Puerulus, filius; infans; servus. EPITH. Acerbus; carus et jucundus,
clarus et nobilis; conscius, egregius, fatuus et non gravis, non
continens, festivus, formosus, non grandis, humanissimus, infans,
insignis, miser, modestissimus, suavissimus, nobilis, optimus, parvulus,
parvus, patrimus, matrimus, prætextatus, pulchellus, pulcherrimus,
sapientior, suavis, amans alicujus, supplex, teter et fœdus. Pueri
delicati, festivi, formosi, ingenui, lepidi, regii, symphoniaci, venales.
PHRAS. A puero, _dès l’enfance_. A teneris unguiculis, ab ineunte
ætate; a primis temporibus ætatis nostræ; inde usque a toga pura; ab
incunabulis; jam inde usque a pueritia; a parvo; a puero parvulo;
ab adolescentulo; ab adolescentia; ab ineunte adolescentia; a prima
adolescentia; a primo tempore ætatis; ab ineunte pueritia, a primo
tempore adolescentiæ; a teneris; a pueris; a parvis; a primæ ætatis
initio. USUS: His pueris nihil potest esse festivius. Infirma ætate puer
imbecillaque vi mentis. Artes quibus a pueris dediti fuimus.
PŬĔRĪLIS, e, gen. com. _D’enfant_, _enfantin_, _puéril_. USUS: Ætas,
exercitatio, delectatio, species puerilis.
PŬĔRĬLĬTER, _En enfant_, _comme les enfants_, _naïvement_. SYN. Stulte.
PŬĔRĪTĬA, æ, f. _Enfance_, _bas âge_. SYN. Primum tempus ætatis, ætas
puerilis, prima ætatula, ætatis tirocinium, pueriles anni. EPITH.
Extrema, iners, petulans. USUS: A pueritia mihi cognitus es. Cf. Puer.
PŬĒRŬLUS, i, m. _Petit garçon_. SYN. Pusio.
PŬGIL, ĭlis, m. _Athlète qui lutte avec les poings_, _au ceste_, _au
pugilat_. SYN. Athleta. EPITH. Olympionices, cupidus olympiorum,
inexercitatus.
PŬĬLĀTĬO, ōnis, f. _Pugilat_. _Syn._ Pugilum exercitatio. USUS:
Pugilatio, luctatio.
PŬGĬO, ōnis, m. _Poignard_, _stylet_. SYN. Gladius brevis, sica. EPITH.
Cruentus, plumbeus, præsens, stillans.
PUGNA, æ, f. _Combat_, _lutte_, _rencontre_, _bataille_. RAD. a pugnus:
veteres ante armorum usum pugnis certabant. SYN. Prœlium, certamen.
EPITH. Acerrima, calamitosa, equestris, gladiatoria, incredibilis,
mala, navalis. Pugnæ innumerabiles, maximæ, præclarissimæ, mirificæ,
pedestres. PHRAS. 1. Pugnam indicere in certum diem, _fixer le iour du
combat_. Certum pugnæ diem constituere; pronuntiare prœlium in certum
diem. 2. Ad pugnam elicere hostem, _provoquer l’ennemi au combat_.
Ad pugnam evocare; ad prœlium, pugnam elicere; tumultuoso et minaci
genere pugnæ hostem excire; hostem prœlio lacessere; pugnam, prœlium
ciere. 3. Pugnam tentare, _engager la bataille_. Prœlio belli fortunam
experiri; pugnæ copiam et potestatem hostibus facere, ire in pugnam;
certamen tentare, experiri; dimicationem subire; pugnam subire; aleam
universi certaminis adire, subire; in certamen descendere; certamen
inire; rem prœlio committere. 4. Pugnam ordiri, _commencer le combat_.
Pugnam capessere, manus conserere; certamen contrahere; armis congredi;
prœlium inire; incipere, conserere; in prœlium ruere, ad certamen copias
agere; signa conferre; arma conferre. 5. Pugnam facere, _combattre_.
Acie decernere, dimicare acie; æquo campo collatisque signis certare;
prœlium facere, edere, committere; decertare prœlio; prœlio contendere;
confligere; pugnam facere, committere; pugnam edere; ad manus venire;
armis contendere, disceptare. 6. Pugnis minoribus præludere, _préluder
par de petites actions_. Parva sed frequentia certamina serere,
conserere, facere, miscere; parvis certaminibus in summam totius spei
proludere; levia prœlia facere; procursationes leviaque certamina inire;
parvulis prœliis, minutis prœliis, pugna velitari; procursationibus cum
hoste contendere, concurrere, discrimen universi belli experiri. 7.
(Pugnam decretoriam facere, VULG.), _livrer une bataille décisive_. In
discrimen summæ rerum pugnare; ad universæ rei dimicationem venire; ab
ultima spe dimicare; in summam totius spei decertare; aleam universi
certaminis jacere, subire; discrimen universi belli uno prœlio facere.
8. Pugna jam incipit, _le combat commence_. Hæret jam acies collato
pede; undique jam pugna se movet; certamen accenditur, contrahitur;
exardescunt prœlii initia. 9. Pugna adhuc anceps est, _l’issue du combat
est encore incertaine_. Communis adhuc Mars est belli et fortuna necdum
discrimen facit, qua datura sit vires; Marte adhuc incerto et dubia
victoria pugnatur; pugna utrinque æquis adhuc stat viribus; æquo adhuc
Marte nusquam inclinante victoria dimicatur; æquatum omnium periculum,
æquata dimicatio; pari adhuc Marte certatur; æquo prœlio concurritur,
disceditur. 10. Pugna quæ jam paulo erat lentior, iterum ingravescebat,
_le combat qui s’était ralenti recommençait de nouveau_. Pugna, quæ
jam laxabatur, senescebat, iterum recruduit, exarsit; renovatum,
redintegratum, restitutum est prœlium. Cf. Certamen, Prœlium. USUS: Pugnæ
locum quærere. Pugnam ciere. Ad pugnam procedere. In pugnam procurrere.
Pugnam pugnare, _combattre_. Pugna laxata est, remisit, inclinata est,
senuit, _le combat s’est ralenti_. Pugnam extendere, extrahere; in
noctem conjicere; in noctem deducere, _prolonger le combat jusqu’à la
nuit_. Pugnam detrectare; pugnam aliis delegare et eventum in virtute
aliena ponere, _refuser le combat, le renvoyer à d’autres_. A pugna suos
prohibere, continere, cohibere, _empêcher ses soldats de combattre_.
Pugnam iterare, _recommencer la lutte_. Pugnam nox diremit, _la nuit
mit fin au combat_. Pugna superiorem discedere, _être vainqueur_. Æquo
Marte e pugna discedere, _balancer la victoire_. Pugna prœlio inferiore
discedere; adversum prœlium facere, _être vaincu_. Denuo in pugnam
succedere, _retourner de nouveau au combat_.
PUGNĀCĬTER, _Obstinément_, _opiniâtrément_. SYN. Pertinaciter. USUS:
Pugnacissime defendere suam sententiam.
PUGNĀTOR, ōris, m. _Combattant_, _guerrier_. EPITH. Maximus,
consideratus, lentus. USUS: Fortissimi quique pugnatores cecidere.
PUGNAX, ācis, omn. gen. _Belliqueux_, _guerrier_. SYN. Bellicosus,
pertinax. USUS: Centurio pugnax et lacertosus. Oratio pugnax et
contentiosa. Perpugnax in disputando.
PUGNO, as, avi, atum, are, n. _Combattre_, _lutter_; _n’être pas
d’accord_. SYN. Dimico, certo, depugno, congredior; contrarius sum. ADV.
Acriter, apertissime, cominus in acie, contra; magnopere, mirabiliter,
mirifice, periculose, simulate, vehementer, vere. PHRAS. Pugnatum est
acerrime, _on combattit avec acharnement_. Tumultuoso et minaci pugnæ
genere exercitus hostis, cui potius in aciem descendere visum, quam
inclusus de tectis mœnibusque decertaret; manus consertæ cominus cum
hoste, signa collata, tandem ad universæ rei dimicationem ventum est;
pugnam capessivere duces, suisque ipsi corporibus miscuere certamina; jam
ad manus, ad gladios, ubi Mars est atrocissimus, ventum; aliquoties æquo
campo collatisque signis certatum; infestis semper cuspidibus, infestis
animis concursum; anceps prœlium multos utrinque et fortissimum denique
absumpsit. Ubi ferro decernere visum, coorti omnes in pugnam, equestri
inprimis prœlio contendere; peditum ibi acies ingenti vi conflixit,
desideratis hostium quinque facile millibus, quos cruenta ex pugna
sustulit. Procursationes primum leviaque certamina vario eventu inita;
acie deinde decernere visum, sed inclinante in neutram partem victoria,
cruenta pugna denique depugnatum est. Tumultuario prœlio ac procursu
magis militum, quam ex parato aut jussu imperatorum atrox dimicatio fuit;
hostes denique ingenti cæde prostrati sunt. Cf. Pugna, Prœlium, Certamen,
Certo. USUS: 1. Pacem accipere malui, quam pugnare. Hæc inter se Stoici
cum Peripateticis pugnant. 2. Curo, contendo, _tâcher d’atteindre un
but_, _s’efforcer d’arriver à_, _d’obtenir que_... Illud pugna et
enitere. Hoc non magnopere pugno. 3. Oppugno, repugno, contrarius sum,
_se contredire_. In oratione tecum pugnas.
PUGNUS, i, m. _Le poing_. USUS: Pugnis et calcibus conscindere aliquem;
verbis inter se et pugnis contendere. Pugnis, calcibus, morsu, unguibus
certare. Pugnis cædere, pectere, contundere, percutere; pugnum in os
impingere.
PULCHER, ra, rum, _Beau_. SYN. Formosus, decorus, egregia facie, eximia
specie, formæ præstantia visendus. PHRAS. Adolescens pulcher est, _cet
adolescent est beau_. Adolescens mira quadam suavitate et lepore, summa
formæ dignitate, apta membrorum figura, mira coloris suavitate, insigni
venustate et corporis pulchritudine, forma liberali, facie concinna et
venusta. Scitus adolescens et longe festivissimus æqualium. Adolescens
erat mira specie; eximius pulchritudine; forma excellens, unus ante alios
specie ac pulchritudine insignis; pulchritudine est eximia; est in eo
egregia oris vultusque dignitas; forma præditus est præstanti. Summa est
in eo suavitas oris formæque dignitas; præcipuam laudem habet pulcherrima
corporis forma in eo adolescente; inter multa alia decora, formæ
commendationem habet præcipuam; omnium ætatis suæ multo formosissimus.
Cf. Pulchritudo, Forma. USUS: Suum cuique pulchrum est. Hominem pulchre
noram tam animo deformem, quam pulchrum corpore. Ne pulchrum te ac beatum
putes.
PULCHRE, _Bien_, _joliment_; _très bien_, _à merveille_. SYN. Belle,
decore. USUS: Mihi pulchre est. Pulchre hominem nosco. Pulcherrime ferre
fortunam adversam.
PULCHRĬTŪDO, ĭnis, f. _Beauté_; _excellence_. SYN. Forma, species oris
_aut_ formæ dignitas, forma et species liberalis; venustas. EPITH.
Excellens, formæ muliebris eximia, insatiabilis, mera, recens atque
integra, tanta. PHRAS. Lucretia erat eximia pulchritudine, _Lucrèce était
très belle_. Incredibili venustate, gratia, decore formæ dignitate;
bellissima erat specie; efflorescebat in Lucretia mira coloris suavitas
candorque eximius; una erat longe ante alias specie ac pulchritudine
insignis; eximia erat corporis specie ac decore; Lucretia forma notissima
et castimonia matrona; ætatis suæ feminas pulchritudine supergressa;
luculenta ac festiva femina et pulchritudinis omnis exemplar erat
Lucretia. Cf. Forma. USUS: Pulchritudo corporis, apta compositione
membrorum movet oculos et delectat. Virtus tantam habet pulchritudinem ac
splendorem, ut nulla species excogitari possit ornatior.
PULLĀRĬUS, ĭi, m. _Celui qui donne à manger aux poulets sacrés et qui
prédit l’avenir d’après la manière dont ils mangent_. USUS: Oblata est
religio pullariorum admonitu.
1. PULLUS, a, um, _Foncé_, _brun_, _noirâtre_. SYN. Ater, atratus, niger.
USUS: Vestis tota pulla.
2. PULLUS, i, m. _Petit d’un animal_; _pari_, _poulet_. EPITH.
Columbinus, milvinus, saturi. USUS: Attulit in cavea pullos.
PULMENTUM, i, n. _Mets_. SYN. Obsonium.
PULMO, ōnis, m. _Poumon_. USUS: In pulmonibus inest raritas quædam et
similis spongiis mollitudo, ad hauriendum spiritum aptissima.
PULPĀMENTUM, i, n. _Mets_; _princip_. _viande_, _ragoût_. SYN. Cibus
lautior. USUS: Mihi pulpamentum fames est.
PULPĬTUM, i, n. _Estrade_, _tréteaux_; _chaire_, _tribune_. SYN. Locus
ante scenam editior, suggestum.
PULS, pultis, f. _Bouillie de farine_, _de légume_, _purée_. USUS: Offa
pultis.
PULSĀTĬO, ōnis, f. _Action de frapper_, _coups_. SYN. Verberatio.
PULSO, as, avi, atum, are, a. _Pousser_, _frapper_, _ébranler_. SYN.
Verbero, percutio. ADV. Vehementius, extrinsecus. USUS: Pueri tui modo me
pulsabant. Januam pulsare.
PULSŬS, ūs, m. _Choc_, _secousse_, _ébranlement_. SYN. Motus, impulsus,
agitatio. EPITH. Adventitius, alienus, externus, extremus. USUS:
Intermisso impetu pulsuque remorum. Inanimum est quod pulsu agitatur
externo.
PULVĔRŬLENTUS, a, um, _Poudreux_, _couvert de poussière_.
PULVĪNAR, āris, n. _Coussin garni de riches couvertures que l’on plaçait
devant les statues et les autels des dieux_. SYN. Lectus in templo
religionis ergo positus et diis consecratus. EPITH. Sanctissimum. USUS:
Ad omnia pulvinaria deorum supplicatio decreta est.
PULVĪNUS, i, m. _Coussin_, _oreiller_. USUS: Sella cum pulvino rosa
Melitensi farto.
PULVIS, ĕris, m. _Poussière_. SYN. Trita aridaque terra. EPITH. Eruditus,
multus. PHRAS. (Præ pulveribus videri nihil poterat, VULG.), _on ne
pouvait rien voir à cause de la poussière_. Prospectum ademerat pulveris
nubes; ortus ex distantibus locis pulvis, velut nube inducta, omnia
oppleverat; pulveris nubes, quæ ad cœlum ferebatur, prospectum abstulit;
discrimen omne sustulit obducta cœlo nubes pulveris, donec rursum
consideret. USUS: 1. Multus in calceis pulvis. Altior sublatus pulvis
hostis adventum indicabat. 2. Publicum, _carrière_, _arène_. Educere
orationem ex umbratili exercitatione in pulverem, id est, in forum et
curiam, _faire sortir un discours du cabinet dans l’arène_, _c. à d._,
_le prononcer au forum, au sénat_. 3. Pulvis nitratus, _poudre_.
PŪMEX, ĭcis, m. _Pierre ponce_, _employée pour polir les livres_. USUS:
Pumice levi perpolitum. Aquam e pumice postulare, _vouloir tirer de l’eau
d’une pierre ponce_, _c. à d._, _demander à qqn ce qu’il n’a pas_ (PROV.).
PUNCTIM, _En piquant de la pointe_, _d’estoc_ (opp. Cæsim, _avec le
tranchant_, _la taille_). USUS: Hispani punctim magis quam cæsim feriunt.
PUNCTUM, i, n. _Point_; _instant_, _moment_. SYN. Lineæ extremum, quod
magnitudinem nullam habet; momentum; rationum _vel_ quæstionum capita;
suffragia. USUS: 1. Uno puncto temporis tot cædes editæ. Minimis
temporis punctis diligenter utere. Ne punctum quidem temporis oppugnatio
respiravit. 2. Suffragia, _vote_, _suffrage_, _voix_. Quot in ea tribu
puncta tulisti? Punctis singulis honorem colligere. Capita rationum,
_courte proposition_. Minutis interrogatiunculis quasi punctis conficit
quod proposuit, _il arrive à son but par des interrogations concises et
réduites, pour ainsi dire, en un point_.
PUNGO, is, pŭpŭgi, punctum, ere, a. _Piquer_, _percer_. SYN. Ango,
molestiam affero, perstringo, mordeo, stimulo, stimulum admoveo, stimulis
fodio; aculeum relinquo in animo. ADV. Perleviter. USUS: Hunc mihi
ex animo scrupulum evelle, qui me dies noctesque stimulat et pungit,
_délivrez-moi de ce scrupule qui me tourmente nuit et jour_. Pupugit me
tua epistola, _votre lettre m’a fort tourmenté_. Si paupertas momordit,
si ignominia pupugit, spes te sustentet.
PŪNĬO, is, īvi _vel_ ĭi, ītum, ire, a. _Punir châtier_, _infliger
une punition_. RAD. a Pœna. SYN. Castigo, plecto, vindico, ulciscor,
pœna vel supplicio afficio; supplicio constringo; animadverto,
pœnam sumo; mulctam, pœnam, supplicium irrogo; exemplum in aliquem
edo. ADV. Crudelius, levius. PHRAS. 1. Æquum est ut judices reos
severe puniant, _il convient que les juges punissent sévèrement les
coupables_. Animadvertendum est in homines nocentes; severa sit in
nocentes animadversio et castigatio; id agendum est judicibus, ut
pœnas a nocentibus severissimas exigant; improborum audaciam judices
severissimis pœnis comprimere debent; æquum est, ut judices severa de
nocentibus sumant supplicia; ut auctores facinoris ad piaculum noxæ
objiciant; ut pœnas a nocentibus petant, expetant, repetant, quam
gravissimis afficiant; ut manum admoveant nocentibus et pœnas ab iis
quam severissimas judicio persequantur. Æquum est, ut judices reos non
tantum verbis castigent, sed mulcta, vinculis verberibusque coerceant;
severe in nocentes animadvertant; scelera acerrime vindicent; pœnas
nocentibus irrogent; pœnas in sontes capiant. 2. Rei puniantur, _que
les coupables soient châtiés_. Rei scelerum pœnas pendant, dependant,
persolvant; pœnis legibusque judiciorum teneantur; pœnam habeant
sceleribus parem; supplicium de se dent; in pœna sint; pœnas dent suorum
scelerum; plectendi, castigandi, male mulctandi sunt; luant improbi
dignas facinoribus pœnas; supplicium persolvant; digna eorum factis
animadversione afficiantur. 3. Nondum puniti sunt, _ils n’ont pas
encore été punis_. Nondum ad supplicium dati sunt; nondum pœnam suorum
facinorum solverunt; nondum severe satis in illos vindicatum; nihil adhuc
gravius in illos consultum; nondum expiata sunt eorum flagitia; nondum
pœnam habent noxia capita. 4. Satis punimur, _nous sommes assez punis_.
Satis pœnarum subimus, suscipimus, ferimus, sufferimus; satis pœnarum
damus, habemus; satis superque pœnarum pendimus; satis supplicii innoxio
præbemus sanguine; satis pœnarum est, quod in nos constitutum est. Cf.
Pœna. USUS: Sontes, maleficium, peccata punire.
PŪNĪTOR, ōris, m. _Celui qui punit_, _vengeur_. SYN. Ultor, vindex,
exactor supplicii.
PŪPILLA, æ, f. _La pupille de l’œil_. USUS: Feminæ visu nocent, quæ
duplicem pupillam habent.
PŪPILLUS, i, m.; a, æ, f. _Enfant, qui n’a plus ses parents_, _orphelin_,
_orpheline_, _pupille_. SYN. Impuber, qui desiit esse in patris
potestate. _Epith._ Infans. USUS: Pupillum fraudare, cujus ætatem et
solitudinem, etiam si tutores non essent, defendere prætor debuit.
PUPPIS, is, f. _L’arrière du vaisseau_, _la poupe_. SYN. Pars navis
posterior. )( Prora. USUS: Gubernator sedens in puppi. Convertere navem
ad puppim.
PŪRĒ, _Purement_, _innocemment_. SYN. Caste simpliciter, candide. USUS:
Quiete, pure, eleganter acta ætas.
PURGĀTĬO, ōnis, f. _Justification_; _purgation_. SYN. Satisfactio,
excusatio. USUS: Inedia, purgationibus, vi morbi consumptus. Purgatio
est, cum factum conceditur, culpa removetur.
Purgātōrĭum, ĭi, n, _Purgatoire_. PHRAS. 1. Locus et regio apud inferos,
in quo elapsi e coporibus humanis piorum animi, antequam in beatorum
sedes transferantur, salutarium flammarum ignibus lustrantur et
perpoliuntur. Locus expiandis post mortem peccatis destinatus. Animorum
vitas noxas expiantium post mortem sedes. Locus ubi contracta piacula
per ignem expiantur a morte. Piacularis animorum carcer. Piacularia
demortuorum stativa. Piaculares, purgantes post mortem flammæ. Locus
ubi contractæ per vitam animorum labes acerba sed salutari expiatione
absterguntur. Pœnæ piaculares, quas solutæ corporibus animæ luunt,
persolvunt. 2. (Liberare animas ex purgatorio, VULG.), _délivrer les
âmes du purgatoire_. Expiatas lustrali igne animas cruciatibus eximere;
ex piacularibus ignibus animas ad æterna gaudia transferre; addictos
piacularibus flammis animos ad cœlum evehere; animos e piaculari carcere
ereptos in libertatem asserere; lustralibus flammis eripere animas, quæ
admissas in hac vita noxas illo in igne expiant.
PURGO, as, avi, atum, are, a. _Rendre pur_, _purifier_, _purger_,
_nettoyer_. SYN. Expurgo; excuso. ADV. Diligenter, præcipue. PHRAS.
(Purgare, VULG.), _purger_. Humores noxios extrahere, medicamentis
abigere, discutere, dissipare; purgatione alvi, alvi ductione uti;
purgare alvum, laxare, solvere, mollire; alvum ciere, medicamentis
citare, movere. USUS: l. Alvum purgare. Educ tuos tecum, purga urbem. 2.
Excuso, defendo, culpa libero, _laver d’une accusation_; _justifier_,
_disculper_. Purgavit se mihi per litteras de negligentia scribendi. Cf.
Excuso, Causor.
PURPŬRA, æ, f. _Pourpre_. EPITH. Demissa ad talos, plebeia ac pene fusca.
USUS: Purpura fulget. Regali purpura ornatus.
PURPŬRASCO, is, ere, n. _Se colorer en pourpre_, _prendre une teinte
pourprée_. SYN. Purpureum fieri.
PURPŬRĀTUS, a, um, _Vêtu de pourpre_; _haut dignitaire_. SYN.
Conchyliatus, purpura ornatus. USUS: Illum regnantem, hunc illius
purpuratum crederes.
PURPŬRĔUS, a, um, _De couleur pourpre_, _pourpré_. USUS: Vestis, pallium
purpureum.
PŪRUS, a, um, _Pur_, _sans tache_, _sans souillure_, _innocent_. SYN.
Mundus, castus, inviolatus, integer, nitidus. )( Concretus, crassus.
USUS: Castus animus et purus, omni admistione corporis liberatus, _l’âme
pure et sans tache, libre de tout commerce avec la matière_. Mens pura et
integra. Aer tenuis et purus. Nihil in historia dulcius pura et illustri
veritate. Cf. Mundus, Castus.
PUS, pūris, n. _Pus_, _humeur blanche et visqueuse_. SYN. Sanies.
PŬSILLUS, a, um, _Très petit_, _faible_, _insignifiant_. SYN. Parvus,
brevis. ADV. Valde. USUS: Pusilla epistola, liber. Cf. Parvus.
PŪSĬO, ōnis, m. _Petit garçon_. Puerulus.
PUSTŬLA, æ, f. _Pustule_, _cloche_. SYN. Tuberculum in summo cutis
nascens.
PŬTĀMEN, ĭnis, n. _Coupure_, _rognure_; _écales_, _coquilles de la noix_.
SYN. Nucis durior cortex.
PŬTĀTĬO, ōnis, f. _Action de couper_, _d’élaguer_; _d’émonder les
arbres_. USUS: Putatio vitium et arborum.
PŪTĔO, es, ere, n. _Puer_, _sentir mauvais_, SYN. Male oleo. Cf. Fœtor.
PŬTĔUS, i, m. _Puits_. USUS: Haurire aquam de puteo.
PŪTĬDĒ, _Avec affectation_, _avec afféterie_. SYN. Fastidiose, moleste,
inepte, odiose dicere.
PŪTĬDUS, a, um, _Puant_, _qui sent mauvais_; _incommode_,
_insupportable_; _affecté_, _exagéré_. SYN. Odoris mali, male olens,
insuavis, molestus, gravis, fastidiosus. USUS: Hæc molesta fortasse tibi
et putida videntur. Cf. Odiosus.
PŪTO, as, avi, atum, are, a. _Penser_, _croire_, _juger_, _être d’avis_;
_apprécier estimer_. SYN. Reor; sentio, censeo, judico, existimo,
æstimo, autumo, mihi persuadeo. ADV. Acute, ad extremum, etiam atque
etiam, falso, plane ita, recte, non valde. PHRAS. 1. Certo putabam, _je
croyais_. In animum induxi; in ea opinione eram; opinio mea ferebat; ea
me opinio tenebat; pro certo habebam; in eam opinionem veni, incidi; in
eam opinionem adductus sum; eam opinionem imbibi; ea opinione imbutus
eram; opinio ea insedit animo. 2. Ut ego puto, _ainsi que je pense_.
Ut mea fert opinio; quantum ego quidem assequi judicio possum; ut ego
equidem sentio; quomodo ego quidem existimo; ut est opinio mea; ut ego
quidem statuo; ut mihi videtur; quantum conjicio; quantum conjectura
consequor. Cf. Opinio, Judico. USUS: 1. Primum illud debes putare, nihil
esse, quod, etc. Pro nihilo putare aliquem. Ego te unum plurimi puto. 2.
Discepto, _débattre_. Rem ipsam putemus. 3. Ineo, conficio, _apurer un
compte_, _le régler_. Putare rationes cum publicanis.
PŬTRĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Pourrir_, _gâter_, _corrompre_.
SYN. Corrumpo, dissolvo.
PŬTRESCO, is, cere, n. _Se pourrir_, _tomber en pourriture_. USUS: Sui,
ne putresceret, anima pro sale data est.
PŬTRĬDUS, a, um, _Gâté_, _pourri_. SYN. Rancidus.
PŬTRIS, e, gen. com. _Gâté_, _pourri_. SYN. Putridus, corruptus.
PŬTUS, a, um, _Pur_, _net_, _sans mélange_. SYN. Purus, sincerus.
PYXIS, ĭdis, f. _Boîte pour conserver les parfums, etc._ USUS: Veneni
pyxidem tradere, tenere.
Q
QUA, _Du côté que, par où_; _aussi bien_ ... _que_, _tant_ ... _que_,
_et_ ... _et_. SYN. Partim; qua parte _vel_ ratione. USUS: Qua domini,
qua servi, _et les maîtres_, _et les serviteurs_. Qua itineris, qua
navigationis consilio. Licet mihi vagari, qua volo, _il m’est permis
d’aller où bon me semble_.
QUĀCUMQUE, _Partout où_, _en quelque endroit que_. USUS: Quacumque velis
vagari.
QUĂDRĀGĔNI, æ, a, _Qui sont quarante_. USUS: Quadragena millia.
Quadragesima, æ, f. _Le Carême_. Quadraginta dierum solemne jejunium;
vernum jejunium; quadraginta dies solemnis jejunii; feriæ quadraginta
dierum jejunio nobis statæ ac solemnes; feriæ in quas jejunium majus
nobis constitutum est; hebdomades, quæ anniversarium Christi morientis
memoriam præcurrunt. Cf. Jejunium.
Quadraginta horarum preces, _Prières des quarante heures_. Quadraginta
horarum comprecatio; preces publicæ coram augustissimo Christi Corpore in
horas quadraginta indictæ, extractæ; quadraginta horarum supplicatio ad
sanctissimum Christi Corpus in ara propositum.
QUĀDRANS, antis, m. _Petite monnaie qui valait la quatrième partie de
l’as_. SYN. Quarta pars assis.
QUĀDRANTĀRĬUS, a, um, _Qui coute le quart d’un as_. SYN. Qui quadrante
nummi meret.
QUĀDRĀTUS, a, um, _Carré_. USUS: Quadrato agmine. Triangula illa
Geometrarum et quadrata.
QUĂDRĬENNĬUM, ĭi, n. _Espace de quatre ans_.
QUĂDRĬFĀRĬAM, _En quatre parts_. USUS: Quadrifariam diviso exercitu.
QUĂDRĪGÆ, ārum, f. pl. _Attelage de quatre animaux_; _quadrige_. SYN.
Rheda quatuor equis tracta. EPITH. Poeticæ, pomeridianæ. USUS: Bruti
adolescentia per medias laudes, quadrigis vecta.
QUĂDRĪGĀRĬUS, garĭi, m. _Cocher de quadrige_. SYN. Qui quadrigas agitat.
QUĀDRĬJŬGUS, a, um, _Attelé de quatre chevaux_. USUS: Curru quadrijugo
raptari.
QUĂDRĪMUS, a, um, _Âgé de quatre ans_. SYN. Quatuor annos habens.
QUĂDRINGENTI, æ, a, _Quatre cents_.
QUĂDRINGENTĒSĬMUS, a, um, _Quatre centième_.
QUĂDRINGENTĬES, _Quatre cent fois_.
QUĂDRINGĒNI, æ, a, _Qui sont quatre cents_.
QUĂDRĬPARTĪTUS, a, um, _Partagé en quatre_, _quadruple_.
QUĂDRĬRĒMIS, is, f. _Quadrirème_, _galère à quatre rangs de rames_.
QUĂDRO, as, avi, atum, are, a. et n. _Rendre carré_; _convenir_,
_cadrer_, _être séant_. SYN. In quadrum redigo; convenio. ADV. Aperte.
PHRAS. 1. Hæc optime in te quadrant, _cela vous convient parfaitement_.
Hæc in te belle cadunt; ista nullum in hominem aptius, quam in te
conveniunt, accidunt. 2. Calceus quadrat optime, _ce soulier vous chausse
admirablement_. Calceus apte ad pedem _vel_ optime convenit. USUS: Omnia
turpia in hunc hominem quadrant. Hoc ad multa quadrat. Visum est hoc mihi
quadrare ad multa, _cela m’a paru convenir à beaucoup de choses_, _c. à
d._, _j’y trouve mon compte de plus du d’une manière_. Cf. Aptus.
QUĂDRUM, i, n. _Carré_, _objet de forme carrée_. USUS: Redigere
sententias in quadrum numerumque, _donner de la proportion et du nombre à
toutes les pensées_. Arripe inconditam alicujus sententiam et dissipatam,
eamque verborum commutato ordine in quadrum redige.
QUĂDRŬPES, ĕdis, omn. gen. _Qui a quatre pieds_; _quadrupède_. SYN.
Bestia. EPITH. Vasta, multæ. USUS: Nihil inter te et quadrupedem
interest, _entre toi et une brute_.
QUĂDRŬPLĀTOR, ōris, m. _Espèce de délateur qui recevait pour prix de
sa délation le quart du bien de l’accusé_. SYN. Index et accusator
publicorum criminum, cui pars quarta cedit bonorum ejus quem detulit.
USUS: Homo omnium quadruplatorum teterrimus.
QUĂDRŬPLEX, ĭcis, omn. gen. _Quadruple_.
QUĂDRŬPLUM, i, n. _Le quadruple_. USUS: Judicium in aliquem in quadruplum
dare, _condamner qqn à fournir quatre fois autant de la chose que la loi
lui ordonnait de fournir_. Quadrupli condemnari, _être condamné à une
amende du quadruple_.
QUÆRO, is, sĭi _vel_ sīvi, sītum, ere, a. _Chercher_. SYN. Scrutor,
vestigo, indago, exquiro, requiro, aucupor. )( Respondeo. ADV. Aliunde,
amplius, aperte, contumeliose, copiosius, curiose de aliquo, diligenter,
extrinsecus, falso, foris, honeste, magnopere, multum diuque, otiose, non
proprie, omnino, privatim, procul, recte, omnino, separatim, sigillatim,
subtilius, usquequaque. Quæri commodius, comparate, communiter,
generatim; obscure, secreto, simpliciter vehementer, maxime. PHRAS. 1.
Undique hominem quæsivi, _j’ai cherché partout un homme_. Hominem oculis
quærebam, voce poscebam, scrutatus sum omnia, circumspexi, lustravi,
perquisivi omnia, neque tamen vestigium illius ullum apparebat. Defessus
sum urbem totam pervestigando; omnia circumcursavi, omnes latebras
perreptavi, ut hominem reperirem. Multum studii posui in perquirendo
homine; quo non ivi, quo non accessi, ut hominem reperirem? perlustravi
omnia, omnes latebras excussi, ut in hominem inciderem. 2. Quærit ubique
gloriam, _il cherche partout la gloire_. Omnes umbras falsæ etiam gloriæ
consectatur; omnem occasionem consectandæ gloriæ aucupatur; totus
est in captanda populari aura. Cf. Gloria. USUS: 1. Rem mercaturis
faciendis honeste quærere. 2. Interrogo, percunctor, sciscitor. Multa
ex eo quæsivi. 3. Quæstionem habeo, _faire un enquête judiciaire, une
instruction_. More majorum de servis in dominum quærere non licet.
Quærere de cæde, de repetundis. Cf. Indago, Aucupor, Inquiro.
QUÆSĪTOR, ōris, m. _Celui qui cherche_; _celui qui instruit une affaire_,
_juge instructeur_. SYN. Judex, prætor, qui judicium exercet, qui præest
quæstioni rerum capitalium, cognitor causarum capitalium. EPITH. Æquus,
gravis, firmus. USUS: Hunc quæsitorem et judicem fugiebant.
QUÆSO, _Je vous prie_. SYN. Obsecro, amabo te, rogo, peto. ADV.
Magnopere, maximopere. USUS: Quæso, quid mihi faciendum? quid consilii
das? quid agendum suades?
QUÆSTĬO, ōnis, f. _Action de chercher_; _recherche_, _étude_,
_information_, _question_. SYN. Controversia, dubitatio, disceptatio.
EPITH. Absoluta, acerrima, communis, definita, constituta, diffusa,
ficta, incorrupta, infinita, iniqua, integra, judicialis, legitima,
magna; nova, obscura, periculosa, perdifficilis, perpetua, plena
catenarum, publica, pulcherrima, necessaria, superior, tota. Quæstiones
crudelissimæ, maximæ, minimæ, salutares, naturales, perpetuæ, remotæ,
universæ, modicæ et paucæ. PHRAS. 1. Non est quæstio de hoc, _il n’est
pas question de cela_. Non id agitur, non id quæritur; non venit
in quæstionem; non vocatur in controversiam istud. Hac de re non
disceptatur, non quæritur, non contenditur; non est controversia; non
versatur id in quæstione. 2. Hic occurrit difficilis quæstio, _ici
arrive une question, un problème difficile_. Exsistit, oritur, nascitur
hoc loco difficilis quæstio; acriter hoc loco disceptatur inter doctos;
quæstio hac de re perdifficilis sapientum torquet ingenia; hic vero
non parva contentio est inter doctos; incidit hoc loco res controversa
et plena dissensionis inter doctos. USUS: 1. Aliquid in quæstionem ac
disceptationem vocare. Id in quæstione versatur. Quæstionem ponere,
afferre, movere; quæstionem explicare, enodare, dissolvere. In quæstionem
venit; in quæstione est. (Est quæstio de nomine, VULG.), _ce n’est qu’une
question de mot_. Omnis contentio est in verbi controversia posita.
2. Forensis inquisitio criminis, _enquête publique_, _judiciaire_;
_instruction criminelle_. Quæstionem de injuria a judice postulare.
Quæstionem decernere, constituere. Quæstionem habere, exercere de
perduellione; in caput alicujus de furto quæstionem habere.
QUÆSTOR, ōris, m. _Questeur_, _magistrat romain_. SYN. Ærarii et pecuniæ
publicæ præfectus. EPITH. Ædilitius, bonus, custos pecuniæ, dignus,
infirmus et inops, levis, libidinosus, optatior, salax, sordidior,
urbanus.
QUÆSTŌRĬUM, ĭi, n. _Demeure du questeur_. SYN. Domus quæstoris.
QUÆSTŌRĬUS, a, um, _De questeur_, _appartenant au questeur_. USUS: Vis,
comitia quæstoria.
QUÆSTŬŌSUS, a, um, _Âpre au gain, intéressé_; _avantageux_, _utile_. SYN.
Qui quæstum facit, et ex quo quæstus capitur. USUS: Homo quæstuosus;
mercatura, prædia.
QUÆSTŪRA, æ, f. _Dignité_, _fonction de questeur_, _questure_. SYN.
Quæstoris munus. EPITH. Funesta, grata et clara, hereditaria, nefaria,
tota.
QUÆSTŬS, ūs, m. _Acquisition_, _gain_, _profit_. SYN. Lucrum, compendium,
commodum, emolumentum. EPITH. Domesticus, paternus, fecundus, uber,
totus, campestris, forensis, frumentarius, honestus, concessus,
illiberalis, sordidus, immortalis, improbissimus, judiciarius, magnus,
maximus, mediocris, nocturnus, precarius, quotidianus, turpis et odiosus.
Illiberales et sordidi, immanes, immensi et intolerabiles, improbissimi,
liberales, magni et uberes. PHRAS. Ubique quæstum suum spectat, _il
cherche partout son avantage_. In re qualibet privatas utilitates,
compendia, emolumenta, commoda sua spectat; suo privato compendio servit;
quæstu suo, suis commodis omnia metitur; omnia refert ad utilitates et
privata commoda; ex re qualibet, imo vel ex incommodo alieno occasionem
petit; occasionem crescendi sibi datam censet; omnia quæstus ac compendii
sui causa facit; res omnes quæstui habet. USUS: Rempublicam quæstui
habet. Quibus fides, decus, pietas, postremo honesta atque inhonesta
omnia quæstui sunt, _qui trafiquent de tout, bonne foi, honneur, etc._
Nullum in amicitia tua facio quæstum, _je ne gagne rien à votre amitié,
je n’en retire aucun avantage_. Quæstui deditum esse, _n’avoir que le
gain en vue_. In quæstu relinquere pecuniam, _laisser son argent à
intérêt_, _le laisser travailler_. Cf. Lucrum, Commodum.
QUĀLIS, e, gen. com. _Quel_, _de quelle nature_, _de quelle sorte ou
manière_. SYN. Cujusmodi, qui, quod genus. USUS: Qualis sit status rerum,
inde cognosces. Quid hominis et cujusmodi, qui vir sit qualisque, nescio.
QUĀLISCUMQUE, qualecumque, gen. com. _Quel qu’il soit, tel......tel_.
SYN. Qualis is cumque, cujusmodicumque, cuicuimodi, cujus modi,
cujuscemodi, cujusquemodi.
QUĀLĬTAS, ātis, f. _Nature_, _qualité_, _propriété_. USUS: Qualitatum
aliæ sunt principes, aliæ ex iis ortæ.
QUAM, _Que_. USUS: 1. Cum Ante, Post, etc. Duobus ante sæculis, quam
Plato floreret. Tertio post die quam veneram. 2. Cum comparativo,
_plus.... que_. Sed hoc majus est, quam ut a te postulem. Vehementior
dolor, quam ut ferri possit. Suscipere plus, quam quantum præstare
possis. 3. Cum Possum et Superlativo, _le plus.... que_. Dico ergo, quam
possum, maxima voce. Nidos quam mollissimos struunt aves. 4. Contra,
quam, _autrement que_, _non comme_. Supra, quam, _plus que_. Contra
faciunt quam pollicentur, _ils agissent autrement qu’ils ne promettent_.
Supra fere quam fieri possit, _plus qu’il n’est possible_. 5. _Pro_
Valde, _beaucoup_, _fort_, _grandement_. Sunt vestrum quam multi. Sane
quam gaudeo. Quam volueris, multa dicam. Oratio quam elucubrata.
QUAMDĬU, _Aussi longtemps que, tant que_; _(avec interr.) combien de
temps?_ SYN. Dum, quantum, quoad, quousque, usque dum, quem ad finem?
USUS: Quamdiu nos furor iste tuus eludet? Quamdiu potuit, tacuit, _tant
qu’il l’a pu, il s’est tu_.
QUĂMŌBREM, _Pour quelle raison_, _par quel motif_, _pourquoi_. SYN.
Quare, quid ita, cur, quo. USUS: Quamobrem ita statuas velim.
QUAMPRĬMUM, _Au plus tôt_, _le plus tôt possible_. SYN. Primo quoque
tempore, quam mox, nulla mora, quam maturissime, e vestigio, sine
cuncatione, abjecta omni mora.
QUAMVIS, _Autant que tu voudras_; _quoique_, _bien que_. SYN. Quantumvis,
quanquam, licet, etsi, tametsi.
QUANDO, _Quand_, _en quel temps_, _à quelle époque_. SYN. Cum, ubi;
ecquando. USUS: 1. Quando tandem? 2. Cum, quia, quoniam, quandoquidem,
postquam, _quand_, _lorsque_, _puisque_, _vu que_. Quando te video ita
desiderare, obsequar voluntati tuæ.
QUANDŌCUMQUE, _En quelque temps que_, _toutes les fois que_, _dès que_.
SYN. Quocumque tempore.
QUANDŌQUE, _Quand_, _lorsque_; _un jour_, _quelque jour_. SYN. Aliquando.
QUANDŌQUĬDEM, _Puisque_, _vu que_, _comme_. SYN. Nam, quia. USUS: 1.
Quandoquidem potes, fac promissa. Quandoquidem honestum ipsa virtus est.
Quandoquidem tu istos oratores tantopere laudas, _puisque tu exaltes tant
ces orateurs_. Quandoquidem apud te nec auctoritas senatus, nec ætas mea
valet, _puisque rien n’a de pouvoir sur toi, ni l’autorité du Sénat, ni
mon âge_.
QUANQUAM, _Quoique_, _bien que_, _encore que_. SYN. Tametsi, etsi,
scilicet, quamvis. USUS: Quanquam ea verba satis sunt impropria.
QUANTOPĔRE, _Combien_, _à quel point_. )( Tantopere. USUS: Non tantopere
desiderabam, quantopere nunc delector.
QUANTŬLUSCUMQUE, quantulacumque, quantulumcumque, _Quelque petit
que_, _si petit que_. USUS: Quantulum id cumque tibi est. De hac mea,
quantulacumque est, quæritis, _sur mon talent, quelque faible qu’il soit_.
QUANTUM, _Combien_; _que_. SYN. Quam, ut maxime, quatenus. PHRAS. Enitar
quantum possum, _je ferai tout mon possible_. Qua licebit; quoad fieri
poterit; pro virili parte enitar; quam potero, studiosissime, quoad res
patietur, contendam; operam dabo et quam dignum est amicitia nostra,
elaborabo; laborabo, quantum maxime potero; quantum in me erit; quantum
in me situm est, adnitar. USUS: Quantum ex illo cognovi. Quantum est in
occasione, celeritate. Laborabo, quantum possum maxime.
QUANTUMVIS, _Autant qu’on voudra_; _quoique_, _bien que_. SYN. Licet,
quamvis.
QUANTUS, a, um, _Que grand_, _combien grand_. USUS: Dixi tanta
contentione, quantum forum est, _autant... que_. Ignoras quæ, qualis et
quanta sit vis amicitiæ. Quanti quanti, _à quelque prix que ce soit,
coûte que coûte_. Sed quanti quanti, bene emitur quod necesse est.
QUANTO, _Plus.... d’autant plus que_. SYN. Quo. USUS: Quanto magis
philosophari delectabit.
QUANTUSCUMQUE, quantacumque, quantumcumque, _Quelque grand que_, _si
grand que_. USUS: Totum hoc, quantumcumque est, tuum est.
QUAPROPTER, _C’est pourquoi_. SYN. Quare, quamobrem, quocirca. USUS:
Quapropter vos oro judices.
QUĀQUĀVERSUS, _De tous côtés_.
QUĀRE, _Pourquoi_, _pour quelle raison_, _par quel motif?_ _c’est
pourquoi_. SYN. Quamobrem, quapropter, ex quo. PHRAS. Quare id consilii
cepisti? _Pourquoi avez-vous pris cette résolution?_ Quem in finem? quid
erat, quod ita statueres? Ut quid, quid ita, quam ob causam ita apud te
constituisti; quid erat, quamobrem; quid accidit, cur ista velles? Quibus
rebus adductus, quid erat causæ, cur ita potissimum velles? Quo tandem
nomine ita consuluisti? Qua gratia, quid erat, quapropter ita statueres?
Quid tibi isthoc in mentem venit? Qua de causa, quibus de causis id
consilium suscepisti? USUS: 1. Quare istud restat. 2. Cur? Quare hoc
negasti? 3. ADV. _Pour que_, _afin que_. Permulta sunt, quæ dici possunt,
quare intelligatur, etc., _il y a beaucoup de choses à dire pour faire
comprendre, etc._
QUARTĀNA, æ, f. _La fièvre quarte_. USUS: In quartanam conversa est vis
morbi.
QUĂSI, _Comme si_. SYN. Tanquam, quodammodo, perinde ac si. PHRAS.
Negotium tuum, quasi rem meam procurabo, _je m’occuperai de vos affaires,
comme si elles étaient les miennes_. Tanquam mea res esset; perinde quasi
de me ageretur? velut meam causam tractabo. Negotium tuum, instar rerum
mearum, mearum rerum modo curabo; non secus ac res meas curabo; mearum
rerum similem curam de tuis negotiis geram; sic tuam causam agam, ut
si _vel_ quasi si meam tuendam susciperem. USUS: Quasi desperatos eos
relinquamus. Quasi in extrema pagina, _presque à la fin de la page_.
QUASSĀTUS, a, um, _Ébranlé_, _fracassé_. SYN. Fractus, debilitatus.
QUĂTĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Ébranler_, _affaiblir_. SYN.
Concutio. USUS: Nullo præsidio quatefeci Antonium.
QUĀTĔNUS, _Jusqu’où_, _jusqu’à quel point_. SYN. Quantum (finis,
termini, mensuræ ratione). USUS: 1. In omni re videndum et statuendum
est, quatenus. Id videamus, quatenus amor in amicitiis progredi debeat.
2. Quod attinet, ex ea parte, quo, qua in parte, _dans quelle mesure_.
Advertendum est, quatenus sermo delectat. Accipio excusationem ex ea
parte, quatenus, etc.
QUĂTER, _Quatre_. Quaterdecies, _quarante fois_.
QUĂTERNI, æ, a, _Qui sont quatre à quatre_. USUS: Quaternos denarios in
singulas vini amphoras exegit.
QUĂTĬO, is, quassum, tere, a. _Secouer_, _agiter_. SYN. Quatefacio.
USUS: Est in animis tenerum quiddam, quod ægritudine, quasi tempestate
quatiatur.
QUĂTRĬDŬUM, i, n. _Espace de quatre jours_. USUS: Quatridui abest.
Quatriduo ante venit.
QUĂTŬOR, _Quatre_. PHRAS. 1. Quatuor anni tempora, _les quatre saisons
de l’année_. Quadripartitæ temporum commutationes; annuæ commutationes
temporum. 2. _Les quatre-temps._ Stati per quatuor anni tempestates
jejunio dies; quadripartita per annum jejunia per leges instituta.
QUĂTŬORDĔCIM, _Quatorze_.
QUĂTŬORVĬRI, ōrum, m. pl. _Collége de 4 magistrats romains chargés de
surveiller la voie publique_.
QUĂTŬORVĬRĀTŬS, ūs, m. _Quatuorvirat_, _charge de quatuorvir_.
QUE, encl. _Et_. SYN. Ac, atque, et. USUS: Quique optime dicunt, quique
faciunt.
QUĔMADMŎDUM, _Comment_, _de quelle manière_. SYN. Ut, ita ut, perinde ut,
sicut. USUS: 1. Interrog. Exquire, quemadmodum se nunc gerat. 2. Quomodo,
qua ratione, qua via, relat. Semper providi, quemadmodum salvi esse
possemus, _comment nous pouvions être sauvés_. Cf. Sicut.
QUĔO, is, quĭi et quīvi, quĭtum, quire, n. _Pouvoir_. SYN. Possum. USUS:
Non queo ad te sine lacrimis scribere. Cf. Possum.
QUERCŬS, ūs, f. _Chêne_. SYN. Arbor querna.
QUĔRĒLA, æ, f. _Plainte_, _grief_. SYN. Querimonia, conquestio,
lamentatio, questus. EPITH. Gravissima, iniquissima, inveterata,
invidiosa, justa, magna, mira, misera, luctuosa, necessaria. Publicæ,
assiduæ, inauditæ, multæ, quotidianæ. USUS: Nunc venio ad querelam et
suspicionem tuam. Querelis quotidianis nihil proficio. Epistola plena
stomachi et querelarum, _lettre pleine de colère et de plaintes_. Cf.
Queror, Lamentatio.
QUĔRĬBUNDUS, a, um, _Qui se plaint_, _plaintif_, _gémissant_. SYN.
Lamentabilis.
QUĔRĬMŌNĬA, æ, f. _Plaintes_, _regrets_, _douleur exprimée_. SYN. Querela
lamentatio. EPITH. Communis, justa, magna, quotidiana, ficta, libera.
QUĔROR, eris, questus sum, queri, d. _Se plaindre_, _exprimer sa
douleur_, _son mécontentement_. SYN. Conqueror, expostulo, deploro,
querelam _vel_ querimoniam habeo. PHRAS. 1. Jure de te queror, _c’est à
bon droit que je me plains de vous_. Æqua est mea de te expostulatio;
æquitatem querelæ meæ cognoscere ipse potes; jure te accuso; quod in me
commeruisti, justam habet querelam; æquam de te querimoniam habeo. Locus
hic est tecum expostulandi. 2. Omnes querebantur, _tous se plaignaient_.
Plena erant omnia querelarum; lacrimantes questi sunt, dolorem suum nobis
impertiverunt; fremebat urbs tota; querebantur cum luctu et gemitu;
jactabantur tota urbe querimoniæ; querimoniæ de injuriis conventusque
tota urbe habebantur; fuit communis omnium vociferatio deplorantium
querelas suas; tempestas querelarum secuta est. Secuta est comploratio
omnium; concursus plorantium magis magisque augescebat. Primo secretæ
multorum indignationes exaudiebantur, dein ad criminationem et publicam
querimoniam res excessit. Cf. Lamentatio. USUS: Quererer tecum atque
expostularem, _je me plaindrais à toi ou auprès de toi_. Quid est, quod
cum fortuna hoc nomine queri possis? Queri de injuriis aliorum. Multa de
rege questus est.
QUESTŬS, ūs, m. _Plainte_, _gémissement_. SYN. Querela, lamentatio. USUS:
Qui questus, qui mœror inveniri in tanta calamitate potest? _Quelles
plaintes, quels gémissements pourront égaler une si grande infortune?_
Cf. Querela.
QUI, QUÆ, QUOD, _Qui_, _lequel_, _laquelle_. USUS: 1. Qui Platonem
superaret, nullus fuit. Misi, qui hoc tibi nuntiaret. Negat jus ei
esse, qui miles non sit, cum hoste pugnare. 2. Quis, _qui?_ _quel?_
_quelle?_ Qui erit rumor populi si id feceris? 3. Ut, _pour que_. Non
sum tam demens, qui hoc credam. 4. Quia, quoniam, _parce que_, _attendu
que_. Vatem te esse oportet, qui futura prædixeris. Vigilantem enimvero
consulem, qui somnum toto consulatu suo non viderit. 5. Qualis, _qui_,
_quel_. Eum te esse puto, qui esse debes. Qui vir ille fuerit, considera.
QUI? _Comment, de quelle manière?_ SYN. Quomodo? USUS: Qui hoc esse
poterit?
QUĬA, _Parce que_. SYN. Quod. USUS: Nemo dolorem, quia dolor est, amat.
QUĪCUMQUE, quæcumque, quodcumque, _Quel ... que_; _quelque soit_;
_quelque que_. SYN. Quisquis, quivis, quisque.
QUID? _Comment?_ _pourquoi?_ USUS: 1. Quid est cur? Quid pecunia fiet?
Quid ejus sit, video. Exponam vobis quid hominis, gaudii, consilii sit.
Eloquere, quid venisti? _Parle, dans quel but es-tu venu?_ 2. In quo, _en
quoi?_ Quid offendi? Quid ille indiget mei? 3. (Subaudito verbo), _quoi?_
Quid multa? Quid multis? Quid plura? Quid pater? vivitne? 4. (Augendi
causa), _que dirai-je de ce que_. Quid? quod sapientissimus quisque animo
æquissimo moritur.
QUĪDAM, quædam, quoddam et subst. quiddam, _Un certain_, _un_,
_quelqu’un_; _qqche de_. SYN. Aliquis, ullus, quisquam, certus,
nonnullus, unus. USUS: Hoc majus est quiddam quam tu censeas. Quidam ex
amicis.
QUĬDEM, _Même_; _à la vérité_; _il faut l’avouer_; _du moins_, _certes_,
_sans doute_. SYN. Etiam, profecto. USUS: Cupio quidem certe. Hoc quidem
verum est profecto. Non satis prudenter ille quidem.
QUIDQUID, _Tout ce qui_. SYN. Quodcumque, quod velis.
QUĬES, ētis, f. _Repos_, _vie calme_, _tranquillité_. SYN. Requies,
tranquillitas, laxamentum, otium, vacatio, cessatio, remissio, finis,
respiratio. )( Actio. EPITH. Diurna et nocturna, placidissima,
sempiterna. PHRAS. Utimur summa quiete, _nous jouissons d’un profond
repos_. Summa nobis pax, summa tranquillitas data; in summo otio vivimus;
respiramus denique et acquiescimus; otiosam ætatem et quietam agimus.
Loco vivimus quietis et tranquillitatis plenissimo; vitam tranquillam,
remotam a procellis invidiarum et judiciorum anfractu sequimur; in viam
beatæ, placatæ, tranquillæ vitæ deducti sumus. Sine vi, sine metu, sine
periculo ad otium nos totos referimus; tranquillis rebus, tacitis et
pacatis utimur; in utramque, ut aiunt, aurem dormimus. Animis vacuis,
sine tumultu aut periculo jucundissime respiramus. Cf. Quiesco. USUS: 1.
Excubabat animo, nec partem ullam quietis admittebat. Me non quies, non
remissio delectabat, non labor ad quietem revocabat. Nunquam sibi quietem
dabat aut otium. Quiete uti et suavitatibus nefas habebat. 2. Somnus,
_sommeil_. Ad quietem eamus; quieti nos tradamus. Sumpta quiete. In
quiete, secundum quietem sæpe nobis videre aliqua et audire videmur. Cf.
Otium.
QUĬESCO, is, ēvi, ētum, ere, _Reposer_, _se reposer_. SYN. Acquiesco,
conquiesco. )( Laboro. ADV. Contra, ita. PHRAS. 1. Post tot molestias
quiescas licet, _après tant de traverses, il vous est permis de vous
reposer_. A tot molestiis quiescas, respires licet; post tot molestias
quietem capias; quieti te tradas; quieto animo vivas; quietus sis; vitam
traducas quietam et otiosam; vitam traducas quiete; vitam in quiete
degas, licet; otium sequi et clementem vitam licet; solutis animis esse
licet; in otio esse licet 2. Paulum quievi, _je me suis reposé_, _j’ai
dormi un peu_. Horam unam, duas quieti dedi; quietem sumpsi; quietem
cepi; quieti me tradidi; lassitudinem brevi quiete sedavi. Cf. Quietus,
Somnus, Dormio. USUS: Quiescamus denique et taceamus.
QUIĒTĒ, _Tranquillement_, _en repos_. SYN. Tranquille.
QUĬĒTUS, a, um, _Qui reste en repos_, _calme paisible_. SYN. Tranquillus,
compositus. )( Agitatus, fluctuans. PHRAS. 1. Quieto esse licet a
negotiis, _il permis de se reposer des affaires_. Quies nunc est a
negotiis; negotiorum nihil est; quiescunt negotia; feriæ sunt a negotiis;
forum silet, a cæteris etiam est silentium; conticescit negotiorum
tumultus; nihil nunc geritur negotiorum; tranquillum nunc pacem agere
licet; liberale nunc contigit otium; cura domesticarum ac forensium
rerum omnis defluxit; vacatio est a rebus gerendis; quietem a negotiis,
vacationem a rebus gerendis ipsum tempus concedit. 2. Nunquam quieto esse
licuit, _jamais je n’ai pu être tranquille_. Usque ad extremum spatium
nullum tranquillum atque otiosum spiritum ducere mihi licuit; nunquam
per negotia quietus fui; curæ publicarum rerum nullam mihi partem neque
diurnæ, neque nocturnæ quietis impertiunt; nunquam sinunt me respirare,
nunquam acquiescere; nunquam licuit mihi animo consistere et ad otium
me referre; nunquam conquiescere et animo vacuo esse mihi licuit. Cf.
Tranquillus, Tranquillo, Paco. USUS: Quieta mente consistere. Vitam
quietam sine ullo labore et contentione traducere.
QUĪLĬBET, quælibet, quodlibet et quidlibet, _Celui qu’on voudra_,
_quelqu’il soit_, _le premier venu_. SYN. Quivis, unusquisque, unusquivis.
QUIN, _Que ... ne_; _comment ne pas_. SYN. Ut non, cur non, qui non.
USUS: Prorsus nihil abest quin sim miserrimus. Nemo est quin acutius,
etc. Nemo est quin malit. Quin etiam, _et même_, _bien plus_, _que
dis-je_. SYN. Quin imo, atque etiam, quin præterea. USUS: Id meum dolorem
non levabat, quin etiam augebat. Credibile non est, quantum scribam die:
quin etiam noctibus, nihil enim somni, _on ne saurait croire combien
j’écris le jour: et même les nuits, je ne dors pas_.
QUINCUNX, uncis, m. _Les ⁵⁄₁₂ d’un tout_; _arbres plantés en formes
de quinconce_, _c. à d._, quincunx ⁙ _les cinq points d’un dé_. USUS:
Proceritates arborum, et directi in quincuncem ordines.
QUINDĔCIM, _Quinze_. USUS: Dies circiter quindecim.
QUINDĔCĬES, _Quinze fois_.
QUINGĒNI, æ, a, _Qui sont cinq cents_.
QUINGENTĒSĬMUS, a, um, _Cinq-centième_.
QUINQUĀGĒNI, æ, a, _Qui sont cinquante_.
QUINQUĀGĒSĬMUS, a, um, _Cinquantième_.
QUINQUĀGINTA, _Cinquante_.
QUINQUE, _Cinq_.
QUINQUENNĀLIS, e, gen. com. _Qui a lieu tous les cinq ans_, _quinquennal_.
QUINQUENNĬUM, ĭi, n. _Espace de cinq ans_, _lustre_.
QUINQUĔVĬRI, ōrum, m. pl. _Magistrats romains au nombre de cinq_,
_chargés soit du partage des terres_, _soit des dettes et des
constructions_.
QUINQUĬES, _Cinq fois_.
QUINTĬLIS (subaud. mensis), _Le cinquième mois de l’année (en la comm. en
Mars)_, _Juillet_.
QUINTUS, a, um, _Cinquième_.
QUĪNUS, a, um, _Cinquième_.
QUIPPE, _Oui_, en _vérité_, _assurément_, _en effet_. SYN. Nam, etenim,
nempe, nec mirum, utpote, videlicet. USUS: Tibi vero aliud videtur,
quippe viro erudito.
QUĬRĪTĀTĬO, ōnis, f. _Cris de détresse_, _d’effroi_. SYN. Lamentatio.
USUS: Fuga comitum, ut quiritatio facta est. Cf. Querela.
QUĬRĬTES, um et ĭum, m. pl. _Les quirites_, _les Romains_. SYN. Populus
Romanus.
QUĬRĪTO, as, avi, atum, are, n. et a. _Demander l’appui des citoyens
romains_; _dire en criant_. SYN. Fidem alicujus imploro. USUS:
Quiritanti, civis Romanus sum, respondit; abi nunc, populi Romani fidem
implora, _à ce malheureux, qui criait dans ses angoisses: je suis citoyen
romain, etc._
QUIS, quæ, quod _vel_ quid? _Qui?_ _lequel?_ _laquelle?_ _quoi?_ USUS:
Quis autem dubitet?
QUISNAM, quidnam? _Qui donc?_ _quoi donc?_ SYN. Quis? ecquisnam?
QUISPĬAM, quæpiam, quodpiam et quidpiam, _Quelque_, _quelqu’un_, _quelque
chose_. SYN. Aliquis, quisquam.
QUISQUAM, quæquam, quicquam, _Quelque_, _quelqu’un_, _quelque chose_.
SYN. Aliquis, quispiam. USUS: Si quisquam est, qui Ciceronem legit. Nec
quemquam omnium pluris facit, quam me. Nec quisquam unus credet deinceps.
Non est alter hodie quisquam me felicior. Nec melior vir fuit Africano
quisquam nec clarior. Virtus, sine qua nihil quicquam egregium.
QUISQUE, quæque, quodque et quidque, _Qui que ce soit_, _chaque_,
_chacun_, _tout_. SYN. Unusquisque, quivis, quilibet. USUS: 1. Pro se
quisque vim queritur. Cum Comparativo. Quo quisque est solertior, hoc
docet laboriosius, _plus on a de talent, plus on se donne de peine pour
enseigner_. Ut quisque optime natus est, ita honoris cupidissimus.
QUISQUĬLĬÆ, ārum, f. pl. _Tout ce qui est mauvais_, _déchet_, _rebut_.
SYN. Sordes.
QUISQUIS, quæque, quodquod et quicquid, _Quel qu’il soit_, _qui que ce
soit_, _quiconque_. USUS: Quisquis ille est, si modo est aliquis.
QUĪVIS, quævis, quodvis et quidvis, _qui vous voudrez_, _qui que ce
soit_, _quiconque_, _quelconque_. SYN. Quilibet, unusquisque.
QUO, _Où?_ _A cause de quoi_, _par conséquent_; _afin que_, _pour que_.
USUS: Quo tibi tantum opus erat? Quo tantam pecuniam? Quo facilius, hoc
turpius. Non quo dubitem. Quo se miser vertet? Quo te agis? Quo te pedes?
Quo magis cavendum est, ne quis introeat. Quo ditior, eo liberalior. Quo
minus ingenio potest, hoc curiosior est.
QUŎAD, _Tant que_; _jusqu’à quel point_, _jusqu’où_; _autant que_. SYN.
Donec, usque dum, ut. USUS: Quoad ejus fieri poterit. Eatenus progredere,
quoad licebit. Commoda te ei, quoad tua fides patietur. Quoad fas erit,
utque facultas foret, juvabo.
QUŌCIRCA, _C’est pourquoi_, _en conséquence_, _donc_. SYN. Unde, quare,
quapropter, ex quo, quo, itaque, quamobrem. USUS: Quocirca bene majores
nostri.
QUŌCUMQUE, _Partout où_, _en quelque lieu que (avec mouv.)_. SYN.
Quocumque veneris, quamcumque in partem te dederis. Quocumque res cadant,
_quoi qu’il arrive_.
QUOD, _Parce que_. SYN. Quia. USUS: 1. Gratum est quod quieveris. Quod
utinam minus cupidus vitæ fuissem. 2. Nam si, _que si_. Quodsi mihi
permisisses.
QUŌDAMMŎDO, _Jusqu’à un certain point_, _en quelque façon_. SYN. Quasi.
QUŌMŎDO, _De la manière que_, _comme_, _comment_. SYN. Quo pacto, qua
ratione, quemadmodum, qua via, qui, ut, quibus præsidiis et adjumentis.
USUS: Quomodo nunc sum, miserrimus certe sum. Quomodo exsultat in
victoria? Quomodo, si quis me roget, etc.
QUŌMŎDŎCUMQUE, _De quelque manière que_. SYN. Utut, utcumque, quo,
quomodo, quocumque modo, quibus rebus possis, quoquo pacto, quoquo animo.
PHRAS. Quomodocumque res sese habent, _de quelque manière que les choses
se passent_. Utcumque erit; quocumque res cadant; quoquo pacto res se
habebit; quocumque res evadat; quemcumque res exitum habebit. USUS:
Quomodocumque se res habet, advola.
QUONDAM, _Autrefois_, _jadis_. SYN. Olim, alias, quodam tempore; fuit
olim tempus cum, etc. USUS: Et alias sæpe et quondam in Hortensii villa.
QUŎNĬAM, _Puisque_, _parce que_; _après que_. SYN. Quia, pro eo, quod,
quando. USUS: Moriendum fuit, quoniam homo erat.
QUŌQUAM, _Vers un lieu quelconque_, _quelque part_. SYN. Aliquo.
QUŌQUO, _En quelque lieu que_, _partout ou (avec mouv.)_. SYN. Quocumque.
QUŌQUŌMŎDO, _De quelque manière que_. SYN. Quomodocumque, quocumque
modo, quacumque ratione, omni ratione. USUS: Quoquomodo sis meritus. Tu
quoquomodo hominem investiges velim, _par tous les moyens possibles_.
QUORSUM, _Vers quel lieu_, _dans quelle direction_, _de quel côté_;
_où, dans quel but_, _dans quel dessein?_ SYN. Quo, ad quid, quem in
locum, quem in finem? USUS: Quorsum hæc oratio? Quorsum hæc spectant,
pertinent? Quorsum hæc evadent, recident, erumpent?
QUOT, _Combien_, _en quel nombre_. USUS: Quot quantæque calamitates.
QUŎTANNIS, _Tous les ans_, _chaque année_. SYN. Singulis annis.
QUOTCUMQUE, _En quelque nombre que_, _autant que_.
QUŎTĒNI, æ, a. _En quel nombre_. USUS: Nescio quotenorum jugerum, _je ne
sais combien d’arpents_.
QUŎTĬDĬĀNUS, a, um, _Journalier_, _quotidien_. SYN. Vulgaris, communis.
USUS: Sermo victus, cultus vulgaris et quotidianus.
QUŎTĬDĬĒ, _Chaque jour_. SYN. Singulis diebus, in dies, in singulos dies,
nulla non die, quovis die. USUS: Quotidie magis obdurescit. Quotidie vel
potius in dies singulos litteras ad te mitto; quotidie enim te profectum
suspicor.
QUŎTĬES, _Combien de fois?_ _toutes les fois que_. USUS: Quoties et quot
nominibus auferes? Quoties jam extorta est tibi sica de manibus? Illud
soleo mirari, non me toties accipere litteras, quoties a Quinto mihi
fratre afferuntur, _j’ai coutume de m’étonner de ce que je ne reçois pas
de lettres de toi aussi souvent que de mon frère Quintus_.
QUŌTĬESCUMQUE, _Toutes les fois que_. Quocumque tempore, quandocumque.
QUOTQUOT, _Tous_, _tant que_. USUS: Duo vel quotquot fuerint, _deux ou
tous ceux qu’il y aura_.
QUŎTUS, a, um, _En quel nombre_, _le quantième_, _le combien_. USUS:
Quotus quisque est qui, etc. Quotus est ille denarius?
QUŎUSQUE, _Jusques à quand?_ SYN. Quamdiu, quem ad finem, quoad,
quatenus. USUS: Quousque, inquies? quoad erit integrum. Quousque ita
dicis? _Jusques à quand tiendrez-vous ce langage?_ Quousque tandem
abutere patientia nostra.
QUUM, _Quand_, _lorsque_, _dès que_. SYN. Cum.
R
RĂBĬDĒ, _Avec fureur_, _avec rage ou violence_. SYN. Rabiose, furiose,
furenter. USUS: Omnia rabide appetens cum inexplicabili cupiditate.
RĂBĬDUS, a, um, _Furieux_, _enragé_. SYN. Furens, rabiosus. USUS: Aspectu
rabido. Cf. Furens.
RĂBĬES, ēi, f. _Rage_, _fureur_. SYN. Furor. EPITH. Inusitata. USUS:
Hecubam propter animi acerbitatem et rabiem in canem versam putant, _on
pense qu’Hécube fut changée en chienne, sans doute à cause de la rage
extrême que ses chagrins lui causèrent_. Cf. Furor, Ira.
RĂBĬŌSĒ, _Avec fureur_, _rage_. SYN. Rabide, furiose. )( Leniter, quiete.
RĂBĬŌSUS, a, um, _Furieux_, _enragé_. SYN. Rabidus. Cf. Furens.
RĀBŬLA, æ, f. _Avocat brailleur_, _chicaneur_, _robin_. SYN. Causidicus
rabiosus et ineptus; qui nimia verbositate aures obtundit. EPITH.
Probabilis. USUS: Declamator de ludo, rabula de foro.
RĀDĪCĬTUS, _En arrachant la racine_. SYN. Stirpitus, funditus, omnino.
USUS: Opiniones aliquas, religionem radicitus ex animis hominum
extrahere, evellere, _déraciner des opinions de l’esprit, arracher la
religion du cœur_. Cf. Omnino.
RĂDĬO, as, avi, atum, are, n. _Briller_, _rayonner_. SYN. Radios emitto,
fulgeo.
RĂDĬŌSUS, a, um, _Rayonnant_, _radieux_. USUS: Sol radiosus.
RĂDĬUS, ĭi, m. _Rayon_. USUS: In radio solis cernuntur.
RĀDIX, īcis, f. _Racine_. SYN. Stirps. EPITH. Altissima. USUS: Radices
agere; radices mittere, _plonger ses racines_. Vera virtus altissimis
est defixa radicibus; firmissimis radicibus nititur, sic, ut nulla vi
labefactari possit. Consuetudo altissimas habet radices. Non ramos solum
amputare vitiorum, sed ipsas radicum fibras evellere necesse est, _ne
pas seulement couper les branches de nos vices, mais extirper jusqu’aux
fibres les plus déliées de leurs racines_.
RĀDO, is, rāsi, rāsum, ere, a. _Râcler_, _gratter_, _raser_. USUS:
Superciliis rasis.
RĀMENTA, ōrum, n. pl. _Ce qui tombe quand on râcle_, _copeaux_,
_paillettes_. USUS: Argenti, auri ramenta.
RĂMŌSUS, a, um, * _Qui a beaucoup de branches_, _rameux_.
RĀMUS, i, m. _Branche_, _rameau_. USUS: Arboris ramum defringere.
RĀNA, æ, f. _Grenouille_.
RANCĬDUS, a, um, _Gâté_, _qui sent_, _rance_. USUS: Caro rancida.
RĂPĀCĬTAS, ātis, f. _Rapacité_, _penchant au vol_. Rapiendi cupiditas.
RĂPAX, ācis, omn. gen. _Rapace_, _ravisseur_, _enclin au vol_. SYN.
Prædo. USUS: 1. Iste crudelis, olim furunculus, nunc etiam rapax. 2.
Citus, velox, _qui entraîne tout_. Rapax fluvius. Cf. Prædo, Rapio.
RĂPĬDĒ, _Rapidement_. USUS: Velociter et rapide ferri.
RĂPĬDĬTAS, ātis, f. _Rapidité entraînante d’un cours d’eau_. USUS:
Rapiditate fluminis ad transeundum impediuntur.
RĂPĬDUS, a, um, _Rapide_, _agile_. SYN. Velox.
RĂPĪNA, æ, f. (Adhibetur tantum plurali.) _Rapine_, _vol_, _pillage_.
SYN. Furtum vi factum. USUS: Spes prædæ et rapinarum.
RĂPĬO, is, pŭi, ptum, ere, a. _Prendre par force_, _emporter_. SYN.
Abripio, aufero, eripio, prædor, furor; impello, ago. PHRAS. Hostis
omnia rapuit, _l’ennemi pilla tout_. Rem nostram furore suam fecit;
prædam omnem avertit; loca omnia diripuit; quidquid agi ferrique poterat,
avertit. Cf. Diripio, Prædo. USUS: 1. Detrahere aliquid alteri et sibi
rapere. 2. Impello, ago, allicio, _emporter_, _entraîner en parl. d’une
passion_. Voluptas omnes ad se rapit. Quo te effrenata tua cupiditas
rapiet? Cura omni ac studio ad philosophiam rapitur. Milites in aciem
rapit. 3. Adduco, _emmener_. In invidiam, in odium aliquem rapere,
_rendre qqn odieux_. Cf. Aufero.
RAPTIM, _A la hâte_, _rapidement_. SYN. Cursim, subsecivis operis. PHRAS.
Raptim in hostem ducere milites, _enlever ses troupes et les lancer
contre l’ennemi_. Manipulos in aciem rapere; raptare legiones; agmen in
hostem agere; pleno gradu in hostem inducere, quam proxime ad hostem
ducere. USUS: Raptim cum ageret ac turbulente. Hæc scripsi raptim, _j’ai
écrit ces lignes à la hâte_.
RAPTO, as, avi, atum, are, a. (sæp. poet.) _Emmener_, _entraîner de
force_. Quem vexastis, raptastis, omni crudelitate lacerastis.
RAPTOR, ōris, m. _Voleur_, _ravisseur_.
RAPTŬS, ūs, m. _Vol_, _rapt_. USUS: Raptus virginum. Cf. Abstractus,
Alienatus.
RĀRĬTAS, ātis, f. _Le peu d’épaisseur, la légèreté_; _faible quantité_,
_rareté_. USUS: In pulmonibus inest raritas quædam, _la substance des
poumons est rare et molle_.
RĀRO, _Rarement_, _peu souvent_. SYN. Insolenter, rarenter, minime sæpe,
non sæpe, minus sæpe. )( Frequenter. USUS: Acipenser raro admodum capitur.
RĀRUS, a, um, _Peu serré_, _clairsemé_; _étendu_, _espacé_; _rare_, _qui
arrive peu fréquemment_. SYN. Paucus, singularis, quotus? )( Multus,
frequens, confertus. ADV. Maxime. PHRAS. 1. Rariores jam hostes erant in
acie, _déjà les ennemis étaient moins nombreux dans la mêlée_. Vanior jam
erat hostium acies; infrequens jam erat hostilis acies; nudata erat jam
magna sui parte acies; dissipaverat aciem hostilem equestris procella;
in acie summa infrequentia; rarus erat ad signa miles; ex hostili
exercitu magna pars defluxerat; ex acie dilapsa erat. 2. Rarum est, _cela
est rare_. Raro, perraro accidit; ita rarum est, ut si quando auditum
sit, portenti ac prodigii simile numeretur; infrequens illud ac omnino
peregrinum; id si quando accidat, tanquam albam avem videre sibi homines
videntur. USUS: In omni re optimum est rarissimum.
RĂTĬO, ōnis, f. _Faculté de raisonner_, _intelligence_, _bon sens_;
_méthode_, _règle_. SYN. Vis cogitandi; judicium, mens, consilium;
argumentum; modus. PHRAS. Hoc est contra rationem, _cela est contre la
raison_. Hoc ne rationi quidem consentaneum est; id agere hominis est
a tota mente et recta ratione deficientis; a præscriptione rationis
aversi; id vero a sana ratione alienum est. Cf. Prudentia. USUS: 1. Mens,
animus, _âme_, _intelligence_. Ratio præsit, appetitus obtemperet. 2.
Judicium, intelligentia, consilium, prudentia, _jugement_, _prudence_.
Ratio, dux lumenque vitæ, domina omnium et regina. Rationis participem
esse; ratione uti, _avoir la raison_, _être raisonnable_. Rationi ac
consilio locum dare; rationi parere, obedire, _obéir à la raison_. De
ratione deduci, abire, discedere; a mente et ratione deficere, _perdre la
raison_. 3. Argumentum, _raisonnement_, _argumentation_. Rationibus solum
pugnas; veritatem rationibus exquiris, _vous recherchez la vérité par
le raisonnement_. Rationes suæ sententiæ colligere, afferre, exponere,
explicare, _donner les raisons de son sentiment_. Rationem suæ sententiæ
reddere, ostendere; rationibus disputare, _argumenter_. Adversariorum
rationes refutare, rejicere, _réfuter les raisonnements de son
adversaire_. Probare suam rationem alicui, _prouver son idée à qqn_. 4.
Modus, via, consilium, institutum, genus, conditio, _méthode_, _procédé_,
_manière_, _plan_. Belli gerendi modus et ratio hæc solet esse. Meæ vitæ
rationes me inde avocant. Tua ratio postmodum est commutata. Nunc alia
ratio est rerum omnium, 5. Res, negotium, _considération_, _souci_,
_soin_. Meas rationes semper tuæ saluti posthabui. Incumbe toto animo
in eam rationem, qua adhuc usus es. Adjungere se ad rationes alicujus,
_se joindre au parti de qqn_. 6. Commercium, societas, _rapport_,
_relation_, _commerce_. Aliquem in suam rationem et consuetudinem
inducere; rationem contrahere cum aliquo, _lier des relations avec qqn_.
Quibuscum mihi ratio fuit; quibuscum mihi ratio intercessit, _avec qui
j’ai eu affaire_. 7. Cura, respectus, _état (que l’on fait) de_, _compte
(qu’on tient) de_. Habere, ducere rationem absentis. Sui commodi rationem
ducere; alienæ dignitatis rationem habere. Habenda erat Tarenti ratio,
sed vicit respectus Capuæ, _il fallait tenir compte de Tarente, mais
la considération de Capoue l’emporta_. 8. Ratio administrationis et
rei pecuniariæ, _compte_; _calcul_. Rationem vitæ ab aliquo deposcere;
rationem vitæ suæ reddere, _rendre compte de sa vie_. Rationes cum aliquo
putare, rationes subducere, inire, tractare, conficere; cum aliquo
conferre, _rendre ses comptes à qqn_. Rationes alicui edere; ad ærarium
referre, _rendre ses comptes au trésor_. Rationes in tabulas transferre,
_transcrire ses comptes sur des tablettes_. Pecuniam in rationem
inducere, _faire entrer une somme en ligne de compte_. Ad calculos vocare
amicitiam ut par sit ratio acceptorum et datorum, _faire de l’amitié un
calcul et vouloir que la balance soit égale entre ce qu’on a reçu et ce
qu’on a donné_.
RĂTĬŌCĬNĀTĬO, ōnis, f. _Raisonnement_, _syllogisme_. EPITH. Diligens et
considerata. USUS: Nullæ leges afferuntur e quibus ratiocinatio nascitur.
RĂTĬŌCĬNĀTĪVUS, a, um, _T. de rhét._, _où l’on emploie le raisonnement
syllogistique_. USUS: Ratiocinativum genus orationis.
RĂTĬŌCĬNĀTOR, ōris, m. _Calculateur_; _appréciateur_. SYN. Rationum
subducendarum peritus, (VULG. Calculator). EPITH. Hilaris. USUS: Boni
ratiocinatores vident quæ reliqui summa fiat.
RĂTĬŌCĬNOR, aris, atus sum, ari, d. _Calculer_; _raisonner_. SYN.
Rationem ineo. ADV. Recte. USUS: Ratiocinari quid in similibus fieri
soleat. De pecunia ratiocinari sordidum est, _faire des calculs
d’argent_. Cf. Arguo.
RĂTĬŌNĀLIS, e, gen. com. _Raisonnable_; _où l’on emploie le
raisonnement_. SYN. Quod in ratione versatur. USUS: In causa rationali
primum quæretur, ecquid, etc.
RĀTIS, is, f. _Radeau_. SYN. Genus navigii planum et trabibus tantum
inter se nexis aptisque vinctum.
RĀTUS, a, um, part. v. Reor. _Calculé_, _compté_, _d’où_: _Arrêté_,
_déterminé_, _fixé_, _régulier_, _certain_. SYN. Firmus, fixus. USUS:
Astrorum rati et immutabiles cursus. Acta Cæsaris omnia rata habebantur,
_on ratifiait tous les actes de César_. Hoc fixum et in perpetuum ratum
firmumque sit. Rato tempore fieri aliquid debet. Pro rata parte, _dans la
même proportion_. Cf. Firmus, Approbo.
RAUCUS, a, um, _Enroué_; _rauque_, _bruyant_, _criard_. SYN. Qui vocem
obtundit dicendo, clamando fessus. USUS: Vox natura subrauca. Ipse rumor
jam raucus est factus, _déjà le tapage est devenu plus faible, est
assoupi_.
RAUDUSCŬLUM, i, n. _Petit morceau de métal employé comme monnaie_. SYN.
Pecuniola.
RAVIS, is, acc. ravim, f. _Enrouement_. USUS: Ad ravim clamore poscere,
_s’enrouer à demander qqche_.
RĒ, _En réalité_. SYN. Exitu. USUS: Non tam verbo quam re et exitu
præstare aliquid, _accorder qqche non seulement en paroles, mais en fait
et en réalité_.
RĔAPSE, _En effet_, _en réalité_. SYN. Reipsa. USUS: Formæ reapse nullæ
sunt, speciem tamen exhibent, _en réalité ne sont rien, mais présentent
une apparence_.
RĔBELLĀTRIX, īcis, f. _Celle qui se révolte_. USUS: Ingenio ferocem et
rebellatricem provinciam conficere.
RĔBELLĬO, ōnis, f. _Révolte_, _rébellion_. SYN. Seditio, tumultus. Cf.
Seditio.
RĔBELLO, as, avi, atum, are, n. _Se soulever_, _s’insurger de nouveau_.
USUS: Plures diversis locis rebellare cœperunt. Cf. Deficio, Descisco,
Seditio.
RĔCALCĬTRO, as, avi, atum, are, n. * _Regimber_, _ruer_; _empêcher
d’approcher_. SYN. Calcitro.
RĒCĂLESCO, is, calŭi, escere, n. _Se réchauffer_, _s’échauffer_. SYN.
Concalesco, refervesco.
RĔCANTO, as, avi, atum, are, n. _Retirer_, _rétracter_, _désavouer_.
Jacta in aliquem probra recantare. Cf. Revoco.
RĔCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. _Reculer en arrière_, _se retirer_,
_rebrousser chemin_. SYN. Discedo, abeo, defluo, decedo. ADV. Longius, ne
tantulum quidem, necessario, paulum. USUS: Ab armis, officio, causa, a
veteri consuetudine recedere. Decedere de fide, defluere ex amicitia, ab
officio recedere. Cf. Deficio, Discedo.
1. RĔCENS, _Il n’y a pas longtemps_, _récemment_, _naguère_. SYN. Nuper.
USUS: Recens natus.
2. RĔCENS, entis, omn. gen. _Nouveau_, _jeune_, _récent_. SYN. Novus. )(
Antiquus, vetus. USUS: Non ex recenti hominum sermone, sed annalibus.
Aliter inveterata, aliter recentia. Est res in recenti memoria. Homo e
schola, ludo, provincia recens. Recens ab illorum ætate. Cf. Novus.
RĔCENSĔO, es, sŭi, sum et sĭtum, sere, a. _Parcourir_, _recenser_,
_reconnaître_. SYN. Percenseo, persequor, percurro. Cf. Numero.
RĔCENSĬO, ōnis, f. _Revue_, _dénombrement_, _recensement_. SYN. Census,
recognitio.
RĔCEPTĀCŬLUM, i, n. _Lieu où l’on met qqche_, _magasin_, _dépôt_;
_refuge_, _asile_. SYN. Locus receptator, perfugium. USUS: Templum illud
fuit arx perditorum civium, receptaculum seditiosorum, castellum forensis
latrocinii. Cf. Perfugium.
RĔCEPTOR, ōris, m. _Qui sert de refuge_. USUS: Ille latronum occultator
et receptor locus.
RĔCEPTRIX, īcis, f. _Celle qui reçoit_, _qui recèle_. USUS: Messana
furtorum receptrix.
RĔCEPTUM, i, n. _Engagement_, _promesse_. SYN. Promissum. USUS: Ille
induxit ut peteret (consulatum): promissum et receptum intervertit ad
seque transtulit, _il le poussa à briguer le consulat; après le lui avoir
promis et fait accepter, il s’en revêtit lui-même_.
RĔCEPTŬS, ūs, m. _Action de se retirer_; _retraite_, _recul_; _refuge_,
_asile_. SYN. Perfugium, avocatio ex pugna. USUS: Receptui canere, signum
dare. Nullum receptum nisi ad te et tuam opem habeo. Tempus jam non erat
ad receptum pertinacis sententiæ, _il n’était plus temps de revenir sur
un avis obstiné_.
RĔCESSŬS, ūs, m. _Action de se retirer_, _de s’éloigner_. SYN. Digressus.
)( Accessus. USUS: 1. Luna accessu et recessu suo maris accessum
recessumque gubernat, _la lune en s’approchant et en se retirant_,
_produit le flux et le reflux de la mer_. 2. Latebra, _coin_, _cavité_,
_retraite_. Multi in hominum animis, latebræ, multi recessus.
1. RĔCĪDO, is, cīdi, cīsum, ere, a. _Couper_, _retrancher_. SYN. Incido.
USUS: Recidere ornamenta superflua.
2. RĔCĬDO, is, cĭdi, cāsum, ere, n. _Retomber_. SYN. Convertor, cado,
redundo, incido. PHRAS. In eadem scelera recidit, _il est retombé
dans les mêmes crimes_. De integro in eadem flagitia revolvi, relabi,
incidere; iterum in eamdem improbitatem incurrere; in eadem rursus
flagitia se ingurgitare. Cf. Peccatum. USUS: Ex lætitia in luctum; in
priorem fortunam recidere. Ea res ad hunc annum recidit. Mala consilia
in auctorem recidunt. Huc tandem omnia recidere. Ad nihilum molitio tota
recidit. Cf. Cado, Venio.
RĔCĬNO, is, ere, n. et a. _Résonner_, _retentir_. SYN. Resono.
RĔCĬPĬO, is, cēpi, ceptum, ere, a. _Retirer à soi_, _ramener_,
_reprendre_; _reconquérir_. SYN. Accipio, recupero. ADV. Brevi,
difficillime, tardius. PHRAS. In gratiam receptus est, _il fut gracié_.
Supplici apud eum gratiæ locus fuit; restitutus est in antiquum gratiæ
locum; reconciliata inter eos est ex inimicitiis gratia voluntatesque
copulatæ. Cf. Gratia, Reconcilio. USUS: 1. Aliquem in fidem, gratiam,
amicitiam recipere. Aliquem splendide, hospitio, ad epulas recipere. 2.
Abeo, exeo, redeo, proficiscor, _se retirer_, _s’en aller_, _quitter_.
Domum se, in castra, in Italiam e provincia se recipere. Ad mores
pristinos, ad ingenium suum, ad meliorem frugem se recipere. Recepit se
hostis. 3. Colligo, _se remettre_, _revenir à soi_, _reprendre ses sens_.
Se a timore; animum e magno metu recipere. 4. Polliceor, _s’engager à
qqche_, _prendre un engagement_. Mandata effice quæ recepisti. Scis quid
tibi de me receperim. Recipere et confirmare aliquid alicui. Tibi spondeo
in meque recipio, _je promets et je garantis_.
RĔCĬPRŎCO, as, avi, atum, are, a. et n. _Ramener en arrière ou faire
aller et venir_. USUS: Quid Euripo in æstu reciprocando constantius,
_qu’y a-t-il de plus régulier que le flux et reflux de l’Euripe_.
RĔCĬTĀTĬO, ōnis, f. _Lecture à haute voix_. SYN. Lectio. USUS: Litterarum
recitatio.
RĔCĬTĀTOR, ōris, m. _Lecteur_. SYN. Lector.
RĔCĬTO, as, avi, atum, are, a. _Lire à haute voix un acte, etc._, _donner
lecture de_. SYN. Percenseo, pronuntio, e memoria reddo. ADV. Clarius,
denuo, identidem, palam. USUS: De tabulis publicis recitare. Epistolam,
scriptum ex ordine recitare.
RĔCLĀMĀTĬO, ōnis, f. _Cris improbateurs_. SYN. Acclamatio. EPITH.
Præclara, luculenta.
RĔCLĀMO, as, avi, atum, are, n. _Se récrier contre_, _protester_,
_réclamer_. SYN. Repugno, adversor, contradico. ADV. Fortissime,
vehementer. USUS: Tota theatra, omnes una voce reclamarunt, _le théâtre
entier protesta par ses cris_. Cf. Adversor.
RĔCLĪNO, as, avi, atum, are, a. _Incliner_, _appuyer_, _coucher sur_.
SYN. Reflecto, inclino.
RĔCLŪDO, is, si, sum, ere, a. _Ouvrir un objet fermé_, _découvrir_. SYN.
Aperio.
RĔCŌGĬTO, as, avi, atum, are, n. _Réfléchir_, _examiner_, _repasser dans
son esprit_. SYN. Meditor, tota mente repeto, recipio me ad cogitationem
reliquam alicujus rei; priorum admoneor; rei præteritæ cogitatio me
subit. Cf. Memini, Cogito.
RĔCOGNĬTĬO, ōnis, f. _Examen_, _ressouvenir_. SYN. Recensio. USUS:
Ejus animus nunc in recognitione scelerum versatur. (Recognitio,
_reconnaissance_, _vulg. est_); latine: referendæ gratiæ studium.
RĔCOGNOSCO, is, gnōvi, gnĭtum, ere, a. _Reconnaître_, _se rappeler_. SYN.
Cognosco, considero, recenseo, recolo. ADV. Penitus, perlibenter. USUS:
Nihil novi audietis, vetera solum recognoscetis. Recognosce mecum illam
noctem. Reminiscendo recognosco aliquid. Cf. Considero.
RĔCOLLĬGO, is, lēgi, lectum, ere, a. _Rassembler_, _recueillir_. SYN.
Colligo. PHRAS. Vix recollegi me, _j’ai à peine repris mes sens_. Vix
animum recepi; vix animum paulisper laxavi; vix animum a mœrore allevavi;
ad spem et fiduciam torpentem animum erexi; vix animum languentem
revocavi; vix animum sollicitudine exoneravi; vix vitalem calorem recepi;
vix rediit animus et sui compos factus est. USUS: Animum recolligere. Cf.
Colligo.
RĔCŎLO, is, cŏlŭi, cultum, ere, a. _Cultiver de nouveau_; _pratiquer_,
_exercer de nouveau_. SYN. Recognosco; memoria repeto. USUS: Pristina sua
studia recolere, _reprendre ses anciennes études_. Pueritiæ nostræ artes
inter nos recolimus.
RĔCONCĬLĬĀTĬO, ōnis, f. _Rétablissement_, _réconciliation_. SYN. Reditus
in gratiam. PHRAS. Reconciliatio gratiæ ejus mihi curæ erit, _j’aurai
soin de me réconcilier avec lui_. Ut ejus mihi voluntas reconcilietur,
opera dabo; ut mecum in gratiam redeat; ut in antiquum gratiæ locum me
restituat; ut mihi se restituat; ut si quid alienæ opinionis aut parum
amicæ voluntatis adversus me susceperit, deponat, abjiciat, dimittat. Cf.
Concilio, USUS: Cæsar agit de reconciliatione gratiæ suæ et Pompeii.
RĔCONCĬLĬĀOR, ōris, m. _Celui qui rétablit_.
RĔCONCĬLĬO, as, avi, atum, are, a. _Ramener_, _rapprocher_,
_réconcilier_. SYN. Placo, in gratiam reduco; in veterem gratiam
restituo, distractos in pristinam concordiam reduco; pacem concilio;
gratiam inter aliquos compono; gratiæ reconciliationem efficio. PHRAS.
Reconciliati sumus, _nous sommes réconciliés_. Ingratiam rediimus; odium
amore commutavimus; depositis odiis mutuam benevolentiam suscepimus.
Inimicitias, simultates, odia deposuimus, abjecimus, dimisimus; omnem
veterum injuriarum memoriam, omnem ulciscendi voluntatem ex animo
delevimus; odia misimus ac finivimus; dexteras fidemque de integro
dedimus. Pulso odio successit amor pristinus. Orta est inter nos,
vetere exstincto odio, mutua benevolentia. Animorum nostrorum mutua
in amore consensio; animorum ac voluntatum similitudo diuturno tandem
odio successit. Cf. Gratia, Amicitia, Concilio. USUS: Hic me meus
animus cum Cæsare reducit, reconciliat, restituit in gratiam, _c’est ce
sentiment qui me ramène aujourd’hui vers César_, _qui me réunit à lui_,
_et qui lui rend toutes les affections de mon âme_. Inimici in gratiam
reconciliabuntur.
RĔCONCINNO, as, are, a. _Rajuster_, _raccommoder_. SYN. Reficio.
RĔCONDĬTUS, a, um. _Mis à l’écart_, _éloigné_, _caché_, SYN. Occultus,
abditus, abstrusus, retrusus. )( In promptu. USUS: Sepositum et
reconditum habere aliquid. Interiores et reconditæ litteræ. Homo natura
tristis et reconditus. Natura in specie oris reconditos mores effinxit.
RĔCONDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. _Réunir_; _éloigner_, _cacher_. SYN.
Condo, sepono, abdo, abscondo. ADV. Nimium, penitus. USUS: Gladium in
vaginam recondere. Mens visa arripit et recondit, inde memoria oritur.
Cf. Abscondo.
RĔCŎQUO, is, coxi, coctum, ere, a. _Faire recuire_. USUS: Nomo me tanquam
Pelian recoxerit.
RĔCORDĀTĬO, ōnis, f. _Souvenir_, _mémoire_. SYN. Memoria. EPITH. Acerba,
apta, assidua, non satis explicata, grata, jucunda, sana, secura, suavis.
USUS: Recordationes fugio, quæ quasi morsu quodam dolorem efficiunt.
Repetere animo veteris memoriæ recordationem, _rappeler en son esprit le
souvenir d’une circonstance passée_. Cf. Memoria.
RĔCORDOR, aris, atus sum, ari, d. _Se souvenir_. SYN. Reminiscor, memoria
teneo. ADV. Diligentius, multum, vere. PHRAS. 1. Sæpe recordor præteriti
temporis calamitatem, _je me rappelle souvent les calamités du temps
passé_. Subit animum persæpe memoria temporis miserrimi; sæpe in memoriam
redit calamitas temporis; animum persæpe refero ad præteriti temporis
calamitates; tenet me persæpe memoria temporis calamitosissimi; infixa
est animo calamitas temporis superioris; versatur identidem in animo
calamitas; ex animo nunquam discedit tristissimi temporis recordatio;
tangit persæpe animum memoria funestissimi temporis. 2. Recordor adhuc
dictorum, _je me souviens encore de vos paroles_. Memoria teneo, memoria
custodio dicta tua; in memoria mihi sunt, versantur dicta tua; memoria
retineo, quæ dixeras; memoriam eorum habeo, teneo, servo, conservo, quæ
tu mecum; resedit in animo memoria dictorum; animo teneo ac memoria, quæ
tu ad me; scripta sunt in animo meo quæ tu mecum olim; persæpe in mentem
venit eorum, quæ tu olim mecum; sæpe redeo in memoriam eorum quæ ex te
audivi. Cf. Memoria. USUS: Recordor tua consilia, tuorum consiliorum, de
tuis consiliis. Re ipsa admonitus recordor et reminiscor. Cf. Memoria.
RĔCRĔO, as, avi, atum, are, a. _Remettre en bon état_, _rétablir_; p.
_se ranimer_. SYN. Reficio, relaxo, relevo; restituo, colligo. _Adv._
Necessario, ocius, paululum. PHRAS. 1. Libenter me a magnis curis
recreo, _je me repose volontiers de mes travaux importants_. Tristitiam
et severitatem ludo aliquo relaxo et mitigo; a contentione studiorum
animos curasque laxo; ex diuturna perturbatione suavitate amicorum me
recreo; vires amissas revoco; curam animi quiete aliqua remitto; me
confirmo, relevo; requietem aliquam corpori et animo indulgeo; ad
aliquam animi remissionem descendo; cum amicis me oblecto; varias a
molestiis aberrationes ac velut diverticula quædam quæro; inter labores
jam exhaustos et mox exhauriendos intervallum aliquod interjicio; ab
assiduis contentionibus studiorum animum remitto. 2. Pratorum ac nemorum
aspectus mirifice me recreat, _la vue des prairies et des bois me délasse
merveilleusement_. Pratorum ac nemorum aspectus animum mirifice reficit;
a molestiis abducit; mirifica voluptate animum perfundit; liquidissima
voluptate animum complet; mirifice oculos animumque tenet, oblectat;
pratorum aspectu suavissime aberrat animus a molestiis curisque;
suavissimam animi voluptatem capio. 3. Recrea te parumper, _récréez-vous
un peu_. A cæteris voluptatibus desertus, jucundo otio sustenta te
paululum et recrea; da te jucunditati paululum; ad aliquam animi
remissionem descende; habeat aberrationem quamdam a negotiis animus;
animum liberali otio viresque revoca, ad ferendos novos de integro
labores; relaxa animum et abducta contentione studiorum; da laxamenti
aliquid contentioni studiorum; lassum pondere curarum animum ludo refice
et instaura; excedant animo curæ paulisper, ut acriore deinceps impetu ad
intermissa revertare. Cf. Delecto, Oblecto. USUS: Recreat me et reficit
aspectus vester; afflictum erigere, perditum recreare. Litteris tuis
sustentor et recreor. Cum animus se collegit et e mœrore se recreavit. E
morbo recreari et convalescere. Cf. Relaxo.
RĔCRESCO, is, crēvi, crētum, ere, n. _Repousser_, _croître de nouveau_.
SYN. Rursum cresco.
RĔCRŪDESCO, is, dŭi, escere, n. _Redevenir saignant_; _aggraver_,
_empirer_. USUS: Illa quæ consanuisse videbantur, recrudescunt.
RECTA, _En droite ligne_, _directement_, _tout droit_. SYN. Recta via,
directe. )( Oblique, per anfractus. USUS: Mihi recta iter Romam est.
Recta e navi ad me venit.
RECTĒ, _En ligne droite_; _bien_, _comme il faut_. SYN. Bene, probe,
præclare, jure, more, rite, ordine, ratione. )( Perperam, vitio, oblique,
circuitione et anfractu. USUS: Recte atque ordine et e republica factum
est. Si recte homines novi. Recte an secus, nihil ad nos. Recte an contra
fecerint. Recte, ordine, ratione, ex æquo et bono fecisti. Atomi recte
feruntur aliquæ, _quelques atomes suivent la ligne droite_, Cf. Bene.
RECTĬO, ōnis, f. _Direction_, _gouvernement_. SYN. Gubernatio,
administratio. USUS: Non privatæ solum rei ratio, sed reipublicæ rectio.
RECTOR, ōris, m. _Guide_, _directeur_, _chef_. SYN. Gubernator, præses.
EPITH. Comior, justus, summus. USUS: Rector publici consilii, gubernator
urbis et conservator. Rector navis. DEUS, rector et architectus tanti
operis.
RECTUS, a, um, _Qui est en ligne droite_, _droit_; _convenable_; _bon_,
_vertueux_. SYN. Directus, bonus. )( Pravus, obliquus. USUS: Rectam
instas viam. A recta conscientia transversum unguem discedere non
oportet. Recta intelligentia, rectis oculis aliquid intueri. Rectissima
sunt, quæ maxime conducunt.
RECTUM, i, n. _Le bon_, _le bien_, _l’honnêteté_, _la vertu_. )( Pravum.
USUS: Rectum est quod cum virtute et officio fit. Rectum non solius
laudis causa sequendum est. Te nihil scribere rectum vix est. Cf.
Honestum.
RĔCŬBO, as, cŭbŭi, ĭtum, are, n. _Se coucher_, _être couché_. SYN.
Recumbo, jaceo, quiesco. USUS: Molliter et delicate recubans.
RĔCUMBO, is, cŭbŭi, ĭtum, ere, n. _S’appuyer_, _se coucher en arrière_;
_être étendu_, _couché_. SYN. Cubo. USUS: In herba recumbo.
RĔCŬPĔRĀTĬO, ōnis, f. _Recouvrement_. USUS: Ista præclara est libertatis
recuperatio.
RĔCŬPĔRĀTOR, ōis, m. (_t. de droit_). _Le récupérateur_, _chargé à Rome
de juger les procès et d’accommoder les différends entre citoyens_.
SYN. Judex in causis civilibus et privatis. EPITH. Improvidus. USUS:
Recuperatorem dare alicui.
RĔCŬPĔRĀTŌRĬUS, a, um, _Relatif aux récupérateurs_. USUS: Judicium
recuperatorium.
RĔCŬPĔRO, as, avi, atum, are, a. _Recouvrer_. SYN. Recipio, redimo,
reparo. USUS: Erepta recuperare. Recuperare existimationem perditam et in
antiquum statum restitui. Cf. Restituo.
RĔCURRO, is, curri, ere, n. _Courir en arrière_, _rebrousser chemin en
hâte_. SYN. Redeo, revehor; perfugio, ad opem alicujus confugio. USUS:
Velim quamprimum ad nos recurras.
RĔCŪSĀTĬO, ōnis, f. _Refus_. EPITH. Justa. USUS: Omnes sine mora, sine
ulla recusatione, summo etiam studio et alacritate negotium susceperunt,
_sans hésitation_.
RĔCŪSO, as, avi, atum, are, a. _Repousser_, _écarter_, _refuser_. SYN.
Abnuo, defugio, declino, aspernor, nolo, repudio, rejicio, aversor,
tergiversor, abhorreo; a me amoveo, amolior, deprecor, ejuro. ADV. Diu,
honeste, vehementer, valde. PHRAS. Si id crimen est, non recuso pœnam,
_si cela est un crime, je ne refuse pas le châtiment_. Nihil de pœna
recuso; pœnam non refugio, non deprecor, causam non dico quin quod
meritus sum feram; causæ nihil est quin; causæ nihil dico quin pœnas, ut
meritus sum, luam. USUS: Nihil quod homini accidere possit recusandum
est. Cf. Nolo, Nego.
RĔDĂMO, as, avi, atum, are, a. _Aimer réciproquement_, _rendre amour
pour amour_. SYN. Amori _vel_ in amore respondeo.
RĔDARGŬO, is, ŭi, ere, a. _Accuser_. SYN. Coarguo, convinco. )( Probo.
USUS: 1. Inconstantiam alicujus redarguere. 2. Increpo, accuso,
_réfuter_, _convaincré de faux_, _confondre_. Redargue me, si mentior.
Fallebat multos, quod nemo eum redargueret. Cf. Arguo, Reprehendo.
REDDO, is, dĭdi, dĭtum, ere, a. _Rendre_. SYN. Restituo, refero,
remunero, persolvo. _Adv._ Celeriter, commode, cumulate, diligenter,
juste, latine, opportune, probabiliter, studiose, tarde, vicissim,
verbosius. USUS: 1. Suum cuique reddere. 2. Recito, _rendre_, _dire_,
_raconter_. Quæ quisque didicerit, totidem verbis reddat. 3. Verto,
_traduire_. Quæ græce legeram, latine reddebam. 4. Do, tribuo, _rendre_,
_remettre à qqn ce qui lui est dû_. Sententiæ suæ rationem reddere.
Reddere vitam pro republica. Litteras alicui; honorem cuique suum
reddere. 5. Similis sum, _rendre_, _reproduire_, _représenter_. Filius
matrem reddit. 6. Efficio, præsto, _rendre tel ou tel_, _faire_.
Cupiditas reddit homines cæcos.
RĔDEMPTĬO, ōnis, f. _Rachat_; _corruption_, _marché_. SYN. Conductio.
USUS: Publicani temeritate redemptionis pene eversi.
RĔDEMPTOR, ōris, m. _Entrepreneur de travaux publics_; _fermier_. SYN.
Operis faciendi _vel_ vectigalium conductor, qui et Manceps a Cicerone
dicitur. USUS: 1. Redemptor ille, qui Torquato columnam conduxerat
faciendam. 2. Redemptor noster, _rédempteur_. SYN. Auctor parensque
salutis nostræ. Vindex salutis humanæ; nostræ salutis restitutor.
Redemptio nostra, _Rédemption_. SYN. Nostræ salutis restitutio; salus
hominum Christi cruciatibus morteque parta.
REDĔO, is, ĭi, ĭtum, ire, n. _Retourner_, _revenir_. SYN. Reverto,
revenio, me recipio. ADV. Gradatim, insidiose, peregre, sero, verissime.
PHRAS. Cupio quamprimum ad vos redire, _je désire revenir vers vous le
plus tôt possible_. Ad vos me recipere cupio; in optatis mihi est, ut
me aliquando vestri ac patriæ compotem fortuna faciat; ut in patriam
me pedes referant; in domum meam remigrem, revertar; domum me referam;
reditu aut potius reversione mea vos exhilarem; ut ad vos recurrere,
patriæ me reddere postliminio liceat; ut expeditum in patriam receptum
habeam; urbem patriam repetam. 2. Domum redibo, _je reviendrai chez moi_.
Domum me referam; domum repetam; domum me convertam, conferam; domum
remigrabo, revertar; domum me recipiam. 3. Vix ad se rediit, _il fut à
peine revenu à lui, il eut à peine repris ses sens_. Vix se, vix animum
ex timore collegit; vix se, vix animum recepit a timore; vix recreatus
est ex illo pavore; vix se recuperavit ex illa trepidatione; vix
redintegravit animum. Cf. Colligo, Recolligo. 4. Rediisti ad pristinam
consuetudinem, _vous avez repris vos anciennes habitudes_. Ad tuam te
intemperantiam innovasti; in eamdem vitæ consuetudinem revolutus es; ad
mores pristinos rediisti; ad tuam te consuetudinem moresque te retulisti.
5. Sed ut redeam eo unde cœpi, _mais pour en revenir là d’où je suis
parti_. Sed ut ad prima redeam; ut redeam ad id, unde exorsus sum; ad ea
quæ constitueram; sed ut ad superiora illa redeat, revertatur oratio; ut
ad præterita revertamur; ut ad eam partem, unde digressa est, revertatur
oratio; verum ad jurgium illud, quo loco digressus sum, revertar; sed
adhibeat oratio modum et redeat illuc unde deflexerat. Ut eo, unde
digressa est, se referat oratio; sed ut eo revocetur, unde huc declinavit
oratio; sed redeamus ad inceptum; sed redeat unde aberravit oratio.
USUS: Ad quos dies redibis? In gratiam redire cum aliquo, _rentrer en
grâce auprès de qqn_, _se réconcilier avec lui_. Ad ingenium suum et
mores rediit, _il a repris ses premiers sentiments, son caractère_. In
pristinum statum res rediit, _la chose a repris son ancien état_. Parum
ex agro illo redit, _le revenu de ce champ est peu considérable_.
RĔDHĬBĔO, es, ĭtum, ere, a. _Rendre ce qu’on a reçu_. SYN. Reddo. USUS:
Rem emptam, cujus vitium venditor non dixerit, vendenti redhibere. Cf.
Reddo.
RĔDĬGO, is, ĕgi, actum, ere, a. _Faire revenir_, _faire rentrer_,
_ramener_; _réduire à_. SYN. Adduco, pertraho, cogo, conficio, colligo.
PHRAS. Ad nihilum redactæ sunt opes meæ, _mes richesses sont réduites
à rien_. Ad nihilum omnia reciderunt; rediit mihi res ad restim, ad
rastros. Cf. Perdo, Gero. USUS: 1. Bellicosas gentes in ditionem suam et
potestatem; sub imperium et jurisdictionem redigere. Cf. Conficio. 2.
Colligo, _faire rentrer une somme d’argent_, _percevoir_, _retirer_. Ex
præda, e bonis venditis magnam vim pecuniæ redigere. 3. Revoco, reduco,
_mettre dans tel ou tel état_. Inventa redigere in ordinem, _mettre en
ordre les matériaux trouvés_. Aliquid in memoriam redigere, _disposer
qqche dans sa mémoire_.
RĔDĬMĪCŬLUM, i, n. _Collier_, _diadème_, _ceinture_.
RĔDĬMĬO, is, ĭi, ītum, ire, a. _Ceindre_, _couronner_, _orner_. SYN.
Orno, corono. USUS: Rosis, sertis, coronis redimire se.
RĔDĬMO, is, ēmi, emptum, ere, a. _Racheter_; _délivrer_; _affermer_. SYN.
Emo, recupero, conduco. ADV. Palam, publice, recte, male. PHRAS. Christus
nos sua morte redemit, _JÉSUS-CHRIST nous a rachetés par sa mort_. Debitæ
primi hominis culpæ pœnas suis cruciatibus exsolvit; salutem mortalibus
finemque diuturnæ servitutis moriendo attulit; sua morte perditum
genus hominum in possessionem cœlestis patriæ restituit; genus humanum
afflictum ac perditum sua morte recreavit et erexit; pro communi salute
suum caput in omnes cruciatus obtulit, ut amissam nostra primorumque
parentum culpa cœlestem nobis patriam recuperaret. USUS: Re vilissima
maximam redemit. Culpam redimere. Ego vitam omnium meo unius periculo
redemi. Ista vel vita recte redimi possent.
RĔDINTĔGRĀTĬO, ōnis, f. _Renouvellement_, _rétablissement_. SYN.
Renovatio, iteratio. USUS: Vehementer movet auditorem ejusdem verbi
redintegratio, _répétition du même mot_.
RĒDINTĔGRO, as, avi, atum, are, a. _Renouveler_, _rétablir_, _réparer_.
SYN. Renovo, instauro. USUS: Bellum, prœlium, vires, animum redintegrare.
Memoriam redintegrare. Cf. Renovo.
RĔDĬTĬO, ōnis, f. _Retour_. USUS: Celeritas reditionis.
RĔDĬTŬS, ūs, m. _Retour_. SYN. Reditio, reversio. EPITH. Acerbus,
capitalis, pestifer, celer, crudelis, difficilis, facilis, florens,
gloriosus, gratuitus, illustris, constans, maturus. PHRAS. Valetudo
reditum impedivit, _sa mauvaise santé a empêché son retour_. Reditu
prohibuit; regrediendi facultatem non dedit; valetudo obstitit quominus
iter domum flecteret, retro concederet; ne in patriam esset reditus,
valetudo in causa fuit. USUS: Patet tibi gratiæ reditus. Gratiæ reditum
tibi aperiam, conficiam. Nemo te reditu prohibebit. (Reditus _pro_
fructibus annuis, _vulg. est_), _revenu_.
RĔDĬVĪVUS, a, um, _Rafraîchi_, _rajeuni_; _qui revit_. SYN. Renovatus, in
vitam revocatus.
RĔDŎLĔO, es, ŭi, ere, a. et n. _Être odorant_, _exhaler_, _sentir_.
SYN. Oleo. USUS: Ejus sermonis multa indicia redolent. Oratio redolens
antiquitatem. Mihi ex illius orationibus redolere ipsæ Athenæ videntur,
_je ne sais quel parfum d’atticisme s’exhale de ses discours_.
RĔDŪCO, is, xi, ctum, ere, a. _Faire revenir_, _ramener_. SYN. Restituo,
redigo, reporto. USUS: Distractos aliquos in concordiam reducere. Aliquid
in memoriam reducere, _rappeler qqche_. Medicina ægrum reducere ad
salutem. De exilio aliquem domum reducere, reportare.
RĔDUCTĬO, ōnis, f. _Action de ramener_.
RĔDUCTOR, ōris, m. _Celui qui ramène_. USUS: Plebis in urbem reductor.
Litterarum senescentium reductor, _celui qui rétablit_, _qui fait
revivre_.
RĔDUNDANTĬA, æ, f. _Le trop plein_, _la trop grande abondance_. SYN.
Profluentia.
RĔDUNDO, as, avi, atum, are, n. _Déborder_, _être trop abondant_,
_inonder_. SYN. Supero, superfluo, effluo. ADV. Aliquantum. USUS: Pituita
aut bilis cum in corpore redundat. Homo omnibus ornamentis redundans.
Infamia majorum fere in posteros, amici laudes in amicum redundant.
Nihil prætermittatur, nihil redundet. E tuo facto multum invidiæ in
me redundabit. E rerum cognitione florescit et redundat oratio. Is
redundantes nos et juvenili licentia superfluentes repressit, _celui-ci
réprima les écarts où nous entraînait la fougue de la jeunesse_. Cf.
Abundo.
RĔDŬVĬA, æ, f. _Envie aux doigts_. SYN. Ulcus digitorum. USUS: Capiti
mederi debebam, reduviam curavi, _je devais soigner la tête et je n’ai
donné mes soins qu’à une envie aux doigts_, _c. à d._, _en m’occupant de
vétilles, j’ai négligé l’important_ (PROV.).
RĔDUX, dŭcis, omn. gen. _Qui est de retour_, _revenu_. SYN. Ex periculo
_aut_ exilio revocatus. Cf. Redeo.
RĔFELLO, is, felli, ere, a. _Prouver la fausseté d’une chose_, _réfuter_.
SYN. Redarguo, refuto. )( Confirmo. ADV. Palam, studiosissime.
PHRAS. Ejus argumenta facile refellam, _je renverserai facilement
ses arguments_. Criminationem totam nullo negotio dissolvam; diluam,
quæ objecit; propugnaculum istud, quo contra impetus meos se usurum
putat, facile dejiciam. Objecta facile infirmabo et convellam; eam
illius opinionem ratio convellet, oratio labefactabit; veritas denique
extorquebit; argumenta ejus facile obruam, proteram, prosternam.
Sententiam hominis facile frangam; tela ista haud difficulter repellam;
faxo brevi, ut argumenta ejus universa corruant, irrita reddantur. Cf.
Refuto. USUS: Refellere et coarguere mendacium alicujus. Ea exemplis
magis quam argumentis refelles, _vous réfuterez cela plutôt par des
exemples que par des arguments_. Moribus oratio refellitur, _il fait par
sa conduite la critique de ses discours_.
RĔFERCĬO, is, fersi, fertum, cire, a. _Remplir_, _bourrer_; _entasser_.
SYN. Repleo. ADV. Peranguste. USUS: Animos vulgi superstitionibus,
sermonibusque aures refercire, _rebattre, assourdir les oreilles par ses
discours_.
RĔFĔRO, fers, tŭli, lātum, erre, a. _Porter_, _placer_; _emporter_;
_rapporter_. SYN. Reveho, reporto, reduco. ADV. Aperte, callide,
cumulatissime, identidem, magnopere, occulte, pariter, publice, recte,
separatim, simpliciter, vere. USUS: 1. Pedes me referunt in Tusculanum.
2. Renuntio, _rapporter_, _relater_. Misit, qui nuntios exciperent et
ad se referrent. 3. Revoco, _réproduire_, _faire revivre_. Veterum
consuetudinem, laudem, legem referre. 4. Reddo, _rendre_, _payer_.
Meritam debitamque gratiam referre. 5. Adscribo, describo, _transcrire_,
_enregistrer_. Aliquid in commentarium, tabulas, volumen, codicem
referre. Referre in deos, in deorum numerum. Rationes ad ærarium
referre. 6. Ad deliberandum propono, _faire un rapport_, _proposer_;
_s’en rapporter à_. De re aliqua ad senatum; de rebus obscuis ad
Apollinem; de religionibus ad sacerdotes referre. Ad alium, ad alterius
arbitrium referre. 7. Respondeo, _répondre_, _répliquer_. Hoc ego non
ad meam defensionem attuli, sed illorum defensioni retuli. 8. Dirigo,
_rapporter_. Omnia sua consilia ad gloriam; ad voluptatem referre
omnia. 9. Similis sum, _rappeler_. Vultu patrem refert, moribus avum.
10. Converto, revertor, _revenir_. Se ad intermissa studia litterarum
referre. Animum, oculos in aliquem referre, _reporter ses regards et son
attention sur qqn_.
RĔFERT, n. et imp. _Il est utile_, _il est bon_, _il importe_. SYN.
Interest, ad rem pertinet. PHRAS. Mea quidem id parum refert, _cela
m’importe peu_. Rebus tuis sunt illa conjunctiora; ad rem meam nihil
interest. In eo fortunæ meæ positæ non sunt. Nihil ad me ista. Non est,
cur ea de re me angam, discruciem. Mihi isthic neque seritur, neque
metitur; utcumque fuerit, haud in magno equidem ponam discrimine. Cf.
Interest. USUS: Tua id maxime refert. Parvi refert abs te dici.
RĔFERTUS, a, um, part. v. Refercio. _Plein_, _rempli_, _comble_. SYN.
Confertus, plenus. USUS: Locuples et referta domus, bonis omnibus
abundans et affluens.
RĔFERVĒO, es, ere, et RĔFERVESCO, is, ere, n. _Être très chaud_;
_bouillonner_, _rejaillir_. USUS: Jam quasi refervescit oratio. Sanguis
refervet _vel_ refervescit.
RĔFĬCĬO, is, fēci, fectum, ere, a. _Refaire_, _rétablir_, _restaurer_,
_améliorer_. SYN. Reconcinno, recreo, restituo. PHRAS. Corpus reficere,
_remettre_, _ranimer le corps_. Corpora curare; corpus cibo potioneque
firmare; famem sitimque cibo et potione depellere; firmare cibo vires,
instaurare. Cf. Cibus. USUS: Nihil est jam quo nos reficiamus, aut
ubi lapsi resistamus. Cum animus se a forensi strepitu refecerit et
recreaverit. Reficere ædes quæ vitium fecerant. Refecta spe, _ayant
repris espoir_. Reficit me ac recreat tua epistola. Cf. Recreo.
RĔFĪGO, is, xi, xum, ere, a. _Détacher_; _enlever_; _abroger_, _annuler_.
SYN. Rescindo, infringo, revello. USUS: Acta Antonii legesque refixistis.
Num figantur rursus tabulæ quas vos decretis vestris refixistis.
RĔFLĀTŬS, ūs, m. _Souffle_; _vent contraire_. SYN. Contrarius, adversus,
reflans ventus. USUS: Naves reflatu Uticam actæ. Fortunæ reflatus semper
timendus.
RĔFLECTO, is, xi, xum, ere, a. _Ramener_, _détourner_, _apaiser_. SYN.
Revoco, sedo. USUS: Animum ad vindictam incitatum reflecto et revoco. Cf.
Flecto, Recordor.
RĔFLO, as, avi, atum, are, n. _Souffler en sens contraire_, _être
contraire (en parl. du vent)_. SYN. Contra flo. USUS: Cum fortuna
reflarit, affligimur. Ventis reflantibus, cum aquilo mihi adversum
teneret, in littus rejecti sumus.
RĔFLŬO, is, ere, n. _Couler en sens contraire_. * SYN. Retro fluo.
RĔFORMĪDĀTĬO, ōnis, f. _Vive crainte_, _forte appréhension_. SYN.
Formido, metus. Cf. Metus.
RĔFORMĪDO, as, atum, are, a. _Reculer de crainte_, _craindre_,
_redouter_. SYN. Refugio, horreo. USUS: Dolorem imbelles horrent et
reformidant. Cf. Timeo, Abhorreo.
Reformare Religionem, _Réformer un ordre religieux_. Ad disciplinam
severiorem revocare; lapsam disciplinam ad vetera instituta revocare;
instaurare disciplinam; e solutiore disciplina ad veterem sanctimoniam
revocare; veterem disciplinam, quæ jacet ætatis vitio perculsa atque
prostrata, excitare; constituere leges, revocare instituta, abhorrentes
a vitæ sanctimonia mores abususque comprimere ac abolere, omnia denique
quæ dilapsa jam diffluxere, severis legibus vincire; dissolutam familiæ
sacræ disciplinam arctius adstringere ac in veterem dignitatem vindicare;
lapsam, prolapsam disciplinam erigere; solutam disciplinam coercere, ad
arctiorem disciplinam erudire; pravarum consuetudinum stirpes, quæ caput
tollebant, elidere, exscindere; a veteri sanctimonia declinantem, in
semitam reducere.
RĔFRACTĀRĬŎLUS, i, m. _Un peu chicaneur, qui aime la dispute_. SYN.
Concertatorius, contentiosus.
RĔFRĀGOR, aris, atus sum, ari, d. n. _Faire opposition à qqn_. SYN.
Adversor. USUS: Sed nolui homini amicissimo refragari. Cf. Adversor.
RĔFRĒNO, as, avi, atum, are, a. _Retenir par le frein_; _arrêter_,
_maîtriser_, _dompter_. SYN. Coerceo, reprimo, comprimo, cohibeo,
circumscribo, retardo, restringo, contraho, sedo, debilito, edomo,
frango, moderor, tempero, restinguo. Vinculum _v. g._ cupiditati injicio.
Cf. Cohibeo, Coerceo, Comprimo. USUS: Refrenet prius libidinem, iram
teneat, coerceat avaritiam, _qu’il réprime d’abord ses passions, etc._
RĔFRĬCO, as, ŭi, atum, are, a. et n. _Frotter de nouveau_, _rouvrir_.
SYN. Renovo, revoco, retracto. PHRAS. Noli mihi refricare memoriam casus
acerbissimi, _ne réveillez pas en moi le souvenir de ce cruel malheur_.
Noli mihi revocare in memoriam casum acerbissimum; noli animum meum
revocare in memoriam casus tristissimi; noli renovare, redintegrare
memoriam casus acerbissimi; noli obductam vixdum cicatricem refricare.
Cf. Memoria. USUS: 1. Dolorem, cicatricem, vulnus refricare. 2. Iterum
vexo, _se renouveler_, _revenir_, _reparaître_. Crebro refricat
lippitudo.
RĔFRĪGĔRĀTĬO, ōnis, f. _Rafraîchissement_, _fraîcheur_.
RĔFRĪGĔRO, as, avi, atum, are, a. _Refroidir ou rafraîchir_. )(
Calefacio. USUS: Stella Saturni refrigerat. Umbris et aquis refrigerari.
RĔFRĪGESCO, is, frixi, escere, n. _Se refroidir_. SYN. Refrigeror,
defervesco. ADV. Plane, sane quidem. USUS: Belli apparatus, impetus illi
animorum refrixit. Interpellata bello studia refrixere. Causa illa omnino
refrixit. Cf. Remitto.
RĔFRINGO, is, frēgi, fractum, ere, a. _Briser_, _ouvrir_, _enfoncer_.
USUS: Claustra illa nobilitatis refregi.
RĔFŬGĬO, is, fūgi, ere, n. et a. _Fuir en arrière_, _s’enfuir_,
_s’échapper_, _s’éloigner_. SYN. Abhorreo, fugio, recedo, horreo,
formido. )( Appeto. ADV. Prorsus, longe. USUS: Refugit animus ea
commemorare. Ab impiorum consuetudine refugere. Refugit a dicendo animus.
Cf. Abhorreo.
RĔFŬGĬUM, ĭi, n. _Refuge_, _asile_; _lieu de refuge_. SYN. Perfugium,
portus, præsidium, arx. USUS: Nationum omnium portus et refugium senatus.
RĔFULGĔO, es, si, ere, n. _Reluire_, _briller_. SYN. Reluceo.
RĔFUNDO, is, fūdi, fūsum, ere, a. _Verser de nouveau_, _répandre_,
_vider_. SYN. Rursus fundo.
RĔFŪTĀTĬO, ōnis, f. _Réfutation_. (_t. de rhét._) SYN. Confutatio.
RĔFŪTO, as, avi, atum, are, a. _Repousser_, _rejeter_; _réfuter_. SYN.
Aspernor, despicio, repello; confuto, refello. )( Complector, confirmo.
ADV. Fortius, liberalius, gravius. PHRAS. Erroris magistrum refutavit
egregie, _il réfuta parfaitement ce docteur de mensonge_. Quemadmodum
erroris doctorem fregerit, quam docte illius fidem infirmarit,
auctoritatem elevarit, quis satis deprædicet? ut illum strenue
refellerit, coarguerit, vicerit; ut firmissima quæque propugnacula ex
ejus errorum defensione dejecerit, quis ignorat? Cf. Refello. USUS:
1. Refutare et aspernari extera, _dédaigner et repousser les choses
extérieures_. Libidinem alicujus et conatus refutare. 2. Refello,
_réfuter_, _contredire_, _répondre à_. Nostra confirmare argumentis,
aliena refutare, _confirmer notre dire par des arguments, réfuter celui
de l’adversaire_.
RĔGĀLIS, e, gen. com. _De roi_, _royal_. SYN. Regius. USUS: Potestas,
nomen, ornatus, purpura regalis.
RĔGĔRO, is, gessi, gestum, ere, a. _Rejeter sur_, _renvoyer à_. SYN.
Oppono, objicio. USUS: Convicia regerere, _répliquer par des injures_.
RĒGĬA, æ, f. _Palais d’un roi_, _cour_. SYN. Domus, aula regia. EPITH.
Maxima.
RĒGĬĒ, _Royalement_, _en roi_. SYN. More regio.
RĒGĬFĬCĒ, _Avec un luxe royal_, _splendidement_. SYN. Apparatu regio.
RĒGĬMEN, ĭnis, n. _Conduite_, _direction_, _gouvernement_. SYN. Rectio.
USUS: Regimen totius magistratus penes Appium erat. Cf. Magistratus,
Potestas.
RĒGĪNA, æ, f. _Reine_. SYN. Regni socia, domina. USUS: Omnium virtutum
regina justitia.
RĔGĬO, ōnis, f. _Pays_; _limites_, _bornes_; _étendue_. SYN. Provincia,
ora, plaga, tractus, fines, termini, spatium. PHRAS. 1. Regio fertilis,
_pays_, _contrée fertile_. Regio tam ubere et pingui solo, ut a pastu
repellantur pecudes, ne satietas perimat. Regio omnium rerum soli
fertilis. Regio uberrimo agro, mitissimo cœlo, clementibus accolarum
ingeniis; regio fertilis imprimis et omnium copia rerum opulenta; regio
fidelis et fautrix suorum. Cf. Fertilis. 2. E regione curiæ domus nostra
est, _notre maison est située en face de la curie_. Domus nostra curiæ
respondet; contra curiam domus nostra est; domus nostra curiæ est adversa
et contraria. Ex adverso, e regione curiæ nostra domus est. USUS: 1.
Immensa et interminata in omnes partes regionum magnitudo. Regio lunæ. 2.
Spatium, _limites_, _bornes_, _frontières_ (_ordin. au pluriel_.) Vitæ
spatium exiguis regionibus circumscriptum, _des limites peu étendues
circonscrivent l’espace de la vie_. Officii regionibus se continere,
_rester dans les limites du devoir_. Eregione tuæ villæ mea est sita.
RĒGĬUS, a, um, _Royal_. SYN. Regalis.
REGNĀTOR, ōris, m. _Souverain_, _monarque_, _roi_.
REGNO, as, avi, atum, are, n. _Exercer le pouvoir royal_, _être roi_,
_gouverner_. SYN. Impero, dominor. PHRAS. Regnabat apud Persas, _il
régnait sur les Perses_. Persidem tenebat; Persis imperitabat; summæ
rerum apud Persas præerat; imperium Persarum tenebat; inter Persas
regnum agebat; summa imperii apud Persas potiebatur; imperium gerebat
apud Persas; Persicum dominatum imperio tenebat, summam rerum omnem apud
Persas administrabat; regium principatum apud Persas gerebat, tenebat,
obtinebat, habebat; imperii clavum tenebat; rerum potiebatur; regio jure
ac potestate imperabat apud Persas. Cf. Impero, Rego. USUS: Hic vero
regnat et triumphat oratio, _ici vraiment l’éloquence est souveraine_.
Regnat in centuriis, _il domine sur les centuries_.
REGNUM, i, n. _Pouvoir royal_, _royauté_; _royaume_. SYN. Principatus,
dominatus. USUS: Regnum non modo Romano, sed ne Persæ quidem tolerabile.
Regnum appetere. Regnum alicui dare, deferre. Regnum occupare, obtinere;
regno potiri. Sub _vel_ in regno alicujus esse, degere, vivere. Regnum
in cervices accipere, _se soumettre à un roi_. Regno aliquem pellere,
expellere, ejicere; regnum adimere, regno spoliare. In regnum restituere,
reducere. Regnum recuperare; in regnum redire.
RĔGO, is, xi, ctum, ere, a. _Diriger_, _conduire_; _gouverner_, _régir_.
SYN. Guberno, moderor. PHRAS. Totam rempublicam regit, _il gouverne toute
la république_. Rempublicam unus gubernat, administrat omnem; unius nutum
tota civitas intuetur; summæ rerum unus præest; omnia unus temperat,
moderatur; ei populus sui velut habenas tradidit; ad ejus ductum se
applicuit; reipublicæ regimen penes eum est; ad gubernacula reipublicæ
sedet, summa rerum illi tradita est; ad ejus arbitrium judiciumque summa
rerum rediit; reipublicæ tenet gubernacula; moderator est totius consilii
publici; omnia moderatur, movet, regit; jura dat unus reipublicæ; summæ
rei præest; rempublicam cum imperio et potestate obtinet; reipublicæ
arbiter ac moderator præsidet Cf. Impero, Regno. USUS: Animus regit
corpus et moderatur. Versare suam naturam et regere ad tempus. Mundus
regitur numine deorum. DEUS qui omnem hunc mundum regit, _DIEU qui
gouverne tout cet univers_.
RĔGRĔDĬOR, eris, gressus sum, gredi, d. n, _Rétrograder_, _revenir_,
_retourner_. SYN. Pedem refero. USUS: Regredi quam progredi malo, _j’aime
mieux rétrograder qu’avancer_.
RĔGRESSĬO, ōnis, f. _Retour_. USUS: Exponam vobis consilium profectionis
et regressionis meæ.
RĔGRESSŬS, ūs, m. _Retour_, _marche rétrograde_. USUS: Nihil errat quod
in omni æternitate conservat progressus et regressus reliquosque motus
constantes et ratos, _ce nom d’errants ne saurait convenir à des astres
qui de toute éternité s’avancent, rétrogradent, et font toutes leurs
évolutions d’après des lois fixes et invariables_. SYN. Recessus.
RĒGŬLA, æ, f. _Équerre_, _règle_; _loi_, _règle_. SYN. Norma, lex,
exemplum, formula, præscriptio. EPITH. Notissima, optima, pravissima.
PHRAS. Regulas præscribere, _établir des lois_. Privatam publicamque
disciplinam, quæque alia cœtibus hominum regendis usui esse solent,
præscribere; leges ferre; privatam publicamque vivendi rationem legibus
constituere. USUS: Consilia sua omnia ad regulam virtutis dirigere et
referre. Servare regulam de cœlo ad cognitionem omnium delapsam. Ab
regula et præscriptione vitæ aberrare, _s’écarter de la règle, des
prescriptions de la vie_. Studia sua naturæ regula metiri. Non utendum
pravissima consuetudinis regula, _il ne faut point se servir de la règle
si fausse de l’usage_. Non egemus perpendiculis, normis et regulis,
_nous n’avons pas besoin de perpendiculaire, d’équerres, ni de règles_.
Cf. Lex, Norma.
RĒGŬLUS, i, m. _Roi d’un petit pays_; _roitelet_.
RĔGUSTO, as, avi, atum, are, a. _Goûter de nouveau_. SYN. Iterum gusto,
degusto. USUS: Crebro regusto tuas litteras, _je relis fréquemment vos
lettres, je les savoure_.
RĔJECTĀNĔA, ōrum, n. pl. _Choses de rebut_, _rebut_. SYN. Rejecta.
RĔJECTĪO, ōnis, _Rejet_, _dédain_, _mépris_. USUS: Rejectio judicum facta
est, _récusation (des juges)_.
RĔJĬCĬO, is, jēci, jectum, ere, a. _Rejeter_; _repousser_, _éloigner_,
_écarter_. SYN. Aspernor, repudio. ADV. Plane, feliciter. PHRAS. Ea
sententia ab omnibus rejecta est, _cet avis fut rejeté de tout le monde_.
Ea sententia irrisa est ab omnibus; explosa et ejecta est; respuere hanc
sententiam omnes et pro nihilo putavere; eam sententiam plerique omnes
ineptam judicavere, improbavere, refutavere; fuit ea sententia plerisque
spreta et damnata. Cf. Amoveo. USUS: Deligere bona et rejicere contraria.
Causam ad senatum rejicit. Ab iis libris obscuritas me rejecit. Cf.
Abjicio.
RĔLĀBOR, eris, lapsus sum, labi, d. n. _Couler en arrière_, _refluer_.
USUS: Relabuntur, refluunt, revertuntur flumina unde fluxerunt.
RĔLANGŬESCO, is, gui, ere, n. _S’affaiblir_, _tomber en faiblesse_. SYN.
Oblangueo.
RĔLĀTĬO, ōnis, f. _Rapport sur une affaire_; _question_. EPITH.
Salutaris, diligens. USUS: Quis audivit aut actionem, aut relationem
tuam. _Pro_: ex certa relatione, _par une relation_, _un récit certain_,
rectius dicitur: certis auctoribus comperi.
RĔLĀTOR, ōris, m. _Celui qui fait des rapports_, _rapporteur_. USUS: Te
auctore et relatore.
RĔLAXĀTĬO, ōnis, f. _Relâche_, _récréation_. SYN. Remissio. USUS: Otii
fructus est non contentio animi, sed relaxatio, _repos de l’esprit_.
RĔLAXO, as, avi, atum, are, a. _Relâcher_, _distraire_, _reposer_. SYN.
Remitto, dissolvo, solvo. PHRAS. Rus cogito ut animum relaxem, _je songe
à aller à la campagne pour me reposer_. Animi causa; ut animum parumper a
molestiis abducam; ut animus parumper acquiescat a curis; ut animum curis
distractum varieque dissipatum recolligam; ut animus sine cura quiescat;
ut animus ex curarum tædio recreetur; ut, quam mihi negotiorum et curarum
odiosa consuetudo hilaritatem ademit, abstulit, eripuit, in me exstinxit,
eam rerum jucundissimarum aspectu atque usu recuperem; ut aliquid vernæ
amœnitatis degustem; ut verna jucunditate fruar; ut amissam animi
hilaritatem recipiam; ut ex laboris assiduitate me reficiam; ut aberrem
a molestiis, aberrationem habeam. Cf. Remitto. USUS: Animum relaxare ac
remittere. Risus tristitiam mitigat et relaxat. Longior dolor intervalla
dat et relaxat. Se ab occupationibus relaxare et jucunditati dare. Cum
se animus corporis vinculis relaxarit ac liberarit. Alvus aliquando vel
adstringitur vel relaxatur Cf. Recreo.
RĔLĒGĀTĬO, ōnis, f. _Exil dans un lieu déterminé_. SYN. Amandatio. EPITH.
Jejuna, rusticana.
1. RĔLĒGO, as, avi, atum, are, a. _Éloigner_, _écarter_, _reléguer qque
part_. SYN. Amando, exilio mulcto, expello, ejicio. )( Reduco. USUS:
Pater filium ab hominibus in prædia rustica relegarat, _le père relégua
son fils à la campagne loin du commerce des hommes_. Cf. Exilium, Ejicio.
2. RĔLĔGO, is, lēgi, lectum, ere, a. _Parcourir de nouveau_, _relire_.
USUS: Crebro tuas litteras relego et regusto.
RĔLĔVO, as, avi, atum, are, a. _Relever_, _remettre sur pied_,
_soulager_. SYN. Levo, consolor, minuo, levationem affero. USUS: Jam
tandem relevata et recreata respublica videtur. Communem casum relevare.
Tu qui toties dolorem meum tuis sermonibus relevasti. Cf. Consolor,
Recreo, Levo.
RĔLICTĬO, ōnis, f. _Abandon_, _délaissement_. SYN. Derelictio,
desperatio, proditio.
RĔLĬGĀTĬO, ōnis, f. _Action de lier_, _d’attacher_. SYN. Colligatio.