere et requiem ab occupatione. Parum habeo requietis. Obiectationem

animi requietemque curarum alicui afferre, _donner à qqn un peu de

plaisir et une trêve à ses soucis (un peu de tranquillité d’esprit)_.

Quantum temporis conceditur ad requiem corporis et animi. Cf. Quies.

RĔQUĬESCO, is, ēvi, ētum, escere, n. et a. _Prendre du repos_, _se

reposer_. SYN. Quiesco, conquiesco, acquiesco. ADV. Paululum, diu,

satis. USUS: Curam animi remittere, in sermone alicujus requiescere.

Sollicitudines amicorum consilio et sermone requiescunt. Cf. Quiesco.

RĔQUĪRO, is, sīvi _vel_ sĭi, sītum, rere, a. _Chercher_, _rechercher_;

_demander_. SYN. Quæro, postulo, flagito, deposco. ADV. Æque, nihil,

diligenter, magnopere, multum, recte, valde, vehementer, ultra. USUS:

Hominis in gerendo negotio fidem et prudentiam requiro. Verum quidem

dicis, sed requiram diligentius. Qui beatus est, non intelligo quid

requirat ut beatior sit, _ce qu’il exige pour être plus heureux_. Cf.

Quæro.

RES, rĕi, f. _Chose_, _objet_, _être_. USUS: 1. Negotium, _affaire_. Rem

alicui committere, credere. Rem libenter suscipit, naviter procurat, bene

agit, gerit, obit. Rem expedire, conficere. Res est plurimi otii, _cette

affaire demande beaucoup de loisir_. 2. Status rerum, conditio, _état_,

_condition_. Rerum cursus. Rerum turba, perturbatio, motus, confusio,

varietas, gravitas, asperitas status. Res perturbatæ, _affaires en

mauvais état_, _mauvaise situation_. Res turbulentæ, incommodæ, adversæ,

dubiæ, periculosæ, deteriores, contractæ, calamitosæ, desperatæ,

perditæ, eversæ. Rerum interitus, occasus. Res salva, _affaires en bon

état_. Res integræ, bonæ, secundæ, florentes, amplissimæ. Ut tum res

erant, _comme les choses étaient alors_. Pro re ac tempore consilia

capere, _prendre conseil du temps et des circonstances_. Consilium ex re

natum, _projet né des circonstances_. 3. Causa, _affaire_, _position_. Ad

rem accedere. Pertractare ea quæ rem continent. Ita res se habet. Eo loco

res nostra est; in eum locum; in id discrimen res nostra adducta est.

Res est in integro. Res bellissime ibant, processerant. Re inclinata;

extracta, procrastinata, dilata, rejecta. 4. Bona, opes, utilitas,

_ce qu’on possède_, _bien_, _fortune_. Res familiaris, domestica,

pecuniaria, frumentaria. Rei familiari operam dare. Rem quærere, augere,

amplificare. Rerum suarum satagere. Rebus suis providere, in rem suam

aliquid convertere. Erit id in rem tuam _vel_ e re tua, _cela sera à

votre avantage_. Res tua hic agitur, _c’est ton affaire_, _c’est toi

que cela regarde_. Rem suam conficere, diminuere, dissipare, dilabi

sinere; naufragium rei familiaris facere, _perdre tout son avoir_. 5.

Imperium, _puissance_, _pouvoir_. Rerum potiri. 6. Contentio, _débat_,

_contestation_, _procès_. Res mihi cum hujusmodi portento fuit. 7.

Occasio, opportunitas, _occasion_. Colloquium pro re nata non incommodum.

8. Factum, _le fait_, _la réalité_. Re præstare aliquid. Res, non

verba ad purgandum attulit. Non tam re quam spe laudatus. Ut res ipsa

demonstrat. 9. Promiscue, _locutions diverses_: Revera, _en fait_, _au

fond_, _en réalité_. Nihil ad rem, _cela ne fait rien à la chose, n’est

d’aucune utilité_. Reipsa de maleficio confiteri, _s’avouer vraiment

coupable, etc._ Re ac ratione; non re, sed opinione; re non verbis. Re

omissa tantum nomen tenere.

RĔSĂLŪTO, as, avi, atum, are, a. _Rendre un salut_. USUS: Neminem

resalutavit.

RĔSARCĬO, is, sartum, cire, a. _Réparer_, _raccommoder_. SYN. Restituo,

reficio. USUS: Vestem, damna resarcire. Cf. Restituo.

RĔSCINDO, is, scīdi, scissum, ere, a. _Briser_, _abroger_, _annuler_,

_anéantir_. SYN. Reseco; dissolvo, infirmo, labefacto. USUS: Acta

alicujus, leges, pactiones, instituta majorum rescindere. Cf. Valeo.

RĔSCISCO, is, scīvi _vel_ scīi, ītum, ere, n. _Venir à savoir,

apprendre_. SYN. Intelligo, cognosco. Cf. Scio.

RĔSCRĪBO, is, scripsi, scriptum, ere, a. _Récrire_, _répondre par écrit_.

SYN. Litteris respondeo. USUS: Non gravabor epistolæ tuæ rescribere.

Antemeridianis tuis litteris heri statim rescripsi: nunc respondeo

vespertinis, _j’ai répondu hier immédiatement à ta lettre du matin_; _je

réponds à présent à celle du soir_.

RĔSĔCO, as, cŭi, ctum, are, a. _Couper_, _tailler_, _retrancher_. SYN.

Excido, exscindo, exseco. USUS: Ad vivum resecare, _couper jusqu’au

vif_. Libidinem resecare, _réfréner la licence_.

RĔSĔRO, as, avi, atum, are, a. _Ouvrir_. USUS: Reserare januam, Italiam

hostibus.

RĔSERVO, as, avi, atum, are, a. _Conserver_, _garder_, _mettre en

réserve_. SYN. Servo, conservo. ADV. In posterum. USUS: Non te urbi,

sed carceri reservavi. Ad extremum reservatus. Aliquid sermoni præsenti

reservare, _réserver le reste pour se le dire de vive voix_. Vitam ad

meliora tempora reservare; reservare in diem pœnas præsentis fraudis,

_remettre ou renvoyer à un autre temps la punition de la faute présente_.

Cf. Servo, Differo.

RĔSES, ĭdis, omn. gen. _Qui reste_, _immobile_, _oisif_. SYN. Otiosus;

ab opere, labore vacuus; cessator. USUS: Timebant patres residem in urbe

plebem, _le peuple qui était resté dans la ville_. Cf. Piger.

RĔSĬDĔO, es, sēdi, ere, n. et a. _Rester assis_; _séjourner_, _rester_,

_s’arrêter_, _demeurer_. SYN. Consisto, maneo, remaneo, moror; supersum.

USUS: 1. In villa, in oppido residere. 2. Perduro, permaneo, supersum,

_rester_, _subsister encore_. Non patiar eas inter vos inimicitias

residere. Ne simultatis quidem ullæ reliquiæ in eo resident. Si quis in

morte sensus residet. Etiam nunc residet spes in virtute tua, _il me

reste encore quelque espoir que je fonde sur ton courage_. 3. Insum,

vigeo, reluceo, _résider_, _être placé_, _se trouver dans_. In eo tota

reipublicæ auctoritas residet. Tota spes mea in te residet. 4. Hæreo,

_retomber_, _demeurer_. Cujus culpa in re residet. Res gestæ, in quibus

nulla potest residere inertiæ suspicio.

RĔSĪDO, is, sēdi, ere, n. _S’asseoir_, _s’établir_, _s’arrêter quelque

part_, _s’affaisser_. USUS: 1. Si montes resedissent, amnes exaruissent,

_si les montagnes se fussent aplanies, les fleuves se seraient taris_.

2. Sedor, placor, _se calmer_, _s’apaiser_, _s’éteindre_. Cum iræ, cum

timor animo resedissent. Cum bella pace resedissent ac deferbuissent. Cf.

Remitto.

RĔSĬDŬUS, a, um, _Qui est de reste, qui reste_; subst. _Reste_, _restes_.

SYN. Reliquus. USUS: Quid relatum, quid residuum sit. Cf. Reliquus.

RĔSIGNO, as, avi, atum, are, a. _Rompre le cachet_, _ouvrir_. SYN.

Aperio, solvo, relino. )( Obsigno. USUS: Tabulas, litteras resignare.

(Resigno officium, VULG.), _résigner une charge, un emploi_. Lat. Abdico

me munere. (Resignatus, VULG.), _résigné_. Lat. Animo paratus.

RĔSĬLĬO, is, ŭi, ire, n. _Sauter en arrière_; _rebondir_; _se retirer_.

SYN. Refugio. Cf. Refugio, Abeo.

RĔSĬPISCO, is, (ŭi, īvi et ĭi), ere, n. _Reprendre ses sens_, _revenir

à soi_; _rentrer en soi-même_. SYN. Ad sanitatem, ad me redeo, me

colligo, erroris me pœnitet. PHRAS. Tandem resipuit, _il vint enfin à

résipiscence_, _il revint à la raison_. Tandem ad bonam, meliorem frugem

se recepit; ad frugem rediit; ad sanitatem reversus est; ad officium

rediit; ad mores et ingenium, quod a natura habuit, mite et tractabile se

recepit; tandem se collegit. Cf. Converto, Conversio, Frugi.

RĔSISTO, is, stĭti, stĭtum, ere, n. _S’arrêter_; _s’opposer à qqn_,

_résister_. SYN. Repugno, obsisto. ADV. Acriter, acutius, acerrime,

aperte, fortiter, impudenter, necessario, studiosius, vehementer.

PHRAS. 1. Resistam hominis audaciæ, _je m’opposerai à l’audace de cet

homme_. Obsistam pro viribus; omni non contentione modo, sed dimicatione

repugnabo; objiciam me quoad possum et ejus conatus refutabo; sceleri

et audaciæ me opponam; luctabor cum homine improbo; vel inermis contra

armatum resistam; improbis ejus consiliis occurram; audaciam frangam et

debilitabo. Si quod in me telum contorserit, legum et judiciorum arma

arripiam; lateris mei oppositu obnitar; ibo in hominem; obluctantem

contundam, ferociam exsultantis frangam. 2. Miles irruenti hosti diu

restitit, _l’armée tint longtemps contre les attaques de l’ennemi_.

Fortiter excepit impetum hostium; rem Rom. iniquo loco, animo atque

audacia diu sustinuit; itum egregie obviam hostium ferocitati; hostium

impetum tardavit; miles non consistere modo adversus hostem ausus, sed

reprimere etiam et in castra rejicere. Cf. Obsisto, Adversor, Obsto,

Arceo. USUS: 1. Libidini alicujus, dolori, hostibus resistere. 2.

Persisto, insisto, _s’arrêter_, _tenir bon_, _se relever_. Sed ego in hoc

resisto, _mais je m’arrête à cela_. Nihil est jam unde nos reficiamus

aut ubi lapsi resistamus, _nous n’avons plus aucun moyen de réparer nos

pertes et de nous relever de notre chute_.

RĔSOLVO, is, solvi, sŏlūtum, ere, a. _Détacher_, _ouvrir_. SYN. Dissolvo,

persolvo, numero. USUS: Resolvere oras, litteras, _détacher les câbles

attachées au rivage, ouvrir une lettre_. Senatus quæ est pollicitus summo

studio resolvet, _payer_, _acquitter_.

RĔSŎNO, as, avi, are, n. et a. _Retentir_, _résonner_. SYN. Persono,

percrepo. ADV. Urbanius. USUS: 1. In hac vocum concordia dulce quiddam et

amicum resonat. 2. Respondeo, _répondre_. Gloria virtuti resonat tanquam

imago, _la gloire est comme l’écho ou le reflet de la vertu_.

RESPECTO, as, avi, atum, are, n. et a. _Regarder derrière soi_, _regarder

autour de soi avec attention_. SYN. Respicio. USUS: Hæc ita prætereamus,

ut tamen intuentes et respectantes relinquamus, _laissons cela, mais

laissons le de manière à y jeter un coup d’œil en le quittant_.

RESPECTŬS, ūs, m. _Regard jeté en arrière_; _asile_, _refuge_. SYN.

Aspectus aversus. EPITH. Mirabilis. USUS: 1. In suo quisque gradu obnixi,

sine respiratione ac respectu pugnabant. Rex sine respectu effugit,

_le roi s’enfuit sans retourner la tête_. Meus animus in aciem est,

nec respectum ullum quærit. Quum respectum ad senatum et ad bonos non

haberet, eam sibi viam ipse patefecit, _n’ayant plus aucun recours auprès

du sénat et des gens de bien, il se fraya lui-même cette voie_. 2. Ratio,

_considération_, _égard à_, _compte_. Sine respectu majestatis, _sans

égard pour la dignité_. Cf. Ratio, Curo.

RESPERGO, is, si, sum, ere, a. _Couvrir de liquide_, _arroser_,

_mouiller_. SYN. Aspergo, profundo, conspergo. USUS: Cum prætoris oculos

prædonum remi respergerent, _comme les rames des pirates faisaient

jaillir l’eau jusque sur les yeux du préteur_.

RESPERSĬO, ōnis, f. _Action de mouiller, de verser_. USUS: Sumptuosa

respersio, _action de verser du vin sur un tombeau_.

RESPĬCĬO, is, spexi, spectum, ere, n. et a. _Regarder par derrière_,

_regarder autour de soi_. SYN. Retro ad aliquem aspicio; os vultumque in

aliquem converto; oculos ad aliquem refero, retorqueo; aspectum refero in

aliquid; oculis redeuntem sequor. ADV. Jucundius, longe, retro, melius,

morose. USUS: 1. E tenebris lucem aliquam respicere. Respexit et simul

ad Consulem aspexit. Antiquam societatem respexit. Præteriti temporis

memoriam cogitatione respicere. 2. Rationem habeo, curo, _se préoccuper

de_, _avoir soin ou souci de_. Respicite salutem, reipublicæ commoda. 3.

Adjuvo, _aider_, _protéger_. Nisi quis deus nos respiciat.

RESPĪRĀTĬO, ōnis, f. _Respiration_, _pause_. SYN. Interspiratio,

interpunctio. USUS: 1. Alios intervalla, moræ, respirationes delectant.

2. Exhalatio, _exhalaison_. Aer oritur ex respiratione aquarum.

3. Spirandi actus, _action de respirer_. Sine respiratione animal

intermoritur. Cf. Respiro.

RESPĪRO, as, avi, atum, are, a. et n. _Rendre un souffle_, _exhaler_.

SYN. Spiro, spiritum duco; anhelo; animam reddo, quæ ducta est spiritu;

recreor, quiesco. ADV. Libere, paulum. PHRAS. Nunc ægre, nunc liberius

respiro, _tantôt je respire avec difficulté, tantôt avec plus de

facilité_. Spiritus nunc ægre, nunc liberius meat; nunc arcte meat

interclusus spiritus, nunc commodius ducitur; difficultas spirandi

nunc fauces strangulat, nunc relaxat. Nunc difficilius, nunc commodius

spiritus redditur. Noxius humor nunc spiritum intercludit, nunc

reciprocare animam sinit. Noxius humor nunc animam comprimit, nunc laxat.

Tametsi anhelitum nonnunquam recipiam, humor tamen, qui fauces obsidet,

spiritum sæpius elidit. Vix æquabilem tantisper spiritum traho, cum

interclusio animæ et solitæ spiritus angustiæ mox sequuntur. USUS: 1.

Pulmones ductam animam respirant et reddunt, _les poumons exhalent et

rendent le souffle qu’amène l’aspiration_. 2. Recreor, quiesco, animum

recipio, _respirer_, _se reposer_, _se remettre_. Erigere animum,

paululum a metu respirare. Respirabo, si te videro, et in his miseriis

requiescam. 3. Cesso, intermitto, _se ralentir_, _se calmer_. Oppugnatio

ne punctum quidem temporis respiravit. Cf. Recreor, Instauro, Colligo.

RESPLENDĔO, es, ere, n. _Reluire_. SYN. Refulgeo.

RESPONDĔO, es, di, sum, ere, a. _Répondre_, _répliquer_. SYN. Responsum

do, refero, responsum reddo, rescribo. )( Interrogo. ADV. Absurde, acute,

æqualiter, amice, argute, aspere, audacter, bene, benigne, commodissime,

considerate, constanter, copiose, cumulate, demisse, dolenter, dilucide,

falso, flebiliter, ferociter, graviter, honeste, honorifice, humane,

impudenter, inhumane, inscite, lente, liberaliter, litterate, luculenter,

male, memoriter, perbenigne, probe, recte, separatim, suppliciter,

tristius, vehementer, venustissime, verissime, confuse. PHRAS. Respondit

ad hæc alter, _un autre répliqua à ces choses_. Excepit sermonem alter,

subjecit alter; ad hæc responsum dedit, reddidit alter; ad ea alter

paucis; ad ea placide alter et benigne verba fecit; unum non amplius

verbum retulit, reddidit. Responsi ratio hæc erat; reposuit alter ad

hæc. Cf. Responsum. USUS: 1. Ad interrogata responde, extra ea cave

vocem mittas. Aspere verbis vultuque respondit. 2. Convenio, congruo,

_correspondre_, _répondre à_, _être équivalent_. Extrema primis; virtus

tua hominum opinioni, majorum laudibus respondet. Optatis meis fortuna

respondit; inter eos mutuo officiis respondetur. Ut verba verbis quasi

demensa et paria respondeant, _que les mots répondent aux mots, qu’il y

ait entre eux correspondance, symétrie parfaite_.

RESPONSĬO, ōnis, f. _Réponse_. SYN. Responsum. EPITH. Brevis, inimica.

USUS: Indigna responsione quæstio.

RESPONSUM, i, n. _Réponse_. SYN. Responsio. EPITH. Liberale, præclarum,

homine docto dignum. USUS: Responsum dare, reddere, edere, _donner une

réponse_. Responsum ferre (ab aliquo), _recevoir une réponse de qqn_.

Responsa jurisconsultorum.

RESPUBLĬCA, reipublicæ, f. _La chose publique_, _les affaires

publiques_, _état_, _république_. SYN. Res communis, publici consilii

societas. EPITH. Ægrota, afflicta, perdita, aliena, amantissima,

clara, conjunctissima, florens, fortunata, germana, grata, imbecilla,

infirma, ingrata, labens, libera, misera, municipalis perturbata,

perdita, privata, quieta et prospera, sana, salva summa, tenuis, tota,

tranquilla, turbulenta, vetus, universa. PHRAS. 1. Rempublicam condere,

_fonder une république_. Rempublicam constituere, ædificare, serere;

reipublicæ fundamenta jacere, ponere; statum civitatis et legibus et

moribus de integro condere. 2. Ad rempublicam gerendam sero accessit,

_il parvint très tard au gouvernement de la république_. Sero ad

rempublicam se contulit; rempubl. capessivit, accepit, attigit; gerere,

tractare, administrare cœpit. 3. Rempublicam strenue administrat, _il

gouverne parfaitement l’état_, Rempublicam pulcherrime gerit; legibus

optimis temperat, sustinet, gubernat. Totus in rempublicam incumbit,

ejusque formam pulcherrimam effingit. 4. Magna ars est rempublicam

recte gerere, _c’est une grande science, que de bien gouverner un

état_. Ad gubernacula reipubl. sedere; custodem gubernatoremque

reipublicæ agere; clavum imperii tenere; res communem utilitatem

continentes administrare, gubernacula reipublicæ tractare. Cf. Rego,

Regno, Impero. 5. Pœnas dabunt qui adversus rempublicam insurgunt,

_ceux qui se révoltent contre le pouvoir public seront punis_. Qui

rempublicam oppugnant, vexant, perturbant, labefactant, violant; qui

rempublicam convellere, opprimere, delere, vastare nituntur; qui arma

contra rempublicam ferunt; qui pestem patriæ moliuntur. Cf. Oppugno. 6.

Respublica ruinæ est proxima, _la république est sur le penchant de la

ruine_. Respublica inclinata præcipitat in exitium; haud longe abest ab

exitio, interitu; labat respublica, et perditis jam prope rebus, omnia

ad exitium præcipitia sunt, omnia ad perniciem profligata atque perdita

videntur. 7. Rempublicam conserva, _sauve la république_. Rempubl.

consiliis tuis excita, erige, fulci, contine, serva, restitue, ac si

fieri possit ut resurgat ac reviviscat, effice atque elabora. USUS:

Conversiones rerum publicarum naturales esse, e philosophia didiceram,

_la philosophie m’avait appris que les révolutions étaient l’état naturel

des républiques_.

RESPŬO, is, ŭi, ere, a. _Rejeter_, _rendre_; _écarter_, _repousser_,

_mépriser_. SYN. Repudio, aspernor. ADV. Vehementer. USUS: Respuere

aliquid ac pro nihilo putare. Respuere consolationem omnem ac consilium.

Quod respuunt (aures) immutandum est, _ce que l’oreille rejette, n’admet

pas, doit être changé_. Cf. Nolo, Recuso, Invitus.

RESTINCTĬO, ōnis, f. _Action d’éteindre_, _étanchement (de ta soif)_.

SYN. Sedatio. USUS: Restinctio sitis.

RESTINGUO, is, nxi, nctum, ere, a. _Éteindre_; _apaiser_; _détruire_.

SYN. Sedo, comprimo. )( Inflammo. USUS: Ardorem restinguere. Eloquentia

cupiditates restinguit. Ignem, sitim restinguere. Cf. Comprimo, Coerceo.

RESTĬPŬLĀTĬO, ōnis, f. _Stipulation réciproque_. SYN. Repromissio.

RESTĬPŪLOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Faire une stipulation réciproque

ou nouvelle_. SYN. Repromitto. ADV. Diligenter, porro.

RESTIS, is, f. _Corde_, _cordage_. SYN. Funis.

RESTĬTŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. _Replacer_, _remettre en état_;

_restituer_. SYN. Instauro, corrigo, repræsento. ADV. Æque, dissolute,

honorifice, perniciose, plane, turpiter, in integrum. USUS: 1. Pretium,

veterem potestatem reipublicæ restituere. Pecuniam, libertatem

restituere ac repræsentare. Restituere ac corrigere depravata. 2.

Repono, _rétablir_. Aliquem in integrum, in antiquum gloriæ et honoris

locum, in veterem possessionem gratiamque restituere. Vix sibi e gravi

calamitate restitui cœperat. Quem auctoritate, studio, sententiis vestris

restituistis, nunc manibus quoque vestris in suis sedibus collocate. 3.

Veniam do, _réhabiliter un condamné, réintégrer un exilé dans sa patrie_.

Condemnatum clementer restituit.

RESTĬTŪTĬO, ōnis, f. _Rétablissement_, _réparation_. USUS: Restitutio

damnatorum, _réhabilitation_, _rappel des condamnés_.

RESTĬTŪTOR, ōris, m. _Celui qui rétablit_, _restaurateur_, _sauveur_.

USUS: Lentulus salutis nostræ restitutor.

RESTO, as, stĭti, stĭtum, are, n. _S’arrêter_. SYN. Maneo, remaneo,

resideo. ADV. Omnino. USUS: 1. Romæ restiti paulisper dum cœpta

perficerem. 2. Relinquor, supersum, superat, reliquum est, residuum est,

_être de reste_, _subsister_, _survivre_. Nihil ei præter hortos restat.

Hæc reliqua pars est, hic restat actus. Unicus mihi amicus restat. Cf.

Reliquus.

RESTRICTĒ, _Strictement_, _rigoureusement_; _avec ménagement_. SYN.

Anguste, stricte. USUS: Cur id tam restricte parceque faciat, ignoro, _je

ne sais pourquoi il agit avec tant de réserve et du ménagement_.

RESTRICTUS, a, um, _Modéré_, _serré_, _avare_. SYN. Tenax, parcus,

avarus. USUS: Natura ad largiendum restrictior, _la nature est trop avare

de ses dons_.

RĔSŬPĪNUS, a, um, _Renversé_, _couché sur le dos_. SYN. Supinus.

RĔSURGO, is, surrexi, surrectum, ere, n. _Se relever_, _se rétablir_;

_ressusciter_. USUS: Resurgunt res Romanæ contra spem. Cf. Pascha,

Christus.

RĔTARDĀTĬO, ōnis, f. _Retard_, _délai_. SYN. Mora, impedimentum.

RĔTARDO, as, avi, atum, are, a. et n. _Retarder_, _ralentir_; _réprimer_,

_arrêter_. SYN. Moror, moram affero, moram facio, moram et impedimentum

infero. USUS: Celeritatem alicujus, hostium animos et impetum retardare,

comprimere, frangere. Ne animum tuum a scribendo defatigatio ulla

retardet, _qu’aucune fatigue ne vous empêche de m’écrire_. Cf. Differo,

Moror, Mora, Impedio.

RĒTE, is, n. _Filet_, _rets_. SYN. Plaga, laqueus.

RĔTĔGO, is, texi, tectum, ere, a. _Découvrir_, _dévoiler_, _montrer_.

SYN. Aperio, evolvo. Cf. Aperio.

RĔTENTĬO, ōnis, f. _Action d’arrêter, de suspendre_. USUS: Assensionis

retentio, _action de suspendre son assentiment_.

RĔTEXO, is, texŭi, textum, ere, a. _Défaire un tissu_; _défaire_,

_détruire_. SYN. Dissolvo. USUS: Dialectica quasi Penelopes telam

retexens. Num, quod adolescens præstiti, commutem et velut me ipse

retexam? Retexo orationem meam, _je rétracte mon discours_, palinodiam

cano.

RĔTĬCENTĬA, æ, f. _Silence obstiné_. SYN. Taciturnitas.

RĔTĬCĔO, es, cŭi, ere, n. et a. _Se taire, garder le silence_; _taire

qqche_. SYN. Taceo, conticeo, obmutesco. ADV. Astute, prorsus, nullo

modo. USUS: Silentio utor, tacitum relinquo, silentio prætereo, silentio

involvo, abstineo me ab hujus rei sermone. Cf. Taceo, Sileo.

RĒTĬCŬLUM, i, n. _Petit réseau_, _filet à petites mailles_.

RĔTĬNĔO, es, nŭi, tentum, ere, a. _Retenir_, _empêcher d’avancer_. SYN.

Retineo, cursum inhibeo; teneo. )( Dimitto. ADV. Diligenter, diutius,

in perpetuum, mediocriter, melius, vehementer, vix. USUS: 1. Sui juris

retinendi quisque cupidus. Retine hominem, ni profectus est. 2. Conservo,

_conserver_, _soutenir_, _défendre_. Retinent tamen caritatem in

pastores. 3. Delecto, _tenir attentif_, _captiver_. Ipse historiæ ordo

nos retinet. Cf. Detineo, Moror.

RĔTORQUĔO, es, torsi, tortum, ere, a. _Diriger en arrière_, _tourner_,

_retourner_. SYN. Reflecto. USUS: Retorquet oculos in hanc urbem, _il

retourne les yeux vers cette ville_.

RĔTRACTĀTĬO, ōnis, f. _Refus_, _résistance_, _hésitation_. SYN.

Revocatio, recognitio. USUS: Conficies igitur, idque sine dubitatione

ulla et retractatione, _sans hésiter_. Sine retractatione ulla dicere

libere audeo. Cf. Palinodia.

RĔTRACTO, as, avi, atum, are, a. _Remanier_, _retoucher_, _revoir_. SYN.

Revoco. USUS: Locus ille a me retractabitur, _je retoucherai ce passage_.

Retractando dolorem vulnerum augemus, _nous augmentons notre douleur en y

revenant_. Sive retractabis, sive properabis, pereundum est, _que tu le

veuilles ou que tu ne le veuilles pas, il faut mourir_. Cf. Revoco.

RĔTRĂHO, is, xi, ctum, ere, a. _Retirer_, _reprendre_, _rappeler_. SYN.

Abstraho; revoco. ADV. Non sane, facile proficiscentem. USUS: Retrahere

aliquem a cœpto. A turpi consilio, a scelere retrahere aliquem et

revocare.

RĔTRĬBŬO, is, ŭi, ūtum, ere, a. _Rendre_, _restituer_. SYN. Rependo,

refero. USUS: Retribue, quod debes. Cf. Reddo.

RĔTRŌ, _Par derrière_, _derrière_. SYN. A tergo, post tergum, ab tergo,

post. PHRAS. Hostis retro cessit, _l’ennemi recula_. Hostis pedem

retulit; se recepit; receptu sibi consuluit; retro abiit. USUS: Tam longe

retro respicere non possum. Pergeret protinus; quid retro et a tergo

fieret ne laboraret, _qu’il continuât d’aller en avant, sans s’inquiéter

de ce qui se passait par derrière_.

RĔTRORSUM, _En sens inverse_, _réciproquement_. USUS: Retrorsum vicissim

ex æthere aer oritur, _de nouveau et réciproquement l’air se forme du

feu_.

RĔTRŪDO, is, di, sum, ere, a. _Pousser en arrière_, _faire reculer_.

USUS: Deorum simulacra retrusa, _statues des dieux cachés_.

RĔTUNDO, is, tŭdi, tūsum, ere, a. _Émousser_; _affaiblir_, _atténuer_.

SYN. Obtundo. ADV. Belle. USUS: Sermones, improbitatem alicujus,

districtos in rempublicam gladios retundere. Cf. Repello.

RĔUS, i, m. _Accusé_, _prévenu_; _coupable_. SYN. Is qui causam dicit;

qui lege aliqua tenetur; qui aliqua culpa erroris tenetur humani; qui

arguitur; de cujus re disceptatur; qui de capite, civitate, fortunis

dimicat; is unde petitur; sons, nocens. EPITH. Afflictus, humilis,

improbus, innocens, invidiosus, locuples, mœstus, nobilis, nocens,

perditus, turpis. PHRAS. Certe reus est, _certainement il est coupable_.

Culpa tenetur; in culpa est; est quædam in illo culpa; culpa nonnulla in

eo hæret, residet; culpa ejus facinoris in illo consistit; incurrisse

in id crimen hominem dubitat nemo; in ea noxa fuisse hominem pro

comperto est; versari in ea culpa; eo facinore contaminatum esse; in

reos referendum nemo dubitat; haud expertem criminis, culpa non vacare

certum habeo. Crimen non quisquam certius subiit; culpam sine dubitatione

sustinet. USUS: Aliquem capitalis rei, de furto reum facere, agere,

peragere. Inter reos referre. Criminis se reum pro aliquo supponere.

Sontibus, reis opitulari.

RĔVĔHO, is, xi, ctum, ere, a. _Ramener_, _transporter_. USUS: Sed paulo

longius ad superiorem ætatem revecti sumus, _nous sommes remontés à une

époque un peu ancienne_.

Rĕvēlātĭo, ōnis, f. _Révélation_. SYN. Divinus admonitus. PHRAS. Ista per

revelationem intellexit, _il a compris ces choses par révélation_. Divino

admonitu; cœlesti admonitu, DEO aperiente, divinitus cognovit; ista DEO

patefaciente, manifestante cognovit; ejus rei notitiam e cœlo hausit,

accepit.

RĔVELLO, is, velli, vulsum, ere, a. _Détacher_, _arracher_; _effacer_,

_faire disparaître_. USUS: De corpore saucii tela revellere. Claustra,

januam revellere. Superiores injurias revellimus. Crucem, quæ ad portam

fixa erat, revellistis, _cette croix, dressée à la porte de votre ville,

vous l’avez arrachée_.

RĔVĔNĬO, is, vēni, ventum, ire, n. _Revenir_, _retourner_. SYN. Redeo.

USUS: Cum domum revenero. Cf. Redeo.

RĒVĒRĀ, _En réalité_, _réellement_ SYN. Reipsa, reapse. USUS: Cuius

igitur hoc crimen est? revera nullius. Cf. Certe.

RĔVĔRENTĬA, æ, f. _Crainte inspirée par le respect_, _respect_,

_déférence_, _égard_. SYN. Honor, observantia. PHRAS. 1. Reverentiam

parentibus liberi debent, _les enfants doivent le respect à leurs

parents_. Par est, ut liberi parentum auctoritatem vereantur, judicium

sequantur; cavendum, ne parentum reverentia liberorum animis excedat

unquam; æquum est, ut liberi parentibus præcipuum honorem habeant;

præcipua observantia colant; reverentiam adversus parentes adhibeant;

omni cultu ac veneratione prosequantur; ut aspectabiles quosdam deos

observent et vereantur; secundum deorum immortalium numen, primo in

honore ac caritate habeant; ut parentum quadam verecundia ducantur;

pudore regantur; parentum quamdam verecundiam habeant; præcipuam parentum

rationem habeant. Cf. Honor. 2. Nullam erga majores reverentiam habet,

(VULG. irreverens est), _il n’a aucun égard pour les gens âgés_. Omnis

excessit animo majorum reverentia; nulla majorum verecundia ducitur;

majoribus nulla se verecundia obstrictum reputat; inofficiosus,

illiberalis erga majores est; nulla illi majorum reverentia, verecundia

nulla. Majorum nec auctoritatem veretur, nec vim pertimescit; nulla illum

majorum verecundia a vitæ licentia arcet. Cf. Revereor. USUS: Adhibenda

est quædam adversus homines reverentia, _il nous faut témoigner une

certaine déférence pour nos semblables_. Cf. Revereor.

RĔVĔRĔOR, eris, ĭtus sum, eri, d. a. _Respecter_, _révérer_; _avoir du

respect, de la déférence, des égards, de l’estime pour_. SYN. Vereor,

colo, observo, cultu quodam et honore dignor. PHRAS. Quos maxime debuit,

eos minime reveritus est, _il n’eut aucun égard pour ceux qu’il devait le

plus honorer_. Quorum maxime debuit, eorum nullam rationem duxit; quibus

præcipuum debuit, illis nullum honorem habuit. Quorum judicium sequi,

voluntati parere, auctoritatem vereri debuit, eos nullo loco habuit,

nullo honore cultuque dignatus est; illis minimum tribuit, honorem

nullum detulit; eos observantia nulla prosecutus est; iis studium

observantiamque nullam præstitit, exhibuit. USUS: Observantia est, per

quam ætate aut honore antecedentes reveremur et colimus, _on entend par

respect_ (observantia) _les marques de déférence et de vénération que

nous donnons à ceux qui nous sont supérieurs par l’âge ou les honneurs_.

Cf. Honor, Reverentia, Observantia.

RĔVERSĬO, ōnis, f. _Retour avant d’avoir achevé le voyage_; _retour_,

_réapparition_. SYN. Reditus. )( Profectio. USUS: Reversio et motus

febrium. De reditu vel potius reversione mea lætantur, _il se réjouissent

en voyant que je vais revenir ou plutôt rebrousser chemin_.

RĔVERTO, is, et RĔVERTOR, eris, versus sum, i, d. n. _Revenir_,

_retourner sur ses pas_; _rebrousser chemin_. SYN. Reverto, revenio,

redeo, refero me, remigro. ADV. Acriter, crebro, retro. USUS: Ad

propositum revertor. Sed ad jus publicum revertor. Domum reverti. Ad

superiorem consuetudinem revertit, _il revient à son ancienne habitude_.

Cf. Redeo.

RĔVINCĬO, is, vinxi, vinctum, ire, a. _Lier_, _enchaîner_. USUS:

Revinctis post terga manibus.

RĔVINCO, is, vīci, victum, ere, a. _Vaincre de nouveau_; _réfuter

victorieusement_. SYN. Convinco. PHRAS. Manifeste eum revici, _je l’ai

réfuté victorieusement_. Manifestis indiciis hominem tenui; jugulavi

testibus et elinguem reddidi. Cf. Convinco. USUS: Nunquam is argumentis

revinci se patietur, _jamais il ne se laissera convaincre par les

arguments_.

RĔVĬRESCO, is, virŭi, escere, n. _Redevenir vert_; _rajeunir_, _revivre_.

SYN. Fruticor, renovor, refloresco, revivisco. USUS: Reipublicæ vires

senatorum virtute revirescunt, _les forces de la république renaîtront

par la vertu des sénateurs_.

RĔVĪSO, is, ere, n. et a. _Regarder_; _revenir voir_, _visiter_. SYN.

Iterum viso, inviso. USUS: Cum poteris, nos revises.

RĔVĪVISCO, is, vixi, iscere, n. _Être rendu à la vie_, _renaître_,

_ressusciter_. SYN. In vitam redeo, renascor; respiro, recreor ex metu,

e fluctibus emergo. ADV. Necessario. USUS: Ut tua causa toties jugulata

facilius reviviscat. Ex metu mortis luce libertatis recreatus revixit,

_échappé aux terreurs de la mort, il se sentit renaître en commençant à

respirer l’air pur de la liberté_.

RĔVŎCĀTĬO, ōnis, f. _Rappel_. EPITH. Contraria. USUS: Receptui signum,

aut revocationem a bello nondum audivimus, _nous n’avons pas encore

entendu sonner le rappel pour nous retirer du combat_.

RĔVŎCO, as, avi, atum, are, a. _Rappeler_; _éloigner_, _détourner_. SYN.

Removeo, avoco, abstraho. )( Voco. ADV. Acrius, arroganter, identidem.

USUS: 1. Revocare mentem a sensibus. Aliquem a scelere, ab incepto, ab

instituto cursu, a cupiditate et furore revocare. 2. Refero, _rapporter

à_, _appliquer_, _attribuer_. Revocare omnia ad scientiam, ad veritatem.

3. Repeto, instauro, _rappeler_, _reprendre_. Studia longo intervallo

intermissa revocare. Vires amissas revocare. Revocare se ad pristinam

industriam. 4. Promiscue, _locutions diverses_. Aliquid in dubium, in

memoriam, in animum revocare. Cum fortuna ex adverso in meliorem statum

revocatur. Ad incertum revocabuntur possessiones omnium, _seront remis en

question_. Actor sæpius revocatus, _souvent rappelé sur la scène_.

RĔVOLO, as, are, n. _Revenir en volant_. SYN. Retro volo.

RĔVOLVO, is, vi, vŏlūtum, ere, a. _Faire rétrograder_, _faire remonter_;

pass: _revenir_, _retourner_, _se reporter_; _revenir à_. SYN. Rapio,

reduco. ADV. Necessario. USUS: Identidem eodem revolvor, _mon esprit

se reporte de temps en temps en ce lieu_. Imprudens eo quo minime vult

revolvitur. Cf. Iterum.

REX, rēgis, m. _Roi_. SYN. Princeps, dominus. EPITH. Afflictus, alienus,

clarissimus, doctissimus, generosus, ignobilis, impius, impudens,

nobilis, opulentus, potentissimus, præstans. PHRAS. Rex erit, _il sera

roi_. Regis fortuna in eum transitura est. Rectorterrarum earum erit;

summam imperii obtinebit; civium omnium dominus erit; regiis insignibus

conspicuus erit; regalem potestatem habebit; regali potestate præditus

erit; regno præficietur; summæ imperii præerit; summa imperii potietur.

Cf. Impero, Regno. USUS: Reges orbis terrarum domini.

RHĒDA, æ, f. _Voiture de voyage à quatre roues_. SYN. Essedum, vehiculum.

USUS: Rheda vehor; in rheda sedere. Cum duobus essedis et rheda equis

juncta.

RHĒDĀRĬUS, ĭi, m. _Voiturier_, _cocher_. USUS: Rhedarius Milonis occisus

est.

RHĒTOR, ŏris, m. _Celui qui enseigne la rhétorique_, _rhéteur_. SYN.

Orator, dicendi artifex, rhetoricæ disciplinæ doctor, qui dicendi

præcepta tradit. EPITH. Antiquissimus, doctissimus, eloquens, magnus,

nobilis. USUS: Vis et artificium rhetoris. Cf. Orator.

RHĒTŎRĬCA, æ, f. _L’art oratoire_, _la rhétorique_. SYN. Ars rhetorica,

rhetorum ars, disciplina dicendi; vis oratoria, oratoris facultas, ratio

dicendi, copia dicendi. EPITH. Forensis, paulo hebetior, similis palmæ.

USUS: Scripsit artem rhetoricam Cleanthes. Rhetoricam palmæ, dialecticam

pugno similem Zeno voluit.

RHĒTŎRĬCĒ, _En orateur_, _en rhéteur_. SYN. Rhetorum more, copiose,

ornate, splendide. USUS: Rhetorice mavis, an dialectice disputem?

_Préféres-tu que nous discutions en rhéteurs ou en dialecticiens?_

RHĒTŎRĬCUS, a, um, _De rhéteur_. USUS: Exercitationes, libri, artes

rhetoricæ.

RHYTHMUS, i, m. _Rapport_, _symétrie_, _nombre_, _cadence_. SYN. Poetæ

lyrici, musici, numerorum, qui Græcis ῥυθμοι (rhythmi), studiosiores.

RĪCĪNĬUM, ĭi, n. _Petit voile_. Vestimenti genus.

RICTŬS, ŭs, m. _Bouche ouverte (surtout pour rire)_. SYN. Os minax et

hians.

RĪDĔO, es, rīsi, rīsum, ere, n. et a. _Rire_; _se moquer de_. SYN. Risum

edo; derideo, irrideo. ADV. Familiariter, docte, vehementius, valde.

PHRAS. 1. Omnes ad hæc risere, _à ces paroles, tout le monde se mit à

rire_. Maximus ad hæc omnium risus est consecutus; nemo tenebat risum;

risus omnibus obortus est; cachinnos sustulere omnes; risu pene corruere;

risu prope emortui sunt; risu excepere ista plerique; in risum effusi

omnes. 2. Nos interea ridemur, _cependant on se moque de nous_. Interea

fabula sumus; in ora hominum pro ludibrio abimus; deridiculo habemur.

Cf. Irrideo. USUS: Risi imprudentiam hominis. Risi “nivem atram” teque

hilariesse animo et prompto ad jocandum gaudeo, _j’airi de ta “neige

noire”, et je vois avec plaisir que tu es gai et disposé à plaisanter_.

RĪDĬCŬLĒ, _D’une manière plaisante_; _ridicule_, _risible_. SYN. Facete,

perridicule, joco. USUS: Quidam ridicule insanus.

RĪDĬCŬLUM, i, n. _Plaisanterie_, _bouffonnerie_, _mot plaisant_,

_spirituel_. SYN. Jocus, facetiæ, digna res quæ omnium irrisione ludatur.

EPITH. Civile, frequens, impatiens, lentum, subobscœnum. USUS: Vitabit

ridicula quæsita nec ex tempore ficta, sed domo allata, quæ plerumque

sunt frigida.

RĪDĬCŬLUS, a, um, _Qui fait rire_; _plaisant_, _risible_, _comique_. SYN.

Jocularis. EPITH. Petulans. USUS: Facie magis, quam facetiis ridiculus,

_homme dont la personne (la face) est plus amusante que les facéties_.

Homo perridiculus.

RĬGĔO, es, ere, n. _Être roide, dur, engourdi par le froid_. SYN.

Conglacio, congelo. USUS: Aut frigore rigent, aut calore uruntur. Vestes

gelu rigent. Cf. Frigus.

RĬGĬDUS, a, um, _Roide_, _droit_, _tendu_; _gelé_, _glacé_. SYN. Durus,

severus, austerus, ferreus, præfractus, acerbe severus. USUS: Aves

rigidis cruribus, procero rostro. Cf. Severus.

RĬGO, as, avi, atum, are, a. _Arroser_. SYN. Respergo, irrigo, aquarum

inductione terræ fecunditatem do. USUS: Isti cum se fontes esse dicant,

et omnia rigare debeant ingenia, _ceux-ci disent qu’ils sont les sources

où doivent s’abreuver tous les esprits_. Nilus Ægyptum rigat.

RĪMA, æ, f. _Fente_, _crevasse_. SYN. Hiatus. PHRAS. Paries rimas agit,

_le mur se lézarde_. Vitium facit; labem ducit. Cf. Hiatus. USUS: Ne

inferciat verba orator, tanquam rimas expleat, _comme s’il bouchait des

fentes_.

RĪMOR, aris, atus sum, ari, d. a. _Fouiller_, _sonder_, _rechercher_,

_scruter_. SYN. Scrutor, inquiro. Cf. Indago, Meditor.

RINGOR, eris, rictus sum, ngi, d. n. _Grincer des dents_.

RĪPA, æ, f. _Rive d’un fleuve_. SYN. Littus, ora. EPITH. Aversa,

contraria, viridis, opaca. USUS: Fluvium extra ripas redundantem

coercere. In viridi et opaca ripa obambulare. Viridissimi riparum

vestitus. Impetus aquæ ripas alluentis.

RĪSŬS, ūs, m. _Rire_; _moquerie_. SYN. Cachinnus. EPITH. Magnus,

maximus, mediocris. PHRAS. 1. Risum commovit, _il excita le rire_. Risum

excitavit; cachinnum commovit; risum movit omnibus; risum fecit; risum

omnibus excussit, elicuit; solutissimum risum movit; in risum convertit.

2. Risum comprimere non potui, _je ne pus m’empêcher de rire_. Risum

tenere, continere non potui; non potui, quin risum ederem, cachinnum

tollerem; obstinatum silentium in risum transferrem; in effusos risus

solverer; temperare mihi a risu non poteram. Cf. Rideo. USUS: Risum

captare, quærere. Risum edere. Risu corruere, emori.

RĪTE, _De la bonne manière_, _avec raison_, _bien_. SYN. Recte, modo ac

ordine. USUS: Nihil rite, nihil more institutoque perfecit. Cf. Recte.

RĪTŬS, ūs, m. _Coutumes religieuses_, _cérémonies_, _rites_; _usage_,

_coutume_, _façon_. USUS: Mos, consuetudo rata et firma, præcipue sacra,

institutum vetus. EPITH. Optimi, patrii, USUS: Ex ritu patrio deos

colere. Ritu pecudum vivere, _vivre à la manière des brutes_. Variis

ritibus fana dedicantur. Cf. Cerimonia.

RĪVĀLIS, is, m. _Rival_. SYN. Æmulus, competitor. Cf. Æmulus.

RĪVĀLŬTAS, ātis, f. _Rivalité_. SYN. Æmulatio. Cf. Æmulatio.

RĪVUS, i, m. _Petit cours d’éau_, _ruisseau_. SYN. Rivulus. USUS: Rivorum

a fonte deductio. Rivulus arcessitus et ductus ab ipso capite.

RIXA, æ, f. _Dispute_, _querelle_, _différend_. SYN. Turba, jurgium,

verbosa et plena jurgii contentio. EPITH. Nova, magna. PHRAS. Rixam

excitare, _provoquer une dispute_. Rixam concire, concitare; certamina

serere; in disceptationem aliquos trahere. Cf. Contentio, Jurgium. USUS:

Nostræ Academiæ cum veteri magna rixa est. In quorum rixam si quis

incurrerit. Cf. Certamen.

RIXOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Se quereller_, _contester_. SYN.

Contendo, jurgor. USUS: De amicula rixantur. Cf. Contendo.

RŌBŎRO, as, avi, atum, are, a. _Fortifier_, _consolider_, _corroborer_.

SYN. Corroboro, confirmo. USUS: Ut hæc auctoritate sua roboraret. Cf.

Confirmo.

RŌBUR, ŏris, n. _Dureté_, _solidité_, _force_; _chêne très dur_,

_rouvre_. SYN. Vis, firmitas, virtus, nervi, firmamentum; quercus,

lignum durissimum. EPITH. Firmissimum, incredibile animi. USUS: Quantum

in animo cujusvis roboris est et nervorum. Copiarum robur deletum est,

_nos meilleurs soldats ont été détruits_. Milo incredibili animi robore

septus. Animi invicti magnitudo et robur. Cf. Vires.

RŌBUSTUS, a, um, _Dur_, _fort_, _solide comme le chêne_. SYN. Fortis,

valens, nervosus, lacertosus, maximis corporis viribus. ADV. Bene. PHRAS.

Robustiorem illo vidi neminem, _je n’ai vu personne de plus robuste que

lui_. In quo plus roboris, firmitatis, virium inesset; qui firmior esset

a viribus; qui virium firmitate præstaret; qui corporis robore anteiret;

qui viribus magis valeret; in quo tam eximia virtus virium; cui tantum

roboris et nervorum, cognovi neminem. Cf. Fortis. )( Confectus. USUS:

Robustioris jam impietatis est. Malum inveteratum fit robustius. Audax et

robustus satelles. Cf. Firmus.

RŌDO, is, rōsi, rōsum, ere, a. _Ronger_. SYN. Corrodo, arrodo, exedo.

USUS: 1. Mures noctem et diem rodentes aliquid. 2. Carpo, _mordre_,

_déchirer_, _attaquer_, _désigner_. Qui aliquem in convivio rodunt, in

circulis vellicant, ubique carpunt.

RŎGĀTĬO, ōnis, f. _Demande_, _prière_, _sollicitation_. SYN. Rogatus,

obtestatio, preces. EPITH. Consularis, gratiosissima, justa,

sceleratissima, similis, tribunitia. USUS: 1. Ego Curtium rogatione

tua diligo. 2. Lex, _loi proposée_; _proposition ou projet de loi_.

Rogationem ferre, perferre, promulgare. Rogationi intercedere.

Rogationem abrogare. 3. Interrogatio, _interrogation_. Chrysippus quadam

rogatiuncula delectatur.

RŎGĀTOR, ōris, m. _Celui qui propose une loi_, _auteur d’un projet de

loi_; _solliciteur de suffrages_. SYN. Qui rogat, petit, quærit; qui

cistas defert, colligendis per tribus suffragiis. EPITH. Justus. USUS:

Vos rogatores, vos diribitores, vos custodes fuistis tabularum.

RŎGĀTŬS, ūs, m. (abl. sing. tantum) _Demande_, _prière_. SYN. Rogatio,

oratus. USUS: Meo rogatu rem impetravit.

RŎGO, as, avi, atum, are, a. _Demander en priant_, _solliciter_, _prier_;

_interroger qqn au sujet de qqche_. SYN. Oro, precor, quæso, deprecor,

obsecro, obtestor, interrogo, ex aliquo quæro. ADV. Acrius, arroganter,

auspicato, blande, breviter, diligenter, contumaciter, familiariter,

etiam atque etiam, iterum et sæpius, magnopere, modeste, nominatim,

penitus, precario, proprie, prorsus tacite, vehementer. PHRAS. 1. (Rogo

te per omnia, VULG.), _je vous en supplie par ce que vous avez de plus

cher_. Hoc te vehementer rogo, imo obsecro; hoc maxima obtestatione a te

oro; hic ego imploro fidem tuam; hoc te summis precibus obsecro; ad pedes

tuos stratus, jacensque supplico, supinas hic manus tendo infimisque a te

precibus contendo; hic ego te flens obtestor, neque te unquam fatigare

precibus desinam; rogo te, quam studiose possum; id a te maximopere pro

summa nostra conjunctione peto quæsoque; id a te precibus etiam atque

etiam exposco; valde hoc et ex animo a te contendo; hoc te infimis oro

precibus. Hoc a te ita postulo, ut majore studio magisque ex animo petere

non possim. Hoc ego per hanc te dexteram oro; per tuam te fidem oro atque

obsecro. Hoc a te ita postulo ac contendo, ut nihil magis unquam; tanquam

fortunæ meæ omnes in eo sitæ, positæ, repositæ, locatæ essent; tanquam id

ejusmodi esset, ut rationes meæ ex eo unice pendeant; tanquam in eo mihi

essent omnia. 2. Concede, quæso, quod te rogo, _accordez-moi, je vous

prie, ce que je vous demande_. Sit, quæso, precibus meis apud te locus;

facilem, oro te, precibus te meis præbe; ne me rogantem suppliciter a te

rejice; sine me istud a te impetrare; da, largire hoc precibus meis. Sine

te exorem, quodque a te singulari studio contendo, imperti. 3. Rogavit

illum vehementer, _il le pria avec beaucoup d’instances_. Precibus cum

illo egit quam diligentissimis; preces suppliciter admovit; magnis ab

illo contendit precibus; ad ejus pedes supplicem se abjecit; in pedes

abjectus supplicem vocem misit; passis manibus flens imploravit; infimis

precibus obsecravit. Cf. Oro. USUS: Hoc beneficium ita te rogo, ut majore

studio non possim. Sententiam ejus rogavi. Hæc ego de te rogo.

RŎGUS, i, m. _Bûcher funèbre_. EPITH. Ardens, exstinctus. USUS: Metellum

filii in rogum posuere. Bona existimatio nos usque ad rogum comitetur.

RŌRO, as, avi, atum, are, n. et a. _Tomber (en parl. da la rosée)_;

_arroser_, _mouiller_. USUS: Rorantia pocula, _coupes qui présentent le

vin par gouttes_.

ROS, rōris, m. _Rosée_. USUS: Nocturnum rorem excipiunt.

RŎSA, æ, f. _Rose_. USUS: Cum rosam videret, tunc incipere ver autumabat.

Sertis redimiri et rosa, _se couronner de roses_.

ROSTRĀTUS, a, um, _Garni_, _armé d’un éperon_. USUS: Navis rostrata.

ROSTRUM, i, n. _Bouche, bec, gueule des animaux_. SYN. Os avium _aut_

aliorum animalium. USUS: Avis corneo proceroque rostro. Aduncitas

rostrorum. Sus rostro humi litteram impressit. Rostrum canis. Rostrum in

camelis. Rostra navium. De rostris descendere, suggestu oratorum Romæ,

_descendre des Rostres, tribune aux harangues, ainsi appelée à cause des

éperons qu’on y avait fixés et qu’on avait détachés des navires capturés

l’an de Rome 416_.

RŎTA, æ, f. _Roue_. SYN. Orbis. EPITH. Fervida. USUS: Fortunæ rotam

pertimescere.

RŎTUNDĒ, _D’une manière arrondie_, _achevée_; _élégamment_. SYN.

Concinne, explicate.

RŎTUNDO, as, avi, atum, are, a. _Arrondir_. SYN. Rotundum facio. USUS:

Orbem rotundavit ad volubilitatem, _(DIEU) arrondit l’univers pour lui

permettre de tourner_.

RŎTUNDUS, a, um, _Rond_, _arrondi_. SYN. Globosus. USUS: Stellarum

rotundi ambitus, quarum motus in orbem circumferuntur. Forma urbis

rotunda, quod eam flumen pene ut circino circumductum, ambiat. Forma

rotunda ullam negat esse pulchriorem Plato. Rotundus orator Thucydides,

_élégant_. Apta et quasi rotunda verborum constructio, _structure pour

ainsi dire ronde, arrondie_.

RŬBENS, entis, omn. gen. _Qui est rouge_; _qui rougit de pudeur et de

modestie_. SYN. Ruber.

RŬBĔO, es, ere, n. _Être rouge_; _rougir de honte_. SYN. Erubesco, pudet.

USUS: Rubeo, mihi crede. Sed jam scripseram: delere nolui, _j’en rougis,

croyez-moi; mais ma lettre était finie, et je n’ai pas voulu effacer_.

RŬBER, bra, brum, _Rouge_. SYN. Rubens. USUS: Mare rubrum.

RŬBĬCUNDUS, a, um, _Rubicond_, _rouge_. SYN. Rubore plenus.

RŪBĪGĬNŌSUS, a, um, _Rouillé_. SYN. Rubigine plenus.

RŪBĪGO, ĭnis, f. _Rouille_. SYN. Ærugo.

RŬBOR, ŏris, m. _Rougeur_; _pudeur_, _modestie_. USUS: Pudorem rubor

consequitur. Fusus et candore mixtus rubor. Verborum obscœnitate vitanda

præstare ingenuitatem et ruborem suum, _faire preuve de décence et de

délicatesse en évitant les expressions déshonnêtes_. Rubore suffundi,

_être couvert de honte_.

RŬBRĪCA, æ, f. _Terre rouge_. SYN. Terra rubra. USUS: Rubrica delibutus.

RŬBUS, i, m. _Framboisier_.

RUCTO, as, avi, atum, are, a. _Roter de qqche_, _le vomir_; _exhaler

en rotant l’odeur de qqche_. SYN. Cruditatem exhalo. USUS: Ructans et

nauseans. Alicui in os ructare.

RUCTŬS, ūs, m. _Rapport_, _rot_. SYN. Cruditatis exhalatio. USUS: Stoici

aiunt crepitus æque ac ructus liberos esse oportere. Cruditatis signa

sunt crebri ructus.

RŬDENS, entis, m.; gen. pl. rudentium, _Câble_, _gros cordage_. SYN.

Anchorarius funis, ora. USUS: Rudentis explicatio. Oras et rudentes

solvere.

RŬDĪMENTUM, i, n. _Apprentissage_, _début_, _rudiments_. USUS: Sunt hæc

rudimenta et incunabula virtutis. Rudimentum aliquod ponere, _achever son

noviciat, son apprentissage_.

1. RŬDIS, e, gen. com. _Qui n’est pas travaillé_, _brut_; _inculte_,

_grossier_; _inexpérimenté_. SYN. Imperitus, indoctus, ignarus,

inscius, tiro; hebes, tardus, stupidus, bardus, agrestis, impolitus. )(

Exercitatus. ADV. Omnino, plane. PHRAS. Rudis es adhuc, _vous êtes encore

novice_. Rudis es ac hospes in ea re; novus, plane peregrinus in rebus

es; rerum insciens, ignarus es; in ea re adhuc tiro es; ab usu rerum

imparatus; usu parum doctus; in tractandis rebus minime versatus es. Usum

rerum nondum habes; ad hanc rem assuefactus, consuefactus non es. Nondum

exercitatus in re; usu non bene firmatus, confirmatus; inexercitatus

tantam rem aggrederis. Cf. Imperitus. USUS: Multitudo imperita et

rudis. Rudis in jure civili. Rudis et ingenii expers. Homo sine sensu,

sine sapore, elinguis, rudis, tardus. Rudem me et integrum discipulum

accipe et ea quæ requiro doce, _prenez-moi comme un disciple tout neuf,

qui n’est imbu de rien, et apprenez-moi ce que je vous demande_. Cf.

Stupidus, Discipulus.

2. RŬDIS, is, f. _Baguette_. SYN. Virga, qua donabantur emeriti

gladiatores, et qui vacationem a munere aliquo accipiebant. USUS: Tam

bonus gladiator, tam cito rudem accepisti? _Quoi, bon gladiateur comme tu

l’es, tu as reçu si tôt la baguette (ton congé)?_ Rude aliquem donare,

_donner à qqn son congé_. Gladiatores ad rudem compellere.

RŬDO, is, ere, n. _Braire_. SYN. Asinorum vocem mitto.

RŪGA, æ, i. _Ride_. SYN. Cutis a senectute contracta. USUS: Hic rugis nos

et supercilio decepit.

RŪGŌSUS, a, um, _Rugueux_, _ridé_. USUS: Rugosi senes.

RŬĪNA, æ, f. _Chute_, _écroulement_, _ruine_. SYN. Casus, pernicies,

pestis, exitium. EPITH. Magna, nimia, propria alterius legibus. PHRAS.

1. (Fortunarum omnium ruinam passus sum, VULG.), _j’ai perdu tous mes

biens_. Mearum omnium fortunarum jacturam feci; fortunarum omnium, rei

familiaris naufragium feci; perierunt omnes fortunæ meæ; afflictæ,

eversæ, exstinctæ, perditæ, profligatæ sunt res omnes meæ; et industriæ

et fortunæ fructus omnes perdidi; ex meis pristinis ornamentis ac

commodis nihil reliquum est; actum est de fortunis meis; nihil mihi

reliqui fortuna fecit; oppressæ jacent, eversæ fortunæ omnes. Res meæ

eo loco sunt, ut eas servare nec salus ipsa possit; evertit me omnibus

bonis meis fortuna. Eversus sum fortunis omnibus. Rerum mearum quid jam

superest? Quid mihi reliquum fortuna fecit? 2. (Respublica in ruina

est, VULG.), _la république ruinée_. Respublica periit, concidit, nulla

est; formam respublica amisit; actum est penitus de republica. Formam,

imaginem, simulacrum veteris reipublicæ nullum agnosces. Communis res

ita dilapsa est, ut ne spes quidem ulla ejus restituendæ relinquatur.

Rempublicam dudum jam habemus nullam. Deposita est reipublicæ salus.

Non adversa tantum, verum etiam penitus eversa reipublicæ fortuna.

Tractæ sunt opes, afflictæ vires, amissa dignitas, salus ipsa reipublicæ

exstincta. 3. Urbes etiam ruina involvet, _la ruine enveloppera aussi

les cités_. Vi fortunæ aliquando percussæ et prostratæ jacebunt urbes

præstantissimæ. Fortunæ viribus perculsæ concident; præclaras etiam urbes

florentesque vis fortunæ aliquando perdet, opprimet, affliget, tollet,

evertet, exstinguet, delebit. USUS: Ruina nobis impendet, inferetur.

Ruina oppressus interiit. Ingentes ruinas edet. Prætermitto ruinas

fortunarum mearum, _je ne parle pas du délabrement de ma fortune_. Non

fuit hoc judicium, sed vis, sed ruina ac tempestas, _chute_, _ruine_.

RŬĬNŌSUS, a, um, _Ruineux_, _qui menace ruine_. SYN. Quod ruinam minatur,

quod vitium facit, rimas agit, labem ducit; casui, ruinæ proximus,

caducus. USUS: Ædes male materiatæ et ruinosæ.

RŪMĬNĀTĬO, ōnis, f. _Action de ruminer_, _desseins_, _projets qu’on

médite_. SYN. Recordatio. EPITH. Quotidiana. USUS: Ruminatio quotidiana.

RŪMOR, ōris, m. _Bruit_, _rumeur publique_, _récit qui circule_. SYN.

Fama. EPITH. Bonus, falsus, firmus, inanis, jucundus, magnus, nuntius,

secundus, raucus, plenus timoris. PHRAS. 1. Rumor est quidem, sed is

incertus, _il y des bruits qui courent, mais ils sont incertains_.

Rumores sunt satis illi quidem constantes, sed sine auctore. Sermones

exaudiuntur, prorsus tamen incerti, inanes, orti ex voluntate. Sermones

dissipantur, sed quibus haberi certa fides non possit. Jactantur hæc

sermonibus incertis, et rumore ipso nuntio. Manat in vulgus rumor, sed

nullo satis firmo testimonio; sermones audiuntur, sed qui nihil certum

sequantur, qui neque nuntiis, neque litteris comprobentur; de quibus

incertum, an veritate nitantur; sed quibus dubia fere fides; qui fidem

tamen non faciunt. 2. Magnus ubique erat rumor ea de re, _on faisait

partout grand bruit de cette chose_. Res ea in ore erat omnium; in ore

omnium versabatur; serpebat hic rumor in dies latius; latius opinione

disseminatus erat; manavit ea fama non solum per Italiam, verum etiam

ascendit Alpes, et obscure primum serpens, multas provincias occupavit.

Sermo per totam civitatem datus erat; manavit ea fama longius, nec jam

obscure. Cf. Fama. 3. Sunt qui quemvis rumorem temere credant, _il y

a des gens qui ajoutent foi à n’importe quelle rumeur_. Qui rumoribus

incertis serviant; auditionem quamlibet pro re comperta habeant; rumores

omnes colligant, excipiant, et res incertissimas pro visis renuntient.

Sunt qui, quidquid rumoris afflavit, quidquid rumor incertus attulit,

pertulit, pro certo habeant. 4. Rumor nunc augetur, nunc minuitur,

_tantôt la rumeur augmente, tantôt elle diminue_. Rumor nunc calet, nunc

refrigescit; late manaverat nuper fama, nunc perobscura est. 5. Rumores

paulatim deficiunt, _les bruits s’apaisent peu à peu_. Refrigescit

paulatim rumor, raucus fit, sedatur, exstinguitur, moritur. Ejus famæ

vix tenues supersunt reliquiæ. USUS: Rumores aucupari; rumorum ventos

colligere, rumores excipere, _ramasser, recueillir les nouvelles_.

Rumores spargere, dissipare, _répandre des bruits_. Rumor ortus est, _le

bruit s’est répandu_. Rumor crescit, calet, _la nouvelle se confirme, se

répand_. Rumor refrigescit, _le bruit tombe, disparaît_. Cf. Fama.

RUMPO, is, rūpi, ruptum, ere, a. _Rompre_, _briser_, _déchirer_. SYN.

Dissolvo, discindo. Fœdera rumpere. Testamentum rumpere, _annuler, casser

un testament_. Dolore rumpi, _mourir de douleur_.

RŪMUSCŬLUS, i, m. _Bruit_, _discours_, bavardage. SYN. Rumor levis. USUS:

Imperitorum hominum rumusculos aucupari.

RŬO, is, ŭi, ūtum, ere, n. et a. _Se précipiter_, _tomber_, _crouler_,

_se renverser_. SYN. Cado, præceps agor _vel_ feror, præcipito; ruinam

edo. USUS: Ruere illa non possunt, nisi hæc eadem labefacta motu

concidant. Ad interitum voluntarium ruunt, _ils se précipitent à une mort

volontaire_. In agendo ruere et sæpe peccare. Quæ cum accidunt, nemo est

quin intelligat ruere illam rempublicam, _quand cela arrive, il n’est

personne qui ne reconnaisse que c’est une cité perdue sans ressource_.

Cf. Cado, Præceps.

RŪPES, is, f. _Rocher_, _roche_. USUS: Cum ex omni parte altissimas rupes

haberet, una ea parte aditus patebat. Ex magnis rupibus nactus planitiem,

_après ces immenses rochers ayant rencontré une plaine_.

RUPTOR, ōris, m. _Celui qui rompt_. USUS: Ruptor fœderis, _celui qui

viole un traité_.

RURSUM _vel_ RURSUS, _De nouveau_, _derechef_. SYN. Iterum, denuo, de

integro. PHRAS. Rursus pugnare, _combattre de nouveau_. Redintegrare

prœlium, pugnam; retractare arma; instaurare certamen; prœlium

intermissum reparare; revocare ad signa, novo impetu signa inferre. Cf.

Iterum.

RUS, rūris, n. _Les champs_, _la campagne_. SYN. Locus extra urbem,

ubi agri sunt et villæ; villa. EPITH. Amœnum, suburbanum. PHRAS. Ruri

libenter habito, _j’habite volontiers la campagne_. Libenter ruri, et

procul a cœtu hominum ætatem ago; otium et quies rustica mirum in modum

delectat, oblectat, capit, afficit; ruri esse, habitare perjucundum est.

Otio illo, quod rustica præbet habitatio, libentissime fruor; voluptatem

ex rusticatione capio maximam. Si ulla re, otio capior et quiete rustica.

Rusticari summæ voluptatis est; rus colere, rusticam agere vitam in

deliciis habeo. Cf. Rusticor. USUS: Animi causa in sua rura venire. Ruri

esse, habitare. Rus amœnum et suburbanum.

RUSTĬCĀNUS, a, um, _Rustique_, _campagnard_, _grossier_. SYN. Rusticus.

USUS: Homines rusticani ex municipiis.

RUSTĬCĀTĬO, ōnis, f. _Séjour à la campagne_, _vie des champs_. EPITH.

Communis. USUS: Labores pacis et belli, id est, rusticationis et

militarium stipendiorum. Cf. Rus.

RUSTĬCĒ, _En paysan_, _d’une manière grossière_, _incivile_. SYN.

Inurbane, duriter, importune. )( Urbane. USUS: Rustice aliquid urgere.

RUSTĬCOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Demeurer ou vivra à la campagne_.

SYN. Ruri habito; ruri ætatem ago; autumni otium ruri fallo, exigo,

rusticani recessus amœnitate fruor, utor. USUS: Litteræ rusticantur

nobiscum. Cf. Rus.

RUSTĬCUS, a, um, _Champêtre_, _rustique_; _simple_, _naïf_, _grossier_,

_impoli_. SYN. Agrestis, rusticanus; inurbanus, insuavium morum,

difficilis. )( Urbanus. EPITH. Mendiculus, non incautus. USUS: Vita

rustica honestissima et suavissima. Homo morum imperitus, voce rustica.

Rusticis vir moribus, vita inculta atque aspera. Homines urbis immemores,

procul a foro et ambitione inter pecudes habitantes, operi rustico

intenti. Vita agresti atque rustico cultu. Rustici Romani, _les Romains

campagnards_, opp. urbani.

1. RŪTA, æ, f. _Rue_, _plante amère_. Herbæ amaræ genus. Ad cujus rutam

puleio mihi tui sermonis utendum est, _il faut que je tempère l’amertume

de ses discours par la douceur des tiens_ (PROV.).

2. RŪTA, ōrum, n. pl. (_t. de droit_), _Tout ce qui, dans une propriété,

est ou extrait du sol_ (ruta) _ou coupé_ (cæsa) _sans être travaillé, et

que le propriétaire se réserve à la vente, substances brutes, matériaux,

mobiliers, meubles_. SYN. Omnis generis supellex mobilis, lapides etiam

et ligna. USUS: Ne in rutis quidem et cæsis.

RŬTĬLO, as, avi, atum, are, n. _Briller, être éclatant_. SYN. Splendeo.

USUS: Rutilantia arma.

RŬTĬLUS, a, um, _Rouge_. USUS: Fulgor rutilus horribilisque terris quem

Martium dicitis, _cette étoile de couleur rouge_.

S

SĂBURRA, æ, f. _Lest de gravier pour les navires_. SYN. Arena, qua naves

onerantur. USUS: Onerarias duxit multa saburra gravatas.

SACCUS, i, m. _Sac_. USUS: Coria, saccos, cilicia imperavit, _sacs à

filtrer_.

SĂCELLUM, i, n. _Petit sanctuaire_, _chapelle_. SYN. Ædicula, cella,

templum. EPITH. Maximum, sanctissimum. USUS: Sunt loca publica urbis,

sunt sacella.

SĂCER, cra, crum, _Consacré à une divinité_, _voué_, _sacré_. SYN.

Religiosus, consecratus, habens religionem. )( Profanus. USUS: 1. Sacra

et religiosa signa. Rem sacram facere. Sarta tecta ædium sacrarum tueri.

Infula Jovi sacra dicataque. 2. Exsecrandus, diris devotus, _maudit_,

_détestable_, _abominable_. Homo sacer et intestabilis. Ejus caput Jovi

sacrum est, _sa tête fut vouée à Jupiter_.

SĂCERDOS, ōtis, m. _Prêtre_. SYN. Minister publicus DEI, sanctissimo

sacerdotio præditus; antistes cerimoniarum et sacrorum; qui rebus

divinis, qui sacris præest; qui sacrificia publica et privata procurat;

sacerdotii religionibus venerandus. Flamen, fani antistes, sacrificulus,

_flamine_, _prêtre des faux dieux_. EPITH. Castissimus, expulsus et

exspoliatus sacerdotio, religiosus, sibyllinus. USUS: Præsto mihi fuere

sacerdotes cum infulis. In collegio sacerdotum est. In numerum sacerdotum

accipere.

SĂCERDŌTĀLIS, e, gen. com. _De prêtre_, _sacerdotal_. SYN. Quod ad

sacerdotem pertinet.

SĂCERDŌTĬUM, ĭi, n. _Sacerdoce_, _ministère sacerdotal_, _dignité

sacerdotale_. SYN. Sacerdotis munus. EPITH. Amplissimum, populare,

sanctissimum. USUS: Sacerdotium alicui mandare, dare, conferre, tribuere,

(VULG. Beneficium,) _conférer la prêtrise_. Sacerdotium amplissimum

consequi, inire, ad sacerdotium eligi, in sacerdotium venire, _être

ordonné prêtre_. Sacerdotium habere, sacerdotio præesse, sacerdotio

præditum esse, _être prêtre_. Sacerdotio inaugurari, _devenir prêtre_.

Expelli et exspoliari sacerdotio, _être dépouillé d’un bénéfice

ecclésiastique, être de sa charge et de sa dignité_, exaugurari.

SĂCRA, ōrum, n. pl. _Service divin_, _cérémonie religieuse_. SYN.

Religiones, sacrificia, res divina. PHRAS. Sacra peragere, _faire les

fonctions saintes_. Res divinas facere; DEUM anniversariis sacris

rite colere; sacra anniversaria facere, conficere; res divinas rite

perpetrare; sacra obire; solemnia et stata sacrificia facere; sacra rite

curare; perpetrare, quæ ad pacem DEUM pertinent; sacrificia publica et

privata procurare; sacrum suscipere; solemnia suscipere; sacris operari.

SĂCRĀMENTUM, i, n, _Serment militaire_; _(t. de droit) action

judiciaire_, _procès_. SYN. Solemne jusjurandum. EPITH. Justum, injustum.

USUS: Obligare, adstringere aliquem militiæ sacramento. Sacramento

teneri; solvere aliquem sacramento. Justo sacramento cum aliquo

contendere, _intenter à qqn un procès en forme_. Injustis sacramentis

fundos alienos petere, _par des procès injustes_.

Sacramenta, ōrum, n. pl. _Saints mystères_. SYN. Sacra mysteria. PHRAS.

Sacra mysteria obire, _s’acquitter des saints mystères_. Sacra mysteria

participare; divinorum mysteriorum usu animum procurare. Cf. Eucharistia.

SĂCRĀRĬUM, ĭi, n. _Lieu ou l’on serre les objets sacrés, sanctuaire,

sacristie_. SYN. Locus, ubi res sacræ reponuntur aut asservantur. EPITH.

Intimum, patrium, perantiquum. USUS: Sacrarium facere, constituere. Cf.

Templum.

SĂCRĀTUS, a, um, _Consacré_, _sanctifié_, _sacré_. SYN. Consecratus,

dedicatus, dicatus, sacer; inauguratus, cum religione tum lege

inviolatus. USUS: Sacratæ leges. Cf. Sacro.

SĂCRĬFĬCĀTĬO, ōnis, f. _Sacrifice_, _cérémonies religieuses_. SYN.

Sacrificium. EPITH. Extrema.

SĂCRĬFĬCĬUM, ĭi, n. _Sacrifice_. SYN. Sacrum, res divina, res sacra.

USUS: Sacrificia statuere, facere, factitare. Sacrificia violare,

polluere. Ad sacrificium hostias præbere. Cf. Missa, Sacra.

SĂCRĬFĬCO, as, avi, atum, are, n. et a. _Préparer ou offrir un

sacrifice_, _sacrifier_. SYN. Sacris operor; sacra facio, conficio; facio

absolute. USUS: Summo Jovi sacrificare. Cf. Sacra lito.

SĂCRĬFĬCŬLUS, i, m. _Sacrificateur_, _prêtre_. SYN. Qui sacra facit.

SĂCRĬLĔGĬUM, ĭi, n. _Pillage d’un temple_, _vol dans un temple_. SYN.

Furtum rei sacræ. USUS: Sacrilegio se obstringere. Cf. Sacrilegus.

SĂCRĬLĔGUS, a, um, _Qui dérobe des objets sacrés dans un temple_. SYN.

Impius, sacrorum omnium hostis ac prædo nefarius. PHRAS. Sacrilegus

erat, _c’était un voleur d’objets sacrés_. Fana expilavit; simulacra

sanctissima e delubris religiosissimis sustulit; per scelus et

latrocinium signa sanctissima nefario ausu sustulit; religiones maximas

violavit; templa depopulatus est; sacella suffodit, incendit, oppressit;

fana depeculatus est; templis antiquissimis impias et sacrilegas manus

afferre conatus est; templo sanctissimis religionibus consecrato manus

sacrilegas admovit, admolitus est. Templorum spoliator et expugnator;

sacrorum omnium hostis, religionumque prædo erat.

(Sacristia, æ, f. VULG.), _Sacristie, lieu où l’on serre les objets

sacrés et les ornements sacerdotaux_. Latine: Vestiarium templi;

sacrarium in quo reponitur sacer ornatus et instrumentum; locus

instrumenti sacri _vel_ supellectilis sacræ. (Sacrista _vel_ Sacristanus,

VULG.), _Sacristain_. Latine: Ædituus, custos ædis sacræ.

SĂCRO, as, avi, atum, are, a. _Consacrer_, _sanctifier par la

consécration_. SYN. Consecro, dedico, inauguro; religiosis cerimoniis

augustius aliquid facio.

SĂCRŌSANCTUS, a, um, _Déclaré inviolable, sacré_. SYN. Religione ac lege

inviolatus. USUS: Sacrosanctum in republica esse nihil potest, nisi quod

populus sanxisset, _il ne peut y avoir de consacrées (inviolables) dans

la république que les sanctions du peuple_. Ut sacrosancti viderentur.

Sacrosanctam vacationem habere.

SĂCRUM, i, n. _Sacrifice_. SYN. Sacrificium, res divina. USUS: Sacris

initiari. Sacra polluere. Sacrum facere. Cf. Missa, Sacra.

SÆPE, _Souvent_. SYN. Frequenter, crebro, identidem, sæpenumero,

frequens. PHRAS. Sæpe in foro est, _il est souvent au forum_. Multum in

foro est; sæpenumero, totos dies, frequentissime in foro versatur; raro a

foro abest; quam sæpissime in foro est; forum urget assiduus; frequens in

foro est; forum frequentat assidue, aut ut rectius dicam, illic habitat.

USUS: Sæpe et multum; semel et sæpius hoc mecum cogitavi. Semel atque

iterum ac sæpius. Nimium sæpe id mihi venit in mentem.

SÆPĔNŬMĔRO, _Souvent_, _plus d’une fois_. SYN. Sæpe.

SÆVĬO, is, ĭi, ītum, ire, n. _Sévir, exercer sa fureur contre qqn_. SYN.

Sævitiam in aliquem adhibeo, exerceo; crudelitatem in aliquem exerceo,

adhibeo; in humiliores libidinose crudeliterque consulo; fœde in captos

exerceo victoriam.

SÆVĬTĬA, æ, _vel_ sævĭtĭes, ĕi, f. _Fureur_, _cruauté_, _rigueur_,

_dureté_. SYN. Crudelitas. )( Clementia. USUS: Adhibere in famulos

sævitiam. Cf. Crudelitas.

SÆVUS, a, um, _Cruel_, _inhumain_. SYN. Crudelis, ferus. USUS: Sævi

turbines exstitere. Cf. Crudelis.

SĀGA, æ, f, _Prophétesse_, _magicienne_. USUS: Saga anus.

SĂGĀCĬTAS, ātis, f. _Finesse_, _pénétration d’esprit_, _sagacité_. SYN.

Calliditas, solertia. EPITH. Incredibilis, tanta. USUS: Incredibili ad

investigandum sagacitate præditus. Cf. Solertia.

SĂGĀCĬTER, _Avec finesse_, _pénétration_, _subtilement_. SYN. Callide.

USUS: Tu illud sagacissime præsensisti. Sagacius odorari.

SĂGĀTUS, a, um, _Vêtu d’un sayon._ USUS: Galli sagati et togati.

SAGAX, ācis, omn. gen. _Qui a l’esprit pénétrant_, _sagace_, _habile_.

SYN. Callidus, acutus, prudens. USUS: Sagax ad perspicienda pericula.

Sagaces canes quod acute sentiant, _chiens à l’odorat subtil_. Homo,

animal providum, sagax, multiplex. Mens acris et sagax. Cf. Ingeniosus,

Acies, Perspicax.

SĂGĪNA, æ, f. _Action d’engraisser_, _nourriture_, _aliments_. SYN.

Cibus, offa ad saginandum apta. USUS: Plebem non auctoritate, sed sagina

sibi conciliat, _il se concilie la multitude, non par l’autorité, mais

par l’attrait des bons morceaux (plutôt par de bons repas que par de

bonnes raisons)_.

SĂGĪNO, as, avi, atum, are, a. _Engraisser_. USUS: Sanguine saginatur.

SĂGITTA, æ, f. _Flèche_. SYN. Jaculum quod manu _aut_ balista jacitur.

USUS: Sagittas emittere. Ingentem vim sagittarum infundere ratibus. Ictus

sagitta.

SĂGITTĀRĬUS, ĭi, m. _Archer_. SYN. Barbari sagittarii.

SĂGŬLUM, i, n. _Petit manteau militaire_.

SĂGUM, i, n. _Manteau militaire_. SYN. Vestis militaris index belli, ut

toga pacis. USUS: Saga sumere; ad saga ire, quod fiebat tumultus causa,

_revêtir le manteau de guerre_, _c. à d._, _prendre les armes, s’armer

en guerre (c’est ce que faisaient, en signe de guerre, tous les Romains,

même ceux qui ne partaient pas, excepté les consulaires)_.

SAL, sălis, m. _Sel_. USUS: Multos modios salis simul edendos esse amicis

aiunt. Commercium salis. Urbanitatis lepos, quo tanquam sale perspergatur

oratio, _grâce, finesse dont on assaisonne le discours_.

SĂLĀRĬUS, a, um, _Relatif au sel_. USUS: Vectigal ex annona salaria

statuerunt, _du produit annuel de la vente du sel_.

SĂLĔBRA, æ, f. _Terrain raboteux_, _mauvais chemin_; _en parl. du style_,

_inégalité_, _rudesse_, _aspérité_. SYN. Locorum offensiones, loca aspera

et inæqualia. USUS: Ejus oratio sine salebra, ut sedatus amnis decurrit,

fluit. Hærere in salebra, _demeurer embourbé_. Incidere in salebram.

SĂLĔBRŌSUS, a, um, _Raboteux_, _rude_, _inégal_. SYN. Asper, multas

salebras habens.

SĂLES, ĭum, m. pl. _Finesse_, _bons mots_, _railleries mordantes_. SYN.

Joci, facetiæ, urbanitas. EPITH. Barbari, salsiores, veteres, urbani.

USUS: Specimen humanitatis, salis, leporis et suavitatis, _modèle de

politesse_, _d’esprit enjoué_, _etc._ Urbani sales in dicendo plurimum

valent. Cf Facetiæ, Jocus.

SĂLĬCĒTUM, i, n. _Saussaie_, _lieu planté de saules_. SYN. Locus salibus

consitus.

SĂLĪNÆ, ārum, f. pl. _Salines_, _mine de sel_. SYN. Loca ubi sal

conficitur.

SĂLĪNUM, i, n. _Salière_. SYN. Salillum, vas in quo sal reponitur.

SĂLĬO, is, ŭi, saltum, ire, n. _Sauter_, _bondir_. USUS: Salire de muro.

Cor mihi salit, _mon cœur palpite_.

SĂLĪVA, æ, f. _Salive_. SYN. Sputum.

SĂLIX, īcis, f. _Saule_. Genus arboris.

SALSĀMENTĀRĬUS, ĭi, n. _Marchand de salaison_. SYN. Qui salsamenta facit

_aut_ vendit.

SALSĀMENTUM, i, n. _Poisson salé_, _salaison_. SYN. Quod sale conditum

est in diuturnum usum et cibum.

SALSĒ, _Avec esprit_. SYN. Facete.

SALSUS, a, um, _Fin_, _spirituel_, _ingénieux_, _mordant_. SYN. Facetus.

ADV. Omnino. USUS: Accedunt salsiores joci quam veterum Atticorum,

_il faut ajouter ces saillies, ces traits d’esprit plus piquants que

l’atticisme même_. Homo salsus, facetus. Cf. Facetus.

SALTĀTĬO, ōnis, f. _Action de danser_, _danse_. USUS: Intempestivi

convivii, multarum deliciarum extrema comes est saltatio.

SALTĀTOR, ōris, m. _Danseur_, _mime_, _pantomime_. EPITH. Calamistratus.

USUS: Histrioni actio, saltatori motus est certus datus.

SALTĀTŌRĬUS, a, um, _De danse_. USUS: Cum saltatorium illum versaret

orbem, _ronde_, _danse en rond_.

SALTĀTŬS, ūs, m. _Danse religieuse_. SYN. Saltatio.

SALTEM, _Du moins_, _au moins_. SYN. At saltem, at certe, tamen, minimum.

USUS: Fratres saltem exhibe.

SALTO, as, avi, atum, are, n. _Danser_. SYN. Moveo me ad numerum; motus

do non indecoros; choros agito; tripudiis solemnique saltatu me exerceo;

choreas duco. ADV. Palam. USUS: Nemo fere saltat sobrius. Aiunt saltare

eam commode et elegantius quam probam deceret.

SALTŬŌSUS, a, um, _Riche en forêts_. SYN. Saltibus plenus. USUS: In loca

saltuosa recessit exercitus.

SALTŬS, ūs, m. _Endroit boisé servant de pâturage_, _bois_, _forêt_. SYN.

Silva. USUS: De saltu agroque communi vi detruditur.

SĂLŪBRIS, e, omn. gen. _Salutaire_, _salubre_, _sain_. SYN. Salutaris,

utilis, sanitatem afferens, incorruptus. )( Pestilens. USUS: Salubris

an pestilens annus futurus sit, _si l’année sera saine ou malsaine_.

Sententiam dixit saluberrimam et necessariam. Summa salubritate et

amœnitate locus, sed aquis saluberrimus.

SĂLŪBRĬTAS, ātis, f. _La qualité salubre_, _salubrité_. SYN. Affectio

sanitatem afferens. )( Pestilentia. USUS: Hostiarum exta, quorum ex

habitu et colore tum salubritatis, tum pestilentiæ signa percipiuntur,

_les entrailles des victimes, dont l’étât et la couleur annoncent la

nature salubre ou malsaine de l’air_.

SĂLŪBRĬTER, _D’une manière saine salutaire_. USUS: Ubi refrigeraberis

salubrius?

SĂLUM, i, n. _Mer_. USUS: Ærumnoso navigabam salo. In salum nave evectus,

_ayant cinglé en pleine mer_.

SĂLUS, ūtis, f. _Conservation de la vie_, _bien-être_, _santé_;

_prospérité_, _salut_. SYN. Incolumitas, sanitas, requies, bonum. )(

Exitium. EPITH. Afflicta, bona, cara, communis, desperata, dubia, dulcis,

prope fatalis, improvisa, infestior, integra, magna, multa, perpetua,

perspicua, plurima, posterior, precaria, publica, summa, universa,

utilis. PHRAS. Salutem tuam strenue defendi, _j’ai défendu votre vie

avec courage_. Ut caput tuum incolume esset; ut capiti tuo famæque

consuleretur; ut salvum te præstarem, quanta potui contentione, egi;

salutem tuam pro virili parte tueri allaboravi; salutis tuæ tuta atque

integra conservatio semper mihi cordi fuit; salutis tuæ semper primam

rationem duxi, habui; nunquam non tuæ saluti studiose consului, servivi;

saluti tuæ nusquam defui. USUS: 1. Agebatur ea in re salus reipublicæ.

Petebat a te salutem respubl. Per te ejus salus afflicta est. Saluti ejus

defuisti. Saluti consulere, servire, saluti esse, salutem dare, ferre,

afferre. Salutem alicui reddere, restituere; ad salutem vocare, reducere.

Salutem alicujus a principe deprecari. Salutem accipere, recuperare,

retinere. 2. Salutandi ratio, _salut_, _salutations_. Tulliolæ meæ

salutem dices, nuntiabis, mittes, imperties, adscribes. Salute accepta

redditaque, _après avoir échangé des compliments_, _après s’être

mutuellement salués_. 3. (Relinquo, valedico, VULG.), _abandonner_. Ego

vero multam salutem et foro dicam, et curiæ.

SĂLŪTĀRIS, e, gen. com. _Salutaire_, _utile_, _bon_, _efficace_. SYN.

Salubris. USUS: Consilium, remedium salutare. Civis beneficus et

salutaris. Salutaris severitas. Cf. Salubris.

SĂLŪTĀRĬTER, _Utilement_, _avantageusement_. SYN. Salubriter, utiliter.

SĂLŪTĀTĬO, ōnis, f. _Salutation_, _salut_. SYN. Consalutatio,

persalutatio. EPITH. Aptior, communis, grata, gratiosior. USUS:

Salutationibus multum temporis consumitur. Salutatio inter exercitus

facta. Ubi salutatio amicorum defluxit, litteris me involvo, _dès que mes

amis ont fini leurs salutations, je me plonge dans mes livres_.

SĂLŪTĀTOR, ōris, m. _Celui qui vient saluer_, _client_. SYN. Deductorum

magis officium est, quam salutatorum, _ceci est plutôt l’office de ceux

qui accompagnent le candidat, que de ses clients_.

SĂLŪTO, as, avi, atum, are, a. _Saluer_. SYN. Salutem dico, nuntio;

consaluto, persaluto, salutationem facio, salute aliquem impertio. ADV.

Benigne, liberius, maxime, negligenter, plane. PHRAS. (Saluta illum

meo nomine, VULG.), _saluez-le en mon nom_. Salutem illi meis verbis

annuntia, nuntia; salute illum verbis meis imperti; salutem ei a me

velim dicas; salvere illum verbis meis jube; amico a me multam salutem.

USUS: Domus te nostra tota salutat. Salutare benigne, comiter appellare

unumquemque.

SALVĔO, es, ere, n. (_Formule de salutation._) _Bonjour_, _saluer_. USUS:

Vale, salve. Dionysium velim salvere jubeas, _salue Denys pour moi_.

Salvebis a meo Cicerone, _salut de la part de mon cher Cicéron_.

SALVO, as, avi, atum, are, a. _Sauver (latin des bas temps)_. SYN. Cedo

in tutum, in tutum me demigro; salutem do, fero, affero; salutem reddo,

salvum præsto, saluti sum. PHRAS. 1. Salvavi patriam, _j’ai sauvé la

patrie_. Patriam servavi; ab exitio vindicavi; patriæ incendium exstinxi;

patriæ salutem attuli, peperi, dedi. Opera mea stat patria. Cadentem,

labentem patriam sustinui, confirmavi, excepi. Ego salus patriæ fui; a

me salutem accepit patria; patriam ab exitio, a pernicie, ab interitu, a

peste eripui, liberavi, tutatus sum. Sanavi patriæ mala; incolumitatem

patriæ attuli; pestem abstuli; graviter laboranti patriæ opem tuli; a

patria perniciem depuli. 2. Salvavit se tamen, _il se sauva enfin, il

échappa_. In tutum cessit; in tutum emigravit; discrimen effugit; e

periculo elapsus est; in tutum evasit; discrimen evasit; receptum tamen

in loca tutiora habuit; ex discrimine emersit; salutem expedivit; in

loca tutiora se recepit. 3. (Pauci salvantur, VULG.), _peu d’hommes se

sauvent, font leur salut_. Pauci salutem æternam consequuntur; cœlo

potiuntur; salute æterna donantur; beatæ immortalitatis compotes fiunt;

beatorum sedibus potiuntur. Cf. Cœlum, Beatus. USUS: Iterum salvabo

rempublicam, si cessero.

SALVUS, a, um, _Conservé_, _bien portant_, _sain et sauf_. SYN.

Incolumis, integer, conservatus. PHRAS. Salvo honore, salva venia, _sauf

votre respect_, _avec votre permission_. Honos sit auribus; quod pace

vestra dictum sit; verbo sit venia; si fas est ita loqui; præfandus mihi

ea in re honos est. USUS: Salvis legibus, vectigalibus, sociis. Cæsar

salvum te cupit. Status fortunarum salvus et incolumis mansit. Salva et

integerrima sunt omnia ad exercitum, _tout à l’armée est dans un état

excellent_.

SĀNĀBĬLIS, e, gen. com. _Guérissable_. SYN. Quod ad sanitatem reduci

potest. USUS: Animus, morbus, malum sanabile.

SĂNĂTĬO, ōnis, f. _Guérison_. SYN. Sanitas, salus. EPITH. Certa, propria.

USUS: Eorum malorum in una virtute posita est sanatio. Cf. Remedium.

SANCĬO, is, xi, nctum et sancitum, cire, a. _Rendre inviolable_,

_sanctionner_. SYN. Fero, decerno, constituo, scisco, confirmo. ADV.

Diligenter, in posterum, penitus. USUS: Solon capite sanxit, ne quis,

etc. De servis acerbum supplicium sanxit Cæsar. Ut vestram in posterum

auctoritatem sanciret. Edicto sanxit prætor. Id lege communi et jure

gentium sancitum est. Cf. Decerno.

SANCTĒ, _Religieusement_. SYN. Auguste. USUS: Pie sancteque DEUM colere.

SANCTĬMŌNĬA, æ, f. _Sainteté_, _honneur_, _probité_. SYN. Sanctitas.

EPITH. Summa. USUS: Quid mihi cum illa sanctimonia tua? Cf. Virtus.

SANCTĬO, ōnis, f. _Sanction d’une loi_. USUS: Sanctiones fœderum,

pactorum.

SANCTĬTAS, ātis, f. _Pureté de mœurs_, _piété_, _sainteté_. SYN.

Sanctimonia, sanctitudo. EPITH. Patria, vetus. USUS: Deos placatos

efficit sanctitas, pietas, religio. Sanctitas est scientia colendi

Numinis. Exemplum veteris sanctitatis Cato. Cf. Probitas, Virtus.

SANCTĬTŪDO, ĭnis, f. _Sainteté_. SYN. Sanctitas. USUS: Sanctitudo

sepulturæ.

SANCTUS, a, um, _Honorable_, _respectable_, _pur_, _saint_; _loyal_,

_vertueux_. SYN. Augustus, religiosus, castus, inviolatus; summa virtute,

pietate, religione. PHRAS. Vir erat plane sanctus, _cet homme était très

religieux_. Exemplum erat raræ innocentiæ, spectatæque virtutis; quo

nemo integrior sanctiorque in civitate; summa erat in DEUM pietate ac

sanctimonia; excellebat in eo rara morum sanctitas; vitæ sanctimonia in

paucis eminebat. Cf. Pius, Probus, Religio, Virtus. USUS: Qui sancti? qui

casti? nisi qui meritam diis immortalibus gratiam justis honoribus et

memori mente persolvunt, _quels sont les hommes pieux et religieux, sinon

ceux qui témoignent leur gratitude aux dieux immortels par de justes

hommages?_ Nullum est officium tam sanctum, tam religiosum, tam solemne,

quod non avaritia violet. Nulla sancta societas, nec fides regni est.

Sancti, ōrum, m. pl. _Les Saints du ciel_. PHRAS. 1. Cœlo jam recepti;

cœlestium agminibus inserti; quos in cœlum merita extulerunt; quibus

ruinæ cœlestes instauratæ, et viduata magnam partem civibus suis urbs

illa cœlestis ac beata, quasi deductis coloniis iterum completa est;

quibus præmia, quæ exprimi nullis verbis possunt, eaque sempiterna in

cœlo constituta sunt; quos ex infinita mortalium multitudine selegit

DEUS, quo vitam puram et castam agentes in terris, postea beati ævo

sempiterno fruerentur in cœlo; qui pro salute æterna decertantes,

cœlestibus et immortalibus coronis digni judicati sunt; virgines quæ

æstuantem in corporibus flammam restinguere, et pudicitiæ suæ florem

illibatum cœlo intulerunt; purpurati suo sanguine victores qui per

mortes et vulnera regi suo præclarum testimonium dederunt; innumerabiles

alii, qui e domandis cupiditatibus afflictandisque corporibus quotidie

desudarunt. Cf. Beatus, Anima. 2. Sanctos colere, _honorer les saints_.

Præcipuo quodam cultu ac honore venerari; eximio cultu ac præcipua

religione sanctis deservire; ad sanctorum opem, fidem, clientelam

confugere; in eorum fidem ac patrocinium se conferre; præcipua erga

sanctos religione ferri, teneri. Cf. Colo, Honos.

SĀNĒ, _Sans doute_, _en vérité_, _certainement_; _beaucoup_,

_extraordinairement_. SYN. Oppido, sane quam, licet. USUS: Acutus sane

homo et probatus. Sane quam illum puduit. Hæc sint falsa sane: invidiosa

tamen non sunt.

SANGUĬNĀRĬUS, a, um, _Sanguinaire_, _avide de sang_. SYN. Sitiens

sanguinem, crudelis.

SANGUĬNĔUS, a, um, _De sang_, _sanglant_, _ensanglanté_.

SANGUĬNŎLENTUS, enta, entum, (poet.) _Sanglant_, _ensanglanté_. SYN.

Sanguine atratus, respersus, fœdatus; sanguine lubricus; cruentus.

SANGUIS, ĭnis, m. _Sang_. SYN. Vitalis in animante succus; cruor. EPITH.

Ater, civilis, communis, decolor, domesticus, incorruptus, multus,

paternus, plurimus, pristinus, quotidianus, timidus, tribunitius, verus.

USUS: 1. Sanguinem incisa vena mittere, detrahere; venam ferire, solvere,

incidere et sanguinem e brachio mittere, _pratiquer une saignée_.

Sanguinis detractio, _saignée_. Cucurbitulis vitreis sanguinem extrahere,

_poser des ventouses_. Sanguinis ex naribus cursus, _saignement de

nez_. Sanguis emittitur, sequitur, manat, _le sang coule_. Sanguinis

multum exasperatis faucibus reddidit, rejecit, _il a vomi du sang_.

Sanguis suppressus est, stetit, constitit, _arrêter, étancher le sang_.

Hauriendus aut dandus est sanguis. Respersæ fando nefandoque sanguine

aræ. Plus in fuga sanguinis factum quam in dimicatione. 2. Cognatio,

_race_, _origine_, _descendance_, _liens de parenté_. Magnam vim habet

maternus paternusque sanguis. Transalpini sanguinis cognatio. 3. TRANSL.

Iniquo judicio sanguinem exsorbere, _enlever le sang, la fortune par un

jugement inique_.

SĂNĬES, ēi, f. _Sang corrompu_, _humeur_. SYN. Putridus corruptusque

sanguis aut humor. USUS: Saxa sanie taboque respergere.

SĀNĬTAS, ātis, f. _La santé (du corps comme de l’esprit)_. SYN. Salus,

valetudo bona, integra valetudo, integritas valetudinis, corporis bona

habitudo, firma corporis constitutio, firma corporis affectio. USUS: 1.

Corporis temperatio, cum ea congruunt inter se quibus constamus, sanitas

est. Homo integerrima et incorrupta sanitate. 2. Ratio, consilium rectum,

_raison_, _bon sens_. Suum quemque scelus de sanitate deturbat. Oratione

ad sanitatem aliquem revocare. Ad sanitatem redire. Sanitas animorum

posita est in tranquillitate quadam ac constantia. Cf. Sanus.

SANNĬO, ōnis, m. _Bouffon_, _plaisant_. USUS: Quid tam ridiculum quam

sannio? ore, vultu, imitandis moribus, voce, corpore denique ridetur

ipso, _quoi de plus risible que le bouffon? c’est sa bouche, son visage,

ce sont ses imitations grotesques, sa voix, toute sa personne enfin qui

provoquent le rire_.

SĀNO, as, avi, atum, are, a. _Guérir_, _rendre la santé_. SYN. Curo,

medeor, sanum facio, ad sanitatem reduco, revoco; salutem do, reddo,

restituo; morbum depello; morbo libero. ADV. Celeriter. PHRAS. 1. Ego te

sanavi, _je vous ai guéri_. Ego te ad pristinam valetudinem revocavi;

ego te jacentem, male affectum ad pristinam sanitatem perduxi; meo

beneficio ad sanitatem versus es; pristinas vires recepisti, recuperasti,

confirmasti; ego sanitatem attuli; mea opera in pristinum valetudinis

statum restitutus es. 2. Sanatus est tandem, _il est enfin guéri_.

Cessit tandem morbus remediis; vis morbi levata est; morbo levatus est;

concessit dolor medicamentis; recreatus a morbo est, convaluit; sanitatem

recepit, recuperavit; morbus depulsus est. Cf. Morbus, Convalesco,

Confirmo. Usus; Rempublicam ægram curare, confirmare, sanare. Horum

voluntates nefarias nullis remediis sanare potui.

SĀNUS, a, um, _Sain_, _en bon état_, _bien portant_. SYN. Firmus, valens,

integris viribus, qui firmo est corpore, qui incorrupta est sanitate;

salubris, salvus; sanæ mentis, sani consilii. )( Ægrotus, insanus,

furiosus. ADV. Bene, male, vix satis. PHRAS. 1. Sanum te ac integrum

quamprimum videre cupio, _je désire vous voir le plus tôt possible en

bonne santé_. Firmum te ac valentem; viribus integris sensibusque;

morbo defunctum videre quamprimum cupio; vires tibi et colorem redire

vehementer cupio; nihil laboro nisi ut salvus sis; belle habeas, corpus

tuum allevetur; ut morbo defunctis corpus habeas salubrius; tanta

prosperitate valetudinis utaris quæ medicamentis nullis indigeat; ne quæ

diuturni morbi reliquiæ redeant; confirmatum e morbo videre quamprimum

cupio. 2. Vide ut sanus permaneas, _prenez soin de vous conserver bien

portant_. Non solum salutis, sed virium etiam et coloris rationem habere

te volo. Valetudini tuæ diligenter consule; depone omnia, et corpori

servi; indulge valetudini tuæ; cura ut firma sis corporis affectione;

veterem imbecillitatem abjicias; ut quæ valetudini tuæ maxime conducunt,

diligenter adhibeas; ut sanum te præstes et sospitem; ut bonam corporis

habitudinem retineas; operam da ut etiam atque etiam valeas; valetudinem

tuam cura diligenter; tu, velim, ut valetudinem tuam confirmes. Cf.

Valetudo. USUS: Sanum aliquem facere. Sana ac salva respublica. Nihil in

ejus oratione, nisi sanum et sincerum, _il n’y avait rien dans sa diction

qui ne fut sobre et sain_. Homo sanæ mentis, sani consilii.

Lexicon Latinum · 第 42 / 58 题